مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(12- قیسم)
“دائِمِی وَ چوُقوُر شادلِیکلَر” اوُتکِینچِی، یُوزَه کِی شادلِیکلَرنِی اوُرِینباسَرلَرِی حِسابلَه نَه دِی.
اَیتِیب اوُتگَه نِیمِیزدِیک، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر شادلِیکدَن فایدَه لَه نِیش رَوِیشلَرِینِی وَ چِیگَرَه لَنگَن دُنیاوِی حَیاتدَه آرامِیشنِی قوُلگَه کِیرِیتِیشنِی وَ مَنَه بُو قِیسقَه دُنیاوِی حَیاتدَه قِیلِینَه دِیگَن اِیشلَردَن لَذَّتلَه نِیشنِی عُمُومِی وَ مَیدَه دَستوُرلَر قالِیبِیدَه مُسُلمانلَرگَه تَعلِیم بِیرَه دِی.
شادلِیکنِی مُهَیّا قِیلَه دِیگَن شَخصِی اِینگ ساددَه تَوصِیَه لَرگَه مِثال: اِنسان اوُزِینِی تَرتِیبگَه کِیلتِیرِیشِی، آچِیق رَنگدَگِی لِباسلَرنِی کِییِیشلِیک، خوُشبُوی نَرسَه لَردَن فایدَه لَه نِیش، شادلِیک مَجلِیسلَرِیدَه اِیشتِراک اِیتِیشلِیک، صِیلَه یِی رَحمنِی بَرقَرار قِیلِیش، دوُستلَر بِیلَن دِیدار کوُرِیشِیش، تازَه لِیک، مِسواک اِیشلَه تِیش، سَیاحَت وَ دَم آلِیش، طَبِیعَت قوُینِیدَه بوُلِیش،حَسَد وَ اوُرِینسِیز کِینَه دَن کِیلِیب چِیققَن کَسَللِیکلَرِیدَن اوُزاقدَه بوُلِیش، غَضَبنِی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش، شوُخ طَبِیعَتلِی بوُلِیش، پِیادَه یوُرِیش، آت مِینِیش، سوُزِیش، یِیب – اِیچِیش وَ……..، مَنَه بوُلَرنِی هَمَّه سِی شادلِیکنِی اِیجاد قِیلِیش وَ غَم- اَندوُهنِی یوُقاتِیش اوُچُون تَوصِیَه قِیلِینگَن؛ بُو دَستوُرلَر مُؤمِنلَرنِینگ دَعوَتدَگِی وَ جِهادِی، حُکوُمَتِی، اِقتِصادِی، اَمنِیَتِی، اِدارِی، اِجرائِی،اِجتِمائِی، مَدَنِی حَیات بارَه سِیدَه وَ جِنایَتچِیلَرنِی جَزالَش، جَزالَر بوُیِیچَه شادلِیکنِی هَدیَه بِیرَه دِی.
تَعلِیم بِیرِیلگَندَن سوُنگ اِیسَه، اَنَه بُو شادلِیک وَ آرامِیشنِی،لَذَّتنِی اِیختِیاط قِیلِیش وَ اوُنِی سَقلَب توُرِیش اوُچُون هَم چارَه لَرنِی اِرایَه بِیرَه دِی، مَنَه بُو اِیشلَرنِی بَجَه رِیشنِی عَمَلدَه تَنِیشتِیرَه دِی، چوُنکِی اوُلَر اُخراوِی مُکافاتنِی اوُز اِیچِیگَه آلَه دِی، شوُ طَرزدَه شَخص قوُلگَه کِیرِیتَه دِیگَن شادلِیکنِی، آرامِیشنِی، لَذَّتنِی چُوقوُرلَشتِیرَه دِی وَ دائِمِی کوُرِینِیشگَه کِیلتِیرَه دِی، شوُ یوُل آرقَه لِی اِنساننِینگ اَساسِی اِیختِیاجِیگَه جَواب بِیرَه دِی وَ اِنسانگَه ساغلام اِسلام حَیاتدَگِی شادلِیکنِی،زَوقنِی،لَذَّتنِی کَیفِیَتِینِی تَعلِیم بِیرَه دِی.
آلدِین هَم اَیتِیب اوُتگَه نِیمِیزدِیک، شادلِیک فِطرِی اِیشلَرنِی جُملَه سِیگَه وَ عُمُوم اِنسانلَرنِینگ اَساسِی اِیختِیاجِیگَه کِیرَه دِی، اِیندِی،توُرلِی مایِیللِیکلَرگَه اِیگَه اِنسانلَر اوُشبُو عامِللَر وَ تَرکِیبِی قِیسملَر یاردَه مِیدَه اوُزلَرِی اوُچُون شادلِیک یَرَه تِیشلَرِی موُمکِین دِیگَن خُولاصَه گَه کِیلگَن حالَتلَر هَم مَوجُود، اوُلَر اوُزلَرِی یَرَتگَن شادلِیکلَرنِی دائِمِی هَم قِیلَه آلِیشَه دِی، اوُلَرنِی هَمَّه سِی شوُندَی خُولاصَه گَه کِیلِیشگَنکِی، اَگَر مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی رِعایَت قِیلِیشسَه، اوُلَرنِی شادلِیکلَرِی دائِمِی وَ مُستَحکَم بوُلَه دِی: مَثَلاً:
– دِینِی وَ مَعنَه وِی اِعتِقادلَرگَه اِیگَه بوُلِیش.
مَنَه بُو اِیچکِی اِیمان شَخصنِی کَمراق یالغِیزلِیک،تَشلَندِیق بوُلِیش، بوُشلِیق حِسِّیدَه قالمَسلِیگِیگَه باعِث بوُلَه دِی. اِینگ اَفضَل اِیمان قُدرَتِیگَه اِیگَه بوُلگَن کِیشِی، هَر قَندَی حالَتدَه هَم اوُز حالِیگَه تَشلَب قوُیِیلمَیدِی، بوُ اِیمان اوُنِینگ اِیچکِی شادلِیگِی دائِم قُوَّتلَه نِیب توُرِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی. فِرعَون مُوسَی وَ هاروُندَن سوُرَه گَن اِیدِیکِی: قَالَ فَمَن رَّبُّکُمَا یَا مُوسَى (طه/49) اِی مُوسَی! سِیز اِیککاوِینگِیزنِی پَروَردِیگارِینگِیز کِیم؟ موُسَی اوُنگَه جَواباً اَیتگَن اِیدِی: قَالَ رَبُّنَا الَّذِی أَعْطَى کُلَّ شَیْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَى (طه/50) (مُوسَی) اَیتدِی: “پَروَردِیگارِیمِیز بَرچَه نَرسَه گَه اوُز خِلقَتِینِی – شَکلِینِی عَطا اِیتِیب، سوُنگرَه ( اوُنِی ) توُغرِی یوُلگَه سالِیب قوُیگَن ذاتدِیر”. شوُ ذاتنِی اوُزِی اِعلان قِیلَه دِیکِی: إِنَّ اللّهَ کَانَ عَلَیْکُمْ رَقِیباً (نساء/1) اَلبَتَّه اَلله اوُستِینگِیزدَه کوُزَه توُچِی بوُلگَن ذاتدِیر.
– اَگَر رِعایَت قِیلِینسَه شادلِیکنِی دائِمِی وَ دَواملِی بوُلِیشِیگَه باعِث بوُلَه دِی، دِیب هَمَّه اِنسانلَر خوُلاصَه قِیلگَن اوُرِینلَردَن یَنَه بِیرِی، اِجتِمائِی عَلاقَه لَر وَ آدَملَرگَه اَرَه لَه شِیش وَ بِیر چِیتگَه چِیقِیب آلمَسلِیکدوُر.
مَنَه بُو دوُستلِیکلَر وَ اِنسانلَر بِیلَن بِیزلَرنِینگ عَلاقَه دَه بوُلِیشِیمِیز، بوُلَر بِیزلَرنِینگ اِجتِمائِی دَرامَدِیمِیز بوُلِیب، بِیزلَر اوُچُون اِجتِمائِی اِعتِمادنِی کِیلتِیرَه دِی وَ جَمِیعیَتدَگِی شَخصلَرنِینگ شاد بوُلِیش مِعزانِیگَه تَأثِیر قِیلَه دِی. اِجتِمائِی دَرامَدگَه وَ یَحشِیراق اِجتِمائِی عَلاقَه لَرگَه اِیگَه بوُلگَن شَخصلَر، تَخصِیلات،مال- دَولَت، اِجتِمائِی جایگاه بوُیِیچَه بَلَندراق مَرتَبَه دَگِی،اَمّا مُناسِب اِجتِمائِی عَلاقَه گَه اِیگَه بوُلمَه گَن کِیشِیلَرگَه قَرَگَندَه شادراق،بَختلِیراق بوُلِیشَه دِی. شوُ سَبَبلِی هَم اِسلامدَه بِیر چِیتگَه چِیقِیب آلِیش،یَککَه لَه نِیش جوُدَه قَتتِیق مَنع قِیلِینگَن.
رسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: «لا رَهْبانِیَّةَ فِى الإِسلامِ»[1] اِسلامدَه راهِیبلِیک وَ اِجتِمائِی اِیزالَه سِیَه دَه بُولِیش وَ آدَملَردَن چِیتلَه نِیش مَوجُود اِیمَس، بَلکِی رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آدَملَرگَه اَرَه لَه شِیشنِی عاقِبَتِیدَه شَخصگَه نَصِیب بوُلَه دِیگَن یَحشِیلِیک وَ یامانلِیکلَرنِی حِسابگَه آلگَن حالدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: « الْمُؤْمِنُ الَّذِی یُخَالِطُ النَّاسَ وَیَصْبِرُ عَلَی أَذَاهُمْ أَعْظَمُ أَجْرًا مِنْ الْمُؤْمِنِ الَّذِی لا یُخَالِطُ النَّاسَ وَلا یَصْبِرُ عَلَی أَذَاهُمْ »[2] اَگَر مُسُلمان شَخص آدَملَرگَه اَرَه لَه شِیب اوُلَرنِی آزارلَرِیگَه صَبر- طاقَت قِیلسَه، اوُ آدَملَرگَه اَرَه لَشمَسدَن اوُلَرنِی آزارلَرِیگَه صَبر قِیلمَیدِیگَن کِیشِیدَن کوُرَه یَحشِیراقدوُر.
شُو نَرسَه گَه دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِیلِیشِی کِیرَککِی، مَنَه بُو اَرَه لَه شِیشلَر وَ ساغلام اِجتِمائِی- مَدَنِی عَلاقَه دَه بوُلِیشلَرِی، اوُچ اَبزاردَن بِیرِینِی باشقَه رُووِی آستِیدَگِی شوُرادَه قَتنَه شِیشگَه کوُرَه بوُلماغِی کِیرَک، گوُرُوهِی سَرگوُذَشتلَردَه وَ مُصِیبَتلَردَه اِشتِراک اِیتِیش، یاردَم بِیرِیش وَ اوُچ اَبزاردَن اوُزاقلَشگَن دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمنی فِرقَه لَرِی بِیلَن هَمکارلِیک قِیلِیش، بوُلَر جُملَه سِیگَه کِیرمَیدِی، اوُلَر مَنَه بُو اِسلامِی شِیعارلَر بِیلَن بِیرگَه فَقَط زَلِیللِیک وَ حارلِیککَه،حَقارَتگَه وَ نابوُد بوُلِیشگَه سَبَب بوُلَه دِی حالاص، «هُمْ مِنْ جِلْدَتِنَا وَيَتَكَلَّمُونَ بِأَلْسِنَتِنَا» کِیمکِی اوُلَرنِی سُوزلَرِینِی قَبوُل قِیلسَه وَ اوُلَرگَه هَمراه بُولسَه، اوُلَر اوُنِی هَم اوُزلَرِی بِیلَن بِیرگَه جَهَنَّمگَه آلِیب کِیرِیب کِیتِیشَه دِی، « مَنْ أَجَابَهُمْ إِلَيْهَا قَذَفُوهُ فِيهَا» بُو یِیردَه اوُچ اَبزاردَن بِیرِینِی یوُلِیگَه اِیرگَشگَن جَماعَتگَه وَ اِمامگَه تابِع بوُلماق لازِم، «تَلْزَمُ جَمَاعَةَ الْمُسْلِمِينَ وَإِمَامَهُمْ» اَگَر اوُچ اَبزارنِی یوُلِیگَه اَساسلَنگَن مَنَه بُو واحِد جَماعَت وَ واحِد اِمام مَوجُود بوُلمَسَه، «فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ جَمَاعَةٌ وَلَا إِمَامٌ» اوُیلَه نِیب اوُتِیرمَسدَن اوُزِیگَه اِیرگَشگَنلَرنِی جَهَنَّمگَه هِدایَت قِیلَه دِیگَن ظاهِرِی اِسلامِی رَهبَرلَردَن وَ اوُلَر وُجُودگَه کِیلتِیرگَن تَرقاق وَ توُرلِی- توُمَن گوُرُوهلَردَن بوُتوُنلَی اوُزاقلَه شِیش کِیرَک: فَاعْتَزِلْ تِلْكَ الْفِرَقَ كُلَّهَا وَلَوْ أَنْ تَعَضَّ بِأَصْلِ شَجَرَةٍ حَتَّى يُدْرِكَكَ الْمَوْتُ وَأَنْتَ عَلَى ذَلِكَ[3] اَنَه بُو جَهَنَّمگَه دَعوَت قِیلوُچِیلَردَن وَ اوُلَرنِی تَرقاق اَحزابلَرِی وَ گوُرُوهلَرِیدَن چِیتلَه نِیش، بُوتوُن حَلقدَن چِیتلَه نِیب آلِیش دِیگَه نِی اِیمَس، اِیندِی اَگَر مَنَه بُو حَلق هَم اوُلَر بِیلَن بُو یوُلدَه هَمراه بوُلِیب آلگَن بوُلسَه، اوُلَردَن هَم چِیتلَه نِیش لازِم بوُلَه دِی.
(دوامی بار……..)
[1] مسند أحمد بن حنبل (3/82)
[2] ترمذی 5207 و ابن ماجه 4032)) صحیح البانی
[3] صحیح البخاري ـ أبي داود ـ ابن ماجة ـ أحمد