Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.
Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох
(5- қисмат)
Мазхаби Ханбалий:
Абу Яъли Ханбалий рохимахуллох мегуяд: хар сарзаминики дар он ахкоми ислом – ва на ахкоми куфр- ғалаба дошта бошад пас онжо дорул ислом аст ва хар сарзаминики дар он ахкоми куфр –ва на ахкоми ислом- дар он ғалаба дошта бошад пас он(жо) дорул куфр аст. Пас Ханбалийхо дар мовриди дорул куфр мегуянд: сарзамини[1]
ки ахкоми куфр бар он ғалаба ва хокимият доранд .[2]
Ибни Муфаллах ханбалий рохимахуллох нез мегуяд: агар дар хар жо ва сарзамини ахком ва қавонини муслимин бар он ғалаба дошта дорул ислом аст, ва чунончи ахкоми кофарон бар он ғолиб буд дорул куфр аст ва ғейри аз ин ду,сарзамин ва дори дигари вужуд надорад. [3]
Ибни Қоййим нез бо хамин мазмун оварда аст:
« دَارُ الْإِسْلَامِ هِيَ الَّتِي نَزَلَهَا الْمُسْلِمُونَ، وَجَرَتْ عَلَيْهَا أَحْكَامُ الْإِسْلَامِ، وَمَا لَمْ تَجْرِ عَلَيْهِ أَحْكَامُ الْإِسْلَامِ لَمْ يَكُنْ دَارَ إِسْلَامٍ .
Жумхури уламо гуфтанд, дорул ислом мантақайи астки мусалмонон дар он сокин хастанд ва ахкоми ислом дар он жорий аст; аммо жойики ахкоми ислом дар он жорий набошад дорул ислом нест, агарчи хам ба дорул ислом часпида бошад…….” [4]
Зохирий мазхабхо:
Ибни Хазм Андалусий дар мухла мегуяд: дорул ислом сарзамини астки бар он султайи исломий ( ё хукумати исломий) ғолиб мешавад, ва иқомайи ахкоми султа ( хукумат) меояд, пас модомики султа ( хукумат) ғолиба султа ( хукумати) ислом аст ахкомиш иқома мешавад. [5]
Қонун ва хокимият било истисноъ қудрат ва ғалабаро ба хамрохи худ меоварадки дар мафохими чохоргонайи мухтаво ва мафхуми дини худро ба намойиш гузошта аст. Бар хамин асос астки уламойи чун ибни Хазм Андалусий зохирий мазхаб мегуянд:
لِأنَّ الدَّارَ إنَّمَا تُنْسَبُ لِلْغَالِبِ عَلَيْهَا، وَالْحَاكِمُ فِيهَا، وَالْمَالِكُ لها [6]
Зеро сарзамини нисбат дода мешавад ба касики бар онжо ғолиб бошад ва дар онжо хоким бошад ва молики онжо бошад.
Шиъаёни зайдий:
Зайдийхо ва касони чун сохибул мухла ва ғейрих мўътақидандки аз Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох ривоёти тахти унвони китобус сайр дар манобеъи зайдий боқий мондаки масоили марбут ба ахкоми дорул ислом ва дорул куфр ва дарул харб ва масоили муртабит бо умури жанг ва сулх ва соири шуъуни мутаъаллиқ ба жиход вужуд дорад. Аммо баъадхо тамоми мабохиси мутаъаллиқ ба хукумати исломий ва масъулиятхо ва вазоифи хокимро нез дарбар гирифт. [7]
Шиъаёни зайдий бар ин бовар хастандки имоми Абу Ханифа рохимахуллох зайдий буда ва ба Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох байъат дода. Албатта дидгоххойи инқилобийи имоми Абу Ханифа рохимахуллох дар баробари золимин ва кушта шудани имоми Абу Ханифа рохимахуллох дар зиндон ин нигаришро бештар дар миёни зайдийхо тақвият карда аст; ғейри аз ин чун имоми Молик рохимахуллох дар химоят аз нехзати Нафас Закия рохимахуллох фатво додки байъати ижборий бо Абу Жаъфарро метавон шикаст ва ба хуруж бо Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох фатво дод ба хамин далил дидгоххойи зайдийхо дар мовриди дорул ислом ва дорул куфр тафовути бо дидгохи ханафийхо ва моликийхо надорад.
(идома дорад………)
[1] قاضي أبي يعلى الحنبلي، المعتمد في أصول الدين، صـ 276، ط دار المشرق ببيروت 1974. / وكل دار كانت الغلبة فيها لأحكام الإسلام دون أحكام الكفر فهي دار إسلام، وكل دار كانت الغلبة فيها لأحكام الكفر دون أحكام الإسلام فهي دار كفر.
[2] (المبدع3/313- الانصاف 4/121- المقنع بحاشیته 1/485- کشف القناع 3/43) / الدار التي تغلب فيها أحکام الکفر
[3] الآداب الشرعية 1/ 231-212 / عبد الله محمد بن مفلح المقدسي ، الآداب الشرعية، المحقق: شعيب الأرناؤوط – عمر القيام ، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۹ – ۱۹۹۹ ج۱/ص۲۳۱ / فكل دار غلب عليها أحكام المسلمين فدار الإسلام، وإن غلب عليها أحكام الكفار فدار الكفر، ولا دار لغيرهما .
[4] أحكام أهل الذمة لابن القيم: 1/ 366، ط دار العلم للملايين 1983. / «قال الجمهور: دار الإسلام هي التي نزلها المسلمون وجرت عليها أحكام الإسلام، وما لم تجر عليه أحكام الإسلام لم يكن دار إسلام وإن لاصقها، فهذه الطائف قريبة إلى مكة جدا ولم تصر دار إسلام بفتح مكة وكذلك الساحل»
[5] المحلی 13/140) / بأنها الدار التي تغلب عليها السلطة الإسلامية وإقامة الْحکام تأتي تبعاً للسلطة فما دام أن السلطة الغالبة هي سلطة الإسلام أقيمت أحکامه .
[6] المحلى 11/251 )
[7] المحلی، 1423: 274 و الوجیه،1420: 918 و هارونی حسنی،1422: 55-56