Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(20- қисм)
– Манъ қилинган ёмон шодликларни хадди ва чегараларидан яна бир дастаси, қолиб жихатидаги дастадур; мусулмонларни азият қилиш ё тахқирлаш,хорлаш ёки қўрқитиш учун қилинган кулгулар хам азият қилиш хукмига ўтади:
Ёки бу дунёда жиноятчи кимсаларнинг аллохни шариатидаги қонунларга эргашганликлари сабабли, ахли иймонни устидан кулишларига ўхшайди:
إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ(مطففین/29)
Дарвоқеъ, жинояткор – кофир кимсалар иймон келтирган зотлардан (масхара қилиб) кулгувчи бўлдилар.
Аммо қиёматда мўъминларга хам навбат келади, у пайтда мўъминлар жиноятчи кимсаларни устидан куладилар:
فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُواْ مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ (مطففین/34)
Энди бу (қиёмат) кунида иймон келтирган зотлар кофирлардан кулурлар.
Шу сабабли хам уларнинг бу дунёдаги шодлик ва кулгулари қиёматдаги шодликка нисбатан жуда хам кам,арзимас хисобланади, аллох таоло мархамат қиладики:
فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (توبه/82)
Бас, ўзларининг касб қилган нарсалари ( яъни, кофирликни танлаганлари) жазосига ( бу дунёда) озгина кулсинлар, (сўнгра охиратда) кўп – абадий йиғласинлар!
Бу ердаги кулиш, шодлик қилиш, ўринсиз ва манфий хазиллашиш мўъминларнинг рухий ё жисмий азиятига боис бўладими,буни фарқи йўқ.
Росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг сахобаларини таъриф қилишларича; улар росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан сафарга чиққан эдилар. Улардан бири ухлаб қолади; бошқалар харакат қилишади ва арқонни олиб келиб уни боғлаб қўймоқчи бўлишади; шунда ана бу шахс қўрқиб кетади. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:
لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا [1]
Мусулмон киши ўзини мусулмон биродарини қўрқитиши жоиз эмас. Ёки бошқа бир мусулмон кишига аслахани ўқталиб, бошқаларни шод ва хурсанд қилиш учун қўрқитиш хам шулар жумласидандир:
مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا[2]
“Бизларга қарши аслаха ўқталган киши, бизлардан эмас.” Бошқа бир жойда мархамат қиладиларки, агарчи бир темир билан бўлса хам, ўзини туғишган ака- укасига ишора қилган хар қандай мусулмон ўша темирни ташламагунича малоикаларни лаънатига сазовор бўлади.
مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ، حَتَّى يَدَعَهُ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ .[3]
Энди нима учун аслаха билан шодлик ва хурсандчиликни вужудга келтириш учун ўзимизни биродаримизга хам ўқтала олмаймиз, чунки:
لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ[4]
Қолиб,шакл жихатидан манъ қилинган ёмон шодликлардан яна бири, никох ва талоқ ва ружуъдадур: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мана бу уч ўринда хазиллашишни ва ўринсиз шодлик қилишдан қайтарганлар, мана бу ўринларда қилинган хар қандай хазил, жиддий деб хисобланади:
« ثَلَاثٌ جَدُّهُنَّ جَدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جَدٌّ، النِّكَاحُ وَالطَّلَاقُ وَالرَّجْعَةُ »[5]
” Уч нарса жиддийдур, уларни устида қилинган хазил хам жиддий хисобланади: никох, талоқ, ружуъ ( яъни киши аёлини талоқдан кейин қайтариб олиши)”
-Хад ва чегара жихатидан манъ қилинган ёмон шодликларни яна бир дастаси, замон ва маконга оид шодликдур, бу ердаги шодлик тавхидни рухи ва исломдаги ахлоқий қадриятларга қарама- қарши бўлмаслиги керак.
Масалан, кулгу ислом нуқтайи- назарида, мусулмонларнинг шахсияти ва хиссиётларига зарар етказмаган замонда самарали ва фойдали бўла олади. Масалан маййитни дафн қилиш маросимида ё намоз ўқилаётган пайтда ёки ўлим, қабр, жаханнам, қиёмат ва шунга ўхшаш жиддий масалалар хақида маъруза қилинаётган пайтда, агар шахс хазиллашиб куладиган бўлса,у замон ва макон жихатидан номуносиб, ўринсиз ва ёмон шодликни қилган хисобланади, бу ердаги шодлик хам таркиб жихатидан ва хам шакл,қолиб жихатидан мушкили бўлмаслиги мумкин, лекин у замон ва макон жихатидан ўринсиз ва ёмон шодлик саналади.
Таркиб, шакл, замон ва макон жихатидан ўринсиз ва ёмон бўлган шодликларга жуда кўп мисолларни келтирса бўлади, аммо бу бахсни тушуниб олишимиз учун шу андоза хам етарли бўлса керак.
Бу ерда шундай хулоса қилсак бўладики, умумий қилиб айтганда таркиб,шакл , макон ва замон жихатидан ғайри шаръий бўлган шодликларни исломда ёмон дейилади. Балки шодлик ва хурсандчиликка мутлақ суратда қарайдиган бўлсак,ёмон ва яхши дейилмайди, балки шодликни яхши ё ёмонлиги борасида аллохни шариатидаги қонунларни муайян ўлчовларига кўра хукм қилиш лозим.
Шу асосга кўра, шодликлар икки навга яхши ва ўринли, хамда ёмон ва ўринсизга тақсим бўлади. Ёмон ва ўринсиз шодликлар аллохга итоатсизлик қилиш, бошқаларга озор-азият бериш ва хатарга солиш билан бирга бўлади; усул бўйича ёмон ва ўринсиз шодликлар дунёда махсусан қиёматда ўткинчи,нохуш натижаларга эга бўлади. Бу дунёда маст бўлиб қолган инсон ёки маросимларида жинналарча мушакбозлик қиладиган шахс, хам ўзи учун ва хам бошқалар учун озор- азиятни вужудга келтириши мумкин.
Маст қилувчи ичимликларни истеъмол қилиш ва бузуқ йиғилишларда иштирок этиш ва одамларни мол-давлатини ўғирлаш ва инсонларни нохақдан ўлдириш ва куфрга олиб борувчи сўзларни айтиш……. орқали, ўзларини жинояткорларни қаторига қўшиб олган кимсалар, ана бу ўринсиз шодликлар билан устиларида дунёвий хад ва жазоларни ижро қилинишини вожиб қилиб қўйишади, улар ошкора ўзларини ўринли,бардавом шодликлардан махрум қилишади ва ўзларини ғам-андухга ва жиноятларининг оқибати ва азобига дучор қилишади, улар ўзларини фитратларини булғаб бўлишган ва уни меъзонсиз холда парвариш қилишган, уларда ислох бўлишга ва контрол қилинишга эхтиёж бор.
Улар фалон нарсани масалан шаробхўрликни ва номахрамларга назар ташлашни,ўғриликни,тафарруқни ўзларига харом қилган мусулмонлар сингари, бу ишларни ўзларига харом қилишади,сўнгра ўзларига бир назар ташлашади, бир ўйлаб кўришса, ажойиб яхши хисга эга бўлиб шод бўлар эканлар, гўёки сувда ғарқ бўлишга ё оловда ёнишга ё баланд жойдан тушиб кетишга ўхшаш мусибатлардан нажот топгандек бўлишади ёки елкаларидаги оғир юкдан халос бўлгандек бўлишади.
Аллох таоло мархамат қилади:
الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ (رعد/29)
Улар иймон келтирган ва қалблари аллохни зикр қилиш – эслаш билан ором оладиган зотлардир. Огох бўлингизким, аллохни зикр қилиш билан қалблар ором олур.
الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ (رعد/29)
Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зотлар учун хушнудлик ва гўзал оқибат- жаннат бордир.
(давоми бор…….)
[1] رواه أحمد ( 23064 ) – واللفظ له – وأبو داود ( 4351 ) ، وصححه الألباني في ” صحيح أبي داود
[2] صحيح البخاري : كتاب الفتن / مسلم حديث (101) و (98)
[3] صحيح مسلم – البر والصلة والآداب (2616)/ سنن الترمذي – الفتن (2162)
[4]متفق عليه. / مسلم : 4871 – كتاب السنن الكبرى (النفقات) المستدرك على الصحيحين( معرفة الصحابة رضي الله تعالى عنهم ) المعجم الأوسط (باب الألف- العين- باب الميم )صحيح البخاري( الفتن)صحيح مسلم( البر والصلة والآداب) فتح الباري شرح صحيح البخاري (الفتن) مسند الإمام أحمد- باقي مسند المكثرين
[5]رواه أبو داود، والترمذى
