Дарсхойи муқаддамотий / дарси хаштум: шодий ба унвони ек ниёзи фитрий ва чигунагийи мудирият ва контроли он.
Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид : Абу Хамза мухожир хўромий.
(40- қисмат)
Дар инжо манотиқи мисли хўромони мо ба вужуд меояндки баъди аз зухури ислом то кунун гузориш нашуда астки муслимини он бо мусиқий овоз хонда бошанд, ва хануз хам абзорхойи мусиқий ё маъозифа натавониста аст вориди овозхойи мўъминини хўромон бишавад. Чун ин олоти мусиқий на қодир ба тағзияйи рухи хўромийхойи мўъмин хастандки қарнхост бо таронахо ва гуронийхойи шаръий унс гирифтанд, ва на қодир ба хамоханг шудан бо ин овозхойи мо хам хастанд, дар баробар, кулли сарзаминхойи мусалмоннишинро мебинемки ба новъи аз абзорхойи мусиқий ва анвоъи он овозхойи худро махлут карданд. Ин еки аз тамоизоти зохирийи хўромийхо бо соири милали мусалмон аст. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам дар тахрими абзор олоти мусиқий мефармоянд :
:«لَیَکُونَنَّ مِنْ أُمَّتِی أَقْوَامٌ یَسْتَحِلُّونَ الْحِرَ وَالْحَرِیرَ وَالْخَمْرَ وَالْمَعَازِفَ»[1]
Дар миёни уммати ман афроди пейдо хоханд шудки зино, абришам, шароб ва олоти мусиқийро халол медонанд.
Имоми Нававий рохимахуллох дар китобул мажмуъ дар таърифил маозиф мегуяд:
«هی الآلة التی یعزف بها». [2]
“маозиф абзори астки ба василайи он овоз ва тарона мехонанд” ибни қоййим рохимахуллох мегуяд: ахли луғат ва адабиёти араб бар маънийи маозиф ба абзор олоти – соз ва мусиқий – иттифоқи назар доранд.
Ғейри аз ибни Хазм андалусий зохирий мазхаб рохимахуллох[3] ва баъзи аз уламойи маосир тамоми аимма бар ножоиз будани олоти мусиқий иттифоқ карданд, албатта ибни Хазм рохимахуллохки аз мазхаби шофеъий ба мазхаби зохирий мунтақил шуд дар мавориди дигари мисли радди бар алқиёс вал истихсон вал масолихул мурсалах ва сифоти аллох таоло ва ғейрих бо аиммайи ахли суннат мухолиф буда, ишон хатто ашоираро бисёр мовриди мазаммат қарор медод ва муддаъий будки ин ашъарийхо дар алсифот аз мазхаби суннат ва хадис хориж шуданд дар холики ибни Таймия рохимахуллох мегуяд ошкор астки ашъарийхо дар масоили ассифот аз ибни Хазм ва амсоли у бисёр наздиктаранд ба мазхаби ахли суннах вал хадис[4] ва бар ин бовар астки ибни Хазм рохимахуллох ақоидишро аз фалосифа ва мўътазила гирифта аст. [5] Албатта ибни Касир рохимахуллох хам мегуяд бо онки ибни Хазм рохимахуллох иддаойи зохирийгари дошт аммо дар бобул усул, ва оёти ассифот ва аходиси ассифот хеч каси ба андозайи у таъвил накарда аст, ва иллатишро героиш ба илми мантиқ медонистки аз устодиш Мухаммад бин Хасанул мазхижий алканоний қуртубий гирифта ва хаминро омили таъвилоти фосиди ибни Хазм рохимахуллох медонад. [6]
Куллан ибни Хазм рохимахуллох, ин мужтахид мутлақ ва донишманди бузургвор ва дарёйи илм ва олими баржастайи жахони ислом мазхаби хосси худишро доштаки дар заминайи истифода аз мусиқий дар таронахо мисли соири маворид ижтиходи хосси худишро дорад. Дар баробари ин бузургвор:
- Имоми Хасан басрий рохимахуллох мегуяд: агар дар ғазойи ек арусий олоти мусиқий вужуд дошта бошад он арусий даъвати надорад “ (яъни ижобати даъвати онхо лозим нест)
- Имоми Авзоий рохимахуллох хам мегуяд: “ набояд ба мажлиси арусийки дар он табл ва олоти мусиқий важуд дорад ворид шуд”
- Асхоби имоми Абу Ханифа рохимахуллох ба нопасанд донистани гуш додан ба тамоми олоти мусиқий монанди ней ва ……. тасрих намуда ва хамчунин тасрих кардандки гуш додани ба ин олоти маъсияти астки боиси фисқ мешавад ва боиси адами қабули гувохий ва шаходати фард мешавад…… [7]
Аз имоми Молик рохимахуллох дар мовриди овозхўни ба хамрохи абзори олоти мусиқий пурсиданд, дар жавоб гуфт: оё оқили хам вужуд дорадки ғино ва мусиқийро хақ бидонад? Ин корхоро назди мо фосиқон анжом медиханд” “[8]
(идома дорад…….)
[1] بخاری5590. ابن حبان و اسماعیلی و ابن صلاح و ابن حجر عسقلانی (شارح بخاری) و ابن تیمیه و طحاوی و ابن قیم و صنعانی و بسیاری دیگر از علمای متخصص در علم حدیث به صحت این حدیث اقرار نموده اند. آلبانی آن را در سلسلة الصحیحة به شماره 91 صحیح دانسته است
[2] نووی.المجموع (11/577)
[3] ابن قیم و ابن صلاح و…. بر این قضاوت ابن حجر نقدی نوشته اند (غذاء الألباب فی شرح منظومة الآداب امام سفارینی)
[4]درء تعارض العقل والنقل” (3 /24)
[5]“منهاج السنة النبوية” (2 /353)
[6]“البداية والنهاية” (12 /113) . وينظر : “طبقات علماء الحديث” لابن عبد الهادي (3/349).
[7] إغاثة اللهفان
[8] تفسیر قرطبی /