Дарсхойи муқаддамотий/ дарси шишум : чи бояд кард? Вахдати огохона, хадафманд ва харакатий.
(140- қисмат)
Дар хамин лахза Умар аз хонаш берун мерафт уро дид ва садоиш зад:
مَا حَاجَتُك يَا أَخِي؟
Чи мехости бародар? Ин шахс гуфт: омадам дар мовриди ахлоқи хонумам пешит шикоят кунам аммо шанидам хонумит ба ту гуфт баргаштам ва гуфтам: агар ин холи амирал мўъминин бо хонумиш бошад холи ман бояд читур бошад? Умар ба у гуфт:
إنَّمَا تَحَمَّلْتُهَا لِحُقُوقٍ لَهَا عَلَيَّ: إنَّهَا طَبَّاخَةٌ لِطَعَامِي خَبَّازَةٌ لِخُبْزِي غَسَّالَةٌ لِثِيَابِي رَضَّاعَةٌ لِوَلَدِي، وَلَيْسَ ذَلِكَ بِوَاجِبٍ عَلَيْهَا، وَيَسْكُنُ قَلْبِي بِهَا عَنْ الْحَرَامِ، فَأَنَا أَتَحَمَّلُهَا لِذَلِكَ،
Ин ғур заданхойишро ба хотири хуқуқики бар гарданам дорад тахаммул мекунам: у бароям ошпази мекунад, бароям нон мепазад, либосхойи маро мешурад, баччахойи маро шир медихад ва аз онхо нигахдорий мекунад, ва инхо бар у вожиб нестанд, ва қалбам ба воситайи у сукунат ва оромиш пейдо мекунад ва ба самти харом намеравад. Барои хамин ғур заданхояшро тахаммул мекунам. Он мард ба у гуфт ё амирал мўъминин зани ман хам хаминтурий аст, Умар ибни Хаттоб ба у гуфт: тахаммулиш кун бародар,
، فَتَحَمَّلْهَا يَا أَخِي فَإِنَّمَا هِيَ مُدَّةٌ يَسِيرَةٌ. [1]
1-Еки дигар аз абзорхойи шаръийи мудирият ва контроли хашм боло бурдани огохихойи шаръий ва қудрати нақдпазирийи худимон астки нишонайи аз эътимоди ба нафс хам хаст.
2-Еки дигар аз абзорхойи шаръий мудирият ва контроли хашм дуо ва талаби мағфират барои тарафи муқобил астки, хамин кор боиси аз бейн рафтани кинайи дар дил, ва адами ижозайи нуфузи кина бар дил мешавад, ва монеъ аз барузи хашми инфижорий ва бархурди пархошгарона бо тарафи муқобил мешавад.
3-Еки дигар аз абзорхойи шаръийи мудирият ва контроли хашм иймони ба ин астки инсон қатъан мовриди озмойиш қарор мегирад ва дарки ин матлабки мумкин аст аллох таоло бо ин шахс ё ин ходиса манро озмойиш ва имтихон мекунад.
4-Еки дигар аз абзорхойи шаръий мудирият ва контроли хашм фахми ин нукта астки хашми нобажо илова бар заъфи иймон нишонайи заъфи дар ақл ва жисм аст, на нишонайи қудрат. Ба унвони мисол инсонхойи хасуд, бахил, девона, мариз, ва аксаран инсонхойи пир ва мусин зудтар асабоний мешаванд.
Фарди бахил ва хасуд бемори даруний дорад ва дар даруниш заъаф дорад барои хамин аст зудтар асабоний мешавад.
Девона хам заъаф дар ақлиш дорадки боис мешавад зудтар аз кура дар биравад ва асабоний бишавад. Шахси бемор хам заъаф ва мушкили дар жисмиш дорад барои хамин аст зудтар асабоний мешавад.
5-Еки дигар аз бузургтарин абзорхойи шаръийи мудирият, контрол ва хидояти хашм, ба хотири аллох муомала кардан аст, яъни афв ва гузашт кунем то аллох хам аз мо гузашт кунад, аллох таоло мефармояд:
وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ (نور/22)
Бояд афв кунанд ва гузашт намоянд. Магар дуст намедоридки худованд шуморо биёмурзад?
Инхо намунайи абзорхойи хастанд барои мудирияти шаръий ва хидояти шаръий хашм дар масирики бештарин суди дунёвий ва ухровийро барои шахси мусалмон дар бар дошта бошад. албатта абзорхойи шаръийи дигари хам вужуд дорандки намешавад дар ин фурсати кутох ба онхо ишора кард.
Ровшан шудки аввалан хашм ек ниёз аст ва фитрий хам хаст, илова бар ин, хашм холати аст мисли қудрати оташфишоники дар даруни инсон мутароким ва фишорда мешавад ва ниёз ба рохи барои тахлия дорад. Агар дар масири қонуни шариати аллох тахлия бишавад боиси созандагий аст, ва агар дар масири ғейри шаръияш қарор бигирад хамиша боиси тахриби дигарон ва хатто тахриби худи шахс мешавад.
Дар хар сурат , чи шахси мусалмон бо дури аз “ се абзор” ва часбидани ба ижтиходот ва таъвилоти шахсий ва фирқайи боиси саргардонийи худиш бишавад ва аз хашми нобажо истефода кунад ва дар ин сифат худишро шабихи куффор ва мунофиқин кунад, ва чи шахсики ба жойи мудирият ва хидояти хашм муртакиби саркуби хашмиш мешавад ва ин хашмро мегандонад ва гандиш худиш ва дигаронро хам гирифтор мекунад; хар ду беморони хастандки ба сабки худишон амалан ба вахдати огохона, хадафманд ва харакатийи муслимин садама мезананд ва дар баробари чанин вахдати сад ва монеъ мешаванд.
(идома дорад…….)
[1]ابن حجرالهيتمي في “الزواجر” (2/80)/ / أبوالليث السمرقندي الفقيه الحنفي في كتابه “تنبيه الغافلين” (ص: 517) / الشيخ سليمان بن محمد البُجَيْرَمِيّ الفقيها لشافعي في “حاشيته على شرح المنهج” (3/ 441-442)