Дарсхойи муқаддамотий / дарси хаштум: шодий ба унвони ек ниёзи фитрий ва чигунагийи мудирият ва контроли он.
Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид : Абу Хамза мухожир хўромий.
(51- қисмат)
Аз ибни Умар розиаллоху анхумо пурсиданд: оё сахобайи росулуллох саллаллоху алайхи васаллам механдиданд? Ишон жавоб дод: бале; ва иймон дар қалбихойишон мисли кухи мохкам ва устивор буд.
Сахоба механдиданд аммо исроф намекарданд, чун исроф ва зиёдаравий кардан дар шўхи ва хандидан ва тафрихот ва вақткушихо хам мисли тамоми исрофхо садамоти хосси худишро дорад, агар исроф дар ғазо хурдан ва нушидан боиси садама задан ба жисм мешавад, исроф дар хандидан хам боиси садама задан ба қалб мешавад: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мефармоянд:
: وَلاَ تُكْثِرِ الضَّحِكَ، فَإِنَّ كَثْرَةَالضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ[1]
Зиёд нахандид зеро зиёд хандидан биси мурдани қалб мешавад.
Умар бин Хаттоб розиаллоху анху хам мегуяд: “ касики зиёд механдад аз хейбатиш коста мешавад, ва касики зиёд шўхи мекунад ба фарди сабук табдил мешавад, ва хар каси дар чизи зиёдаравий кунад ба хамон чиз маъруф мегардад.” Яъни ахли он мешавад, масалан ба у мегуем ахли лахв.
Новъи дига аз лахвхойики шодийи бажо тўлид мекунад бозихойи баданий аст:
Жобир ибни Абдуллох мегуяд: рузи хидмати росули худо саллаллоху алайхи васаллам расидем дар холики Хасан ва Хусайн розиаллоху анхума бар пушти ишон нишаста буданд ва росулуллох саллаллоху алайхи васаллам чохор даст ва по рох мерафт ва мефармуд:
«نِعْمَ الجَمَلُ جَمَلُکُمَا»؛
Чи хуб шутри аст ин шутри шумо!
«نِعْمَ العِدْلانِ أَنتُمَا»؛
[2] Чи хуб бори хастид шумо дуто!ё бехтарин шутур шутури шумост ва бехтарин ду адлики хамл кунанд шумойид.
Уммул мўъминин Оиша розиаллоху анхо мефармояд:
خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلی الله علیه وسلم وَأَنَا خَفِيفَةُ اللَّحْم، فَنَـزَلْنَا مَنْـزِلاً فَقَالَ لأَصْحَابِهِ تَقَدَّمُوا . ثُمَّ قَالَ لِي :تَعَالَيْ حَتَّى أُسَابِقَكِ، فَسَابَقَنِي فَسَبَقْتُهُ، ثُمَّ خَرَجْتُ مَعَهُ فِي سَفَرٍ آخَـرَ وَقَدْ حَمَلْتُ اللَّحْمَ، فَنَـزَلْنَا مَنْـِزلاً، فَقَالَ لأَصْحَابِهِ :تَقَدَّمُوا، ثُمَّ قَالَ لِي: تَعَالَيْ حَتَّى أُسَابِقَكِ، فَسَابَقَنِي فَسَبَقَنِي، فَضَرَبَ بِيَدِهِ كَتِفِي وَقَالَ: هَذِهِ بِتِلْكَ[3]
“ ин дар муқобили он еки”.
Лахвхойи саргарм кунанда борои тамрини фикр хам новъи дигар аз лахвхойи хастандки шодийи бажо тўлид мекунанд:
Мисли шатранж, ризон ва …….ки куллан нақшайи жанги аст,ё бозихойи компютерики мешавад токтикхойи жангий ва ронандагий ва ……ро аз онхо ёд гирифт.
Ибни Хажар хайсамий менависад: “ Рофеъий гуфта аст ба лахози хукмий, хар илмики ба маноъйи нард ва шатранж бошад, ба ин ду қиёс мешавад, хамонтурики дар лахв ва саргармий ин чанин аст. Банобарин харгуна лахв ва саргармийики мабнойи у хисоб ва тамрини фикр бошад, харом нест, монанди манқалаки дар у гудийхо ва хутути вужуд дорадки бо новъи хисоб, аз жойи ба жойи дигар мунтақил мешавад.” ۱۳”
Аммо хар бозий ва саргармий ва лахвики “ бар асоси шонсий” бано шуда бошад шабихи нардашир астки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам онро бад дониста аст ва фармуда:
” مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِیرِ فَکَأَنَّمَا صَبَغَ یَدَهُ فِی لَحْمِ خِنْزِیرٍ وَدَمِهِ”[4]
Касики бо нардашир бози кунад мисли ин астки дастишро ба гушт ва хуни хук олуда карда бошад”,чун бозийи нардашир ё нарда ва виншир бар асоси шонс воқеъ шуда аст, ва мумкин аст интури шахс ба қимор кашида бишавад ва муқаддама ва тамрини барои вуруди шахс ба қимор махсуб мешавад.
(идома дорад………)
[1] أخرجه أحمد (2/310 ، رقم 8081) ، والترمذي (4/551 ، رقم 2305) ، وقال : غريب ، والبيهقى في شعب الإيمان (7/78 ، رقم 9543) .قال الألباني في \”السلسلة الصحيحة\” 2 / 637 :أخرجه الترمذي ( 2 / 50 ) و أحمد ( 2 / 310 ) و الخرائطي في \” مكارم الأخلاق \” قال الشيخ الألباني : ( حسن ) انظر حديث رقم : 100 في صحيح الجامع.
[2] ابن عدی، ابن عساکر )
[3]رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ].
[4]مسلم 2260