مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(53- قیسم)
قَیسِی جِنسدَن بُولِیشِیدَن قَطعِی نَظَر، سَوادلِی وَ سَوادسِیز اِیکَه نِینِی اِعتبارگه آلمَه گن حالدَه عِلملِی کِیشِیلَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشِیمِیز اوُچُون – چوُنکِی فَقَط شوُ کِیشِیلَرگِینَه اَلله دَن قوُرقِیشَه دِی: إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ (فاطر/28) اَلله هاحلَه گن وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم وَ اوُ کِیشِینِینگ اَصحابلَرِی باسِیب اوُتگن یوُلدَن یوُرِیشِیمِیز کِیرَک بوُلَه دِی. حَه، اَگر اَلله بِیزلَردَن راضِی بوُلِیشِینِی هاحلَه سَک، سابِقوُنَ الاَوَّلوُنگه اِحسان بِیلَن تابِع بوُلِیش آرقَه لِی مَنَه بُو یوُلگه قَدَم باسِیشِیمِیز کِیرَک: وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِوَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ (توبه/100) مُهاجِر وَ اَنصارلَرنِینگ بِیرِینچِیلَرِی، پِیشقَدَملَرِی وَ اوُلَرگه چِیرایلِی عَمَللَر بِیلَن اِیرگشگن ذاتلَر- اوُلَردَن اَلله راضِی بوُلدِی وَ اوُلَر هَم اوُندَن راضِی بوُلدِیلَر.
مَوجوُد بوُلگن باشقَه عِلملَرنِی هَمَّه سِی یوُزلَب بَلکِی مِینگلَب عِلملَردَن عِبارَت بوُلِیشِی موُمکِین، اَلله تَعالَی اوُلَرنِینگ اَرزِیمَس بِیر قِیسمِینِیگِینَه اِنسانلَرنِی اِیختِیارِیگه بِیرگن حالاص: وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا (اسراء/85) مَنَه بُو زَمِینَه دَه اِنسانلَرگه بِیر آزگِینَه عِلم بِیرِیلگه نِیگه قَرَمَسدَن، هَمَّه اِنسانلَر بِیر سَطحدَه اِیمَسلَر، هِیچ کِیم مَنَه بُو عِلملَردَن بِیرِینِی آخِیرِیگه چَه تَعلِیم آلِیشگه قادِر بوُلمَیدِی. نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی: وَفَوْقَ كُلِّ ذِي عِلْمٍ عَلِيمٌ (یوسف/76) هر قَندَی عالِم کِیشِینِی اوُستِیدَه اوُندَن هَم کوُرَه عالِمراق کِیشِی مَوجُود. اَمّا بُو مَنَه بُو عِلملَرگه کَم بَها بِیرِیش مَعناسِیدَه اِیمَس، بَلکِی بوُلَر «لا اله – الا الله»، طاغوُتگه کُفر کِیلتِیرِیش وَ اَلله گه اِیمان کِیلتِیرِیش عِلمِینِی وَ قَلبِی تَیّارگرلِیکلَرنِی بَرابَرِیدَه بَهاسِی کَم حِسابلَه نَه دِی وَ پَستراقدَگِی دَرَجَه لَردَه جایلَه شِیشگن، اَگر اِیککِی مُسُلماندَن بِیرِی اوُزِینِینگ شَخصِی عِبادَتلَرِینِی کِیتِیدَن بوُلسَه وَ اِیککِینچِیسِی اَوَّلگِی مُسُلمان اوُزِینِینگ عُمرِیدَن شَخصِی عِبادَتلَرگه، مُستَحَبلَرگه بِیرگن قِیسمِینِی عِلم طَلَب قِیلِیشگه صَرفلَه سَه وَ ” قَیسِیدِیر پَستکِی دَرَجَه لَردَه جایلَشگن عِلمنِی” کَسب قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلسَه، اوُ شوُندَی بِیر دَرَجَه نِی قوُلگه کِیرِیتَه دِیکِی، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بُو حَقِیدَه شوُندَی مَرحَمَت قِیلگنلَر: ” فَضْلُ الْعَالِمِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِي عَلَى أَدْنَاكُمْ ” [1] عالِم کِیشِینِی عابِدگه نِسبَتاً فَضِیلَتِی، مِینِینگ سِیزلَردَن اِینگ کَم کِیشِینگِیزنِی فَضِیلَتِیگه اوُحشَیدِی.
فَاعْلَمْ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ. (محمد/19) دَن کِییِینگِی دَرَجَه دَه جایلَشگن بَرچَه عِلملَرنِی آرَه سِیدَه دِیننِی توُشوُنِیش بارَه سِیدَگِی آنگلِی فَن، بِیرِینچِی اوُرِیندَه جَمِیعیَت اوُزِی اوُچُون یِیتَرلِی بِیلِیمگه اِیگه بوُلگوُنِیچَه دِیننِی اوُرگه تِیش اوُچُون قوُیِیلگن، بوُندَن سُونگ جَمِیعیَتنِی اِیختِیاجِیگه کوُرَه باشقَه عِلملَر کِییِینگِی دَرَجَه لَرگه قوُیِیلگن. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم شُو تَرتِیبدَه مَنزِیلدَه اوُتِیرِیب عِبادَت قِیلِیشدَن کوُرَه اَلله نِی یوُلِیدَه جِهاد قِیلِیشنِی اَفضَل دِیب بِیلگنلَر: فَإِنَّ مُقَامَ أَحَدِكُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنْ صَلَاتِهِ فِي بَيْتِهِ سَبْعِينَ عَامًا، أَلَا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ الْجَنَّةَ؟ اغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ؛ مَنْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَوَاقَ نَاقَةٍ وَجَبَتْ لَهُ الْجَنَّةُ. [2] سِیزلَردَن بِیرِینگِیزنِی اَلله نِی یوُلِیدَگِی جایگاهِینگِیز 70 یِیل مَنزِیلِیدَه نَماز اوُقِیگندَن کوُرَه یَحشِیراقدوُر، خُداوَند سِیزلَرنِی کِیچِیرِیب جَنَّتگه کِیرگِیزِیشِینِی هاحلَه مَیسِیزلَرمِی؟ اَلله نِی یوُلِیدَه جَنگ وَ غَزاتگه چِیقِینگلَر، کِیمکِی تُویَه نِی سوُتِی ساغِیلَه دِیگن مُددَت مِقدارِیدَه اَلله نِی یوُلِیدَه جَنگ قِیلسَه ، جَنَّت اوُنگه واجِب بوُلَه دِی.
رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم باشقَه بِیر جایدَه عِلم اوُرگه نِیش اوُچُون چِیققَن کِیشِینِی تا قَیتِیب کِیلگوُنِیچَه “اَلله نِی یوُلِیدَه” عُنوانِی بِیلَن تَنِیشتِیرگنلَر وَ مَرحَمَت قِیلگنلَرکِی: مَنْ خَرَجَ فِي طَلَبِ الْعِلْمِ فَهُوَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَرْجِعَ.[3] قوُیِیدَگِی آیَت هَم بَیان قِیلِیب بِیرَه دِی: وَمَا کَانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنفِرُواْ کَآفَّةً فَلَوْلاَ نَفَرَ مِن کُلِّ فِرْقَةٍ مِّنْهُمْ طَآئِفَةٌ لِّیَتَفَقَّهُواْ فِی الدِّینِ وَلِیُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ (توبه/122) بَرچَه مُؤمِنلَر (جَنگگه ) چِیقِیشلَرِی لایِیق اِیمس. اَخِیر اوُلَردَن هَر بِیر گوُرُوهدَن بِیر طائِفَه آدَملَر ( جَنگ اوُچُون) چِیقمَیدِیلَرمِی؟! (قالگنلَرِی اِیسَه مَدِینَه دَه) دِیننِی اوُرگه نِیب، (جَنگگه کِیتگن) قَوملَرِی اوُلَرنِینگ آلدِیلَرِیگه قَیتگن وَقتلَرِیدَه، اوُ قَوملَر اَلله نِینگ عَذابِیدَن سَقلَه نِیشلَرِی اوُچُون اوُلَرنِی آگاهلَنتِیرگه نِی (قالمَیدِیلَرمِی)؟!
مَنَه بُو حالَتلَرنِی هَمَّه سِینِی نَظَرگه آلگه نِیمِیزدَه هَم، اِیماندَن وَ «لا اله الا الله و محمد رسول الله » نِی شَهادَتِیدَن سُونگ صائِل وَ کافِر دُشمَننِی دَفع قِیلِیشدَن کوُرَه هَم یوُقارِیراقدَگِی فَرض تاپِیلمَیدِی، چوُنکِی اوُلَر مُسُلمانلَرنِی دِیارلَرِینِی اِیشغال قِیلِیشگن، دِیمَک بَرچَه عِلملَر مَنَه شوُ صائِل دُشمَننِی دَفع قِیلِیشگه حِذمَت قِیلِیشِی کِیرَک.
بُو شوُندَی جایگاه وَعِلمکِی، اوُنِی هَر قَومنِینگ سابِقوُنَ الاَوَّلوُن بوُلگن کِیشِیلَر تَعلِیم آلِیشلَرِی کِیرَک وَ اوُزلَرِینِی دائِم تَرقَلگن «وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ» مَلامَتلَرگه اِعتِبار بِیرمَه گن حالدَه مُخالِفلَرنِینگ ضَربَه لَرِیگه قَلقان قِیلِیشلَرِی لازِم وَ اوُنِی آنگلِی، مَقصَدلِی، حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَتنِی آلدِی شَرطلَرِیدَن بِیرِی دِیب اوُرگه تِیشلَرِی کِیرَک بوُلَه دِی، شوُ بِیلَن بِیرگه اوُلَر شَرعِی دَرَجَه لَرگه اَجرَه تِیشنِی هَم اَرَلَشتِیرِیب یُوبارمَسلِیکلَرِی لازِم وَ شَیطان اوُلَرنِی کِییِینگِی اوُرِیندَگِی دَرَجَه لَر بِیلَن مَشغوُل قِیلِیب قوُیِیب، اَساسِی اوُستوُوارلِیکدَن غافِل بوُلِیب قالمَسلِیکلَرِی کِیرَک، چوُنکِی بُو هَم شَیطاننِینگ اَوَّلدَن تارتِیب تا قِیامَت کوُنِیگه چَه بوُلگن فِتنَه لَرِیدَن بِیرِی حِسابلَه نَه دِی: تَاللّهِ لَقَدْ أَرْسَلْنَا إِلَى أُمَمٍ مِّن قَبْلِکَ فَزَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَهُوَ وَلِیُّهُمُ الْیَوْمَ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ (نحل/63) ( اِی مُحَمَّد)، اَلله نامِیگه قَسَمکِی، دَرحَقِیقَت، بِیز سِیزدَن اِیلگه رِی اوُتگن اوُمَّتلَرگه هَم پَیغَمبَرلَر یوُبارگه نِیمِیزدَه شَیطان اوُلَرگه هَم اوُزلَرِینِینگ (قَبِیح) عَمَللَرِینِی چِیرایلِی قِیلِیب کوُرسَتگن اِیدِی. چوُنکِی اوُ بوُگوُن ( بُو دُنیادَه) اوُلَرنِینگ “دوُستِی” دوُر. ( آخِیرَتدَه اِیسَه) اوُلَر اوُچُون اَلَملِی عَذاب باردِیر.
عِلم بارَه سِیدَگِی اوُستوُوارلِیکدَه اَدَشِیشلِیک خَطَرلِی قوُنغِیراق وَ اِبلِیسنِینگ فَرِیبِی بوُلِیب، چوُدَه کوُپچِیلِیک بوُنگه اَهَمِیَت بِیرمَیدِی وَ شَیطان آسانلِیک بِیلَن اوُلَرنِی کِییِینگِی اوُستوُوارلِیکلَر بِیلَن مَشغوُل، آوارَه قِیلِیب قوُیَه دِی، واجِب بِیلَن مُستَحَبنِی اوُرتَه سِیدَه اوُلَرنِی مُستَحَب بِیلَن کوُنگِیللَرِینِی خوُش قِیلَه دِی، یَحشِی بِیلَن یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَه اوُلَرنِی کوُنگلِینِی یَحشِی بِیلَن آوارَه قِیلَه دِی، تائِنکِی اوُلَر یَحشِیراققَه اِعتِبارنِی قَرَتمَسلِیکلَرِی اوُچُون، شوُنِی اوُزِی شَخصنِی وَ مُسُلمانلَر جَمِیعیَتِینِی اوُزِیگه بِیرِیلگن اِینگ کَتتَه ضَربَه حِسالَه نَه دِی وَ شَخصنِی آشکارَه اوُزلَرِینِی قَوملَرِینِی اوُرتَه سِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِینِی یَنگِیدَن اِرایَه بِیرَه دِیگن سابِقوُن الاَوَّلوُن، عَینِی وَعَمَلِی آگاهلَنتِیرُوچِی، هِدایَت قِیلوُچِیلَر، سابِقوُنَ بالخَیراتلَردَن مَحرُوم قِیلَه دِی وَ اوُلَرنِی باشقَه نَرسَه لَر بِیلَن مَشغُول، دِلخوُش قِیلِیب قوُیَه دِی.
بِیزلَر قَندَی قِیلِیب دُشمَنشوُناسِی یِیمِیزنِی وَ دُشمَنلَرنِی دَرَجَه لَرگه اَجرَه تِیشنِی اَلله دَن آلگن بوُلسَک، حوُددِی شُو شِیوَه بِیلَن عِلمِیمِیزنِی دَرَجَه لَرگه اَجرَه تِیشنِی، اوُستوُوارلِیکنِی هَم فَقَطگِینَه اَلله دَن آلَه مِیز وَ شَیطان اوُزِیمِیزنِی نَفسانِی اِیستَکلَرِیمِیز،هاحِیشلَرِیمِیز یوُلِیدَه بِیزلَرگه چِیرایلِی قِیلِیب کوُرسَه تَه یاتگن یوُللَردَن اِیمَس، اَلله هاحلَه گندِیک آلدِینگه حَرَکَت قِیلَه مِیز.
(دوامی بار…….)
[1]روه الترمذی ،رقم حدیث 2628 وصححه الألباني.
[2]أخرجه الترمذي في سننه ج 4/ص 181/ح 1650، و الإمام أحمد في مسنده ح9407و10407. و الحاكم في مستدركه ج2/ص78/ح2382. و البيهقي في سننه الكبرى ج9/ص161/ح18284 وفي شعب الإيمان 4 / 15. وذكره قال الحافظ فى ” الفتح ” في شرح حديث البخاري رقم 2786 وقال: حسنه الترمذى و صححه الحاكم .وقال الحافظ الهيثمي في “المجمع”:” رواه البزار ورجاله ثقات” . وأورده الألباني رحمه الله في “السلسلة الصحيحة” 2 / 603 رقم 902
[3]رواه الترمذي والضياء وحسنه الألباني.