شیخ ابوحمزه هورامینی اوزبیک تیلیدگی اثرلری

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(37- قیسم)

هَزِیل وَ شوُخ سوُزلَر آرقَه لِی وُجُودگَه کِیلگَن شادلِیک:

عَبدُالله اِبنِ حارِث اِبنِ جَزء رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم چَه لِیک کوُپ هَزِللَشگَن آدَمنِی کوُرمَه دِیم، اَمّا اوُ کِیشِینِینگ هَزِیللَرِینِی هَمَّه سِی حَق بوُلَر اِیدِی. شوُنِینگدِیک رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم دَن کوُرَه کوُپراق تَبَسّوُم قِیلَه دِیگَن آدَمنِی هَم کوُرمَه دِیم. جَرِیر اِبنِ عَبدُالله اِبنِ بِجِلِّی رَضِیَ الله عَنهُ هَم اَیتَه دِیکِی: اِیمان کِیلتِیرگَه نِیمدَن سوُنگ هَر دائِم رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی کوُرگَن پَیتِیمدَه، اوُ کِیشِی مِینگَه قَرَب کوُلِیب تَبَسّوُم بِیلَن قَرَردِیلَر. اَنَس اِبنِ مالِک رَضِیَ الله عَنهُ هَم اَیتَه دِیکِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم هَمَّه دَن کوُرَه شوُخطَبع بوُلگَن اِیدِیلَر. شوُنِینگدِیک اوُ کِیشِینِی اَیتِیشِیچَه، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَرکِی: [1] «رَوِّحُوا القُلوبَ سَاعَهً بَعْدَ سَاعَهٍ»؛ قَلبلَرنِی ساعَتمَه – ساعَت شاداب قِیلِیب تِیرِیلتِیرِیب توُرِینگلَر. [2]

شُو سَبَبلِی هَم سُفیان ثَورِی رَحِمَهُ الله دَن سوُرَه گَن اِیدِیلَر: شوُخطَبع بُولِیب هَزِیللَه شِیش عَیبمِی؟ اوُ کِیشِی جَواب بِیردِیلَر: یوُق، بَلکِی سُنَّتدوُر؛ چوُنکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: «إنی لأَمْزَحُ ولا أقولُ إلاّ الحقّ»؛ اَلبَتَّه مِین هَزِیللَه شَه مَن، اَمّا حَقدَن باشقَه سوُزنِی گَپِیرمَیمَن. [3]

بُو یِیردَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه قَرشِی بوُلگَن هَر قَندَی هَزِیل ناحَق حِسابلَه نَه دِی، مَثَلاً:

– اَلله تَعالَی یاکِی اوُ ذاتنِی آیَتلَرِی یا قانوُنلَرِی یاکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیلَن هَزِیللَه شِیش. وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمَا کُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآیَاتِهِ وَرَسُولِهِ کُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (توبه/65) قَسَمکِی، اَگَر اوُلَردَن ( نِیگَه سِیزنِینگ اوُستِینگِیزدَن کوُلگَنلَرِی حَقِیدَه) سوُرَه سَنگِیز، اَلبَتَّه اوُلَر: ” بِیز فَقَط بَحثلَه شِیب، هَزِیللَه شِیب کِیلیَپمِیز، خالاص”، دِییدِیلَر. اَیتِینگ: ” اَلله دَن، اوُنِینگ آیَتلَرِیدَن، اوُنِینگ پَیغَمبَرِیدَن کوُلوُچِی بوُلدِینگِیزمِی؟”. لاَ تَعْتَذِرُواْ قَدْ کَفَرْتُم بَعْدَ إِیمَانِکُمْ إِن نَّعْفُ عَن طَآئِفَةٍ مِّنکُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةً بِأَنَّهُمْ کَانُواْ مُجْرِمِینَ (توبه/70) عُذر اَیتمَنگلَر! سِیزلَر اِیمان کِیلتِیرگَه نِینگِیزدَن سوُنگ یَنَه کُفرگَه قَیتدِینگِیز. اَگَر سِیزلَردَن بِیر طائِفَه نِی ( چِین اِخلاص بِیلَن تَوبَه قِیلگَنلَرِی اوُچُون) عَوف قِیلسَک، باشقَه بِیر طائِفَه نِی جِنایَتچِی بُولگَنلِیکلَرِی باعِث عَذابلَیمِیز.

– اوُرِینسِیز هَزِیللَرگَه باشقَه بِیر مِثال: آدَملَرنِی کوُلدِیرِیش اوُچُون یالغان گپِیرِیش: وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ بِالحَدِيثِ لِيُضْحِكَ بِهِ القَوْمَ فَيَكْذِب، وَيْلٌ لَهُ، وَيْلٌ لَهُ.[4] باشقَه لَرنِی کوُلدِیرِیش اوُچُون یالغان گَپِیرَه یاتگَن کِیمسَه گَه وای بوُلسِین؛ بوُندَی شَخصنِی حالِیگَه وای بوُلسِین.

– شادلِیک وَ حُورسَندچِیلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش یوُلِیدَگِی اوُرِینسِیز هَزِیلگَه مِثال، باشقَه لَرنِی قوُرقوُوگَه،وَحشَتگَه سالِیشدوُر: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِینگ صَحابَه لَرِی تَعرِیفلَب بِیرِیشلَرِیچَه؛ اوُلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیلَن بِیرگَه سَفَردَه بوُلِیشگَن اِیدِی. بوُ کِیشِیلَرنِی بِیرِی اوُحلَب قالَه دِی؛ باشقَه لَر تَناب آلِیب کِیلِیب بُو کِیشِینِی باغلَب قوُیماقچِی بوُلِیشَه دِی؛ شوُ پَیتدَه بُو کِیشِی قوُرقِیب کِیتَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا» مُسُلمان کِیشِی اوُزِینِی مُسُلمان بِرادَرِینِی قوُرقِیتِیشِی جائِز اِیمَس. [5]

– بَعضِیلَر شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش اوُچُون فایدَه لَه نَه دِیگَن اوُرِینسِیز هَزِیللَردَن بِیرِی، باشقَه لَرنِی مَسخَرَه قِیلِیش، اوُلَرنِی عَیبِینِی تاپِیش وَ اوُلَرگَه خوُنِیک لَقَبلَرنِی قوُیِیش، غِیبَت قِیلِیشدَن عِبارَت، بُو مُنافِقلَرنِی وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی صِیفَتلَرِیدَن بوُلِیب مُؤمِن شَخصنِی فاسِق مُسُلمانلَرنِی دائِرَه سِیگَه تارتِیب کِیتَه دِی، اَگَر بُو شَخص تَوبَه قِیلمَسَه ظالِملَر جُملَه سِیدَن بوُلِیب قالَه دِی. بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ ۚ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (حجرات/11)

مَنَه بُو اوُرِینسِیز هَزِیللَر مُسُلمانلَرنِی اَذِیَت بوُلِیشلَرِیگَه وَ اوُرتَه دَه کِینَه اِیجاد بوُلِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی.رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ وَلَا يَحْقِرُهُ التَّقْوَى هَاهُنَا” وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، “بِحَسْبِ امْرِئٍ مِن الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ”.[6] “مُسُلمانلَر بِیر- بِیرلَرِیگَه بِرادَرلَردوُرلَر، اوُلَردَن بِیرِی باشقَه سِیگَه ظُلم قِیلمَسلِیگِی یا تَخقِیرلَه مَسلِیگِی کِیرَک، اوُلَر بِیر- بِیرلَرِینِی یالغِیز تَشلَب قوُیِیشمَیدِی، تَقوا مَنَه بُو یِیردَه دِیر- اوُ کِیشِی کوُکرَکلَرِیگَه اوُچ مَرتَه اِیشارَه قِیلدِیلَر – بِیر کِیشِی مُسُلمان بِرادَرِینِی تَخقِیرلَیدِیگَن بوُلسَه، اوُنِی یامانلِیگِیگَه شوُنِی اوُزِی کِفایَه قِیلَه دِی. بِیر مُسُلمان کِیشِینِی قانِی، مالِی، آبرُوسِی باشقَه بِیر مُسُلمانگَه حَرامدوُر.”

باشقَه لَرنِی آبرُوسِینِی سَقلَش اوُچوُن مُقابِل تَرَفنِینگ یاشِینِی، جِنسِینِی وَ هَزِیلنِی اَندازَه سِینِی هَم حِسابگَه آلِینِیشِی لازِم. هَر قَندَی آدَم بِیلَن بِیر هِیلدَه هَزِیللَه شِیب بوُلمَیدِی. چوُنکِی بِیر هَزِیل بالَه لَرنِی یا وایَه گَه یِیتِیب کِیلَه یاتگَن یاشلَرنِی یا وایَه گَه یِیتگَن یاشلَرنِی دَردِیگَه یِیتِیشِی موُمکِین، اَمّا اَنَه بُو هَزِیل یاشِی کَتتَه کِیشِیلَرگَه قِیلِینَه دِیگَن بوُلسَه، اوُلَرنِی اَذِیَت قِیلِینِیشِیگَه یا مَسخَرَه قِیلِینِیشِیگَه یا آبرُولَرِینِی کِیتِیشِیگَه سَبَب بوُلِیشِی موُمکِین. یاکِی بوُلمَسَم بَعضِی هَزِیللَر اِیرکَکلَرنِی دَردِیگَه یِییِیشِی، اَمّا عَیاللَرگَه توُغرِی کِیلمَسلِیگِی موُمکِین.

شوُنِینگدِیک اوُزِیمِیزنِی آبرُو یِیمِیزنِی سَقلَش اوُچُون نادان وَ اَخماق کِیشِیلَر یا اوُزِیمِیز تَنِیمَه گَن کِیشِیلَر بِیلَن هَزِیللَشمَه گَه نِیمِیز مَعقوُل. بِیر شَخص سُفیان اِبنِ عُیَینَه رَحِمَهُ الله گَه اَیتَه دِیکِی: هَزِیللَه شِیش یامان وَ ناخوُش بِیر اِیشدوُر. سُفیان اوُنگَه اَیتدِیکِی: بَلکِی هَزِیل سُنَّتدوُر، فَقَط اوُنِی شَخصگَه کِیرَکلِی وَقتدَه وَ کِیرَکلِی مَکاندَه قِیلِینِیشِی کِیرَک.

اِبنِ عُمَر رَضِیَ الله عَنهُمادَن سوُرَلدِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی صَحابَه لَرِی کوُلِیشَرمِیدِی؟ اوُ کِیشِی جَواب بِیردِیلَر: حَه، اوُلَرنِی قَلبلَرِیدَه اِیمانلَرِی مُستَحکَم بوُلَر اِیدِی.

صَحابَه لَر کوُلِیشَردِی، اَمّا اِصراف قِیلِیشمَسدِی، چُونکِی هَزِیلدَه وَ کوُلِیشدَه،وَقتنِی خوُش اوُتکَه زِیشدَه، کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَردَه اِصراف قِیلِیش وَ حَددِیدَن آشِیرِیب یوُبارِیشلِیک هَم، اوُزِیگَه ضَرَر وَ ضَربَه لَرگَه سَبَب بوُلَه دِی. اَگَر طَعاملَه نِیش وَ اِیچِیشدَه اِصراف قِیلِینَه دِیگَن بوُلسَه، بُو جِسمگَه ضَرَر کِیلتِیرَه دِی، کوُلِیشدَه اِصراف قِیلِیشلِیک هَم قَلبگَه ضَرَر- زِیان کِیلتِیرَه دِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: وَلاَ تُكْثِرِ الضَّحِكَ، فَإِنَّ كَثْرَةَالضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ[7] کوُپ کوُلمَنگلَر، زِیرا کوُپ کوُلِیش قَلبنِی اوُلِیشِیگَه باعِث بوُلَه دِی.

عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ هَم اَیتَه دِیکِی: “کِیمکِی کوُپ کوُلَه دِیگَن بُولسَه، اوُنِی هَیبَتِی کَمَیَه دِی، کِیمکِی کوُپ هَزِیللَه شَه دِیگَن بوُلسَه یِینگِیل اِنسانگَه اَیلَه نِیب قالَه دِی، کِیمکِی نِیمَه نِی کوُپَیتِیرِیب یوُبارسَه، اوُشَه نَرسَه بِیلَن مَشهُور بوُلَه دِی.” یَعنِی اوُشَه نَرسَه نِی اَهلِی بوُلِیب قالَه دِی، مَثَلاً اوُنگَه لَهو اَهلِی دِییِیلَه دِی.

(دوامی بار…….)

[1] طبرانی

[2] ابوداوود در مراسیل، ترمذی در شمایل

[3] طبرانی

[4] سنن ابی داود و ترمذی

[5] سنن ابی داود و صححه آلبانی

[6] أخرجه أحمد (2/277 ، رقم 7713) ، ومسلم (4/1986، رقم 2564) . وأخرجه أيضًا: البيهقي (6/92، رقم 11276)

[7] أخرجه أحمد (2/310 ، رقم 8081) ، والترمذي (4/551 ، رقم 2305) ، وقال : غريب ، والبيهقى في شعب الإيمان (7/78 ، رقم 9543) .قال الألباني في \”السلسلة الصحيحة\” 2 / 637 :أخرجه الترمذي ( 2 / 50 ) و أحمد ( 2 / 310 ) و الخرائطي في \” مكارم الأخلاق \” قال الشيخ الألباني : ( حسن ) انظر حديث رقم : 100 في صحيح الجامع.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(36- قیسم)

هَر قَندَی صُورَتدَه هَم هِیچ قَیسِی بِیر اَهلِی سُنَّتدَگِی عالِم رَقصگَه توُشِیشنِی حَرام قِیلگَن اِیمَس، اِیندِی اوُ مُباه بوُلَه دِیمِی یا مَکرُوه بوُلَه دِیمِی، رَقصگَه توُشِیشلِیکنِی اوُزِی حَرام اِیمَس، اوُنِی حَرام اِیکَنلِیگِیگَه دَلِیل هَم مَوجُود اِیمَس، بَلکِی بُو یِیردَه اوُنِی مُباه یا مَکرُوه دَرَجَه سِیدَه اوُشلَب توُرِیشلِیک یا حَرام قِیلِیب آلِیشلِیک، شَخصلَرنِینگ قِیلَه یاتگَن عَمَلِیگَه باغلِیق نَرسَه.

مَثَلاً جِسمانِی مَشق قِیلِیشلِیکنِی اوُزِی مُباه نَرسَه، اِیندِی بِیر کِیشِی بوُنِی فَحرلَه نِیش اوُچُون قِیلَه دِی یاکِی کوُچلِی بوُلِیش اوُچُون قِیلَه دِی یا اوُغِیرلِیک قِیلِیش یا آدَملَرنِی نامُوسِینِی اَذِیَت قِیلِیش اوُچُون قِیلَه دِی، مَنَه بُو یِیرگَه کِیلِیب اَصلِی حُکمِی مُباه بوُلگَن جِسمانِی مَشقلَرنِینگ حُکمِی اوُزگَه رَه دِی وَ شَخصنِینگ قِیلگَن عَمَلِیگَه قَرَب مَنَه بُو جِسمانِی مَشق سَبَبلِی شَخص گوُناهگَه دوُچار بُولَه دِی، اَمّا اَگَر بِیر کِیشِی حوُددِی شوُ جِسمانِی مَشقنِی آدَملَرگَه یَنَدَه کوُپراق یَحشِیلِیک قِیلِیشگَه یاردَم بِیرِیشِی اوُچُون اِعداد قِیلسَه یا بَدَنِینِی قُوَّتلَنتِیرسَه یاکِی اَلله نِی یوُلِیدَه جِهاد قِیلِیشگَه اوُزِینِی تَیّارلَسَه، اوُنِی اِیشِی مُباه حِسابلَه نَه دِی وَ مُکافات وَ اَجر آلِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی. « لاَ يَتِمُّ الْوَاجِبُ إِلاَّ بِهِ؛ فَهُوَ وَاجِبٌ» قائِدَه سِی بُو یِیردَه اوُزِینِی کوُرسَه تَه دِی وَ اَنَه بُو جِسمانِی مَشق واجِب بِیر نَرسَه گَه حِذمَت قِیلگَه نِی سَبَبلِی واجِبگَه اَیلَه نَه دِی.

حاضِرگَه چَه فَقِیرلِیکدَن وَ آچلِیکدَن نَجات تاپِیب فَراوانلِیککَه یِیتِیشگوُنگَه قَدَر وَ قوُرقوُودَن، ناتِینچلِیکدَن نَجات تاپِیب اَمنِیَتنِی قوُلگَه کِیرِیتگوُنگَه قَدَر، شَخص وَ جَمِیعیَتنِی شاد قِیلسَه بوُلَه دِیگَن یوُزلَب اوُرِینلَر مَوجُود اِیکَه نِینِی جُودَه یَحشِی توُشوُنِیب یِیتدِیک، تَعلِیم آلَه دِیگَن وَ اِیش اوُرگَه نَه دِیگَن اوُرِینلَرنِی مُهَیّا قِیلِیشلِیک وَ …… مَنَه بوُلَر حَیاتدَگِی اِجابِی قِیررَه لَر بوُلِیب، قَلبنِی شاد وَ حوُرسَند قِیلِیش، اوُنِی قُوَّتلَنتِیرِیش قابِلِیَتِیگَه اِیگَه، اوُ اِیچکِی سَلامَتلِیک اَبزارلَرِیدَن بِیرِی صِیفَتِیدَه هَم اوُزِینِی وَظِیفَه سِینِی بَجَرَه آلَه دِی وَ هَم قَلبنِی قُوَّتلَنتِیرِیش، کوُچگَه توُلدِیرِیش آرقَه لِی شَخصلَرنِینگ فَعالِیَتِینِی، اِیختِرا قِیلِیش قابِلِیَتِینِی کوُپَیتِیرِیشگَه وَ آدَملَرنِینگ اِجتِمائِی عَلاقَه لَرِینِی ساغلامراق قِیلِیشگَه وَ اوُلَرنِی حَیاتگَه وَ کِیلَجَککَه نِسبَتاً یَحشِی نَظَر بِیلَن قَرَشلَرِیگَه وَ اِنسانلَرنِینگ اِیچکِی سَلامَتلِیگِیگَه یاردَم بِیرَه دِی. بُو یَعنِی دُنیاوِی وَ اُخراوِی مَقصَدلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش یوُلِیدَگِی قُدرَتمَند حَرَکَتلَر اوُچوُن شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش دِیمَکدِیر؛ لِیکِن نِیمَه اوُچُون بوُتوُن جَهان کافِرلَرِی،مُنافِقلَر،مُرتَدلَر، مَحَلِّی بوُلغَنگَن سِکوُلارزَدَه لَر جَمِیعیَتدَگِی عُمُوم شَخصلَرنِی آرَه سِیدَگِی کوُپ سانلِی وَ اَساسِی شادلِیک کِیلتِیرُوچِی مَنَه بُو قِیررَه لَرگَه اِعتِبار قَرَه تِیشنِی اوُرنِیگَه، غَیرِی شَرعِی قِیررَه لَرگَه مَخصُوصاً جِنسِی ناشَرعِی مَسَلَه لَرگَه، رَقصگَه، تَرانَه گَه دِققَتلَرِینِی قَرَتِیشگَن، بُولِیب هَم بوُلَر غَیرِی شَرعِی، اوُتکِینچِی،بَردَوام بوُلمَه گَن نَرسَه لَر حِسابلَه نَه دِی، حَتَّی بُو اِیشلَر بِیر قَندَیدِیر توُشکِینلِیککَه وَ قَلبنِی یَنَدَه کوُپراق اِفلاصلَه نِیشِیگَه وَ نِیگِیلِیزمنِی اِیجاد بوُلِیشِیگَه وَ…….باعِث بوُلَه دِی وَ نِهایَت شَیطاتپَرَستلِیکنِی وَ سِکوُلارِیزم مَکبَتلَرِیگَه آلِیب بارمَیدِیمِی؟

اَگَرچِی تَرانَه یا گوُرانِی،رَقص، پایکوُبِی شادلِیکنِی اِیجاد قِیلِیش اوُچُون بِیر اَبزار حِسابلَنسَه هَم، لِیکِن شادلِیک فَقَط گوُرانِیدَن،رَقصدَن، پایکوُبِیدَن عِبارَت دِیگَه نِی اِیمَس. اَمّا نِیمَه اوُچُون عُمُومِی اَخبارات واسِیطَه لَرِیدَه مَخصُوصاً کافِرلَر، مَحَلِّی مُرتَدلَر،مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه تِیگِیشلِی سپُوتنِیک کَنَللَرِیدَه تَرانَه گَه، رَقصگَه نِهایَتدَه کوُپ اَهَمِیَت بِیرِیلَه دِی؟ چوُنکِی مَنَه بُو اِیککاوِی مُسُلمانلَر تامانِیدَن اِهمال قِیلِینگَن، کوُرمَسلِیککَه آلِینگَن، شَیطان اِیسَه اوُزِینِی یارانلَرِینِی کَنَلِی آرقَه لِی اِنسانلَرنِینگ اِیختِیاجِی دِیب سَنَلگَن بوُشلِیقنِی توُلدِیرماقچِی وَ اوُزِینِی قوُل آستِیدَگِی مُورِیدلَرِینِی یاردَمِی بِیلَن مَنَه بُو بوُرچَککَه اِینگ کوُپ کوُچِینِی مَرکَزلَشتِیرگَن وَ …………

شُوندَی بوُلگَچ شَیطاننِی مَکرِینِی باطِل قِیلِینگلَر، اوُ جُودَه هَم ضَعِیف، شَیطان مَنَه بُو کَنَل آرقَه لِی اوُزِینِینگ فاسِد عَقِیدَه سِینِی، اِیشانچِینِی جَمِیعیَتگَه سِینگدِیرِیشِیگَه یوُل قوُیمَنگلَر، مَنَه بُو اِیککِی اوُرِیننِی اوُستِیدَه بِیر نِیچَه اوُن یِیللِیکدَن بوُیان کَم اِیشلَندِی، اوُرتَه دَه بوُشلِیق وُجُودگَه کِیلگَن، شوُنِینگ اوُچُون تِیزراق حَرَکَت قِیلِینگلَر وَ مِللَتِیمِیزنِینگ اِسلامِی تَرِیخِیدَن فایدَه لَنگَن حالدَه، اوُزِینگِیزنِینگ مِللَتِینگِیزنِی آرَه سِیدَه مَنَه بوُ شادلِیک اَبزارِینِی قَندَی قِیلِیب مَدَنِیَتلَشتِیرِیشنِی قَیتَه دَن اوُرگَه نِینگلَر، شُو رَوِیش بِیلَن دُشمَنگَه اوُزِینگِیزنِی هَلاک قِیلوُوچِی ضَربَنگِیزنِی بِیرِینگلَر، چوُنکِی بُو دُشمَن اَنَه بُو اِیککِی کَنَل آرقَه لِی اوُزِینِینگ مَدَنِی، عَقِیدَه وِی، بوُزغوُنچِی حَملَه سِینِی باشلَه گَن وَ اوُلَر مِللِیَردلَب دالّار صَرفلَش آرقَه لِی اَمِیرِکَه نِینگ،اِسرائِلنِینگ،راسِّیَه نِینگ وَ بوُتُون جَهاندَگِی باشقَه کافِرلَرنِینگ اَنَه اوُشَنچَه سپوُتنِیک کَنَللَرِینِی یوُلگَه قوُیِیشگَن، اوُلَر تَرانَه وَ گوُرانِی،رَقص وَ هَلپَرکِینِی واسِیطَه سِیدَه بوُلغَنگَن عَقِیدَه لَر، رَفتارلَر،نَمُونَه لَرنِی توُغرِیدَن- توُغرِی اَرَلَشتِیرِیب تَشلَش آرقَه لِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُننِی وَ مُسُلمانلَرنِینگ اِیمانِینِی نِشانگَه آلِیشگَن.

سِین خوُشیار بوُل، اَگَر سِین خوُشیار بوُلَه دِیگَن بوُلسَنگ اوُلَرنِی قِیلَه یاتگَن مَکر وَ سِخرلَرِی هِیچ نَرسَه اِیمَس، بوُندَن خاطِرجَمع بوُلسَنگ هَم بوُلَه دِی، چوُنکِی اَلله تَعالَی اوُلَرنِینگ رَئِیسلَرِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطَانِ کَانَ ضَعِیفاً ‏(نساء/76) شُبهَه سِیز شَیطاننِی نَیرَنگِی هَمِیشَه ضَعِیف بوُلگَن.

(دوامی بار……)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(35- قیسم)

رَقص وَ اوُیِین:

اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها اَیتَه دِیکِی: عِید کوُنِیدَه حَبَشِیلَر مَسجِددَه رَقص وَ اوُیِین بِیلَن مَشغُول اِیدِیلَر، « جاء حَبَشٌ يزْفِنُونَ في يوْمِ عِيدٍ في الْمَسْجِدِ» رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی اوُلَرنِی تاماشا قِیلِیشگَه چَقِیردِیلَر، مِینِی اوُلَرنِی کوُرِیش اوُچُون دَعوَت قِیلدِیلَر، «فَدَعَانِي النبي صلى الله عليه وسلم» وَ باشِیمنِی اوُ کِیشِینِی یِیلکَه لَرِیگَه قوُیدِیم وَ اوُلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تاماشا قِیلِیش بِیلَن تا تاماشا قِیلِیشنِی هاحلَه مَی قالگوُنِیمچَه مَشغُول بوُلدِیم. [1]

اِمامِی اَحمَد اِبنِ حَنبَل هَم اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها دَن رِوایَت قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِی: وَضَعَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَقْنِي عَلَى مَنْكِبَيْهِ لِأَنْظُرَ إِلَى زَفْنِ الْحَبَشَةِ[2] رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِین حَبَشِیلَرنِی رَقصِینِی تاماشا قِیلِیشلِیگِیم اوُچُون مِینِی جَغِیمنِی یِیلکَه لَرِیگَه قوُیدِیلَر. اِمامِی ذَهَبِی اَیتَه دِی: بوُ یِیردَگِی “زَفن”دَن مَقصَد رَقصدوُر وَ اِبنِ اُثَیر هَم اَیتَه دِی: “زَفن” عِبارَه سِی اَصلِیدَه رَقص وَ اوُیِین مَعناسِیدَه. شوُنِینگدِیک اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنهادَن قِیلِینگَن رِوایَتلَردَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه: [3] قَدِمَ وَفْدُ الْحَبَشَةِ، فَجَعَلُوا يَزْفِنُونَ، وَيَلْعَبُونَ، وَالنَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يَنْظُرُ، فَقُمْتُ وَأَنَا مُسْتَتِرَةٌ خَلْفَهُ، فَنَظَرْتُ حَتَّى أَعْيَيْتُ، ثُمَّ قَعَدْتُ، فَنَظَرْتُ حَتَّى أَعْيَيْتُ، ثُمَّ قَعَدْتُ، وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَائِمٌ يَنْظُرُ، فَاقْدُرُوا قَدْرَ الْجَارِيَةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ الْمُشْتَهِيَةِ لِلنَّظَرِ. حَبَشِیلَردَن تَشکِیل تاپگَن هَیئَت بِیزلَرنِی آلدِیمِیزگَه یِیتِیب کِیلِیشدِی وَ اوُلَر رَقص ، اوُیِین بِیلَن مَشغُول بوُلِیشدِی……… باشقَه بِیر جایدَه اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: [4] « وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ فِي مَسْجِدِ» حَبَشِیلَر مَسجِددَه قوُراللَرِی بِیلَن اوُیِین کُورسَه تِیشگَن اِیدِی، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی اوُزلَرِینِی رِدالَرِی بِیلَن توُسدِیلَر وَ مِین اوُلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تاماشا قِیلدِیم. حَبَشِیلَر شادلِیک قِیلِیب اوُینَه یاتگَن وَ نَیزَه لَرِی بِیلَن رَقصگَه توُشَه یاتگَن پَیتلَرِیدَه عُمَر مَسجِدگَه کِیرِیب کِیلَه دِی وَ بِیر موُشت مَیدَه تاشنِی آلِیب اوُلَرگَه آتَه باشلَیدِی، پَیغَمبَرِیمِیز صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُنگَه قَرَب مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی: [5] دعهم یا عمر[6] “اِی عُمَر اوُلَرنِی اوُز حاللَرِیگَه قوُی”.

اُمُّ المُؤمِنِین اَیتَه دِیلَرکِی: مِین شُو حالَتدَه مَسجِددَگِی حَبَشِیلَرنِی اوُیِینلَرِینِی تا پَیغَمبَر چَرچَه گوُنلَرِیچَه تاماشا قِیلدِیم. شوُنِینگ اوُچُون هَم کِیچِیک یاشدَگِی قِیزلَرنِی حِسِّیاتلَرِینِی وَ اوُلَرنِینگ اوُیِینگَه، کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَرگَه نِسبَتاً اِیختِیاجلَرِینِی اِعتِبارگَه آلِینِیشِی کِیرَک. «فَاقْدِرُوا قَدْرَ الْجَارِيةِ الْحَدِيثَةِ السِّنِّ حَرِيصَةً على اللَّهْوِ .[7]

اَلبَتَّه شوُ حَبَشِیلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَدِینَه گَه کِیرِیب کِیلگَن پَیتلَرِیدَه قَدَمِی مُبارَکلَرِی اوُچُون شادلِیکلَرِینِی اِظهار قِیلگَن حالدَه، قُوراللَرِی بِیلَن اوُیِین وَ رَقص نَمایِیشِینِی کوُرسَتگَن اِیدِیلَر: اَنَس اِبنِ مالِک رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَدِینَه گَه کِیلگَن پَیتلَرِیدَه، لَمَّا قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ، حَبَشِیلَر اوُ کِیشِینِینگ قَدَمِی مُبارَکلَرِی اوُچُون اوُزلَرِینِینگ شادلِیکلَرِینِی اِظهار قِیلِیب قوُراللَرِی بِیلَن اوُیِین کوُرسَتگَن اِیدِیلَر، لَعِبَتْ الْحَبَشَةُ لَقُدُومِهِ فَرَحًا بِذَلِكَ، لَعِبُوا بِحِرَابِهِمْ.[8] شَوکانِینِی اَیتِیشِیچَه، اوُلَرنِینگ اوُیِینِی قوُراللَرِینِی قوُللَرِی بِیلَن اَیلَنتِیرِیش وَ بَدَن حَرَکَتلَرِیدَن عِبارَت اِیدِی. [9]

بوُندَن تَشقَه رِی اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها رِوایَت قِیلَه دِیلَرکِی: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُتِیرگَن اِیدِیلَر، شوُندَه یاش بالَه لَرنِینگ بَقِیر- چَقِیر شاوقِینِینِی اِیشِیتدِیم، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُرِنیلَرِیدَن توُردِیلَر وَ بِیر حَبَشِی چوُرِینِینگ رَقصگَه توُشَه یاتگَه نِینِی بالَه لَر اوُنِی اَطرافِینِی اوُرَب آلِیشگَه نِینِی کوُردِیلَر، «حَبَشِيَّةٌ تَزْفِنُ وَالصِّبْيَانُ حَوْلَهَا»، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: يَا عَائِشَةُ تَعَالَيْ فَانْظُرِي» …[10] ” اِی عائِشَه کِیل، بوُنِی کوُرگِین……..”

بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، بِیر حَبَشِی چوُرِی رَقصگَه توُشگَن، اَگَر رَقصگَه توُشِیشلِیک حَرام بُولگَه نِیدَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بوُ چوُرِینِی رَقصگَه توُشِیشدَن مَنع قِیلگَن وَ اوُنِی حُکمِینِی صادِر قِیلگَن بوُلَردِیلَر، بوُندَن تَشقَه رِی اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه نِی مَنَه بُو چوُرِینِی رَقصِینِی تاماشا قِیلِیشگَه چَه قِیرمَه گَن وَ اوُزلَرِی هَم قَرَمَه گَن بوُلَردِیلَر.

اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله مَنَه بُو حَدِیثنِی اِستِناد قِیلگَن حالدَه اَیتَه دِیکِی: رَقص حَرام اِیمَس، مَکروُه هَم اِیمَس، بَلکِی مُباهدوُر، فَقَط شوُ شَرط بِیلَن کِی اِیرکَک کِیشِی مُخَنّثِین (خُنَسَه) نِی قِیلِیغِینِی قِیلمَسلِیگِی کِیرَک، یَعنِی اوُزِینِی عَیاللَرگَه اوُحشَه تَه دِیگَن،سوُست، غَیرَتسِیز،اِیرکَکلِیک صِیفَتلَرِی بوُلمَه گَن اِیرکَکلَرنِی قِیلِیغِینِی قِیلمَسلِیگِی کِیرَک، اَگَر بُو اِیشنِی قِیلَه دِیگَن بوُلسَه حَرام حِسابلَه نَه دِی. اِیندِی سِیزلَر شَرِیعَتدَن خَبَرِی بوُلگَن یا اوُتگَن مُسُلمان اَجدادلَرِی سُنَّتلَرِیگَه اِیگَه بوُلگَن هوُرامِیلَرنِینگ پایکوُبِیسِیدَه (هوُر پرای) نِیمَه اوُچُون حَتَّی یِیلکَه نِی قِیمِیرلَه تِیشنِی یا اوُرِینسِیز کوُلِیشنِی یا آرتِیقچَه قِیلِیقلَرنِی کوُرمَسلِیگِینگِیزنِی توُشوُنِیب آلگَندِیرسِیز؟ اوُلَرنِی کوُپچِیلِیگِی جِددِی،آغِیر، باسِیق حالدَه بوُ پایکوُبِینِی قِیلِیشَه دِی. گوُیاکِی اوُلَر جَنگ قِیلَه یاتگَندِیک بوُنِی عَمَلگَه آشِیرِیشَه دِی. شَیخلَر وَ اوُلَمالَرنِی هَم پایکوُبِیسِی(هوُر پرای) وَ حَتَّی اوُزلَرِیگَه خاص گوُرانِیلَرِی، تَرانَه لَرِی بوُلگَن. حَه، اوُلَرنِینگ شادلِیگِی قَلبلَرِیدَه وَ اوُلَرنِینگ ظاهِرِی حَرَکَتلَرِی هَم اوُلَرنِینگ اِیرکَکلِیکلَرِیگَه، شَهامَتلَرِیگَه ضَربَه اوُرمَیدِی. سوُرانِیلَرنِی، شَککاکلَرنِی وَ باشقَه کوُرد لَهجَه لَرِینِینگ هَلپَرکِی وَ پایکوُبِیلَرِی، بَلوُچلَرنِینگ قِیلِیچ بِیلَن رَقصگَه توُشِیشلَرِی، توُرکمَنلَرنِینگ حَنجَر بِیلَن ذِکرگَه توُشِیشلَرِی، اِیراننِی جَنوُبِیدَگِی خَمَلِیلَرنِی عَزباسِی، عَرَبلَرنِینگ قِیلِیچ رَقصلَرِی هَم مَنَه بوُلَرگَه مِثال بوُلَه آلَه دِی. اَلبَتَّه چِیچِینلَر وَ باشقَه مُسُلمان قَوملَر هَم اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه مُناسِب حالدَه پایکوُبِیلَرنِی،رَقصلَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشگَن، اوُلَرنِی ذِکر قِیلِیب اوُتِیرِیشگَه حاجَت یوُق.

شافِیعِی مَذهَبِیدَگِی رَقصنِی حُکمِی مُباه، اَمّا حَنَفِی وَ مالِیکِی وَ حَنبَلِی مَذهَبلَرِیدَه مَکرُوه. بوُنِی دَلِیلِی هَم بُو رَقص اِنساننِی شَخصِیَتِینِی،اُبُهَتِینِی پَستگَه توُشوُرِیب یوُبارَه دِی، دِیب سَنَلگَن. اَلبَتَّه بَعضِیلَرنِی اِدَّعا قِیلِیشلَرِیچَه، حَنَفِی وَ مالِکِی مَذهَبلَرِی رَقصنِی عُمُوماً حَرام دِیب بِیلِیشَه دِی، اَمّا مَنَه بُو عَزِیزلَر شُبهَه گَه توُشِیب قالِیشگَن، اوُلَر مَطلَبنِی خَطا توُشوُنِیشگَن، چوُنکِی حَنَفِی وَ مالِکِی مَذهَبِیدَگِی اَنَه بُو رَقص بِیلَن عِبادَت قِیلَه یاتگَن کِیمسَه لَرنِینگ دَستَه سِینِی رَقصِی حَرام قِیلِینگَن، اوُلَر بُو رَقصنِی اَلله گَه یَقِین بوُلِیشنِی بِیر نَوِی دِیب حِسابلَشَه دِی. بُو حوُددِی بَعضِی دَروِیشلَر وَ صوُفِیلَرنِی اِیشِیگَه اوُحشَیدِی. فِقه عِلمِینِی اَهلِی مَنَه بوُندَی رَقصلَرنِی تَحرِیم قِیلِیش بوُیِیچَه هِیچ قَندَی اِیختِلافگَه اِیگَه اِیمَس.

(دوامی بار……..)

[1] رواه مسلم

[2]مسند امام احمد (٢٣٧٠٩٩)

[3] ذهبی . الفائق(۲/۱۱۲)

[4]ابن اثیر. النهاية(٢/٣٠٥)

[5]صحیح مسلم، أبو الحسن مسلم بن الحجاج النيسابوري، دار إحياء التراث العربي، ج 2، ص 609

[6] متفق علیه

[7]متفق علیه . مسلم بن حجاج نيشابوري، صحيح مسلم، ج 2، ص 609، تحقيق: محمد فؤاد عبد الباقي، کتاب صلاة العيدين، بَاب الرُّخْصَةِ في اللَّعِبِ الذي لَا مَعْصِيةَ فيه في أَيامِ الْعِيدِ/ محمد بن اسماعيل البخاري، صحيح البخاري، ج 1، ص 173، تحقيق : د. مصطفى ديب البغا، کتاب الصلاة، ابواب المساجد، بَاب أَصْحَابِ الْحِرَابِ في الْمَسْجِدِ . / بخاری کتاب المناقب ج۲ص۱۷۹ و کتاب العیدین ج۱ص۱۲۳ – صحیح مسلم کتاب صلوه العیدین ج۲ص۶۰۸

[8] سنن أبي داود كتاب الأدب باب في النهي عن الغناء.

[9] فإن اللعب هو الحركات الصادرة منهم من تقليب حرابهم بأيديهم وحركة أبدانهم

[10]البانی در ” صحیح الترمذی” (3691). و ابن حجر در فتح الباري

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(34- قیسم)

حاضِرگِی پَیتدَه مُصِیبَتلَر وَ مُشکِلاتلَر جُودَه کوُپ، اوُلَر اَلبَتَّه دَرَجَه لَرگَه تَقسِیملَه نِیشِی کِیرَک وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی رَوِیشلَرِیگَه کوُرَه شوُندَی آلدِینگَه حَرَکَت قِیلِیشِیمِیز کِیرَککِی، آخِیرِیدَه جَمِیعیَتِیمِیزنِی اَساسِی مُشکِلاتِی مُوسِیقَه بِیلَن آواز اَیتَه دِیگَن چوُرِیلَر بوُلِیب قالسِین، اَنَه بوُ پَیتگَه کِیلِیب اِبنِ مَسعُودگَه اوُحشَه گَنلَر «وَ مِنَ النَّاس مَن يَشتِري لَهوَ الحَديثِ ….» دَن مَقصَد آواز اِیکَه نِیگَه قَسَم اِیچِیشسِین، یَعنِی بَعضِیلَر چوُرِیلَرنِی قِیمَّت نَرخگَه ساتِیب آلِیشگَن وَ بُو چُورِیلَر هاحلَه گَن وَقتلَرِیدَه اوُلَرگَه آواز اَیتِیب بِیرِیشگَن، اوُلَر بُو اِیشگَه جوُدَه کوُپ وَقتلَرِینِی صَرفلَشگَن، چوُنکِی اِبنِ مَسعُودنِی اِعتِقادِی بُویِیچَه، سُوو گِیاهلَرنِی اوُسِیشِیگَه سَبَب بُولگَه نِیدِیک، آهَنگلَر هَم اِنسانلَرنِی دِیلِیگَه نِفاقنِی اِیکَه دِی؛ یاکِی اِبنِ عَبّاس کَبِی کِیشِیلَر هَم کِیلِیب اَیتِیشگَنکِی: “لهو الحدیث” دَن مَنضُور چوُرِیلَرنِی مُوسِیقَه بِیلَن آواز اَیتِیشِی یاکِی بِیهُودَه سوُزلَرِیدوُر. حَقِیقَتدَه اوُلَر قَندَی هَم یَحشِی جَمِیعیَت بوُلِیشگَن، چوُنکِی مَنَه بُو نَرسَه اوُلَرنِینگ اَساسِی وَ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتلَرِی بوُلگَن، حَتَّی اَگَر بُو مُشکِلات مَوجُود بوُلگَن تَقدِیردَه قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن اِیش قوُیِیدَگِیچَه بوُلَه دِی: « و إذا مَرُّوا بِاللَّغوِ مَرَّوا کِراماً» (فرقان/72) اوُلَر ( یَعنِی رَحمَاننِینگ سوُیوُکلِی بَندَه لَرِی) یالغان گوُواهلِیک بِیرمَسلَر وَ لَغو (بِیهُودَه سوُز یا عَمَل) آلدِیدَن اوُتگَن وَقتلَرِیدَه عالِی جَنابلِیک بِیلَن ( یَعنِی اوُندَن یوُز اوُگِیرگَن حاللَرِیدَه) اوُتوُرلَر.

نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَت بار بوُلگَن دَوردَه جَمِیعیَت شوُندَی ساغلام بوُلگَن اِیدِی، لِیکِن شاهِیگَرلِیک وُجوُدگَه کِیلِیب اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت اِیجاد بوُلگَندَن سُونگ، اِسلام دَستَگلَرِی بِیرِین- کِیتِین پارَه بوُلِیشنِی باشلَه دِی وَ بوُلغَه نِیش هَم مُسُلمانلَرنِی جَمِیعیَتِینِی اوُرتَه سِیدَه اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن کِینگَه یِیب باردِی، جَمِیعیَتدَه کِینگ – کوُلَمدَه تَرقَلگَن مُشکِلاتلَردَن بِیرِی چوُرِیلَر تامانِیدَن اِجرا قِیلِینَه دِیگَن مُوسِیقَه بوُلگَن اِیدِی، شوُ سَبَبلِی هَم عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز رَحِمَهُ الله دِیک کِیشِی هَم فَرزَندِینِی مُعَلِّمِیگَه یازگَن مَکتوُبِیدَه اَیتَه دِیکِی: سِیزدَن بِیرِینچِی بوُلِیب تَعلِیم آلَه دِیگَن نَرسَه سِی مُوسِیقَه دَن نَفرَتلَه نِیش بوُلِیشِی کِیرَک، چوُنکِی اوُ شَیطاننِی بوُلاغِیدَن کِیلِیب چِیققَن بوُلِیب، عاقِبَتِی اِیسَه پَروَردِیگارنِی غَضَبِیگَه آلِیب بارَه دِی. عُمَر اِبنِ عَبدُالعَزِیز رَحِمَهُ الله خُلَفایِی راشِیدِیندَن کِییِینگِی اِینگ عادِل شاهلَردَن بوُلگَه نِیگَه قَرَمَسدَن، مُوسِیقَه گَه قَرَب تارتِیلِیب کِیتگَن کِیمسَه لَرگَه تَعزِیر هَم تَعیِین قِیلگَن اِیمَس وَ بُو بارَه دَه اِجرا قِیلسَه بوُلَه دِیگَن حُدوُد هَم مَوجُود اِیمَسدِی، بَلکِی بوُنِی تَنها چارَه سِی “مَنفِی مُبارَزَه” بوُلگَن خالاص.

“مَنفِی مُبارَزَه” مَثَلا: فَلان اِعتِراضدَه یا سَیلاودَه یا مَجلِیسدَه اِیشتِراک اِیتمَسلِیک یا فَلان مَکانگَه بارمَسلِیک یا فَلان اَخبارات کَنَلِیگَه کِیرمَسلِیک یا فَلان مَخصُولاتنِی ساتِیب آلمَسلِیک: مَثَلاً اِمامِی مالِک رَحِمَهُ الله چوُرِیلَر تامانِیدَن مُوسِیقَه بِیلَن آهَنگ اَیتِیلِیشِی وَ توُرلِی – هِیل مُوسِیقَه لِی یِیغِیلِیشلَر اوُتکَه زِیلِیشِیگَه قَرشِی مَنفِی مُبارَزَه بوُلِیشِی اوُچُون قوُیِیدَگِیچَه فَتوا بِیرگَن اِیدِی: کِیمکِی چوُرِی ساتِیب آلگَن بوُلسَه وَ ساتِیب آلگَندَن سُونگ بُو چوُرِی آهَنگ اَیتِیشِیدَن خَبَر تاپسَه، بُو نَرسَه نِی عَیب حِسابلَب اِیگَه سِیگَه قَیتَه رِیب بِیرسَه بوُلَه دِی.

سُلَیمان تَمِیمِی یِیتِیملَرگَه مِعراث بوُلِیب قالگَن آهَنگ اَیتَه دِیگَن چوُرِینِی ساتِیشنِی هاحلَشگَن پَیتِیدَه اوُلَرگَه قَرَتَه اَیتَه دِیکِی: اوُنِی آهَنگ اَیتِیش صِیفَتِینِی اَیتمَسدَن توُرِیب ساتِیلِیشِی کِیرَک،اَگَر آهَنگ اَیتِیش صِیفَتِینِی اَیتِیلسَه 20000 دِرهَم وَ اَیتِیلمَه گَن صُورَتدَه 2000 دِرهَم بَهالَنگَن تَقدِیردَه هَم، اوُنِی صِیفَتِینِی ذِکر قِیلِیش دُرُست بوُلمَیدِی. اَگَر آوازنِی مَنفَعَتِی مُباه بوُلگَندَه، بوُندَی مالنِی یِیتِیملَرگَه مَنع قِیلِینمَسدِی.

اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله اَیتَه دِیکِی: اَگَر چوُرِینِی اِیگَه سِی آدَملَرنِی چوُرِیسِینِی آوازِینِی اِیشِیتِیشگَه چَه قِیرسَه، اوُ سَفِیه،اَخماق سَنَلَه دِی وَ اوُنِی گوُواهلِیگِی قَبوُل قِیلِینمَیدِی، بُو آدَمنِی دَیُوس هَم دِییِیلَه دِی. قاضِی اَبُو طَیِّب اَیتَه دِیکِی: بُو چوُرِینِی اِیگَه سِی آدَملَرنِی باطِلگَه دَعوَت قِیلگَه نِی سَبَبلِی سَفِیه، اَخماق سَنَلَه دِی، آدَملَرنِی باطِلگَه چَه قِیرگَن،دَعوَت قِیلگَن هَر قَندَی کِیمسَه سَفِیه، فاسِق حِسابلَه نَه دِی.

بوُلَرنِی هَمَّه سِینِی خوُلاصَه قِیلگَن حالدَه قَتادَه اَیتَه دِیکِی، اَلله گَه قَسَمکِی بَلکِیم “لَهوَ الحَدِیث”نِی یوُلِیدَه مال- دَولَت صَرفلَنمَسلِیگِی موُمکِین، بُو یِیردَگِی ساتِیب آلِیشدَن بوُلگَن مَنضُور، شَخصنِینگ گوُمراه بوُلِیشِی نَظَردَه توُتِیلگَن، چوُنکِی اوُ بُو حالَتدَه باطِل سوُزنِی حَق سوُزدَن وَ زِیاننِی مَنفَعَتدَن کوُرَه اَفضَل کوُرَه دِی، شَخصدَگِی گوُمراهلِیکنِی اِینگ کَتتَه عَلامَتِی حَق سوُزنِی اوُرنِیگَه باطِلنِی تَنلَشِیدوُر.

بوُگوُنگِی کوُندَگِی “لَهوَ الحَدِیث”نِی بِیزلَرنِینگ جَمِیعیَتِیمِیزدَگِی اوُرنِی قَندَی؟ گوُمراه وَ سَرگَردان قِیلَه دِیگَن اَبزارلَرنِی جَملَنمَه سِی قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت،سپُوتنِیک اَپپَه رَتِی، تِیلِیفانلَر،کامپُوتِیر، بوُتوُن جَهان کافِرلَرِینِینگ یا مُرتَدلَر،مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه تِیگِیشلِی توُرلِی- توُمَن کَنَللَرنِی آچِیب کوُرِیش وَ فَسادنِی تَعلِیم بِیرَه دِیگَن مَرکَزلَر. مَنَه بوُلَر پِیچاق، قوُرال،گرَه نَتَه،مِینَه کَبِی اِیککِی هِیل اوُصُول بِیلَن فایدَه لَنسَه بوُلَه دِیگَن اَبزار حِسابلَه نَه دِی، بوُلَرنِی هِیچ کِیم حَرام قِیلَه آلمَیدِی، بَلکِی بُو یِیردَه اَنَه بُو اَبزارلَردَن فایدَه لَه نِیش اوُصُولِی وَ رَوِیشِی شَخصنِی فَسادگَه باتِیرِیب تَشلَیدِی.

حَه، حاضِرگِی دَوردَه مُوسِیقَه دَن تَشقَه رِی بِیزلَر کوُرِیب توُرگَن جُودَه کوُپ نَرسَه لَر فَسادنِی بوُلاغِیگَه اَیلَنگَن، اوُلَرنِی جُملَه سِیگَه توُرلِی- تُومَن سپوُتنِیک کَنَللَرِی، اوُلَردَه قوُیِیلَه یاتگَن فِیلملَر، بوُتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِینِی وَ مَحَلِّی مُرتَدلَرنِی،مُنافِقلَرنِی،سِکوُلارزَدَه لَرنِی اوُزَرا توُپلَه نِیشلَرِی، اَنَه اوُشَنچَه اِینتِیرنِیتدَگِی اِجتِمائِی کَنَللَر کِیرَه دِی، بُو نَرسَه لَر نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَنلَر یاکِی صَحابَه لَرنِی وَ تابِعِینلَرنِی عَصرِیدَگِی مُوسِیقَه طَرَفدارلَرِیدَن کوُرَه بَتتَرراق وَ زَمانَه وِیراق اوُصُول وَ رَوِیش بِیلَن مُؤمِنلَرگَه،اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه وَ حَتَّی مُؤمِنلَرنِی بارلِیغِیگَه حَملَه قِیلِیشگَن.

بوُگوُنگِی کوُندَه تَرِیخِی داستانلَر وَ یالغان،قَدِیمِی،پایَه سِیز، اَساسسِیز اَفسانَه لَر شَکلِیدَه نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَن مِینگلَب کِیشِیلَرنِینگ تَرِیخِی اوُتمِیشلَرِی توُقِیب چِیقَه رِیلگَن، مَنَه بُو خَیالِی داستانلَر وَ اَفسانَه لَرنِی یَنگِی نَسل عالِی اوُقوُو یوُرتلَرِیدَه زَمانَه وِی اوُصلوُب وَ سِیستِیمَه تِیک رَوِیشدَه سِکوُلارِیزم دِینِینِینگ کُفر مَکتَبلَرِینِی حِمایَه سِی آستِیدَه تَعلِیم آلِیشَه دِی وَ طاغوُتلَرنِینگ تَعلِیم آلِیش مَرکَزلَرِی وَ فاسِد اَخبارات واسِیطَه لَرِی آدَملَرنِی مِییَه سِیگَه قوُیِیشَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی قَدِیمِی وَ اَفسانَه وِی تَرِیخنِی پَناهِی آستِیدَه سِکوُلارِیستلَرنِینگ، هَمدَه بَشَرِیَت تَرِیخِیدَگِی باشقَه کافِرلَرنِینگ شِیرککَه توُلَه ناتوُغرِی اِیشانچلَرِینِی وَ کُفرلَرِینِی دِیماکرَه تِیَه، سِکوُلارِیزم وَ یَنگِی سِکوُلارِیستِیک جَمِیعیَت اِصطِلاحِی کوُرِینِیشِیدَه مُسُلمانلَرگَه سِینگدِیرِیب بارِیشیَپتِی، بوُلِیب هَم مَنَه بُو بِیچارَه مُسُلمان خُلَفایِی راشِیدِیننِی عَصرِی کَبِی یَگانَه حاکِمِیَتگَه هَم اِیگَه اِیمَس، اوُلَرنِی نَه قُدرَتِی وَ نَه اوُبُهَتِی بار، پَناهسِیز مُسُلمانلَرگَه قَرشِی آلِیب بارِیلَه یاتگَن مَنَه بوُندَی ساوُوق وَ یوُمشاق جَنگنِی بِیزلَر بوُتوُن بَشَرِیَت تَرِیخِی دَوامِیدَه کوُرگَن اِیمَسمِیز.

شُونگَه قَرَمَسدَن مُسُلمان شَخص مَنَه بُو اَبزارلَردَن توُغرِی فایدَه لَه نِیشنِی دَرک قِیلمَه گَن حالدَه، اَنَه بُو فَساد وَ گوُمراه قِیلوُچِی اَبزارلَرنِی ساتِیب آلَه دِی وَ خام حالَتدَه مَنزِیلِیگَه،عائِلَه سِیگَه آلِیب کِیرَه دِی وَ اوُزِینِی،اَطرافِیدَه گِیلَرنِی گوُمراه بوُلِیشِی اوُچُون شَرائِطنِی جُودَه هَم آسانلِیک بِیلَن مُهَیّا قِیلَه دِی. اَگَر بوُگوُنگِی کوُندَه اِبنِ عَبّاس وَ اِبنِ مَسعُودگَه اوُحشَه گَنلَر تِیرِیک بوُلگَندَه وَ مُسُلمانلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَگِی “لَهوَ الحَدِیث”نِی آدَملَرگَه کوُرسَه تِیب بِیرماقچِی بوُلِیشگَندَه اَلبَتَّه اَنَه بوُنگَه اوُحشَه گَن اوُرِینلَرگَه اِیشارَه قِیلِیشگَن بوُلَردِی، اوُلَر مَخصُوصاً آتَه – آنَه لَرنِی وَ خانَدانلَرنِینگ، هَمدَه جَمِیعیَتنِینگ باشلِیقلَرِینِی بوُ اِیشلَردَن آگاهلَنتِیرگَن بوُلِیشَردِی: اوُلَر اَلله نِینگ شَرِیعَت قانوُنلَرِیگَه دُشمَن بوُلگَن کِیمسَه لَرنِی یوُلِیدَگِی گوُمراهلِیکنِی ساتِیب آلِیشیَپتِی، شَخصنِی اوُزِینِی وَ باشقَه لَرنِی گوُمراه بوُلِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِیگَن نَرسَه لَر اَلله نِی شَرِیعَت قانوُنلَرِیدَه حَرام اِیکَه نِینِی وَ “لَهوَ الحَدِیث” حِسابلَه نِیشِینِی اوُلَر توُشوُنِیب یِیتِیشمَه یَپتِی، اَلله تَعالَی بُو نَرسَه لَرنِی کوُرِیشدَن وَ اِیشِیتِیشدَن نَهِی قِیلگَن، اوُلَر اوُزلَرِینِی ساتِیب آلگَن نَرسَه لَرِی اوُچُون جَواب بِیرِیشَه دِی، چوُنکِی اوُلَر ساتِیب آلگَن نَرسَه لَرِی بِیلَن هَم اوُزلَرِینِی وَ هَم باشقَه لَرنِی گوُمراهلِیگِیگَه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرِینِی نَظَرگَه آلِینمَسلِیگِیگَه، اَلله نِینگ شَرِیعَت قانوُنلَرِیدَن اوُزاقلَه شِیب کِیتِیلِیشِیگَه سَبَب بوُلِیشگَن.

(دوامی بار…….)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(33- قیسم)

مَثَلاً رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی دَورلَرِیدَه نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَن کافِرلَر حِیرَه دَن اِیراننِی قَدِیمِی داستانلَرِینِی وَ اَفسانَه لَرِینِی ساتِیب آلِیش آرقَه لِی « وَ مِنَ النّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحديث» نِی بِیلگِیسِی،نِشانَه سِی (نَماد) بوُلِیشگَن، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمدَن سوُنگ هَم، مُسُلمانلَر آرَه سِیدَگِی مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَر « وَ مِنَ النّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحديث» نِی ظاهِرِی بِیلگِیسِی بوُلِیشگَن، اوُلَر قوُللَرنِی وَ موُسِیقَه اَسبابلَرِینِی ساتِیب آلِیش بِیلَن هَم نَضر اِبنِ حارِثگَه اوُحشَه گَنلَرنِی اِیشِینِی دَوام اِیتتِیرماقچِی بوُلِیشگَن، اوُشَه دَورنِی “لَهوَ الحَدِیث”یِ موُسِیقَه بوُلگَن، مَثَلاً:

اِبنِ مَسعوُد رَضِیَ الله عَنهُ مَنَه بُو آیَتدَگِی “لَهوَ الحَدِیث” کَلِیمَه سِینِی مَعناسِینِی بَیان قِیلِیب اَیتَه دِیکِی: اَلله گَه قَسَمکِی آیَتنِی مَنضُورِی آوازدوُر. فَقَط آوازنِی یالغِیز اوُزِی اِیمَس، بَلکِی موُسِیقَه بِیلَن بِیرگَه بوُلگَه نِی.

مَنَه بُو تَفسِیر اِبنِ عَبّاس،جابِر،عِکرِمَه، سَعِید اِبنِ جُبَیر، مُجاهِد، مَکحُول، عَمرُو ابنِ شُعَیب، عَلِی اِبنِ بَدِیمَه دَن هَم نَقل قِیلِینگَن.

ثُوَیر اِبنِ فاخِتَة آتَه سِیدَن اوُ اِیسَه اِبنِ عَبّاسدَن «وَ مِنَ النَّاس مَن يَشتَري لَهوَ الحَديث» آیَتِی حَقِیدَه رِوایَت قِیلِیب اَیتَه دِی: بوُ اوُزِیگَه کِیچَه یُو کوُندُوز آواز اَیتَه دِیگَن چوُرِی ساتِیب آلگَن کِیشِی حَقِیدَه نازِیل بوُلگَن. اِبنِ اَبِی نَجِیح مُجاهِددَن رِوایَت قِیلِیشِیچَه، بُو آیَتنِی مَنضوُرِی کَتتَه قِیمَتگَه آواز اَیتَه دِیگَن قوُل یا چوُرِینِی ساتِیب آلِیش وَ اوُنِی بِیهُودَه آوازِیگَه، سوُزلَرِیگَه قوُلاق سالِیشدوُر. مَکحُول هَم شوُندَی نَظَرگَه اِیگَه بوُلگَن وَ اَبُو اِسحاق هَم شُو تَفسِیرنِی تَنلَب آلگن.

عامِر اِبنِ سَعَد توُیگَه بارگَن پَیتِیدَه تَصادِفاً رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی اَصحابلَرِینِی کوُرِیب قالَه دِی وَ اوُلَردَن سَوال سوُرَیدِی: اِی رَسُول الله نِی یارانلَرِی، اِی بَدر اِیشتِراکچِیلَرِی، چوُرِیلَرنِی آوازِیگَه قوُلاق سالِیب اوُتِیرِیبسِیزلَرمِی؟ اوُلَر جَواب بِیرِیشَه دِیکِی: اوُتِیر. اَگَر هاحلَه سَنگ بِیز بِیلَن بِیرگَه اوُتِیر وَ قوُلاق سال، اَگَر هاحلَه مَسَنگ کِیتَه وِیر؛ چوُنکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیزلَرگَه توُیدَگِی لَهوگَه رُحصَت بِیرگَنلَر. قَدْ رُخِّصَ لَنَا فِي اللَّهْوِ عِنْدَ الْعُرْسِ.[1]

بُو شُو نَرسَه نِی کوُرسَتیَپتِیکِی، مَنَه بوُنگَه اوُحشَه گَن آواز اَیتِیلگَن مَراسِیملَردَه اِیشتِراک اِیتِیشلِیک مَمنوُع وَ حَرام قِیلِینگَن اِیمَس، چُونکِی عامِر اِبنِ سَعَدنِی اوُزِی هَم توُیگَه کِیلگَن وَ تَصادِفاً صَحابَه لَرنِی کوُرگَن، بَلکِی عامِرنِی بُو یِیردَه عَجَبلَنگَن جایِی شوُندَه بوُلگَنکِی، بوُندَی مَکانلَردَه حاضِر بوُلِیشلِیک رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی اَصحابلَرِیگَه توُغرِی کِیلمَیدِی دِیب فِکرلَه گَن. عُمُومِی قِیلِیب اَیتگَندَه سابِقوُنَ الاَوَّلوُن وَ باشقَه هَر قَندَی جَمِیعیَتدَگِی بَلَند مَرتَبَه لِی کِیشِیلَرنِی شَعنِیدَگِی اِیش اِیمَس،اَمَّا اِستِثنا صُورَتِیدَه بَعضِیلَر اِیشتِراک اِیتِیشلَرِی موُمکِین. بُو بِیزلَرگَه قوُیِیدَگِی حِکمَتلِی سوُزنِی اِیسلَه تَه دِی:

حَسَنَاتُ الْأَبْرَارِ سَیئَاتُ الْمُقَرَّبِین، صالِحلَرنِینگ یَحشِی اِیشلَرِی گاهِیدَه اوُلَرگَه یَقِین بوُلگَنلَرنِینگ گوُناهِی دِیب حِسابلَه نَه دِی.

بُو یِیردَه اَلجَزائِردَه بوُلگَه نِی کَبِی، مُواظَنَتسِیز وَ مِعزانسِیز اِنسانلَرنِی فَتواسِی اَساسِیدَه صادِر بوُلگَن جِنایَتلَر تَکرارلَنمَسلِیگِی اوُچُون، قَیتَه – قَیتَه اِیشارَه قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن مُهِم نوُقطَه شوُکِی: مَنَه بُو مَراسِیملَرنِی قِیلِینِیشِی مَمنوُع وَ حَرام قِیلِینگَن اِیمَس اِیدِی، چوُنکِی اَگَر بوُلَر مَمنوُع وَ حَرام بوُلگَه نِیدَه اِیدِی، خَلِیفَه یِی راشِیدِین بوُلَرنِی اَلبَتَّه مَمنوُع قِیلگَن بوُلِیشَردِی وَ زَکاتنِی مَنع قِیلوُچِیلَرگَه اوُحشَب اوُلَرگَه نِسبَتاً تِیگِیشلِی چارَه لَرنِی کوُرگَن بوُلِیشَردِی.

اَنَه اوُشَنچَه حُکوُمَت قُدرَتِیگَه اِیگَه بوُلگَن خُلَفایِی راشِیدِین وَ صَحابَه لَرگَه نِسبَتاً بِیر کِیشِی کِیلِیب آشکارَه وَ آچِیق – آیدِین صُورَتدَه اَلله نِی حَلالِینِی حَرام دِییِیشِی یاکِی اَلله نِی حَرامِینِی حَلال دِییِیشِی هَزِیللَه شِیب بوُلمَیدِیگَن مَوضُوعدِیر. دِیمَک خُلَفایِی راشِیدِینگَه نِسبَتاً حَقارَت سَنَه لِیب قالَه دِیگَن توُشوُنچَه گَه هَم بارمَسلِیک لازِم. بُو یِیردَه مَسَلَه نِی شوُندَی اِیضاحلَب بِیرِیش کِیرَککِی، مَثَلاً عَبدُ الله اِبنِ جَعفَر اِبنِ اَبِی طالِب کَبِی کِیشِی هَم چوُرِیلَرنِی آشکار صُورَتدَگِی آلدِی- ساتدِی مُعامَلَه سِیدَه اِیشتِراک اِیتَه دِی وَ آزاد حالدَه اوُنِی ساتِیب آلَه دِی وَ اوُنِی آوازِیگَه هَم قوُلاق سالَه دِی وَ بُو کِیشِی خُلَفایِی راشِیدِیننِی کوُزِی اوُنگِیدَه آزاد وَ آشکار تَحرِیم وَ تَحلِیل قِیلَه دِی- یُو، اَنَه بُو خُلَفایِی راشِیدِین بُو کِیشِینِی تاماشا قِیلِیب توُرگَن بوُلَه دِیمِی؟ قُدّامَه حَقِیدَگِی واقِیعَه دَن خَبَردار بوُلگَن هَر قَندَی کِیشِی، مَنَه بُو حَقارَتلَر صَحابَه لَرنِی هَم وَ مَخصُوصاً خُلَفایِی راشِیدِیننِی هَم شَعنِیگَه توُغرِی کِیلمَسلِیگِینِی جوُدَه هَم یَحشِی بِیلَه دِی.

بَلکِی اوُشَه دَوردَگِی مُسُلمانلَر شوُنچَه لِیک ساغلام وَ مُشکِلاتسِیز جَمِیعیَتگَه اِیگَه بوُلِیشگَندِیرکِی، اِیمان وَ قُرآندَن اوُزاقلَه شِیش اوُچُون خَطَرلِی دِیب حِسابلَنگَن آواز اَیتَه دِیگَن چوُرِیلَردَن عِبارَت یَگانَه مُشکِلاتگَه اِیگَه بوُلِیشگَندِیر.

بُو اوُلَرنِی اَساسِی وَ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِی بوُلگَن اِیدِی، اَمّا حاضِرگِی دَوردَگِی مُسُلمانلَرنِینگ اَساسِی وَ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِی نِیمَه؟ حاضِردَه اَکثَر مُسُلمانلَرنِینگ مِنطَقَه لَرِیدَه اِسلامِی حُکوُمَت مَوجُود اِیمَس وَ بُو نَرسَه توُرلِی- توُمَن مُصِیبَتلَرنِی وُجُودگَه کِیلِیشِی اوُچُون اُمُّ الفَسادگَه اَیلَه نِیب قالگَن، مُسُلمانلَرنِی اوُستِیگَه تَفَرُّق شِیرکِی حاکِم بوُلِیب آلگَن، واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَت هَم یوُق، بوُنِی اوُرنِیگَه کوُپ سانلِی اوُمَّتلَر وَ جَماعَتلَر وُجُودگَه کِیلگَن وَ مُسُلمانلَر اَلله نِینگ حِمایَه سِینِی قوُلدَن بای بِیرِیشگَن، چوُنکِی اَلله نِی حِمایَتِی جَماعَت بِیلَن بِیرگَه دوُر، جَمِیعیَتلَردَه فَقِیرلِیک وَ آچلِیک رِواجلَه نِیب کِیتگَن، مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه کافِر وَ مُرتَدلَر حُکمران بوُلِیب آلِیشگَن، مَنَه بوُ فَسادلَردَن کِیلِیب چِیققَن ناتِینچلِیکلَر مُسُلمانلَرنِی زَلِیل وَ بِی اَرزِیش قِیلِیب قوُیگَن، مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر هَم مُسُلمانلَرنِینگ حَیاتِی مَیدانلَرِیدَه توُرلِی- هِیل مَنصَبلَرنِی قوُلگَه کِیرِیتِیشگَن، اوُلَر تَشقِی طاغوُتلَرنِی وَ باسقِینچِی کافِرلَرنِی حِمایَه سِی آستِیدَه مُسُلمانلَرنِینگ اِیمانِینِی نابوُد قِیلِیش بِیلَن شوُغوُلله نِیشیَپتِی، مُسُلمانلَرنِینگ هَر بِیر مِنطَقَه سِیدَه قاضِی مُحَمَّد، قاسِیملوُ وَ بارزانِی وَ اوُجَلان وَ باشقَه لَر کَبِی اوُنلَب مُسَیلَمَه یِی کَذّابلَر وُجُودگَه کِیلگَن وَ بوُندَن باشقَه اوُنلَب مُصِیبَت وَ مُشکِلاتلَر……..مَوجُود.

بُو یِیردَه مُوسِیقَه هَم مُشکِلات، اَمّا اَساسِی وَ اَصلِی مُشکِلات مُسُلمانلَرنِینگ قَلبِی وَ اِیمانِینِی بوُلغَه نِیشِی وَ مُسُلمانلَرنِینگ قُرآندَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردَن اوُزاقلَه شِیشِی اِیمَس، بِیزلَر صَدرِ الاِسلامدَگِی مُسُلمانلَر کَبِی بِیرِینچِی دَرَجَه لِی، مُهِمراق مُشکِلاتلَرگَه اِیگَه مِیز، صَحابَه لَرنِی عَصرِیدَگِی دَرَجَه گَه یِیتِیشِیمِیز اوُچُون بِیرِینچِی بوُلِیب اوُلَرنِی حَل قِیلِیشِیمِیز کِیرَک، اَنَه اوُشَندَه بِیزلَرنِینگ بِیرِینچِی دَرَجَه لِی مُشکِلاتِیمِیز هَم چوُرِیلَرنِی آواز اَیتِیشِیگَه نِسبَتاً مَنفِی مُبارَزَه بوُلِیب قالَه دِی.

مُوسِیقَه اَسبابلَرِی بِیلَن چُورِیلَرنِی آواز اَیتِیشِیدَن عِبارَت مُشکِلات وَ اوُنگَه عادَتلَه نِیب قالِیشلِیک، آخِیر- عاقِبَت فاسِق بِیر مُسُلماننِی وُجوُدگَه کِیلتِیرَه دِی، اَمّا بوُگوُنگِی کوُندَه مُسُلمانلَر اوُچُون شوُندَی اَساسِی مُشکِلاتلَر وُجُودگَه کِیلگَنکِی، اوُلَر شَخصنِی بوُتوُنلَی اِسلام دِینِیدَن چِیقَه رِیب تَشلَیدِی وَ اوُلَرنِی سِکوُلارِیزم دِینِینِی قانوُنِیگَه تَسلِیم قِیلدِیرَه دِی وَ یَعنِی بُو حالَت شوُ دَرَجَه گَه یِیتِیب بارگَنکِی، مُسُلمانلَر اوُز اِیختِیارِی بِیلَن سِکوُلارِیزم دِینِینِی وَ کافِرلَر حاکِمِیَتِی آستِیگَه یِیتِیب بارِیشلَرِی اوُچُون اوُزلَرِینِی اوُتُو- چوُغگَه اوُرِیشَه دِی وَ یِیوراپَه، اَمِیرِکَه وَ باشقَه کُفر دَولَتلَرِیگَه یِیتِیب بارِیشَه دِی، گاهِیدَه اِیسَه اوُلَر اوُزلَرِینِی جانلَرِینِی هَم خَطَرگَه قوُیِیشَه دِی، عائِلَه لَرِینِی وَ وَطَنلَرِینِی هَم تَرک قِیلِیشَه دِی یاکِی بوُلمَسَم مُسُلمانلَر یَشَیدِیگَن مِنطَقَه لَرنِی اوُزِیدَه هَم تَشقِی کافِرلَر حِمایَه سِی آستِیدَگِی مَحَلِّی مُرتَدلَرنِی قوُلِی بِیلَن اَنَه اوُشَه کُفر توُزوُمِینِی تَشکِیل قِیلِیشنِی آرزُو قِیلِیشَه دِی وَ………

(دوامی بار…….)

[1] المستدرك على الصحيحين/ سنن النسائي/ المصنف

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(32- قیسم)

اوُزلَرِیگَه بُو اِیشلَرنِی کَسب قِیلِیب آلگَن گوُروُهگَه نِسبَتاً عَقللِی اِنسانلَرنِینگ صِیفَتِی قوُیِیدَگِیچَه بوُلَه دِی: وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا.( فرقان/72) اوُلَر ( یَعنِی رَحمَاننِینگ سوُیوُکلِی بَندَه لَرِی) یالغان گوُواهلِیک بِیرمَسلَر وَ لَغو (بِیهُودَه سوُز یا عَمَل) آلدِیدَن اوُتگَن وَقتلَرِیدَه عالِی جَنابلِیک بِیلَن ( یَعنِی اوُندَن یوُز اوُگِیرگَن حاللَرِیدَه ) اوُتوُرلَر.

اوُلَر بِیهُودَه اِیشلَرنِی وَ بِیهُودَه،پوُچ سوُزلَرنِی کوُرِیب اِیشِیتگَن پَیتلَرِیدَه یاکِی لَغولَرنِی، بِیکارچِی اِیشلَرنِی آلدِیدَن اوُتگَن وَقتلَرِیدَه، عالِی جَنابلِیک بِیلَن اوُتَه دِیلَر. بوُنگَه اوُحشَش اوُرِینلَردَگِی عالِی جَنابلِیک وَ کَرامَت بُو رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم وَ اِبنِ عُمَر قِیلگَن اِیشنِی قِیلِیشلِیکدَن عِبارَت، حَددَن آشِیب کِیتِیش وَ زُورَوانلِیککَه تَیَه نِیش، یا آشدَن کوُرَه هَم داغراق قازانگَه اَیلَه نِیش، شَرِیعَتگَه خِلاف اِیش وَ ظُلم حِسابلَه نَه دِی، بُو لَغو اَهلِینِی اِیشِیدَن کوُرَه هَم بَتتَرراق اِیش دِیب سَنَلَه دِی.

اَلبَتَّه مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی آرَه سِیدَه فَقَط دَفع یَعنِی دائِرَه نِی حَدِیثلَردَه اِستِثنا قِیلِینگَن. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلگَنلَر: فَصْلُ مَا بَيْنَ الْحَرَامِ وَالْحَلَالِ الدُّفُّ وَالصَّوْتُ حَلال وَ حَرامنِی اوُرتَه سِیدَگِی اَجرَه توُچِی چِیگَرَه: دَفنِی یَعنِی دائِرَه نِی چَه لِیشلِیک وَ آوازدوُر………آواز یَعنِی آهَنگ یا گوُرانِی اِیتِیشلِیک وَ رِوایَتگَه کوُرَه دَفع چَه لِیشلِیک: أَعْلِنُوا هَذَا النِّكَاحَ، وَاجْعَلُوهُ فِي الْمَسَاجِدِ، وَاضْرِبُوا عَلَيْهِ بِالدُّفُوفِ » بُو نِکاهنِی اِعلان قِیلِینگلَر، وَ اوُنِی مَسجِدلَردَه قِیلِینگلَر، وَ اوُندَه دَفع،دائِرَه چَه لِینگلَر.” بوُنِی اِیرکَک یا عَیالگَه خاصلَب هَم اِعلان قِیلِینگَن اِیمَس.

“مالِکدَن قوُیِیدَگِی سَوالنِی سُورَه شَه دِی، اَگَر بِیر کِیشِی توُیدَگِی طَعامگَه دَعوَت قِیلِینسَه وَ اوُ یِیردَه اوُیِین وَ لَغو هَم مَوجُود بوُلسَه، بُو کِیشِی اوُ یِیرگَه بارِیشلِیگِی جائِز بوُلَه دِیمِی؟ مالِک بوُنگَه جَواباً اَیتَه دِیکِی: اَگَر اَندَک بوُلسَه، مَثَلاً عَیاللَر چَه لَه دِیگَن دَفع،دائِرَه، دوُمبِیرَه بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، مِین نَظَرِیمدَه مُشکِلِی یوُق.” [1]

شوُنگَه قَرَمَسدَن، بوُگوُنگِی کوُندَه کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک، مُوسِیقَه اَسبابلَرِی بِیلَن اَرَه لَشگَن آوازلَر یا آهَنگلَر یا گوُرانِیلَر یاکِی اَنَه بُو مُوسِیقَه نِی یَککَه اوُزِی هَم بَعضِی بِیر مُسُلمانلَر اوُچُون شُبهَه لِی نَرسَه لَرنِی جُملَه سِیدَن بوُلِیب قالگَن، مِینِی فِکرِیم بُویِیچَه، اَگَر بِیر شَخص اوُچُون بِیر حُکم رَوشَن،آچِیق وَ آیدِین بوُلمَیدِیگَن بوُلسَه وَ اوُندَه شُبهَه قِیلسَه، اِیختِیاط یوُزَه سِیدَن اوُندَن اوُزاقلَشگَن مَعقوُل، چوُنکِی بُو یِیردَه شَخصنِی حَرامگَه توُشِیب قالِیش اِحتِمالِی بار:

«إنَّ الحلال بیِّنٌ، وإنَّ الحرَامَ بیِّنٌ، اَلبَتَّه حَلال هَم آشکاردوُر وَ حَرام هَم مُشَخَّص،آشکاردُور، وَبینَهُما مُشْتَبِهاتٌ لا یعلمهُنَّ کَثِیرٌ مِنَ النَّاس، مَنَه بُو اِیککاوِینِی (حَلال وَ حَرامنِی) اوُرتَه سِیدَه شُبهَه لِی بوُلگَن جوُدَه کوُپ اِیشلَر مَوجُود بوُلِیب، آدَملَر اوُلَرنِی حُکمِی نِیمَه اِیکَه نِینِی بِیلِیشمَیدِی، فَمَن اِتَّقی الشُّبُهات فَقَد اِستَبرَأَ لِدِینِهِ ‏وَعرْضِهِ، کِیمکِی، شوُ یِیردَه شُبهَه لَردَن پَرهِیز قِیلسَه؛ دِینِی وَ آبرُوسِینِی سَقلَب قالِیبدِی، وَمَنْ وَقَعَ فِی الشُّبهاتِ وقعَ فی الحرَام کالرَّاعی یرْعَی حوْلَ الحِمَی یوشِکُ ‏أنْ یَقَعَ فِیهِ، وَ کِیمکِی شُبهَه لِی اوُرِینلَرگَه توُشِیب قالسَه، اَلبَتَّه اوُ حَرامگَه توُشِیب قالِیبدِی، بُو اِیش چاروَه سِینِی اِیکِینزارنِی اَطرافِیدَه باقِیب یوُرگَن وَ قوُیلَرِی اِیکِینزارگَه کِیرِیب کِیتِیشِی موُمکِین بوُلِیب قالگَن چوُپانگَه اوُحشَیدِی، أَلَا وَ إِنَّ لِکُلِّ مَلِکٍ حِمًی أَلَا وَإِنَّ حِمَی اللَّهِ مَحَارِمُهُ، آگاه بوُلِینگِیزکِیم، هَر بِیر پادشاهنِی حَددِی وَ چِیگَرَه سِی بار! خُداوَندنِی یِیردَگِی حَددِی وَ چِیگَرَه سِی حَرام قِیلِینگَن نَرسَه لَرِیدوُر، ألا وإنَّ فی الجسدِ مُضْغَةٌ ‏إذا صَلَحتْ صلحَ الجسدُ کُلُّهُ، وَ اَگَر اوُ فَساد بوُلسَه جَسَدنِی هَمَّه سِی فَساد بوُلَه دِی، آگاه بوُلِینگِیزکِیم اوُ قَلبدوُر.” وَ بِیلِینلَرکِیم، بَدَندَه بِیر پَرچَه گوُشت بارکِی، اَگَر اوُ اِصلاح بوُلسَه بَدَننِی هَمَّه سِی اِصلاح بوُلَه دِی وَ اَگَر اوُ فاسِد بوُلسَه، بَدَننِی هَمَّه سِی فَساد بوُلَه دِی؛ آگاه بوُلِینگِیزکِیم! اوُ قَلبدوُر.” [2]

اَگَر حاضِرگِی کوُندَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیدَن فایدَه لَه نِیش بوُیِیچَه – باشقَه اِیختِلافلَر کَبِی – اِیختِلافلَر کِینگَه یِیب کِیتگَن بوُلسَه وَ اوُنِی حَل قِیلِیش اوُچُون مُراجَعَت قِیلِینَه دِیگَن اوُرِین هَم مَوجُود بوُلمَسَه، بوُ حالَتدَه مَنَه بُو اِیختِلافلَر مُسُلمانلَرنِینگ اوُلِی الاَمر شُوراسِی اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن واحِد رَعینِی اِرایَه بِیرگوُنِیچَه سَقلَه نِیب قالِیشِی موُمکِین، اَلبَتَّه اِیککِی اَبزار یَعنِی اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت یا مُجاهِدلَرنِینگ شوُراسِینِی واحِد مَجلِیسِی تامانِیدَن اِدارَه قِیلِینَه دِیگَن مِنطَقَه لَردَه توُگَه تِیلِیشِی هَم موُمکِین، لِیکِن فَقَط نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَتنِی زَمانِیدَه گِینَه مُسُلمانلَر یَشَیدِیگَن مِنطَقَه لَرنِی هَمَّه سِیدَه، اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی واحِد اِجماعسِی اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی آرقَه لِی مَنَه بُو اِیختِلافلَرگَه خاتِیمَه یَسَی آلَه دِی.

مَنَه بُو اوُرِیندَه هَم باشقَه اوُرِینلَر کَبِی “مَوجُود وَضِیعیَت” نِی وَ مُسُلمانلَرنِینگ “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِینِی” وَ “ضَرُورَت وَ اِضطِرارِی” حالَتنِی نَظَرگَه آلگَن حالدَه، اَصلِی مَقصَدنِی یوُقاتِیب قوُیمَسلِیگِیمِیز کِیرَک،اَصلِی وَ واجِب مَقصَدلَرنِی یانِیدَن عالِی جَنابلِیک بِیلَن اوُتِیب کِیتسَه بوُلَه دِیگَن لَغو یا لَهولَرنِی یوُلِیدَه قُربان قِیلِیب تَشلَه مَیلِیک.

چوُنکِی گاهِیدَه مُوسِیقَه نِی حَلال دِیب سَنَگَن جَماعَتلَر یا گوُرُوهلَر بِیلَن مُتَّحِد بوُلِیشِیمِیز موُمکِین، اَلبَتَّه بِیز وَحدَتنِی سَقلَب قالِیشلِیک مَنَه بُو مَسَلَه لَردَن کوُرَه یوُقارِیراقدَه توُرِیشِینِی یَحشِی بِیلَه مِیز. یاکِی بوُلمَسَم مُوسِیقَه مَوجُود بوُلگَن بِیر یِیغِیلِیشدَه بِیزلَرنِینگ حاضِر بوُلِیشِیمِیز فاسِق کِیشِیلَرنِینگ مَست بوُلمَسلِیکلَرِیگَه یا اِیرکَک وَ عَیاللَرنِینگ اَرَلَه شِیب کِیتمَسلِیگِیگَه یا بُو یِیغِیلِیشنِینگ مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر، مَحَلِّی سِکوُلار مُرتَدلَر تامانِیدَن باشقَه رِیلمَسلِیگِیگَه سَبَب بوُلِیشِی موُمکِین، شَخص مَنَه بُو یِیغِیلِیشلَردَه حاضِر بوُلِیشِی موُمکِین، شَخص مَنَه بُو یِیغِیلِیشلَردَه حاضِر بوُلِیشِی بِیلَن اَنَه بُو فاسِق کِیمسَه لَرنِینگ کوُزِیگَه کِیرگَن تِیکَندِیک بوُلَه دِی وَ نَتِیجَه دَه فاسِقراق بوُلگَن نَرسَه نِی فاسِد بِیلَن یاکِی ضَرَرِی وَ شَررِی کَتتَه راق بوُلگَن نَرسَه نِی ضَرَرِی کِیچِیکراق بوُلگَن نَرسَه بِیلَن آلِیب تَشلَه نَه دِی.

بوُلِیب هَم حاضِردَه بِیزلَر اَئِمَّه لَرنِینگ عَصرِیدَه مَوجُود بوُلگَن اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتگَه یا مُجاهِدلَرنِینگ واحِد شوُراسِینِی مَجلِیسِی حاکِم بوُلمَه گَن وَ مُسُلمان مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی چَنگَه لِیدَه گِیرِیفتار بوُلِیب قالگَن جَمِیعیَتدَه یَشَه یَپمِیز، اَگَر شَخص اوُزِینِی حاضِر بوُلِیشِی آرقَه لِی مُسُلمانلَردَن فَسادراقنِی یا کَتتَه راق شَرنِی آلِیب تَشلَه نِیشِیگَه باعِث بوُلِیشِینِی بِیلسَه وَ شوُ اِیش بِیلَن اوُلَرگَه مَنفَعَت یِیتِیشِی موُمکِینلِیگِینِی بِیلسَه، حاضِر بوُلِیشلِیکدَن تارتِیب اِیختِیاط بوُلِیشگَه چَه قِیرِیلگَن مَنَه بوُندَی یِیغِیلِیشلَردَه اِیشتِراک اِیتِیش، بُو شَخصگَه مُباه بوُلِیب قالَه دِی. مُسُلمانلَر یَشَیدِیگَن مِنطَقَه لَردَگِی حاضِرگِی کوُندَگِی وَضِیعیَت عُمُومِی صوُرَت بوُیِیچَه مُسُلمانلَرنِینگ تَرِیخِیدَگِی هِیچ قَیسِی دَورگَه اوُحشَه مَیدِی، دِیمَک فَلان عَصردَگِی فَلانچِی عالِم اوُزِینِی عَصرِی اوُچُون فَلان سوُزنِی سوُزلَبدِی یا فَلان اِجتِهادنِی قِیلِیبدِی وَ حاضِرگِی دَوردَه هَم شوُ نَرسَه نِی قِیلسَه بوُلَه دِی، دِیب بوُلمَیدِی. یوُق، بُو توُغرِی اِیمَس. هَر قَندَی زَمان وَ مَکاندَگِی مَوجُود وَضِیعیَت اوُزِیگَه خاص حُکمنِی طَلَب قِیلَه دِی………..

(دوامی بار…….)

[1]«و سئل مالک عن الرجل یدعى إلى الصنیع فیجد فیه اللعب أیدخل؟ قال: إن کان الشیء الخفیف مثل الدف و الکبر الذی یلعب به النساء فما أرى بأسا.» (أبو الولید محمد بن أحمد بن رشد القرطبی (المتوفى: ۵۲۰هـ)، البیان و التحصیل و الشرح و التوجیه و التعلیل لمسائل المستخرجه، حققه: محمد حجی و آخرون، ج ۴، ص ۴۳۱)

[2] مُتّفقٌ علیه.‏

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(31- قیسم)

شوُنِینگدِیک اِمامِ شافِیعِی هَم “أَدَبُ القَضاء” کِتابِیدَه اَیتگَن اِیدِیلَرکِی: “مُوسِیقَه مَکرُوه بُولگَن نَرسَه وَ شِبهِ باطِلدوُر، کِیمکِی اوُنگَه مُبتَلا بوُلگَن بوُلسَه، سَفِیه بوُلِیبدِی وَ اوُنِی گوُواهلِیگِی قَبوُل قِیلِینمَیدِی. یَعنِی فاسِق کِیشِینِی حُکمِیدَه بوُلَه دِی. قُرطُبِی تَفسِیرِیدَه اَبُو الفَرَجدَن نَقل قِیلِیب کِیلتِیرَه دِیکِی: بِیزلَرنِینگ (شافِیعِی) مَذهَبِیمِیزدَگِی یارانلَردَن بِیرِی قَفّالنِی اَیتِیشِیچَه، آواز اَیتَه دِیگَن وَ رَقّاصَه بوُلگَن کِیشِیلَرنِینگ گوُواهلِیگِی قَبوُل قِیلِینمَیدِی، لِیکِن اِمامِ شافِیعِیگَه اِیرگَشگَن کِیشِیلَرنِی بَعضِیسِی مُوسِیقَه نِی آزاد قوُیِیب بِیرِیشگَن، اوُلَر کوُپراق ظاهِرِی مَذهَبِیدَگِی اِبنِ حَزم اَندَلوُسِینِی وَ صُوفِیلَرنِینگ کوُز- قَرَشِینِی تَأثِیرِیگَه توُشِیشگَن.

– اِمامِ اَحمَد رَحِمَهُ الله نِی مَذهَبِی توُتگَن اوُرِین حَقِیدَه اوُ کِیشِینِی اوُغلِی عَبدُالله اِبنِ اَحمَد اَیتَه دِیکِی: “مُوسِیقَه حَقِیدَه آتَمدَن سَوال سوُرَه گَن پَیتِیمدَه، اوُ کِیشِی بوُنِی جَوابِیگَه اَیتدِیلَر: مُوسِیقَه قَلبدَه نِفاقنِی اوُندِیرَه دِی وَ مِین اوُنِی یَحشِی کوُرمَیمَن.” سُونگرَه مالِکنِی سوُزِینِی کِیلتِیردِیلَر: ” بُو اِیشلَرنِی بِیزلَرنِینگ نَزدِیمِیزدَه فاسِق کِیشِیلَر قِیلِیشَه دِی.” ( یَعنِی اوُ کِیشِی هَم بوُندَی اِیشلَرنِی مُنافِقلَرگَه وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه خاص دِیب حِسابلَه گَنلَر.) [1]

مَنَه بُو صُورَتدَه توُرت اَئِمَّه نِی هَمَّه لَرِی مَعازِف اَسبابلَرِیدَن ( یاکِی بوُگوُنگِی کوُننِی تِیلِی بِیلَن اَیتگَندَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیدَن) فایدَه لَه نِیشنِی یَحشِی اِیمَس دِیگَن نَظَرگَه اِتِّفاق قِیلِیشگَن وَ اَگَر هَر قَندَی کِیشِی مَنَه بُو اِماملَر مُوسِیقَه دَن فایدَه لَه نِیشنِی مُباه دِییِیشگَن، دِییدِیگَن بوُلسَه، شُبهَه سِیز بُو آدَم توُرت اِمامگَه نِسبَتاً یالغاننِی نِسبَتلَبدِی.

اِبنِ تَیمِیَّه نِی اَیتِیشِیچَه : “هَر توُرت مَذهَب مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی هَمَّه سِینِی حَرام دِیب سَنَشگَن…….. وَ مَنَه بُو تُورت مَذهَبگَه تابِع بوُلگَنلَرنِی آرَه سِیدَه بُو بارَه دَه اِختِلاف مَوجُود اِیمَس.” وَ مُوسِیقَه باطِنِی شَراب بوُلِیب اِنساننِی باطِینِیگَه، رُوحِیگَه، رَوانِیگَه تَأثِیر کوُرسَه تَه دِی، اوُنِی تَأثِیرِی شَرابنِی تَأثِیرِیدَن کُورَه کَتتَه راق. اِنسان مُوسِیقَه بِیلَن مَست بوُلگَن پَیتِیدَه اوُنِی وُجوُدِیدَه شِیرک حَل بوُلَه دِی وَ فَحش اِیشلَرگَه، ظُلمگَه مایِیللِیک پَیدا بُولَه دِی، 1- شِیرک کِیلتِیرِیشَه دِی، 2- اَلله حَرام قِیلگَن نَفسنِی اوُلدِیرِیشَه دِی وَ 3- زِنا قِیلِیشَه دِی؛ مَنَه بُو اوُچتَه اوُرِین مُوسِیقَه نِی کوُپ اِیشِیتَه دِیگَن کِیشِیلَردَه جوُدَه کوُپ تاپِیلَه دِی. [2].[3]

اِبنِ تَیمِیَّه بُو بارَه دَه یَنَه اَیتَه دِیکِی: “شوُ سَبَبلِی هَم مُوسِیقَه اِیشِیتِیشگَه عادَتلَه نِیب قالگَن کِیشِیلَر قُرآننِی اِیشِیتِیشگَه موُشتاق بوُلِیشمَیدِی وَ اوُنِی اِیشِیتِیش سَبَبلِی حوُرسَند بوُلِیشمَیدِی، اوُلَر مُوسِیقَه اِیشِیتِیشنِی کِیتِیدَن تاپَیاتگَن تَأثِیرنِی قُرآنگَه قوُلاق سالِیشدَه تاپَه آلِیشمَیدِی، بَلکِی اَگَر هَم قُرآنگَه قوُلاق سالَه دِیگَن بوُلِیشسَه هَم قَلبلَرِی باشقَه نَرسَه بِیلَن مَشغوُل بوُلگَن حالدَه یاکِی تِیللَرِی باشقَه نَرسَه لَر بِیلَن مَشغوُل حالدَه اِیشِیتِیشَه دِی وَ قَلبلَرِی حاضِر بوُلمَیدِی،اَمّا نَوبَت مُوسِیقَه گَه کِیلَه دِیگَن بوُلسَه آوازلَرِینِی پَستلَه تِیشَه دِی وَ حَرَکَتلَه نِیشمَیدِی وَ قَلبلَرِی هَم حاضِر بوُلَه دِی!” [4]

اَبُو عُمَر وَ اِبنِ صَلاح وَ اِبنِ قایِّم ساز وَ آوازنِی (بِیرگَه لِیکدَه) مَمنوُع قِیلِینگَه نِی بارَه سِیدَگِی اِسلامِی اوُلَمالَرنِینگ اِتِّفاقِینِی بَیان قِیلِیشگَن. بُو دَرَجَدَه قَتتِیق قوُللِیک قِیلِینِیشِینِی عِللَتِی هَم، مُسُلمانلَرنِی اِیمانِینِی سَقلَب قالِیش، مُحافِظَت قِیلِیش وَ قَلبِی بوُلغَه نِیب بِیمار بوُلِیب قالِیشِینِی آلدِینِی آلِیش وَ قَلبدَه اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن بِی رَحملِیکنِی اوُسِیب بارِیشِیگَه یوُل قوُیمَسلِیک وَ قُرآن توُشوُنچَه لَرِینِی دَرک قِیلِیشدَن اوُزاقلَه شِیب کِیتِیلِیشِیگَه وَ موُسِیقَه گَه عادَتلَه نِیب قالِیشگَه یوُل قوُیمَسلِیکدَن عِبارَت.

اِیندِی مُوسِیقَه گَه اوُرگَه نِیب شُو اِیشنِی اَهلِی بوُلِیب قالگَن مُوسِیقَه گِیاهوَندلَرِیگَه قوُیِیدَگِیلَرنِی اَیتَه آلَه مِیز: اوُلَر شوُندَی کِیشِیلَرکِی، وَقتلَرِینِی بِیکارگَه تَلَف قِیلِیشَه دِی وَ لَغوگَه کوُنگِیل قوُیِیب آلِیشگَن، اوُلَر شوُ اِیشنِی اَهلِی بوُلِیب قالِیشگَن، اوُلَر کافِرلَرنِینگ کَسَللِیکلَرِیدَن بِیرِیگَه مُبتَلا بوُلِیشگَن، اوُلَر بِیمار بوُلِیب قالِیشگَن، اَگَر مَنَه بُو کِیشِیلَر مُؤمِن بوُلسَه لَر، اوُلَر دَرمان قِیلِینِیشِی کِیرَک، لِیکِن اَگَر اوُلَر مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی صَفِیدَه بوُلِیشسَه، اوُلَرگَه مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرگَه اوُحشَب مُعامَلَه قِیلِینِیشِی لازِم، اِینگ کَمِیدَه اوُلَرنِی بَرابَرِیدَه اوُزِیمِیزنِی اِیختِیاط قِیلِیب خوُشیار بوُلِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی.

اَگَر جَمِیعیَتدَه مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَر کَبِی آهَنگلَرِیدَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیدَن فایدَه لَه نَیاتگَن وَ اوُلَرگَه قوُلاق سالَه یاتگَن کِیشِیلَرنِی کوُرسَک، نِیمَه قِیلِینِیشِی کِیرَک؟ بِیز هَم رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم وَ اوُ کِیشِینِینگ اِبنِ عُمَرگَه اوُحشَش اَصحابلَرِی قِیلگَن اِیشنِی قِیلَه مِیز:

نافِع رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِیکِی: اِبنِ عُمَر بِیر آوازنِی اِیشِیتدِی وَ بَرماقلَرِینِی قوُلاغِیگَه کِیرگِیزدِی وَ یوُلِینِی باشقَه تامانگَه بوُردِی وَ مِینگَه اَیتدِیکِی: اِی نافِع مَنَه بُو آوازنِی اِیشِیتیَپسَنمِی؟ یوُق!،- دِیدِیم. شوُندَن سُونگ اوُ بَرماقلَرِینِی قوُلاغِیدَن چِیقَه رِیب مِینگَه اَیتدِی: مِین رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بِیلَن بِیرگَه اِیدِیم، بِیز حاضِرگِی آوازگَه اوُحشَش بِیر آوازنِی اِیشِیتدِیک، اوُ کِیشِی شوُ اِیشنِی قِیلگَن اِیدِیلَر، یاکِی « ﺭَﺍَﯾْﺖُ ﺭﺳﻮﻝَ ﺍﻟﻠﻪِ ﯾَﺴْﻤَﻊُ ﺯَﻣﺎﺭَﺓَ ﺭﺍﻉٍ ﻓَﺼَﻨَﻊَ ﻣِﺜْﻞَ ﻫﺬﺍ»[5]

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم چوُپاننِی نَیِینِی آوازِینِی اِیشِیتگَن پَیتلَرِیدَه، شوُندَی عَمَل قِیلگَنلِیکلَرِینِی کوُردِیم.

مَنَه بُو رِوایَتدَن کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، بُو اَسبابلَردَن فایدَه لَه نِیش تَحرِیم دَرَجَه سِیگَه یِیتگَن اِیمَس، چوُنکِی اَگَر بُو نَرسَه حَرام بوُلگَندَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم بَرماقلَرِینِی قوُلاقلَرِیگَه کِیرگِیزِیشنِی اوُرنِیگَه بُو اِیشنِی توُحتَه تِیش بُویِیچَه حُکم صادِر قِیلگَن بوُلَر اِیدِیلَروَ بُو نَینِی چَه لِیشگَه یا باشقَه لَر اوُنِی آوازِینِی اِیشِیتِیشِیگَه رُحصَت بِیرمَه گَن بوُلَردِیلَر وَ مَنَه بُو مُنکَرنِی اوُزگَرتِیرِیش اوُچُون کِیرَکلِی دَستوُرلَرنِی صادِر قِیلگَن بوُلَردِیلَر، حَرام قِیلِینگَن اِیشلَرگَه نِسبَتاً قَتتِیق مُناسَبَت بِیلدِیرَه دِیگَن اِبنِ عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ هَم، اَگَر بوُنِی حَرام قِیلِینگَه نِیدَن خَبَردار بوُلگَنلَرِیدَه اِیدِی، نافِع بُو آوازنِی اِیشِیتِیشِیگَه یوُل قوُیمَس اِیدِیلَر. اِبنِ عُمَرنِی بِیلدِیرگَن مُناسَبَتِی شوُنِی کوُرسَتیَپتِیکِی، مَنَه بُو اَبزارلَر تَحرِیم دَرَجَه سِیگَه یِیتگَن اِیمَس. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم جُودَه کوُپ لَهولَردَن وَ لَغولَردَن اوُزلَرِینِی اوُزاق توُتگَنلَر، لِیکِن بوُلَرنِی باشقَه لَرگَه تَحرِیم قِیلگَن اِیمَسلَر، اوُ کِیشِی حَتَّی جوُدَه کوُپ مُباه اِیشلَردَن هَم اوُزلَرِینِی تارتگَنلَر. مَنَه بوُ اِیککِیتَه نوُقطَه گَه جوُدَه هَم دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِیلِیشِی کِیرَک، اَگَر دِققَت قِیلِینَه دِیگَن بوُلسَه، شَخص سُنَّت وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی سِیرَتلَرِی بارَه سِیدَه خَطاگَه دوُچار بوُلمَیدِی. شوُندَی قِیلِیب بُو یِیردَگِی مُهِم نَرسَه شوُکِی: بِیر حُکم تَحرِیم حالَتِیدَن چِیقَه دِیگَن بوُلسَه، بُو حُکم تَحرِیمدَن باشقَه حُکملَرنِی دَرَجَه سِیدَن جای آلَه دِی.

اَگَر سِیز هَم مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی دُرُوست اِیمَسلِیگِیگَه اِعتِقاد قِیلسَنگِیز، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی وَ اِبنِ عُمَرنِی قِیلگَن مَنفِی مُبارَزَه سِینِی قِیلِینگلَر. حَه، بُو مَنفِی مُبارَزَه بوُلَه دِی، بوُندَن آرتِیغِی غُلوُ وَ آشِیرِیب یوُبارِیشلِیک حِسابلَه نَه دِی.

(دوامی بار…….)

[1] إغاثة اللهفان

[2] مجموع الفتاوا . ج 11 ص 567 / ناصر الدین آلبانی هم می گوید: “مذاهب اربعه بر تحریم تمام آلات موسیقی اتفاق نظر دارند” (السلسلة الصحیحة:145/1)

[3]مجموع الفتاوى ” (10 /417)

[4] مجموع فتاوی

[5] امام احمد،صحیح أبی داوود 4116 و ابن ماجه

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(30- قیسم)

اَمّا شوُ دُنیادَه عِلم تَخصِیل آلِیش یا اِیشلَش یا توُرمُوش قوُرِیش……. کَبِی اِیختِیاجلَرِینگنِی عَمَلگَه آشِیرِیش اوُچُون قَندَی قِیلِیب ثَوابنِی قوُلگَه کِیرِیتسَه بوُلَه دِی؟ اَگَر سِین مَنَه بوُلَرنِی هَمَّه سِینِی اَصلِی مَقصَد بوُلمِیش اَلله نِی راضِیلِیگِی وَ جَنَّتنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش یوُلِیدَه حِذمَت قِیلدِیرسَنگ، اَنَه اوُندَه ثَوابگَه اِیگَه بوُلَه سَن. اَنَه بُو اِیشلَر هَم اَصلِی مَقصَدنِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون مانِع، توُسِیق هَم بوُلمَیدِی.

بُو یِیردَه آچِیق وَ آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، اَنَه بُو لَهولَردَن باشقَه اِیشلَر کَبِی واجِبنِی تَرک قِیلِیشگَه باعِث بوُلگَن پَیتدَه گِینَه مَنع قِیلِینَه دِی: ﻭ ﺇﺫَﺍ ﺭَﺍَﻭْ ﺗَﺠَﺎﺭَﺓً ﺃﻭْ ﻟَﻬْﻮٍ ﺍﻧْﻔَﻀُّﻮﺍ ﺇﻟـَﯿْﻬَﺎ ﻭَ ﺗَﺮَﮐُﻮﮎَ ﻗﺎﺋِﻤًﺎ ﻗُﻞْ ﻣﺎ ﻋِﻨْﺪَ ﺍﻟﻠﻪ ﺧَﯿْﺮٌ ﻣِﻦَ ﺍﻟﻠَّﻬْﻮِ ﻭ ﻣِﻦَ ﺍﻟﺘِّﺠَﺎﺭَﺓ ﻭَ ﺍﻟﻠﻪُ ﺧَﯿْﺮُ ﺍﻟﺮَّﺍﺯِﻗﯿﻦَ (جمعه/11) (اِی مُحَمَّد)، قَچان اوُلَر بِیران تِجارَتنِی یاکِی اوُیِین- کوُلگوُنِی کوُرِیب قالسَه لَر، اوُشَنگَه قَرَب ساچِیلِیب تَرقَه لِیب کِیتوُرلَر وَ سِیزنِی (مِینبَردَه ) تِیک توُرگَن حالِینگِیزدَه تَرک قِیلوُرلَر. ** اَیتِینگ: ” اَلله حوُضوُرِیدَگِی نَرسَه ( اِیمان وَ یَحشِی عَمَللَر اوُچُون بِیرِیلَه دِیگَن اَجر- مُکافات) اوُیِین- کوُلگوُدَن هَم، تِجارَتدَن هَم یَحشِیراقدِیر! اَلله رِزق بِیرگوُچِیلَرنِینگ یَحشِیراغِیدِیر!”

مَنَه بُو کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَر وَ اوُیِینلَر شَخصنِی جایگاهِیگَه، شَخصِیَتِیگَه، دَعوَتِیگَه ضَربَه وَ ضَرَر یِیتکَزگَن پَیتِیدَه مَکرُوه بوُلِیب قالَه دِی. سَعِید اِبنِ عاص رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِی: هَزِیللَشگَن وَقتِینگدَه اوُرتَه چَه بوُل، چوُنکِی اوُ کوُپَه یِیب کِیتسَه سِینِی بِی اَرزِیش بوُلِیب قالِیشِینگگَه وَ اَخماق کِیمسَه لَرنِینگ سِینگَه نِسبَتاً جُرعَتِی کوُچَه یِیب کِیتِیشِیگَه باعِث بوُلَه دِی، لِیکِن اَگَر هَزِیلنِی کَمَیتِیرِیب یوُبارَه دِیگَن بوُلسَنگ، یَعنِی هَزِیل قِیلمَی قوُیسَنگ هَم، سِینگَه اوُرگَه نِیب قالگَن کِیشِیلَرنِی دِیلِیدَه کِینَه پَیدا بوُلَه دِی، بوُنِی نَتِیجَه سِیدَه اَطرافِینگدَه گِیلَر وَ صُحبَتداشلَرِینگ سِیندَن قاچِیب اوُزلَرِینِی بِیر چِیتگَه تارتِیشَه دِی. [1]

هَر قَندَی حالَتدَه هَم حاضِرگِی پَیتگَه چَه آواز وَ تَرانَه یا گوُرانِی اَیتِیش بوُیِیچَه اَهلِی قِبلَه نِینگ اَئِمَّه لَرِینِی اوُرتَه سِیدَه اِختِلاف بوُلگَن اِیمَس، لِیکِن مَنَه بُو آواز اَیتِیشلِیک موُسِیقَه اَسبابلَرِی بِیلَن بِیرگَه قوُشِیلگَن وَقتِیدَه، اَنَه اوُشَه اَئِمَّه لَرگَه تابِع بوُلگَنلَرنِی اوُرتَه سِیدَه اِختِلاف وُجُودگَه کِیلَه دِی.

شُو یِیرگَه کِیلِیب بِیزلَرنِی هوُرامانگَه اوُحشَش مِنطَقَه لَردَگِی حالَت وُجُودگَه کِیلَه دِی، یَعنِی بُو مِنطَقَه دَه اِسلام ظاهِر بوُلگَن وَقتدَن باشلَب تا حاضِرگِی کوُنگَه چَه مُسُلمانلَر موُسِیقَه بِیلَن بِیرگَه آواز اَیتگَن اِیمَسلَر، حاضِرگِی پَیتدَه هَم مُوسِیقَه اَسبابلَرِی یاکِی مَعازِفلَر هوُراماندَگِی مُؤمِنلَرنِی آوازلَرِیگَه،آهَنگلَرِیگَه کِیرَه آلگَه نِی یوُق. چوُنکِی مَنَه بُو مُوسِیقَه اَسبابلَرِی هوُرامانلِیک مُؤمِنلَرنِی رُوحِیَه سِینِی آذِیقلَنتِیرِیشگَه قادِر اِیمَس، بُو مُؤمِنلَر عَصرلَردَن بوُیان شَرعِی تَرانَه لَرگَه وَ گوُرانِیلَرگَه اوُرگَه نِیب قالِیشگَن، اوُلَر حاضِرگِی پَیتدَگِی بِیزلَرنِینگ آوازلَرِیمِیزگَه،آهَنگلَرِیمِیزگَه اوُرگَه نَه آلِیشمَیدِی، بوُنِی قَرَمَه – قَرشِیسِیدَه اِیسَه کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک،مُسُلمانلَر یَشَیدِیگَن مِنطَقَه دَگِی کِیشِیلَر اوُزلَرِینِی آوازلَرِینِی،آهَنگلَرِینِی توُرلِی- توُمَن مُوسِیقَه اَسبابلَرِیگَه اَرَلَشتِیرِیب یوُبارِیشگَن. مَنَه بُو هوُرامانلِیکلَرنِینگ باشقَه مُسُلمان مِللَتلَرِیدَن اَجرَه تِیب توُرَه دِیگَن ظاهِرِی بِیلگِی حِسابلَه نَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی تَحرِیم قِیلِیش بوُیِیچَه مَرحَمَت قِیلگَنلَرکِی: «لَیَکُونَنَّ مِنْ أُمَّتِی أَقْوَامٌ یَسْتَحِلُّونَ الْحِرَ وَالْحَرِیرَ وَالْخَمْرَ وَالْمَعَازِفَ»[2] مِینِی اوُمَّتِیمنِی آرَه سِیدَه شوُندَی کِیشِیلَر پَیدا بوُلَه دِیکِی، اوُلَر زِنانِی،اِیپَکنِی، شَرابنِی وَ مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی حَلال قِیلِیب آلِیشَه دِی.

اِمامِی نَوَوِی رَحِمَهُ الله اَلمَجمُوع ناملِی کِتابِیدَه مَعازِف تَعرِیفِی بارَه سِیدَه اَیتَه دِیکِی: «هی الآلة التی یعزف بها». [3] “مَعازِف شوُندَی بِیر اَبزار بوُلِیب، اوُنِی واسِیطَه سِیدَه آواز وَ تَرانَه اَیتِیلَه دِی.” اِبنِ قایِّم رَحِمَهُ الله اَیتَه دِی: لوُغَت اَهلِی وَ عَرَب اَدَبِیاتِی مَعازِفنِی مَعناسِی بوُیِیچَه مُوسِیقَه اَسبابلَرِیگَه اِتِّفاقلِی نَظَر بِیلدِیرِیشگَن.

ظاهِرِی مَذهَبِیدَگِی اِبنِ حَزم اَندَلوُسِی رَحِمَهُ الله دَن وَ حاضِرگِی عَصردَگِی بَعضِی اوُلَمالَردَن تَشقَه رِی باشقَه هَمَّه اَئِمَّه لَر مُوسِیقَه اَسبابلَرِینِی جائِز اِیمَسلِیگِیگَه اِتِّفاقلِی نَظَر بِیلدِیرِیشگَن، اَلبَتَّه شافِیعِی مَذهَبِیدَگِی ظاهِرِی مَذهَبِیگَه اوُتگَن اِبنِ حَزم رَحِمَهُ الله قِیاسنِی رَد قِیلِیش، اِستِحسان وَ مَصالِحُ المُرسِلَة وَ اَلله تَعالَی نِی صِیفَتلَرِیگَه اوُحشَش اوُرِینلَردَه اَهلِی سُنَّتنِی اَئِمَّه لَرِیگَه مُخالِف بوُلگَن، اوُ کِیشِی حَتَّی اَشاعِرَه نِی جوُدَه کوُپ مَلامَت قِیلگَن وَ اَشعَرِیلَر صِیفَت بوُیِیچَه سُنَّت وَ حَدِیث مَذهَبِیدَن چِیقِیب کِیتِیشگَن دِیب اِدَّعا هَم قِیلگَن اِیدِی، اَصلِیدَه اِیسَه اِبنِ تَیمِیَّه رَحِمَهُ الله نِی نَظَرِی بُویِیچَه، اَشعَرِیلَر صِیفَت مَسَلَه سِی بُویِیچَه اِبنِ حَزمگَه وَ اوُ کِیشِیگَه اوُحشَه گَنلَرگَه نِسبَتاً اَهلِی سُنَّت وَ حَدِیث مَذهَبِیگَه یَقِینراق بوُلِیشگَن. اوُ کِیشِینِی نَظَرِی بوُیِیچَه اِبنِ حَزم رَحِمَهُ الله اوُزِینِی عَقِیدَه سِینِی فَلسَفَه وَ مُؤتَزِیلَه دَن آلگَن. اَلبَتَّه اِبنِ کَثِیر رَحِمَهُ الله نِی هَم اَیتِیشِیچَه، اَگَرچِی اِبنِ حَزم رَحِمَهُ الله اوُزِینِی ظاهِرِی اِیکَه نِینِی اِدَّعا قِیلگَن بوُلسَه هَم، اَمّا اوُصُوللَر بابِیدَه وَ صِیفَت آیَتلَرِی وَ صِیفَت حَدِیثلَرِی بوُیِیچَه هِیچ کِیم اوُنگَه اوُحشَب تَعوِیل قِیلگَن اِیمَس، اوُ کِیشِی اِبنِ حَزمدَگِی مَنَه بُو بوُرِیلِیش مَنطِق عِلمِی سَبَبلِی وُجُودگَه کِیلگَن دِیب حِسابلَیدِی، اِبنِ حَزم بُو عِلمنِی اوُستازِی مُحَمَّد اِبنِ حَسَن اَلمَذحَجِی کَنانِی قُرطُبِی دَن آلگَن، اِبنِ کَثِیر اِبنِ حَزم رَحِمَه ُالله دَگِی فاسِد تَعوِیلاتلَرنِی عامِلِینِی شوُ یِیردَه دِیب بِیلَه دِی. [4].[5].[6].[7]

عُمُومِی قِیلِیب اَیتگَندَه مَنَه بُو مُطلَق مُجتَهِد وَ بُویُوک دانِیشمَند وَ عِلم دَریاسِی وَ اِسلام جَهانِیدَه کوُزگَه کوُرِینگَن عالِم بوُلمِیش اِبنِ حَزم رَحِمَهُ الله اوُزِیگَه خاص مَذهَبگَه اِیگَه بوُلگَن، اوُ کِیشِی آهَنگلَردَه مُوسِیقَه دَن فایدَه لَه نِیش کَبِی اوُرِینلَردَه هَم اوُزِیگَه خاص اِجتِهاد قِیلگَن. مَنَه بُو بُویُوک عالِمنِی بَرابَرِیدَه:

– اِمامِ حَسَن بَصرِی رَحِمَهُ الله اَیتَه دِیکِی: “اَگَر بِیر توُیدَگِی طَعامگَه مُوسِیقَه اَسبابِی هَم قوُشِیلگَن بوُلسَه، مَنَه بُو توُیگَه دَعوَت قِیلِینگَنلَرگَه دَعوَتنِی کِیرَگِی یوُق.” ( یَعنِی اوُلَر دَعوَتنِی اِجابَت قِیلِیشلَرِی کِیرَک اِیمَس.)

– اِمامِی اَوزاعِی رَحِمَهُ الله اَیتَه دِیکِی: دوُمبِیرَه وَ مُوسِیقَه اَسبابلَرِی بار بوُلگَن توُیگَه کِیرمَسلِیک کِیرَک.”

– اِمامِ اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله نِی اَصحابلَری هَم نَی کَبِی بَرچَه موُسِیقَه اَسبابلَرِیگَه قوُلاق سالِیشنِی یَحشِی اِیمَس، دِیب آچِیق بَیان قِیلِیشگَن، اوُلَرنِی اَیتِیشلَرِیچَه، مَنَه بُو مُوسِیقَه اَسبابلَرِیگَه قوُلاق سالِیشلِیک فِسققَه سَبَب بوُلَه دِیگَن مَعصِیَتدوُر، اوُ یَنَه شَخصنِی گوُواهلِیگِی وَ شَهادَتِی قَبوُل بوُلمَسلِیگِیگَه هَم سَبَب بوُلَه دِی……….. [8]

– اِمامِی مالِک رَحِمَهُ الله دَن مُوسِیقَه اَسبابلَرِی بِیلَن بِیرگَه آواز اَیتِیش بارَه سِیدَه سَوال سوُرَشگَن پَیتِیدَه، اوُ کِیشِی بوُنِی جَوابِیگَه اَیتدِیلَرکِی: ” غِینا وَ مُوسِیقَه نِی حَق دِیب بِیلَه دِیگَن عَقللِی کِیشِی تاپِیلَه دِیمِی؟ بِیزنِی نَزدِیمِیزدَه بُو اِیشنِی فاسِق کِیشِیلَر قِیلِیشَه دِی.” [9]

– اِمامِ شافِیعِی رَحِمَهُ الله دَن مُوسِیقَه حَقِیدَه سَوال سوُرَلگَندَه اوُ کِیشِی جَواب بِیردِیلَرکِی: بُو اوُمَّتدَه بِیرِینچِی بوُلِیب بُو اِیشنِی یوُلگَه قوُیگَن کِیمسَه لَر زَنادِیقَه اَهلِی بوُلگَن، اوُلَر بُو اِیش آرقَه لِی آدَملَرنِی نَمازدَن وَ اَلله نِی اِیسلَشدَن بوُرِیب (لَهو وَ اوُیِینگَه تامان) مَشغوُل قِیلِیشنِی اِیستَشگَن.” (زَنادِیقَه مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی باشقَه بِیر نامِی حِسابلَه نَه دِی.) [10]

(دوامی بار……)

[1]المراح في المزاح” للبدر الغزي .ص/10

[2] بخاری5590. ابن حبان و اسماعیلی و ابن صلاح و ابن حجر عسقلانی (شارح بخاری) و ابن تیمیه و طحاوی و ابن قیم و صنعانی و بسیاری دیگر از علمای متخصص در علم حدیث به صحت این حدیث اقرار نموده اند. آلبانی آن را در سلسلة الصحیحة به شماره 91 صحیح دانسته است

[3] نووی.المجموع (11/577)

[4] ابن قیم و ابن صلاح و…. بر این قضاوت ابن حجر نقدی نوشته اند (غذاء الألباب فی شرح منظومة الآداب امام سفارینی)

[5]درء تعارض العقل والنقل” (3 /24)

[6]“منهاج السنة النبوية” (2 /353)

[7]“البداية والنهاية” (12 /113) . وينظر : “طبقات علماء الحديث” لابن عبد الهادي (3/349).

[8] إغاثة اللهفان

[9] تفسیر قرطبی /

[10] الزواجر عن اقتراف الکبائر

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(29- قیسم)

بُوندَن تَشقَه رِی آزاد عَیاللَرگَه عُمُومِی صُورَتدَه خِطاب هَم قِیلِینگَن: فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً (احزاب/32) بَس، سِیزلَر (پَردَه آرتِیدَن بِیران نامَحرَم اِیرکَککَه جَواب قِیلگَن پَیتلَرِینگِیزدَه) مَه یِین – نَزاکَتلِی سوُز قِیلمَنگلَرکِی، اوُ حالدَه کوُنگلِیدَه مَرَض- نِفاق بوُلگَن کِیمسَه طَعمَه قِیلوُر. یَحشِی- توُغرِی سوُزنِی سوُزلَنگلَر!

اَمّا اِیرکَک کِیشِی جارِیَه وَ چُورِی عَیالگَه قَرَسَه بوُلَه دِی، اوُلَرنِی هَوَسنِی کِیلتِیرُوچِی ناز وَ کَرَشمَه گَه توُلَه آوازلَرِینِی اِیشِیتَه آلِیشَه دِی، اَگَر بِیر چوُرِی آهَنگ اَیتسَه وَ بِیر شَخص اوُنگَه طَعمَه قِیلسَه، بُو حالَتدَه اوُ مَنَه بوُ چوُرِینِی یا ساتِیب آلسَه بوُلَه دِی یا هَدیَه آلِیب اَربابِی هَم بوُلَه آلَه دِی، لِیکِن آزاد مُسُلمان قِیزلَر وَ عَیاللَرگَه نِسبَتاً – چِی؟

اَفسُوسکِی اَهلِی قِبلَه نِی بَعضِیلَرِی مَنَه بُو فَرقلَرنِی توُشوُنِیب یِیتِیشمَه گَن وَ اوُلَر چوُرِیلَرنِی آزاد عَیاللَر بِیلَن بِیر هِیل دِیب اوُیلَه شَه دِی، اوُلَر چوُرِیلَر وَ جارِیَه لَر بارَه سِیدَه آیَتلَردَه، حَدِیثلَردَه، صَحابَه وَ تابِیعِینلَرنِی سِیرَتلَرِیدَه کِیلگَن نَرسَه لَرنِی مُسُلمانلَرنِینگ بَرچَه آزاد عَیالَرِیگَه نِسبَتاً عُمُومِیلَشتِیرِیب یوُبارِیشَه دِی. اَخِیر آزاد مُسُلمان عَیاللَرگَه شَرِیعَت حَتَّی اَگَر هَمَّه آدَملَر اوُحلَب قالِیب نَمازلَرِی اوُتِیب کِیتگَن تَقدِیردَه هَم اَذان اَیتِیشگَه رُحصَت بِیرگَن اِیمَس، شَرِیعَت مُسُلمان عَیالگَه مَسجِددَگِی اِمام نَمازِیدَه خَطا قِیلگَن پَیتِیدَه هَم آواز آرقَه لِی اِیسلَه تِیشگَه رُحصَت بِیرمَه گَن، اوُ عَیال فَقَط قوُلِینِی بِیر- بِیرِیگَه اوُرِیب آگاهلَنتِیرَه آلَه دِی حالاص…….حوُپ، اِیندِی مَنَه بُو آزاد مُسُلمان عَیال اَنَه اوُشَنچَه ساغلام وَ بِیمار اِیرکَکلَرنِی آلدِیدَه قَندَی قِیلِیب آهَنگ اَیتَه آلَه دِی؟ سِیزلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی سِیرَتلَرِینِی قَیِیرِیدَه وَ خُلَفایِی راشِیدِیننِی تَرِیخِینِی قَیِیرِیدَه یا حَتَّی اِسلام تَرِیخِینِی قَیِیرِیدَه بِیر آزاد مُسُلمان عَیالنِینگ نامَحرَم اِیرکَکلَر اوُچُون آهَنگ اَیتگَه نِینِی اِیشِیتگَنسِیز؟ بوُندَی نَرسَه هِیچ قَیِیردَه بوُلگَن اِیمَس، فَقَط اوُتگَن بِیر نِیچَه اوُن یِیللِیکلَر مابَینِیدَه بوُتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِی، مُرتَدلَر وَ مُنافِقلَر،سِکوُلارزَدَه لَر کِیلِیب آزاد مُسُلمان عَیاللَرِینِی یالغان فَرِیب بِیرُوچِی شَخصِی آزادلِیک عُنوانِی آستِیدَگِی شِیعارلَر بِیلَن چُورِیلَرنِی، قوُللَرنِی قَطارِیگَه قوُشِیب قوُیِیشدِی وَ آزاد مُسُلمان عَیاللَرِینِی چوُرِی وَ قوُللَرنِی حَدِّیدَگِی مَتاگَه اَیلَنتِیرِیب آلِیشدِی. مَنَه بُو حالَتنِی اوُستِیگَه بَعضِی بِیر مُلّالَر کِیلِیب، چوُرِیلَر بارَه سِیدَه رِوایَتلَرنِی حُجَّت کِیلتِیرگَن حالدَه، تَشقِی وَ اِیچکِی دُشمَنلَرنِینگ مَنَه بُو اِیشلَرِیگَه شَرعِی لِباس هَم کِییدِیرِیب قوُیِیشدی.

شُو یِیردَه توُرلِی – هِیل لَهولَرنِی تِیکشِیرِیب چِیققَچ مَنفِی وَ اوُرِینسِیز بوُلگَن لَهولَرنِی نَوِی هَم بارلِیگِینِی کوُرَه مِیز، اوُلَر شَرِیعَت رُحصَت بِیرگَن لَهولَردَن آچِیق وَ آشکار فَرقلَرگَه اِیگَه. لَهونِی مَنفِی شَکللَرِی قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت: اِنساننِی مُهِم وَ قَدر- قِیمَتلِی نَرسَه لَردَن غافِل قِیلَه دِیگَن، چَلغِیتَه دِیگَن وَ مَنَه بُو مُهِم وَ قَدر- قِیمَتلِی اِیشلَرنِی قِیلِیشدَن توُسِیب قوُیَه دِیگَن وَ شَخصنِی اوُزِی بِیلَن بَند وَ مَشغوُل قِیلِیب قوُیَه دِیگَن لَذَّت کِیلتِیرُوچِی ،یاقِیملِی وَ کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَر.

مال- دَولَت وَ عَیال، بالَه لَر کَبِی. اَگَر اَنَه بوُلَردَن صَحِیح یوُللَردَه فایدَه لَه نِیلسَه وَ تَربِیَه قِیلِینسَه، نِعمَت وَ مُکافاتنِی سَبَبلَرِیدَن بوُلَه دِی- حَتَّی اوُلِیمدَن سُونگ هَم – اَمّا اَگَر توُسِیب قالوُچِی بِیر عامِلگَه اَیلَه نَه دِیگَن بوُلسَه : اوُندَه دُشمَن بوُلِیب قالَه دِی. یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْوَاجِکُمْ وَأَوْلَادِکُمْ عَدُوّاً لَّکُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَإِن تَعْفُوا وَتَصْفَحُوا وَتَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ‏(تغابن/14) اِی مُؤمِنلَر، اَلبَتَّه جُفتلَرِینگِیز وَ بالَه لَرِینگِیزدَن سِیزلَر اوُچُون دُشمَن بوُلگَنلَرِی هَم باردِیر. بَس، اوُلَردَن اِیختِیاط بوُلِینگلَر! اَگَر سِیزلَر اوُلَرنِی عَوف اِیتسَنگِیزلَر، کِیچِیرِیب یوُبارسَنگلَر وَ مَغفِرَت قِیلسَنگلَر، اوُ حالدَه اَلبَتَّه اَلله مَغفِرَتلِی، مِهرِباندِیر.

مَنَه بوُندَی اوُرِیندَه باشقَه اِیشلَر کَبِی مال وَ دَولَت هَم اِمتِحان قِیلِینَه دِیگَن واسِیطَه بوُلِیب قالَه دِی: إِنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَأَوْلَادُکُمْ فِتْنَةٌ وَاللَّهُ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِیمٌ ‏(تغابن/15)‏ سِیزلَرنِینگ مال – موُلکلَرِینگِیز وَ بالَه – چَقَه لَرِینگِیز فَقَط بِیر فِتنَه – اِمتِحاندِیر، حالاص. اوُلوُغ اَجر- مُکافات اِیسَه یالغِیز اَلله نِینگ حوُضوُرِیدَه دِیر. ‏ وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا أَمْوَالُکُمْ وَأَوْلاَدُکُمْ فِتْنَةٌ وَأَنَّ اللّهَ عِندَهُ أَجْرٌ عَظِیمٌ‏(انفال/28) بِیلِینگِیزکِی، اَلبَتَّه مال- دُنیالَرِینگِیز وَ بالَه – چَقَنگِیز فَقَط بِیر فِتنَه – آلداودِیر، حالاص. یالغِیز اَلله نِینگ حوُضوُرِیدَه گِینَه ( یَعنِی اوُنِینگ اَمرُو فَرمانِیگَه اِطاعَت اِیتِیشدَه گِینَه) اوُلوُغ اَجر- ثَواب باردِیر.

مَنَه بُو حالَتدَه، شوُنِی اَیتسَه بوُلَه دِیکِی، بُو دُنیادَگِی هَمَّه نَرسَه لَهو وَ لَعَب ( کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَر وَ اوُیِینلَر) حِسابلَه نَه دِی، اَمّا بُو بِیزلَرنِینگ بوُ دُنیادَگِی بَرچَه فَعالِیَتلَرِیمِیز حَرام دِیگَن مَعنادَه اِیمَس:

وَمَا هَٰذِهِ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ وَإِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ (عنکبوت/64) بُو حَیات دُنیا فَقَط ( بِیر نَفَسلِیک) اوُیِین- کوُلگوُدِیر. اَگَر اوُلَر بِیلسَه لَر آخِیرَت دِیارِیگِینَه (مَنگوُ) حَیات (دِیارِیدوُر).
اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا لَعِبٌ وَلَهْوٌ (حدید/20) بِیلِینگلَرکِی، بُو حَیات دُنیا فَقَط ( بِیر نَفَسلِیک) اوُیِین – کوُلگوُ، زِیب – زِینَت، اوُرتَه لَرِینگِیزدَگِی مَقتَه نِیش وَ مال- دُنیا هَمدَه فَرزَندلَرنِی کوُپَیتِیرِیشدِیر حالاص.
وَمَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا إِلَّا لَعِبٌ وَلَهْوٌ ۖ وَلَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّلَّذِينَ يَتَّقُونَ ۗ أَفَلَا تَعْقِلُونَ (انعام/32)بُو حَیات دُنیا فَقَط ( بِیر نَفَسلِیک) اوُیِین- کوُلگوُدِیر، حالاص. اَلبَتَّه اَلله دَن قوُرقَه دِیگَن کِیشِیلَر اوُچُون آخِیرَت دِیارِی یَحشِیراقدِیر. عَقل یوُرگِیزمَیسِیزلَرمِی؟!

بُو یِیردَه دُنیا وَ اوُندَگِی هَمَّه نَرسَه لَر قِیامَتگَه نِسبَتاً لَهو بوُلَه دِی، چوُنکِی اوُ اَرزِیمَس، قِیمَتسِیز مَرتَبَه دوُر، اَمّا اوُ اَرزِیمَس بوُلِیشِیگَه قَرَمَسدَن اَنَه اوُشَه قَدر- قِیمَتلِی نَرسَه نِی قوُلگَه کِیرِیتِیش اوُچُون بِیر سَبَب حِسابلَه نَه دِی. اوُ اَنَه اوُشَه واسِیطَه نِی حُکمِیدَه بوُلَر اِیکَن، فایدَه لِی سَنَلَه دِی، لِیکِن اَنَه اوُشَه واسِیطَه گَه قَتتِیق کوُنگِیل قوُیِیلسَه وَ مِقدارِیدَن کوُپراق اوُنگَه اِعتِبار بِیرِیلَه دِیگَن بوُلسَه وَ شَخص اوُنگَه اوُرگَه نِیب قالسَه، بُو پَیتدَه اوُ ضَرَرلِی سَنَلَه دِی.

دُنیانِی اوُزِیدَه شوُندَی اِیشلَر بارکِی، اوُلَر مُهِم واجِبنِی وَ اَفضَل،بوُیوُک مَقصَدنِی حِذمَتِینِی قِیلَه دِی وَ اوُلَرگَه لَهونِی حُکمِی بِیرِیلَه دِی،اَگَر مَنَه بُو اَسبابلَرگَه وَ نَرسَه لَرگَه اَلاهِیدَه اَهَمِیَت بِیرِیب عادَتلَه نِیب قالِینسَه، مَقصَد یوُقالِیب قالَه دِی، مَنَه بُو حالَتدَه اَنَه بُو نَرسَه لَر هَم ضَرَرلِی بوُلِیب قالَه دِی، بُو کِیچِیک جَماعَتدَن وُجُودگَه کِیلگَن کِیچِیک اوُمَّتنِی تَشکِیل تاپِیشِی سَبَبلِی قِیلِینَه دِیگَن شادلِیککَه راضِی بوُلِیشگَه وَ اوُنگَه باغلَه نِیب قالِیشگَه وَ اوُنِی کِیتِیدَن کَتتَه راق جَماعَتلَر شوُراسِینِی تَشکِیل بوُلِیشِیگَه،هَمدَه کَتتَه راق شادلِیککَه توُسقِینلِیک قِیلِینِیشِیگَه اوُحشَیدِی. یاکِی جَماعَتلَر شوُراسِیگَه راضِی بوُلِیش وَ اوُ سَبَبلِی حوُرسَند بوُلِیش وَ اوُنگَه اوُرگَه نِیب باغلَه نِیب قالِیش وَ اِسلامِی حُکوُمَتنِی تَشکِیل بوُلِیشِیگَه وَ جَماعَتلَرنِی حَل بوُلِیب کِیتِیشِیگَه توُسقِینلِیک قِیلِیشگَه اوُحشَیدِی. اِیندِی اَصلِیدَه مَنَه بوُلَر هَر بِیر مَرحَلَه دَه اَبزار وَ نِعمَت حِسابلَه نَه دِی، لِیکِن بوُلَرنِی نِهایَه سِی مُصِیبَتگَه وَ تَفَرُّق کِیلتِیرُوچِی شادلِیک شِیرکِیگَه یِیتِیب بارگَن پَیتِیدَه، «مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ» شَخص اوُنگَه اوُرگَه نِیب، عادَتلَه نِیب قالَه دِی وَ اوُنگَه کوُنگِیل قوُیَه دِی، اَنَه اوُشَه وَقتدَه مَقصَدنِی یوُقاتِیب قوُیَه دِی وَ بُو اَبزار مَنفِی لَهوگَه اَیلَه نَه دِی، اَمّا اَگَر بُو نَرسَه لَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُن بِیلَن باشقَه رِیلسَه وَ مُدِیرِیَت قِیلِیب هِدایَت قِیلِینسَه، اَنَه بُو اِیشلَر اوُلَردَن فایدَه لَنسَه بوُلَه دِیگَن طایِّیب، پاکِیزَه اِیشلَرگَه اَیلَه نَه دِی.

(دوامی بار………)

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(28- قیسم)

اَلبَتَّه مَنَه بُو رِوایَت باشقَه چَه شِیوَه بِیلَن اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنهادَن رِوایَت قِیلِینگَن: بِیر کوُنِی پَیغَمبَر صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی خانَمگَه کِیرِیب کِیلدِیلَر، بُو وَقتدَه اِیککِیتَه چوُرِی مِینِی آلدِیمدَه بُعاث جَنگِینِی اِیسلَه توُچِی آهَنگنِی اَیتَه یاتگَن اِیدِی. اوُ کِیشِی بِیزلَرگَه آرقَه اوُگِیرِیب دَم آلِیش اوُچُون یاتدِیلَر. حوُددِی شوُ پَیتدَه آتَم ( اَبُو بَکر رَضِیَ الله عَنهُ) خانَه گَه کِیردِیلَر وَ نِیمَه اوُچُون رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی حوُضوُرلَرِیدَه شَیطاننِی نَه یِینِی چَلیَپسِیزلَر، دِیب مَلامَت قِیلدِیلَر؟ پَیغَمبَر صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُ کِیشِیگَه قَرَب مَرحَمَت قِیلدِیلَر: اوُلَرنِی اوُز حالِیگَه قوُی، مِین اِیسَه کوُزِیم بِیلَن اِیشارَه قِیلِیب چوُرِیلَرنِی تَشقَه رِیگَه چِیقَه رِیب یُوباردِیم. باشقَه بِیر رِوایَتدَه اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: اَبُو بَکر اوُلَرنِی اوُز حالِیگَه قوُی، حاضِر عِید وَ بَیرَم وَقتِی، باشقَه بِیر رِوایَتدَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه: بوُلَر دَفع چَلَیاتگَن چوُرِیلَر حالاص.

مَنَه بُو آشکار رِوایَت، اَگَرچِی نامَحرَم بوُلگَن تَقدِیردَه هَم چوُرِیلَرگَه آواز اَیتِیشنِی جائِزلِیگِیگَه رُحصَت بِیرَه دِی، دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِینگلَر آزاد عَیاللَر اِیمَس،بَلکِی چوُرِیلَر. بُو یِیردَگِی سَبَب هَم عِید بوُلگَن اِیدِی.

شُو یِیردَه چُورِیلَرنِی آواز اَیتِیشِی بوُیِیچَه،اِیککِیتَه اَساسِی نوُقطَه نِی ذِکر قِیلِیب اوُتِیش لازِم بوُلَه دِی:

– بِیرِینچِیدَن: بِیزلَر اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه آنَه مِیزگَه آهَنگ،تَرانَه اَیتگَن چوُرِیلَرنِی یاشِینِی بِیلمَیمِیز. یَعنِی بوُنِی هِیچ کِیم بِیلمَیدِی وَ بِیرار بِیر جایدَه ذِکر قِیلِینمَه گَن.

– اِیککِینچِیدَن : بَرچَه رِوایَتلَر آزاد عَیاللَرنِی اِیمَس، بَلکِی چوُرِیلَرنِی آواز اَیتِیشِی حَقِیدَه کِیلتِیرِیلگَن. عَیال کِیشِی مُسُلمانلَرنِینگ اِینگ یوُقارِی شِیعارِی بوُلمِیش اَذاننِی اَیتِیشگَه یاکِی مَسجِددَه نَماز پَیتِیدَه اِمامنِی خَطاسِینِی آواز بِیلَن توُغرِیلَشگَه رُحصَتِی بوُلمَه گَندَن سُونگ، اوُ قَندَی قِیلِیب مَلَه یِی عامدَه آهَنگ اَیتَه آلَه دِی، بوُلِیب هَم اوُلَرگَه آوازلَرِینِی دَرَجَه سِی حَقِیدَه آگاهلَنتِیرِیش بِیرِیلگَن: فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً ‏(احزاب/32) بَس، سِیزلَر (پَردَه آرتِیدَن بِیران نامَحرَم اِیرکَککَه جَواب قِیلگَن پَیتلَرِینگِیزدَه) مَه یِین- نَزاکَتلِی سوُز قِیلمَنگلَرکِی، اوُ حالدَه کوُنگلِیدَه مَرَض- نِفاق بوُلگَن کِیمسَه طَعمَه قِیلِیب قالوُر. یَحشِی- توُغرِی سوُزنِی سوُزلَنگلَر!

اَمّا بُو یِیردَه چوُرِیلَرگَه اِستِثنا قائِل بوُلِینگَن نوُقطَه لَر مَوجُود؛ اوُلَر هَم جِنایَت قِیلگَن پَیتلَرِیدَه اِجرا قِیلِینَه دِیگَن حَدلَر بوُیِیچَه هَم آزاد عَیللَردَن فَرق قِیلِیشَه دِی وَ اوُلَر حِجابلَرِیدَه هَم وَ آوازدَه هَم وَ باشقَه نَرسَه لَردَه هَم فَرق قِیلِیشَه دِی، مَنَه بوُلَر چوُرِیلَرگَه خاص بوُلگَن اَحکاملَردوُر. آواز اَیتِیشلِیک هَم آزاد عَیللَرنِیکِی اِیمَس، بَلکِی چوُرِیلَرگَه خاص نَرسَه. مَنَه بُو هَم مَیدَه نوُقطَه لَردَن بِیرِی بوُلِیب، جوُدَه کوُپ بِرادَرلَرِیمِیز اوُنگَه اِعتِبار بِیرِیشمَیدِی وَ جُودَه آسان خَطا قِیلِیب قوُیِیشَه دِی.

چُورِی یا جارِیَه یا قوُل قُرآندَه “مُلکُ الیَمِین” نامِی بِیلَن کِیلگَن بوُلِیب، اوُلَر اِیگَه لَرِینِی قوُل آستِیدَه بوُلِیشَه دِی، مَنَه بوُ قوُلچِیلِیک توُزُومِینِی اِسلام وُجُودگَه کِیلتِیرگَن اِیمَس، بَلکِی بوُ توُزُوم آلدِیندَن مَوجُود بوُلگَن بِیر سِیستِیمَه اِیدِی، اِسلام اوُنِی دَرَجَه مَه – دَرَجَه قوُرِیتِیش اوُچُون اَحکاملَرنِی صادِر قِیلگَن، چوُنکِی اَصل بَنِی آدَمنِی آزاد بُولِیشِیگَه بِینا قِیلِینگَن وَ قوُلچِیلِیک اَصلِی اِیمَس، بَلکِی جانِیبِی نَرسَه، دارُ الاِسلامدَه ساکِن بوُلگَن آزاد شَخصنِی حَتَّی اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن هَم قوُل قِیلِیب بوُلمَیدِی، چوُنکِی اِسلام مَنَه بُو اِنسانلَرنِی اوُستِیدَه قوُلچِیلِیکنِی باشلَه نِیشِینِی قَبوُل قِیلمَیدِی. حَتَّی تَشلَندِیق گودَکنِی اَگَر آتَه – آنَه سِی مُشَخَّص بوُلمَسَه هَم وَ اوُنِی قوُل بوُلِیش اِحتِمالِی بوُلسَه هَم، بُو بالَه بَرِیبِیر آزاد اِنسانلَرنِی جُملَه سِیدَن حِسابلَه نَه دِی.

بوُگوُنگِی کوُنگَه کِیلِیب اوُشَه سُنَّتِی شَکلدَگِی قوُلچِیلِیک توُزُومِی توُگَه تِیلگَن، لِیکِن باشقَه توُرلِی- هِیل شَکللَردَه مَوجُود،اَمّا بوُ اَلله نِی شَرِیعَت قانوُنِیدَه مَنَه بوُلَر بارَه سِیدَگِی اَحکاملَر بِیکار قِیلِینگَن دِیگَن مَعنادَه اِیمَس، بَلکِی اَگَر یَنَه قَیتَه دَن اَنَه بُو توُزُومنِی اَسبابلَرِی مُهَیّا بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُشَه اَحکاملَر قَیتَه دَن اِجرا قِیلِینَه دِی. بُو یِیردَه اوُنِی اَسبابلَرِی جَنگ، هَدیَه قِیلِیش وَ ساتِیب آلِیش وَ باشقَه لَر بوُلِیب، جَمِیعیَتنِی رَهبَرِیَتِی قوُل وَ چُورِی قِیلِیب آلِینِیشِینِی مَصلَحَت دِیب بِیلگَن بوُلَه دِی.

اَلله تَعالَی چوُرِیلَر وَ جارِیَه لَر حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِی: إِلَّا عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ(مومنون/6 و المعرج/30) مَگَر اوُز جُفتُو حَلاللَرِیدَن وَ قوُللَرِیدَگِی چوُرِیلَردَن گِینَه (سَقلَنمَیدِیلَر). بَس، اوُلَر مَلامَت قِیلِینمَسلَر.

مَنَه بُو چوُرِیلَرنِی اوُزلَرِیگَه خاص اَحکاملَرِی بوُلِیب، بُو حُکملَر باشقَه مُسُلمان وَ آزاد عَیاللَرنِی حُکمِیدَن اَساسِی فَرقلَرگَه اِیگَه بوُلگَن، مَثَلاً:

اَنَه بُو چُورِیلَر نِکاهسِیز،گوُواهلَرسِیز وَ مَهرسِیز اِیگَه سِینِی اِیختِیارِیگَه اوُتَه دِی، اوُ نِکاهدَگِی عَیالنِی حُکمِیدَه بوُلمَیدِی.
کَنِیزلَرنِی،چوُرِیلَرنِی هَدیَه بِیرسَه بوُلَه دِی، شوُنِینگدِیک رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم رُومنِی کافِر شاهِی مُقاوقِیسدَن اِیککِیتَه چوُرِی هَدیَه قِیلِیب آلگَن اِیدِیلَر، اوُ کِیشِی اوُلَردَن بِیرِینِی حَسّان اِبنِ ثابِتگَه هَدیَه قِیلِیب بِیرَه دِیلَر.
چُورِی جَنگ غَنِیمَتِی کَبِی مالِک شَخصنِی موُلکِی حِسابلَه نَه دِی.
مَنَه بُو چوُرِی وَ جارِیَه لَرنِی سانِی، نِیچتَه بوُلِیشِی مُهِم اِیمَس، اوُ توُرتتَه عَیالگَه اوُیلَه نِیشنِی حُکمِی کَبِی بوُلمَیدِی.
اِیککِی،اوُچ یا توُرتتَه حاطِیننِی اوُرتَه سِیدَه رِعایَت قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن عَدالَتنِی چوُرِیلَر بِیلَن شَخصنِی اَصلِی حاطِینِی اوُرتَه سِیدَه رِعایَت قِیلِینِیشِیگَه اِیختِیاج هَم بوُلمَیدِی: وَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُواْ فِی الْیَتَامَى فَانکِحُواْ مَا طَابَ لَکُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ذَلِکَ أَدْنَى أَلاَّ تَعُولُواْ (نساء/3) اَگَر یِیتِیم قِیزلَرگَه عَدالَت قِیلَه آلمَسلِیکدَن قوُرقسَنگِیز، سِیزلَر اوُچُون نِکاهِی حَلال بوُلگَن عَیاللَرگَه اِیککِیتَه، اوُچتَه، توُرتتَه دَن اوُیلَه نَه وِیرِینگلَر. اِیندِی اَگَر ( اوُلَر آرَه سِیدَه) عَدالَت قِیلَه آلمَسلِیکدَن قوُرقسَنگِیز، بِیر عَیالگَه( اوُیلَه نِینگ) یاکِی قوُل آستِینگِیزدَگِی چوُرِی بِیلَن (کِفایَه لَه نِینگ). مَنَه شوُ جَبرُو ظُلمگَه اوُتِیب کِیتمَسلِیگِینگِیزگَه یَقِینراق اِیشدِیر.

اِیندِی اَنَه بُو چوُرِیلَرگَه خاص بوُلگَن صِیفَتلَردَن یَنَه بِیرِی شوُکِی، اوُلَر آواز اَیتَه آلِیشگَن وَ مُسُلمانلَر هَم اوُلَرگَه قَرَب اوُلَرنِی آوازلَرِیگَه قوُلاق سالَه آلِیشگَن. بوُلِیب هَم نامَحرَم عَیال وَ اِیرکَکلَرنِی قَرَشلَرِی حَقِیدَه قوُیِیدَگِیچَه اَمر قِیلِینگَن: قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْۚ(نور/30) (اِی مُحَمَّد)، مُؤمِنلَرگَه اَیتِینگ، کوُزلَرِینِی (نامَحرَم عَیاللَرگَه تِیکِیشدَن ) توُسسِینلَر وَ عَورَتلَرِینِی سَقلَه سِینلَر! وَ قُلْ لَلْمؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أبْصَارِهِنَّوَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ(نور/31) مُؤمِینَه لَرگَه هَم اَیتِینگ، کوُزلَرِینِی (نامَحرَم اِیرکَکلَرگَه تِیکِیشدَن ) توُسسِینلَر وَ عَورَتلَرِینِی (حَرامدَن) سَقلَه سِینلَر!

(دوامی بار…….)