مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(85- قیسم)
مَثَلاً بِیزلَرنِی اَطرافِیمِیزدَگِی اَکثَراً بِیمار، آچ، مُواظَنَتسِیز، مِعزانسِیز اِیرکَکلَر مُسُلمان عَیاللَر بِیلَن بِیرگه ساغلام جِنسِی عَلاقَه قِیلَه آلَه دِی، دِییَه آلمَیمِیز. اوُلَر حاضِردَه جِنسِی تاماندَن آچ وَ بُو آچلِیکدَن اَذِیَت چِیکِیشیَپتِی، جوُدَه قَتتِیق آچ بوُلگن اِنسان آذوُقَه لَرگه قَندَی کوُز بِیلَن قَرَیدِی؟ بُو آذوُقَه لَرنِی حِیدِینِی قَندَی حِیس قِیلَه دِی؟ آذوُقَه لَرگه اوُحشَیدِیگن نَرسَه لَرنِی شَکلِینِی وَ حَیبَتِینِی قَندَی حالَتدَه کوُرَه دِی؟ سِیز قارنِینگِیز آچ بوُلگن پَیتِیدَه هَمبِیرگِیرنِی اوُزِینِی اَصلِی اَندازَه سِیدَن کوُرَه اَنچَه کِیچِیکراق حالدَه کوُرَه سِیز، بِیر کاسَه شوُروَه نِی هَم اوُنِی اَصلِی مِقدارِیدَن کوُرَه کَمراق حالدَه کوُرَه سِیز، اَمّا اَگر سِیزنِی قارنِینگِیز توُیگن بوُلسَه، مَنَه بُو هَمبِیرگِیر یا شوُروَه نِی اَندازَه سِی سِیزنِی نَظَرِینگِیزدَه کَتتَه راق یا کوُپراق بوُلِیب توُیوُلَه دِی، حَتَّی بِیر نِیچَه کِیچکِینَه لوُقمَه هَم سِیزنِی نَظَرِینگِیزدَه کوُپ بوُلِیب کوُرِینِیشِی موُمکِین.
حَه، حاضِردَه اَکثَر مُسُلمان کِیشِیلَر هَم جوُدَه قَتتِیق جِنسِی آچلِیک حالَتِیدَه دوُرلَر، وَ تا مَنَه بُو شِددَتلِی آچلِیک حالَتِی بَرطَرَف قِیلِینمَس اِیکَن عَیال وَ اِیرکَکنِی اوُرتَه سِیدَگِی اِسلامِی عَلاقَه رَوِیشِینِی تَطبِیق قِیلِیب بوُلمَیدِی، عَیاللَر مَنَه بوُندَی آچ، مُواظَنَتسِیز، مِعزانسِیز کِیشِیلَرنِی اوُرتَه سِیدَه بوُلگن حاللَرِیدَه، عُمَر اِبنِ خَطَّابنِی زَمانِیدَگِی مُسُلمانلَرنِی پایتَختِیدَگِی بازاردَه بوُلگه نِی کَبِی بازار رَئِیسِی بوُلِیشنِی آرزُو قِیلمَسلِیکلَرِی کِیرَک، یاکِی اِیرکَک صَحابَه لَر صَحابَه عَیاللَرگه قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلگن بوُلسَه لَر، حاضِرگِی اِیرکَکلَر هَم اوُلَرگه شوُندَی مُناسَبَتدَه بوُلِیشلَرِینِی کوُتمَسلِیکلَرِی کِیرَک. یوُق، بَعضِی بِیر مُستَثنا حالَتلَرنِی حِسابگه آلمَه گندَه بوُندَی اِیشلَرنِی آرزُو قِیلِیشلِیکنِی اوُزِی بِیر خَیال پَرَستلِیکدوُر. نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی صَحابَه وَ تابِیعِنلَرنِی حَتَّی اوُندَن کِییِینگِی عَصرلَردَگِی کِیشِیلَردَن فَرقلِی رَوِیشدَه بوُگوُنگِی اِیرکَکلَر جُودَه قَتتِیق آچ وَ بِیماردوُرلَر، اَوَّلا اِیرکَکلَر شَرعِی کَنَل آرقَه لِی اوُزلَرِینِی قاندِیرِیشلَرِی کِیرَک وَ مَنَه بُو جِنسِی مَرحَلَه دَن اوُتِیشلَرِی لازِم، مَنَه بوُندَن سُونگ حوُددِی ساغلام وَ مُتَعادِل اِنساندِیک مُناسَبَتدَه بوُلِیشلَرِینِی کُوتسَک هَم بوُلَه دِی.
بِیر شَخص گِیاهوَند ماددَه گه نِهایَتدَه قَتتِیق باغلَه نِیب قالگن وَ اوُ مَنَه بُو بُولغَه نِیشدَن قوُتوُلمَه گوُنِیچَه، سِیز مَنَه بُو شَخصدَن حوُددِی بِیر ساغلام اِنساندِیک بِیر وَظِیفَه نِی بَجَه رِیشِینِی طَلَب قِیلَه آلمَیسِیز، اَوَّلا بِیرِینچِی اوُرِیندَه مَنَه بوُ گِیاهوَندلِیکنِی تَرک قِیلِیشِی اوُچُون اوُنگه شَرائِطنِی مُهَیّا قِیلِیشِینگِیز وَ اوُ پاکلَنگچ اوُندَن ساغلام اِنساندِیک وَظِیفَه لَرنِی بَجَه رِیشِینِی طَلَب قِیلَه آلَه سِیز. حاضِردَه مُسُلمانلَر جَمِیعیَتِی توُرلِی- هِیل عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی بوُلغَه نِیشلَر بِیلَن گِیاهوَند بوُلِیب قالگن، بوُتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِینِینگ، مَحَلِّی مُرتَدلَرنِینگ، مُنافِقلَرنِینگ وَ مَحَلِّی سِکوُلارزَدَه لَرنِینگ توُرلِی – هِیل قوُراللِی وَ تَبلِیغِی هُجُوملَرِی دَورِیدَه، اوُلَر مَنَه بُو گِیاهوَندلِیکنِی تَرک قِیلِیشلِیکلَرِی، گِیاهوَند ماددَه لَرگه اوُرگه نِیب قالگن کِیشِینِینگ بوُ ماددَه لَرنِی تَرک قِیلِیشِیدَن کُورَه مُشکِلراقدوُر، اوُلَرنِی اوُزاق مُددَتلِی زَمانگه اِیختِیاجلَرِی بار، اَلبَتَّه قَدَم – بَقَدَم آلدِینگه حَرَکَت قِیلِینِیشِی کِیرَک.
یاکِی شَخص توُشکِینلِیککَه توُشگن یاکِی قوُرقاق یا بَدگوُمان قِیلوُچِی یا وَسوَسَه گه توُشگن یاکِی گوُدَک بالَه بوُلِیب کِیچَه لَرِی جایِینِی حوُل قِیلِیب قوُیَه دِی یاکِی بوُندَن باشقَه اوُرِینلَر بوُلِیب، بوُلَرنِی اِصلاح قِیلِیشلِیک اوُچُون زَمانگه اِیختِیاج بار وَ اوُشبُو باسقِیچ اَستَه – سِیکِینلِیک وَ کِیرَکلِی تَیّارگرلِیک بِیلَن اوُتِیشِی کِیرَک. مَنَه بُو مُشکِلاتلَرنِینگ “زَمانگه” اِیختِیاجِی بارلِیگِینِی وَ اَستَه – سِیکِنلِیک بِیلَن حَل قِیلِینِیشِی کِیرَکلِیگِینِی قَبوُل قِیلمَیدِیگن کِیشِیلَر، فَقَطگِینَه اوُزلَرِینِی اَذِیَت قِیلِیب قالمَسدَن، بَلکِی اَطرافلَرِیدَگِی کِیشِیلَرنِی حَیاتلَرِینِی آغِیرلَشتِیرِیب یُوبارِیشَه دِی وَ شَخص اوُزِینِی تَکاموُللَشِیش مَرحَلَه سِینِی باسِیب اوُتِیشِیگه رُحصَت بِیرِیشمَیدِی وَ سوُت اِیمَه دِیگن گوُدَکنِی تَگِینِی حوُللَب قوُیمَسلِیککَه مَجبُور قِیلِیشَه دِی وَ سُوت بِیرِیلِیشِینِی عِوَضِیگه اوُزِینِی حوُللَب قوُیمَسلِیکنِی شَرط قِیلِیشَه دِی.
شُورالُرنِی، جَماعَتلَرنِی وَ حُکوُمَتلَرنِی آرَه سِیدَگِی مَنَه بُو توُحتَه توُچِی، بوُزغوُنچِی حالَت “شَرِیعَتدَگِی اِیککِینچِی دَرَجَه لِی مَرحَلَه لَرنِی وَقتِیدَن آلدِین حُکمران قِیلِیش” صِیفَتِیدَه تَنِیلگن. اِسلامِی جَمِیعیَتنِی تَشکِیل قِیلِیش بوُیِیچَه اَساسِی وَ شاشِیلِینچ مَقصَد، «أَطْعَمَهُمْ مِنْجُوعٍ وَآمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ» نِی پِیادَه قِیلِیش یَعنِی آچلِیکنِی یوُقاتِیش وَ بِیشتَه اَساسِی اِیختِیاجنِی یَعنِی آذِیق – آوقَتنِی، کِییِیم کِیچَکنِی، مَسکَننِی، تازَه لِیکنِی، تَعلِیم – تَربِیَه نِی تَعمِینلَش آرقَه لِی عُمُومِی فَراوانلِیکنِی مُهَیّا قِیلِیش وَ قوُرقوُونِی یوُقاتِیب اَمنِیَتنِی اِیجاد قِیلِیش وَ جَمِیعیَتنِینگ اَساسِی اوُستوُنلَرِینِی ( دِین، جان، نَسل، آبرُو، عَقل، مال وَ باشقَه لَر) بَرچَه مُسُلمان اِنسانلَر، حَتَّی مُسُلمانلَرنِینگ جَمِیعیَتِیدَه ساکِن بوُلگن کافِرلَر اوُچوُن هَم مُهَیّا قِیلِینِیشِی کِیرَک. شَرِیعَتدَگِی باشقَه اوُرِینلَرنِی حُکمران قِیلِیشلِیک اِنسانلَرنِینگ مَوجُود وَضِیعیَتِیگه، دَرَجَه سِیگه اِیختِیاج بوُلگن اوُرِینلَر جُملَه سِیدَن حِسابلَه نَه دِی،اوُلَر وَقت اوُتگه نِی سَرِی اِسلامِی حُکوُمَتنِی قوُل آستِیدَگِی تَشکِیلاتلَر وَ اوُلِی الاَمر شُوراسِی تامانِیدَن اِجرا قِیلِیش اوُچُون کِیرَکلِی تَیّارگرلِیکلَر مُهَیّا بوُلگچ اِجرا قِیلِینَه دِی.
مَثَلاً قَبرلَرنِی زِیارَت قِیلِیشگه اوُحشَیدِی، بُو اِیشنِی عَمَلگه آشِیرِیلِیشِی اوُچُون مُقَدَّماتلَر، شَرائِط مُهَیّا بوُلمَه گنلِیگِی باعِث اَوَّلگِی دَورلَردَه بوُندَن نَهِی قِیلِینگن، سوُنگرَه اِیسَه رُحصَت بِیرِیلدِی، كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيارَة القُبُورِ فَزُوروها مَنَه بُو رُحصَتنِی بِیرِیلِیشِینِی سَبَبِینِی بَیان قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: “[1]
«فَإِنَّ فِيهَا عِبْرَةً»[2] «فَإِنَّهُ يَرِقُّ الْقَلْبَ، وَتَدْمَعُ الْعَيْنَ، وَتُذَكِّرُ الآخِرَةَ، وَلا تَقُولُوا هَجْرًا»[3]
کوُرِیب توُرگه نِیمِیزدِیک، قَبرلَرنِی زِیارَت قِیلِیشدَه شوُنچَه فایدَه لَر بوُلِیشِیگه قَرَمَسدَن رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُنِینگ مُقَدَّماتلَرِی مُهَیّا بوُلگوُنِیچَه صَبر قِیلَه دِیلَر وَ اوُنِینگ عَقِیدَه وِی، رُوحِی شَرائِطلَرِینِی مُهُیّا قِیلگچ مَنَه بُو خَیرلِی اِیشدَه اِیشتِراک اِیتِیشلِیککَه رُحصَت بِیرَه دِیلَر.
دَرحَقِیقَت بُو جَمِیعیَتدَه اِصلاحگرلِیکنِی دَرَجَمَه – دَرَجَه آلِیب بارِیلَه دِیگن رَوِیشدِیر. مَنَه بُو اِصلاحاتلَر اَگرچِی اوُزِینِی وَقتِیدَه هَر بِیر مُجاهِد مُسُلماننِینگ آرزُوسِی بوُلسَه هَم؛ اَمّا اوُنِی اوُزِینِی وَقتِیدَن آلدِین بُو اِیشلَرنِی عَمَلگه آشِیرِیشلِیک، مُجاهِدلَرنِینگ جِهادِی وَ مُبارَزَه بارَه سِیدَگِی وَظِیفَه لَرِیگه مُوافِق کِیلمَیدِی،بَلکِی بُو حالَتدَه توُسقِینچِیلِیک،بوُزغُونچِیلِیک حُکمِیگه اوُتِیب قالَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1]أخرجه الترمذي، أبواب الجنائز عن رسول الله -صلى الله عليه وسلم-، باب ما جاء في الرخصة في زيارة القبور، برقم (1054)، والنسائي، كتاب الأشربة، باب الإذن في شيء منها، برقم (5652)، وابن ماجه، أبواب الجنائز، باب ما جاء في زيارة قبور المشركين، برقم (1571)، وصححه الألباني في صحيح الجامع، برقم (2475).
[2]مسند الإمام أحمد (3/ 38) ومستدرك الحاكم (1/ 708) برقم 1426، وقال الحاكم: صحيح على شرط مسلم ووافقه الذهبي، قال الشيخ محمد ناصر الدين الألباني رحمه الله في أحكام الجنائز وبدعها، ص228: وهو كما قالا.
[3](1/ 711)فقد روى الحاكم في المستدرك من حديث أنس بن مالك رضي الله عنه وأصله في صحيح مسلمبرقم 1433، وقال محققوه: هو حديث حسن صحيح