مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(52- قیسم)
مَنَه بُو بِیزلَر بَرچَه پَیغَمبَرلَرگه اِیرگشگن حالدَه رَسُول الله صَلّی اَلله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ رَوِیشلَرِیگه کوُرَه آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِی شَرطِی صِیفَتِیدَه تَعلِیم بِیرِیشِیمِیز کِیرَک بوُلگن نَرسَه نِی اوُزِی بوُلَه دِی، اوُ نَرسَه عُمُومِی بوُلِیب عَیال وَ اِیرکَکنِی، یاش وَ قَرِینِی،سَوادلِی یا سَوادسِیزنِی اَجرَه تِیب اوُتِیرمَیدِی. حَه، بُو پَیغَمبَرلَرنِی رَوِیشِیگه وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی رَوِیشلَرِیگه کوُرَه بوُلِیب، نَبَوِی حُجَّت دِیب تَنِیلگندوُر. باشقَه لَرنِی اِیمَس، اَلبَتَّه اوُ کِیشِینِی رَوِیشلَرِیگه کوُرَه بوُلِیشِی کِیرَک. شوُ سَبَبلِی هَم بِیزلَر مُقَدَّمات دَرسلَرِیمِیزنِی ساددَه تِیل بِیلَن هِیچ قَندَی تَکَلُّفلَرسِیز، دِین نِیمَه؟ جاهِلِیَت نِیمَه؟ طاغوُت نِیمَه؟ اِسلام نِیمَه وَ مُسُلمان کِیم؟ وَ شَرعِی دُشمَنشوُناسِی ناملِی مَوضُوعلَر بِیلَن باشلَه دِیک وَ شُو مَرحَلَه گه یِیتِیب کِیلدِیک.
مَنَه بُو مَقَدّماتلَرنِی باسِیب اوُتِیش بِیلَن اِیککِینچِی قَدَمدَه اِینگ مُهِم قَدَملَرنِی بِیرِی بوُلمِیش قِیامَتشُوناسِیدَن آگاه بوُلَه مِیز، بُو مَوضُوع هَم مُسُلمانلَر اوُچُون آشکار وَ رَوشَن بوُلِیشِی لازِم. بِیزلَر هَلِی هَم اِیماننِی تَعلِیم آلِیش مَرحَلَه سِیدَه مِیز، بوُنِی قُرآننِی تَعلِیم آلِیشدَن آلدِین اوُرگه نِیشِیمِیز کِیرَک وَ بُو مَرحَلَه نِهایَتدَه مُهِم وَ اَساسِی حَسابلَه نَه دِی. بُو ساغلام اوُرُوغ دانَه سِی اِیکِیلِیشِی اوُچُون یِیرنِی یوُمشَه تِیب تَیّارلَشگه اوُحشَیدِی. بُو قَلبنِی «آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا»نِی قَبُول قِیلِیشِی اوُچُون تَیّارلَش مَرحَلَه سِی حَسابلَه نَه دِی. مَنَه بُو مَرحَلَه نِی باشدَن اوُتکَه زِیش آرقَه لِی شَرِیعَتنِینگ اِجرائِی وَ دُنیاوِی قانوُنلَرِینِی عَمَلدَه تَطبِیق قِیلِیشلِیک هِیچ قَندَی باسِیم وَ مَجبُورلِیکسِیز شَخصنِی اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن آسان وَ یِینگِیل بوُلِیب قالَه دِی. إِنَّمَا کَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِینَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَن یَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (نور/51) اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه اوُرتَه لَرِیدَه حُکم چِیقَه رِیش اوُچُون چارلَنگن وَقتلَرِیدَه، مُؤمِنلَرنِینگ سوُزِی “اِیشِیتدِیک وَ اِطاعَت قِیلدِیک”، (دِیماقدِیر). اَنَه اوُشَه لَر نَجات تاپگوُچِیلَردِیر.
جُندُب اِبنِ عَبدُالله بَحَلِی رَضِی َالله عَنهُ رِوایَت قِیلَه دِی: كُنَّا مَعَ نَبِيِّنَا – صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فِتْيَانًا حَزَاوِرَةَ، فَتَعَلَّمْنَا الْإِيمَانَ قَبْلَ أَنْ نَتَعَلَّمَ الْقُرْآنَ، ثُمَّ تَعَلَّمْنَا الْقُرْآنَ فَنَزْدَادُ بِهِ إِيمَانًا[1]. بِیزلَر پَیغَمبَرِیمِیز صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی زَمانلَرِیدَه یاش یِیگِیتچَه بوُلگن اِیدِیک، قُرآننِی اوُرگه نِیشدَن آلدِین اِیماننِی تَعلِیم آلدِیک؛ اوُنِی کِیتِیدَن قُرآننِی تَعلِیم آلدِیک وَ قُرآننِی اوُرگه نِیش بِیلَن اِیمانِیمِیز هَم زِیادَه بُولگن اِیدِی.
شُونِینگدِیک اِبنِ جُرَیج رِوایَت قِیلَه دِیکِی، یُوسُف اِبنِ ماهَک اَیتدِی: اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها نِی آلدِیلَرِیدَه بوُلگن پَیتِیمدَه، ناگهان عِراقلِیک بِیر کِیشِی کِیلِیب اَیتدِیکِی: کَفَننِی قَیسِی نَوعِی یَحشِیراق؟ عائِشَه اَیتدِیلَرکِی، اَلله سِینگه رَحم قِیلسِین! سِینگه نِیمَه ضَرَر یِیتکَه زَه دِی( هَر قَندَی نَوعلِی کَفَن بوُلسَه هَم)؟ اَیتدِیکِی: اِی اُمُّ المُؤمِنِین اوُزِینگِیزنِی مُسحَفِینگِیزنِی مِینگه کوُرسَه تِینگچِی؟ اُمُّ المُؤمِنِین اَیتدِیلَرکِی: قَیسِی آیَتنِی آلدِین ( یا کِییِینراق) اوُقِیشِینگ سِینگه نِیمَه ضَرَر یِیتکَه زَه دِی، بِیرِینچِی بوُلِیب نازِیل بُولگن سُورَه مُفَصَّل سوُرَه لَردَن بِیرِی بوُلگن، اوُندَه آدَملَر اِسلامِیگه یوُزلَه نِیشلَرِی اوُچُون جَنَّت وَ جَهَنَّم اِیسلَه تِیب اوُتِیلگن، شوُندَن سوُنگ حَلال وَ حَرام آیَتلَرِی نازِیل بوُلگن، اَگر اَوَّل: شَراب اِیچمَنگلَر، آیَتِی نازِیل بوُلگه نِیدَه اِیدِی. اَیتِیشَردِیکِی: بِیزلَر هَرگِیز شَرابنِی تَرک قِیلمَیمِیز. اَگر زِنا قِیلمَنگلَر، دِیب نازِیل بُولگه نِیدَه اِیدِی، اوُلَر: بِیزلَر هَرگِیز زِنانِی تَرک قِیلمَیمِیز، دِیگن بوُلِیشَردِی. بُو آیَت مُحَمَّدگه مَککَه دَه نازِیل بوُلگن اِیدِی، مِین اوُ پَیتلَردَه اوُینَب یوُرَه دِیگن کِیچِیک یاشدَگِی قِیزچَه بوُلگن اِیدِیم. ” بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ” بَلکِی قِیامَت اوُلَرنِی وَعدَه گاهلَرِیدوُر وَ قِیامَت آغِیر وَ اَچچِیقدوُر. بَقَرَه وَ نِسا سُورَه لَرِی نازِیل بوُلگن پَیتِیدَه مِین پَیغَمبَرِیمِیزنِی آلدِیلَرِیدَه اِیدِیم، راوِی اَیتدِیکِی: اُمُّ المُؤمِنِین مُسحَفنِی( قُرآن) اوُنگه کِیلتِیردِیلَر وَ اوُنگه سُورَه نِی اوُقِیدِیلَر.
مَنَه بوُ رَسُول اَلله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم وَ اوُ کِیشِینِی بُویُوک اَصحابلَرِی شَخصلَرنِی وَ جَمِیعیَتنِی اوُزگرتِیرِیش اوُچُون باسِیب اوُتگن اَلله نِی رِیجَه سِی وَ دَستوُرِیگه مُوافِق صَحِیح وَمَقصَدلِی یوُلِیدوُر، بُو نَرسَه اوُلَرنِی دِیللَرِیدَه اِیمان وَ اِیشانچنِی مُستَحکَم وَ پوُلَتدِیک قِیلگن اِیدِی. اَبُو بَکر اِبنِ عَیاش اَیتَه دِیکِی: مَا سَبَقَكُمْ أَبُو بَكْرٍ بِفَضْلِ صَلَاةٍ وَلَا صِيَامٍ وَلَكِنْ بِشَيْءِ وَقَرَ فِي قَلْبِهِ ” . وَهُوَ الْيَقِينُ وَالْإِيمَانُ. [2] اَبُو بَکر نَماز وَ رُوزَه بِیلَن سِیزلَردَن اوُزِیب کِیتگه نِی یوُق، بَلکِی قَلبِیدَگِی آرام بُولِیب جایلَشگن اِیمانِی وَ اِیشانچِی بِیلَن سِیزلَردَن اوُزِیب کِیتگن اِیدِی.
تَعلِیم بُویِیچَه مَنَه بُو یوُلنِی باسِیب اوُتِیشلِیک، یَعنِی قَلبنِی تَیّارلَش وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه آگاهانَه وَ اِیختِیارِی عَمَل قِیلِیش اوُچُون شَرائِطنِی مُهَیّا قِیلِیشدَن وَ آگاهانَه، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت سَرِی حَرَکَت قِیلِیشدَن عِبارَت؛ بوُنِی عَکسِی یَعنِی: خَطا یوُلدَه حَرَکَت قِیلِیشدوُر. شوُ سَبَبلِی هَم اَصحابلَرنِی جوُدَه کوُپچِیلِیگِی بوُگوُنگِی کوُندَه مُسُلمانلَرنِی اَکثَرِینِی آرَه سِیدَه تَرقَلگن خَطا رَوِیشنِی نِهایَتدَه جِددِی بِیر خَطَر دِیب حِسابلَشگن:
– اِبنِ مَسعُود رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِیکِی: إنا صُعِّب علينا حفظ ألفاظ القرآن وسُهِّل علينا العمل به، وإن مَنْ بعدنايُسَهَّل عليهم حفظ القرآن ويُصَعَّب عليهم العمل به.[3]
– عَبدُالله اِبنِ عُمَر رَضِیَ الله عَنهُما اَیتَه دِیکِی: ” لَقَدْ عِشْنَا بُرْهَةً مِنْ دَهْرٍ وَأَحَدُنَا يَرَى الْإِيمَانَ قَبْلَ الْقُرْآنِ، وَتَنْزِلُ السُّورَةُ عَلَى مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَتَعَلَّمُ حَلَالَهَا وَحَرَامَهَا، وَأَمْرَهَا وَزَاجِرَهَا، وَمَا يَنْبَغِي أَنْ نُوقَفَ عِنْدَهُ مِنْهَا، كَمَا تَعَلَّمُونَ أَنْتُمُ الْيَوْمَ الْقُرْآنَ، ثُمَّ لَقَدْ رَأَيْتُ الْيَوْمَ رِجَالًا يُؤْتَى أَحَدُهُمُ الْقُرْآنَ قَبْلَ الْإِيمَانِ، فَيَقْرَأُ مَا بَيْنَ فَاتِحَتِهِ إِلَى خَاتِمَتِهِ، وَلَا يَدْرِي مَا أَمْرُهُوَلَا زَاجِرُهُ، وَلَا مَا يَنْبَغِي أَنْ يَقِفَ عِنْدَهُ مِنْهُ وَيَنْثُرُهُ نَثْرَ الدَّقْلِ “[4]
– یاکِی جُندُب رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِیکِی: كُنَّا مَعَ نَبِيِّنَا – صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ- فِتْيَانًا حَزَاوِرَةَ، فَتَعَلَّمْنَا الْإِيمَانَ قَبْلَ أَنْ نَتَعَلَّمَ الْقُرْآنَ، ثُمَّ تَعَلَّمْنَا الْقُرْآنَ فَنَزْدَادُ بِهِ إِيمَانًا، فَإِنَّكُمُ الْيَوْمَ تَعَلَّمُونَ الْقُرْآنَ قَبْلَ الْإِيمَانِ .
– حُذَیفَه اَیتَه دِیکِی: إنَّا آمَنَّا وَلَمْ نَقْرَأْ الْقُرْآنَ وَسَيَجِيءُ قَوْمٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَلَا يُؤْمِنُونَ[5]
اِیماننِی تَعلِیم بِیرِیشدَن آلدِین قُرآننِی اَحکاملَرِینِی وَ سُنَّتنِی تَعلِیم بِیرِیشلِیک، بَعضِیلَر اِسلامدَگِی تَعلِیم – تَربِیَه مَرحَلَه لَرِیدَه اِعتِبار بِیرمَه گن حالدَه وَ رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ شاگِیردلَرِی بِیرگن آگاهلَنتِیرِیشلَرگه اَهَمِیَت بِیرمَسدَن باسِیب اوُتَیاتگن خَطا یوُل حِسابلَه نَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1]السنن ابن ماجه، أخرجه إبن ماجه و غيره
[2]مجموع الفتاوى 2/285
[3]الجامع لأحكام القرآن (1/40)
[4]رواه الطبراني في الأوسط، قال الحاكم وقال : صحيح على شرط الشيخين، ولا أعلم له علة ووافقه الذهبي أنظر : المستدرك على الصحيحين 1/35
[5]الفتاوى لشيخ الإسلام 6/ 650