مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(127- قیسم)
- غَضَبنِی نَظارَت قِیلِیب باشقَه رَه دِیگن اَبزاردَن بِیرِی جِسمِی حالَتنِی اوُزگرتِیرِیشدِیر: اَگر شَخص توُرگن بوُلسَه، اوُتِیرَه دِی یا اَگر اوُتِیرگن بوُلسَه، توُرِیب بِیر آز یُورَه دِی یاکِی اِمکانِی بوُلسَه اوُشَه مَکاننِی تَرک قِیلِیب چِیقِیب کِیتَه دِی، مَثَلاً اَگر مَنزِیلِیدَه بوُلسَه کوُچَه گه چِیقِیب پِیادَه یوُرَه دِی وَ مَنزِیلنِی تَرک قِیلَه دِی.
- یَنَه بِیر شَرعِی اَبزارلَردَن بِیرِی طَهارَت آلِیشدوُر: چوُنکِی غَضَبلَنگن پَیتدَه بَدَننِی حَرارَتِی یوُقارِیگه کوُتَه رِیلَه دِی وَ قان تِیزلِیک بِیلَن اَیلَه نَه باشلَیدِی، بُو نَرسَه خوُشیارلِیکنِی وَ اِرادَه نِی نَظارَت قِیلِیشنِی پَسَه یِیشِیگه سَبَب بوُلَه دِی. طَهارَت آلِینگندَه بَدَننِی حَرارَتِی پَسَه یَه دِی.
- غَضَبنِی باشقَه رَه دِیگن شَرعِی اَبزارلَردَن یَنَه بِیرِی، غَضَبنِی عامِلِینِی شَرعِی اَهَمِیَتِینِی مِعزانِینِی کوُرسَه تِیب بِیرِیشلِیک وَ اوُندَن مُهِمراق بوُلگن اِیشلَر بِیلَن مَشغُول بوُلِیشدِیر. مَثَلاً سَیِّیدِیمِیز هاروُننِی دَورِیدَگِی بوُزاققَه سِیغِینگنلَرنِی دَعوَت وَ بَصِیرَت بِیلَن توُغرِی یوُلگه سالِیشنِی عِلاجِی بوُلمَه گن پَیتدَه، بوُ حالَت بِیزلَرنِی غَضَبِیمِیزنِی کِیلتِیرِیشِی طَبِیعِی، اَمّا اَگر بِیز بُو غَضَبِیمِیزنِی اوُلَرنِی اوُستِیدَه بوُشَه تَه دِیگن بوُلسَک، بُو اوُندَن هَم کَتتَه راق تَفَرُّق شِیرکِیگه باعِث بوُلَه دِی وَ کِیچِیک شِیرکدَن کَتتَه شِیرککَه دوُچار بوُلگن بوُلَه مِیز، شوُ سَبَبلِی هَم تاکِی هَمَّه قَبوُل قِیلَه دِیگن رَهبَر کِیلمَه گوُنچَه بار کوُچ – قُدرَتِیمِیزنِی وَحدَتنِی حِفظ قِیلِیشگه تَفَرُّقنِی اِیجاد قِیلمَسلِیککَه صَرفلَیمِیز. بوُگوُنگِی کوُندَه فَقَط واحِد شوُرا وَ واحِد اِجماع وَ واحِد اوُمَّت وَ واحِد جَماعَتنِی یوُلِی آرقَه لِی اوُچ اَبزارنِی کَنَلِیگه کوُرَه بُو رَهبَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرسَه بوُلَه دِی. بُو یِیردَه اوُلَرنِی قِیلَه یاتگن شِیرکلَرِی بِیزلَرنِی غَضَبلَنتِیرَه دِی، اَمّا تَفَرُّق شِیرکِی اوُندَن هَم بَتتَرراقدوُر، شوُنِینگ اوُچُون بِیزلَر هَمَّه قَبوُل قِیلَه دِیگن رَهبَرنِی وُجوُدگه کِیلتِیرِیش تامانگه حَرَکَت قِیلَه مِیز.
یاکِی شَخصدَن جَماعَت سَرِی، جَماعَتدَن مُجاهِدلَرنِینگ شُوراسِینِی مَجلِیسِی سَرِی وَ اوُندَن اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَت سَرِی یا اوُندَن نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت سَرِی حَرَکَت قِیلَه یاتگن پَیتِیمِیزدَه مَنَه بُو یوُلدَه اوُلَرنِی فاجِرلِیکلَرِی بِیزلَرنِی غَضَبِیمِیزنِی کِیلتِیرَه دِیگن فاجِر اَمِیرگه رُوبَرُو کِیلِیشِیمِیز موُمکِین، اَمّا مَنَه بوُندَی اَمِیر قَلقان بوُلگنلِیگِی وَ بوُتوُن جَهان باسقِینچِی کافِرلَرنِی، مُرتَدلَرنِی، مُنافِقلَرنِی وَ مَحَلِّی وَحشِی سِکوُلارزَدَه لَرنِی دَفع قِیلِیشنِی اَهَمِیَتِی وَ اوُچ اَبزارنِی یوُلِی آرقَه لِی حَرَکَت قِیلِیشنِی اَهَمِیَتِی وَ اوُمَّتنِی تَشکِیل قِیلِیشنِی، مَقصَدِیمِیزگه یِیتِیشنِی اَهَمِیَتِیگه نَظَر تَشلَیدِیگن بوُلسَک، بُو اِیشلَر شَخصنِی اوُزِیگه قَیتَه دِیگن فاجِرلِیکدَن کوُرَه مُهِمراق اِیکَه نِینِی توُشُونِیب یِیتَه مِیز وَ اوُزِیمِیزنِی اوُشَه مُهِراق بوُلگن اِیشلَر بِیلَن مَشغُول قِیلَه مِیز. حوُددِی شوُنگه اوُحشَه گن اِیشلَرنِی اِبنِ تَیمِیَّه وَ صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی عَمَلگه آشِیرِیشگن.
- غَضَبنِی نَظارَت قِیلِیش وَ باشقَه رِیش، هَمدَه اوُنِی شَرعِی یُولگه هِدایَت قِیلِیشنِی شَرعِی اَبزارلَرِیدَن یَنَه بِیرِی، صَبر- طاقَت قِیلِیشنِی کوُچَیتِیرِیش وَ آیَت، حَدِیثلَرنِی اوُرگه نِیش آرقَه لِی صَبر قِیلِیشدَن، سَرگوُذَشتلَرنِی مُطالَعَه قِیلِیشدَن یاکِی اوُرِینسِیز، اَینِیگن، باستِیرِیلگن غَضَبنِی قَارَه لَیدِیگن مَعرُوضَه لَرنِی اِیشِیتِیشدَن وَ بوُندَی مَعرُوضَه لَرگه اِیشتِراک اِیتِیشدَن عِبارَت.
- غَضَبنِی باشقَه رِیشنِی شَرعِی اَبزارلَرِیدَن یَنَه بِیرِی،باشقَه لَرنِی حَقلَرِینِی توُغرِی تَنِیب آلِیش وَ مُقابِل طَرَفدَن بوُندَی مُناسَبَتنِی کوُتِیشدِیر، چوُنکِی هَمَّه مِیز اِنسانمِیز وَ خَطا قِیلِیشِیمِیز طَبِیعِی. باشقَه لَرنِی حُقوُقلَرِینِی تَنِیب آلِیش بوُیِیچَه اِسلامنِی بوُیرُوقلَرِیگه قوُلاق سالَه مِیز، مَثَلاً عَیاللَرگه قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلِیش بارَه سِیدَه.
مَنَه بُو بارَه دَه بِیر مِثالنِی سِیزلَرگه اَیتِیب بِیرماقچِیمَن، بُو باشقَه لَرنِی حُقوُقلَرِینِی صَحِیح رَوِیش بِیلَن تَنِیب آلِیشِیمِیزگه وَ غَضَبنِی باشقَه رِیشگه یاردَم بِیرَه دِی: اِبنِ حَجَر هَیتَمِی وَ باشقَه بِیر نِیچَه اوُلَمالَرنِی ذِکر قِیلِیشلَرِیچَه، بِیر شَخص عُمَر اِبنِ خَطّابنِی آلدِیگه کِیلِیب اوُزِینِی عَیالِینِی جَورَه شِیدَن شِکایَت قِیلماقچِی بوُلا دِی، لِیکِن اوُ عُمَر اِبنِ خَطّابنِی مَنزِیلِیگه کِیلگن پَیتِیدَه عُمَرنِی عَیالِی هَم حوُددِی شوُندَی جَورَه یاتگه نِیگه، اَمّا عُمَر اوُنگه هِیچ نَرسَه دِیمَه گه نِیگه گوُواه بوُلَه دِی؛ شُو سَبَبلِی هَم شِکایَت قِیلِیش فِکرِیدَن قَیتَه دِی وَ اوُزِیگه اَیتَه دِیکِی: اَگر اَمِیرَ المُؤمِنِیننِی اَحوالِی بوُندَی بوُلَه دِیگن بُولسَه، مِینِی حالِیم قَندَی بوُلسِین؟ شوُنِینگ اوُچُون اوُ قَیتِیب کِیتَه دِی.
شُو لَهظَه دَه عُمَر مَنزِیلِیدَن چِیقِیب اوُنِی کوُرِیب قالَه دِی وَ اوُنِی چَه قِیرَه دِی: مَا حَاجَتُك يَا أَخِي؟ بِرادَر حاجَه تِینگ نِیمَه اِیدِی؟ بُو شَخص اَیتَه دِیکِی: عَیالِیمنِی اَخلاقِی حَقِیدَه شِکایَت قِیلماقچِی بوُلگن اِیدِیم، اَمّا سِیزنِی عَیالِینگِیز سِیزگه نِیمَه دِیگه نِیگه گوُواه بوُلدِیم وَ قَیتِیب کِیتِیشگه قَرار قِیلدِیم وَ اوُزِیمگه قَرَب اَیتدِیمکِی: اَگر اَمِیرَ المُؤمِنِیننِی اَحوالِی بوُندَی بوُلَه دِیگن بوُلسَه، مِینِی حالِیم نِیمَه بوُلسِین؟ عُمَر اِبنِ خطّاب اوُنگه اَیتدِیکِی: إنَّمَا تَحَمَّلْتُهَا لِحُقُوقٍ لَهَا عَلَيَّ: إنَّهَا طَبَّاخَةٌ لِطَعَامِي خَبَّازَةٌ لِخُبْزِي غَسَّالَةٌ لِثِيَابِي رَضَّاعَةٌ لِوَلَدِي، وَلَيْسَ ذَلِكَ بِوَاجِبٍ عَلَيْهَا، وَيَسْكُنُ قَلْبِي بِهَا عَنْ الْحَرَامِ، فَأَنَا أَتَحَمَّلُهَا لِذَلِكَ، اوُنِینگ مَنَه بُو جَورَشلَرِیگه بوُینِیمدَگِی حَقلَر سَبَبلِی صَبر- طاقَت قِیلَه مَن: اوُ مِین اوُچُون طَعام پِیشِیرِیب بِیرَه دِی، مِینگه نان پِیشِیرَه دِی وَ لِباسلَرِیمنِی یوُوَه دِی، بالَه لَرِیمگه سوُت بِیرَه دِی وَ اوُلَرنِی پَروَرِیش قِیلَه دِی، اَمّا بُو اِیشلَر اوُنگه واجِب اِیمَس، مِینِی قَلبِیم هَم اوُنِی واسِیطَه سِیدَه سُکوُنَت وَ آرامِیش تاپَه دِی وَ حَرام طَرَفگه یوُرمَیمَن. شوُنِینگ اوُچُون هَم اوُنِی جَورَشلَرِیگه صَبر- طاقَت قِیلَه مَن. اوُ کِیشِی اَیتدِی: اِی اَمِیرَ المُؤمِنِین مِینِی عَیالِیم هَم حوُددِی شوُندَی، عُمَر اِبنِ خَطّاب اوُنگه اَیتدِیکِی: اِی بِرادَر اوُنگه صَبر- طاقَت قِیلگِین. فَتَحَمَّلْهَا يَا أَخِي فَإِنَّمَا هِيَ مُدَّةٌ يَسِيرَةٌ. [1]
- غَضَبنِی باشقَه رِیش وَ نَظارَت قِیلِیشنِی شَرعِی اَبزارلَرِیدَن یَنَه بِیرِی، شَرعِی بِیلِیمنِی یَنَدَه کوُپَیتِیرِیش وَ اوُزِیمِیزنِی تَنقِید قِیلِینِیشِیمِیزنِی قَبوُل قِیلَه آلِیشدَن عِبارَت، بوُلِیب هَم بُو اوُزِیمِیزگه اِعتِماد قِیلِیشنِی بِیلگِیلَرِیدَن هَم حِسابلَه نَه دِی.
- غَضَبنِی باشقَه رِیب نَظارَت قِیلِینَه دِیگن شَرعِی اَبزارلَردَن یَنَه بِیرِی مُقابِل طَرَفنِی حَققِیگه دُعا قِیلِیش، مَغفِرَت طَلَب قِیلِیشدَن عِبارَت، شوُ اِیش قَلبدَگِی کِینَه نِی یوُقالِیشِیگه وَ کِینَه دِیلگه اوُرنَه شِیب آلمَسلِیگِیگه سَبَب بوُلَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی پارتلَب کِیتَه دِیگن غَضَبنِی کوُرسَه تِیلِیشِیگه وَ مُقابِل طَرَفگه نِسبَتاً حَقارَتلِی مُناسَبَتدَه بوُلِینِیشِیگه مانِع بوُلَه آلَه دِی.
- غَضَبنِی باشقَه رِیب نَظارَت قِیلَه دِیگن شَرعِی اَبزارلَردَن یَنَه بِیرِی، اِنسان اَلبَتَّه اِمتِحان قِیلِینَه دِی، دِیگن اِیماندَه بوُلِیشلِیک وَ اَلله تَعالَی مَنَه بُو شَخصنِی بوُ حادِیثَه آرقَه لِی اِمتِحان قِیلگن بوُلِیشِی موُمکِین، دِیگن فِکردَه بوُلِیشلِیکدوُر.
- غَضَبنِی باشقَه رِیب نَظارَت قِیلَه دِیگن شَرعِی اَبزارلَردَن یَنَه بِیرِی، اوُرِینسِیز غَضَب اِیماننِی ضَعِیفلِیگِینِی نِشانَه لَرِیدَن بِیرِی بوُلِیشِیدَن تَشقَه رِی عَقل وَ جِسمدَگِی ضَعِیفلِیککَه هَم دَلالَت قِیلَه دِی، اوُ قُدرَتنِی نِشانَه سِی بوُلَه آلمَیدِی. مَثَلاً حَسَدچِی، بَخِیل، دِیوانَه، بِیمار وَ اَکثَراً یاشِی کَتتَه کِیشِیلَر جوُدَه تِیز عَصَبِیلَه شِیشَه دِی.
حَسَدچِی، بَخِیل کِیشِی اِیچکِی کَسَللِیککَه اِیگه بوُلَه دِی وَ اوُنِی باطِینِیدَه ضَعِیفلِیک مَوجُود، شوُ سَبَبلِی هَم جوُدَه تِیز غَضَبلَه نَه دِی.
دِیوانَه یَعنِی عَقلِی کَم کِیشِی هَم عَقلِیدَه ضَعِیفلِیک بار، شوُنِینگ اوُچُون تِیزدَه قِیزِیشِیب عَصَبِیلَه شَه دِی. بِیمار شَخص هَم جِسمِیدَه ضَعِیفلِیک بار، بُو نَرسَه اوُنِینگ تِیز عَصَبِیلَه شِیشِیگه باعِث بوُلَه دِی.
(دوامی بار…….)
[1]ابن حجرالهيتمي في “الزواجر” (2/80)/ / أبوالليث السمرقندي الفقيه الحنفي في كتابه “تنبيه الغافلين” (ص: 517) / الشيخ سليمان بن محمد البُجَيْرَمِيّ الفقيها لشافعي في “حاشيته على شرح المنهج” (3/ 441-442)
