Муқаддамот дарслари / олтинчи дарс: нима қилиш керак? Онгли,мақсадли ва харакатланувчи вахдат.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохнинг аудио тасмасидан ёзиб олинган.
(127- қисм)
5- Ғазабни назорат қилиб бошқарадиган абзордан бири жисмий холатни ўзгартиришдир: агар шахс турган бўлса, ўтиради ё агар ўтирган бўлса, туриб бир оз юради ёки имкони бўлса ўша маконни тарк қилиб чиқиб кетади, масалан агар манзилида бўлса кўчага чиқиб пиёда юради ва манзилни тарк қилади.
6- Яна бир шаръий абзорлардан бири тахорат олишдур: чунки ғазабланган пайтда баданни харорати юқорига кўтарилади ва қон тезлик билан айлана бошлайди, бу нарса хушёрликни ва иродани назорат қилишни пасайишига сабаб бўлади. Тахорат олинганда баданни харорати пасаяди.
7- Ғазабни бошқарадиган шаръий абзорлардан яна бири, ғазабни омилини шаръий ахамиятини меъзонини кўрсатиб беришлик ва ундан мухимроқ бўлган ишлар билан машғул бўлишдир. Масалан саййидимиз Хорунни давридаги бузоққа сиғинганларни даъват ва басират билан тўғри йўлга солишни иложи бўлмаган пайтда, бу холат бизларни ғазабимизни келтириши табиий, аммо агар биз бу ғазабимизни уларни устида бўшатадиган бўлсак, бу ундан хам каттароқ тафарруқ ширкига боис бўлади ва кичик ширкдан катта ширкка дучор бўлган бўламиз, шу сабабли хам токи хамма қабул қиладиган рахбар келмагунча бор куч-қудратимизни вахдатни хифз қилишга тафарруқни ижод қилмасликка сарфлаймиз. Бугунги кунда фақат вохид шўро ва вохид ижмоъ ва вохид уммат ва вохид жамоатни йўли орқали уч абзорни каналига кўра бу рахбарни вужудга келтирса бўлади. Бу ерда уларнинг қилаётган ширклари бизларни ғазаблантиради, аммо тафарруқ ширки ундан хам баттарроқдур, шунинг учун бизлар хамма қабул қиладиган рахбарни вужудга келтириш томонга харакат қиламиз.
Ёки шахсдан жамоат сари, жамоатдан мужохидларнинг шўросини мажлиси сари ва ундан исломий изтирорий бадал хукумат сари ё ундан нубувват манхажига асосланган исломий хукумат сари харакат қилаётган пайтимизда, мана бу йўлда уларнинг фожирликлари бизларни ғазабимизни келтирадиган фожир амирларга рўбарў келишимиз мумкин, аммо мана бундай амир қалқон бўлганлиги ва бутун жахон босқинчи кофирларни,муртадларни, мунофиқларни ва махаллий вахший секулярзадаларни дафъ қилишни ахамияти ва уч абзорни йўли орқали харакат қилишни ахамияти ва умматни ташкил қилишни,мақсадимизга етишни ахамиятига назар ташлайдиган бўлсак, бу ишлар шахсни ўзига қайтадиган фожирликдан кўра мухимроқ эканини тушуниб етамиз ва ўзимизни ўша мухимроқ бўлган ишлар билан машғул қиламиз. Худди шунга ўхшаган ишларни ибни Таймия ва Салохиддин Айюбий амалга оширишган.
8- Ғазабни назорат қилиш ва бошқаришни, хамда уни шаръий йўлга хидоят қилишни шаръий абзорларидан яна бири, сабр- тоқат қилишни кучайтириш ва оят,хадисларни ўрганиш орқали сабр қилишдан, саргузаштларни мутолаъа қилишдан ёки ўринсиз, айниган, бостирилган ғазабни қоралайдиган маърузаларни эшитишдан ва бундай маърузаларга иштирок этишдан иборат.
9- Ғазабни бошқаришни шаръий абзорларидан яна бири, бошқаларни хақларини тўғри таниб олиш ва муқобил тарафдан бундай муносабатни кутишдир, чунки хаммамиз инсонмиз ва хато қилишимиз табиий. Бошқаларни хуқуқларини таниб олиш бўйича исломни буйруқларига қулоқ соламиз, масалан аёлларга қандай муносабатда бўлиш борасида.
Мана бу борада бир мисолни сизларга айтиб бермоқчиман, бу бошқаларни хуқуқларини сахих равиш билан таниб олишимизга ва ғазабни бошқаришга ёрдам беради: ибни Хажар Хайтамий ва бошқа бир неча уламоларни зикр қилишларича, бир шахс Умар ибни Хаттобни олдига келиб ўзини аёлини жаврашидан шикоят қилмоқчи бўлади, лекин у Умар ибни Хаттобни манзилига келган пайтида Умарни аёли хам худди шундай жавраётганига, аммо Умар унга хеч нарса демаганига гувох бўлади; шу сабабли хам шикоят қилиш фикридан қайтади ва ўзига айтадики: агар амирал мўъмининни ахволи бундай бўладиган бўлса, мени холим қандай бўлсин? Шунинг учун у қайтиб кетади.
Шу лахзада Умар манзилидан чиқиб уни кўриб қолади ва уни чақиради:
مَا حَاجَتُك يَا أَخِي؟
Биродар хожатинг нима эди? Бу шахс айтадики: аёлимни ахлоқи хақида шикоят қилмоқчи бўлган эдим, аммо сизни аёлингиз сизга нима деганига гувох бўлдим ва қайтиб кетишга қарор қилдим ва ўзимга қараб айтдимки: агар амирал мўъмининни ахволи бундай бўладиган бўлса, мени холим нима бўлсин? Умар ибни Хаттоб унга айтдики:
إنَّمَا تَحَمَّلْتُهَا لِحُقُوقٍ لَهَا عَلَيَّ: إنَّهَا طَبَّاخَةٌ لِطَعَامِي خَبَّازَةٌ لِخُبْزِي غَسَّالَةٌ لِثِيَابِي رَضَّاعَةٌ لِوَلَدِي، وَلَيْسَ ذَلِكَ بِوَاجِبٍ عَلَيْهَا، وَيَسْكُنُ قَلْبِي بِهَا عَنْ الْحَرَامِ، فَأَنَا أَتَحَمَّلُهَا لِذَلِكَ،
Унинг мана бу жаврашларига бўйнимдаги хақлар сабабли сабр- тоқат қиламан: у мен учун таом пишириб беради, менга нон пиширади ва либосларимни ювади, болаларимга сут беради ва уларни парвариш қилади, аммо бу ишлар унга вожиб эмас, мени қалбим хам уни воситасида сукунат ва оромиш топади ва харом тарафга юрмайман. Шунинг учун хам уни жаврашларига сабр- тоқат қиламан. У киши айтдики: эй амирал мўъминин мени аёлим хам худди шундай, Умар ибни Хаттоб унга айтдики: эй биродар унга сабр- тоқат қилгин.
فَتَحَمَّلْهَا يَا أَخِي فَإِنَّمَا هِيَ مُدَّةٌ يَسِيرَةٌ.
10- Ғазабни бошқариш ва назорат қилишни шаръий абзорларидан яна бири, шаръий билимни янада кўпайтириш ва ўзимизни танқид қилинишимизни қабул қила олишдан иборат, бўлиб хам бу ўзимизга эътимод қилишни белгиларидан хам хисобланади.
11- Ғазабни бошқариб назорат қиладиган шаръий абзорлардан яна бири муқобил тарафни хаққига дуо қилиш,мағфират талаб қилишдан иборат, шу иш қалбдаги кинани йўқолишига ва кина дилга ўрнашиб олмаслигига сабаб бўлади, бундан ташқари портлаб кетадиган ғазабни кўрсатилишига ва муқобил тарафга нисбатан хақоратли муносабатда бўлинишига монеъ бўла олади.
12- Ғазабни бошқариб назорат қиладиган шаръий абзорлардан яна бири, инсон албатта имтихон қилинади,деган иймонда бўлишлик ва аллох таоло мана бу шахсни бу ходиса орқали имтихон қилган бўлиши мумкин,деган фикрда бўлишликдур.
13- Ғазабни бошқариб назорат қиладиган шаръий абзорлардан яна бири, ўринсиз ғазаб иймонни заифлигини нишоналаридан бири бўлишидан ташқари ақл ва жисмдаги заифликка хам далолат қилади, у қудратни нишонаси бўла олмайди. Масалан хасадчи,бахил, девона, бемор ва аксаран ёши катта кишилар жуда тез асабийлашишади.
Хасадчи,бахил киши ички касалликка эга бўлади ва уни ботинида заифлик мавжуд, шу сабабли хам жуда тез ғазабланади.
Девона яъни ақли кам киши хам ақлида заифлик бор, шунинг учун тезда қизишиб асабийлашади. Бемор шахс хам жисмида заифлик бор, бу нарса унинг тез асабийлашишига боис бўлади.
(давоми бор………)
