Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(12- қисм)
“Доимий ва чуқур шодликлар” ўткинчи, юзаки шодликларни ўринбосарлари хисобланади.
Айтиб ўтганимиздек, аллохни шариатидаги қонунлар шодликдан фойдаланиш равишларини ва чегараланган дунёвий хаётда оромишни қўлга киритишни ва мана бу қисқа дунёвий хаётда қилинадиган ишлардан лаззатланишни умумий ва майда дастурлар қолибида мусулмонларга таълим беради.
Шодликни мухайё қиладиган шахсий энг содда тавсияларга мисол: инсон ўзини тартибга келтириши, очиқ рангдаги либосларни кийишлик, хушбўй нарсалардан фойдаланиш, шодлик мажлисларида иштирок этишлик, силайи рахмни барқарор қилиш, дўстлар билан дийдор кўришиш, тозалик, мисвок ишлатиш, саёхат ва дам олиш, табиат қўйнида бўлиш, хасад ва ўринсиз кинадан келиб чиққан касалликлардан узоқда бўлиш, ғазабни контрол қилиб бошқариш,шўх табиатли бўлиш, пиёда юриш, от миниш,сузиш, еб-ичиш ва ……..,мана буларни хаммаси шодликни ижод қилиш ва ғам-андухни йўқотиш учун тавсия қилинган; бу дастурлар мўъминларнинг даъватдаги ва жиходий, хукуматий, иқтисодий, амниятий, идорий, ижроий, ижтимоъий, маданий хаёт борасида ва жиноятчиларни жазолаш, жазолар бўйича шодликни хадя беради.
Таълим берилгандан сўнг эса , ана бу шодлик ва оромишни,лаззатни эхтиёт қилиш ва уни сақлаб туриш учун хам чораларни ироя беради, мана бу ишларни бажаришни амалда таништиради,чунки улар ухровий мукофотни ўз ичига олади, шу тарзда шахс қўлга киритадиган шодликни,оромишни,лаззатни чуқурлаштиради ва доимий кўринишга келтиради, шу йўл орқали инсоннинг асосий эхтиёжига жавоб беради ва инсонга соғлом исломий хаётдаги шодликни,завқни,лаззатни кайфиятини таълим беради.
Олдин хам айтиб ўтганимиздек, шодлик фитрий ишларни жумласига ва умум инсонларнинг асосий эхтиёжига киради, энди, турли мойилликларга эга инсонлар ушбу омиллар ва таркибий қисмлар ёрдамида ўзлари учун шодлик яратишлари мумкин деган хулосага келган холатлар хам мавжуд, улар ўзлари яратган шодликларни доимий хам қила олишади, уларни хаммаси шундай хулосага келишганки, агар мана бу ўринларни риоят қилишса, уларни шодликлари доимий ва мустахкам бўлади: масалан:
-Диний ва маънавий эътиқодларга эга бўлиш.
Мана бу ички иймон шахсни камроқ ёлғизлик, ташландиқ бўлиш, бўшлиқ хиссида қолмаслигига боис бўлади. Энг афзал иймон қудратига эга бўлган киши, хар қандай холатда хам ўз холига ташлаб қўйилмайди, бу иймон унинг ички шодлиги доим қувватланиб туришига сабаб бўлади. Фиръавн Мусо ва Хорундан сўраган эдики:
قَالَ فَمَن رَّبُّکُمَا یَا مُوسَى (طه/49)
Эй Мусо! Сиз икковингизни парвардигорингиз ким? Мусо унга жавобан айтган эди:
قَالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطَى کُلَّ شَیْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى (طه/50)
(Мусо) айтди: “парвардигоримиз барча нарсага ўз хилқатини – шаклини ато этиб, сўнгра ( уни) тўғри йўлга солиб қўйган зотдир”.
Шу зотни ўзи эълон қиладики:
إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلَیْکُمْ رَقِیباً (نساء/1)
Албатта аллох устингизда кузатувчи бўлган зотдир.
-Агар риоят қилинса шодликни доимий ва давомли бўлишига боис бўлади,деб хамма инсонлар хулоса қилган ўринлардан яна бири, ижтимоъий алоқалар ва одамларга аралашиш ва бир четга чиқиб олмасликдур.
Мана бу дўстликлар ва инсонлар билан бизларнинг алоқада бўлишимиз, булар бизларнинг ижтимоъий даромадимиз бўлиб, бизлар учун ижтимоъий эътимодни келтиради ва жамиятдаги шахсларнинг шод бўлиш меъзонига таъсир қилади. Ижтимоъий даромадга ва яхшироқ ижтимоъий алоқаларга эга бўлган шахслар, тахсилот,мол- давлат, ижтимоъий жойгох бўйича баландроқ мартабадаги ,аммо муносиб ижтимоъий алоқага эга бўлмаган кишиларга қараганда шодроқ,бахтлироқ бўлишади. Шу сабабли хам исломда бир четга чиқиб олиш, яккаланиш жуда қаттиқ манъ қилинган.
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:
«لا رَهْبانِیَّةَ فِى الإِسلامِ»[1]
Исломда рохиблик ва ижтимоъий изолацияда бўлиш ва одамлардан четланиш мавжуд эмас, балки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам одамларга аралашишни оқибатида шахсга насиб бўладиган яхшилик ва ёмонликларни хисобга олган холда мархамат қиладиларки:
« الْمُؤْمِنُ الَّذِی یُخَالِطُ النَّاسَ وَیَصْبِرُ عَلَی أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ الْمُؤْمِنِ الَّذِی لا یُخَالِطُ النَّاسَ وَلا یَصْبِرُ عَلَی أَذَاهُمْ »[2]
Агар мусулмон шахс одамларга аралашиб уларни озорларига сабр- тоқат қилса, у одамларга аралашмасдан уларни озорларига сабр қилмайдиган кишидан кўра яхшироқдур.
Шу нарсага диққат билан эътибор берилиши керакки, мана бу аралашишлар ва соғлом ижтимоъий- маданий алоқада бўлишлар, уч абзордан бирини бошқаруви остидаги шўрода қатнашишга кўра бўлмоғи керак, гурухий саргузаштларда ва мусибатларда иштирок этиш,ёрдам бериш ва уч абзордан узоқлашган дуату ала абваби жаханнамни фирқалари билан хамкорлик қилиш, булар жумласига кирмайди, улар мана бу исломий шиорлар билан бирга фақат залиллик ва хорликка,хақоратга ва нобуд бўлишга сабаб бўлади холос, «هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا»
кимки уларни сўзларини қабул қилса ва уларга хамрох бўлса, улар уни хам ўзлари билан бирга жаханнамга олиб кириб кетишади,
« مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا»
бу ерда уч абзордан бирини йўлига эргашган жамоатга ва имомга тобеъ бўлмоқ лозим,
«تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ»
агар уч абзорни йўлига асосланган мана бу вохид жамоат ва вохид имом мавжуд бўлмаса,
«فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلَا إِمَامٌ»
ўйланиб ўтирмасдан ўзига эргашганларни жаханнамга хидоят қиладиган зохири исломий рахбарлардан ва улар вужудга келтирган тарқоқ ва турли- туман гурухлардан бутунлай узоқлашиш керак:
فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ[3]
ана бу жаханнамга даъват қилувчилардан ва уларни тарқоқ ахзоблари ва гурухларидан четланиш, бутун халқдан четланиб олиш дегани эмас, энди агар мана бу халқ хам улар билан бу йўлда хамрох бўлиб олган бўлса, улардан хам четланиш лозим бўлади.
(давоми бор………)
[1] مسند أحمد بن حنبل (3/82)
[2] ترمذی 5207 و ابن ماجه 4032)) صحیح البانی
[3] صحیح البخاري ـ أبي داود ـ ابن ماجة ـ أحمد