مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(20- قیسم)
– مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَرنِی حَددِی وَ چِیگَرَه لَرِیدَن یَنَه بِیر دَستَه سِی، قالِب جِهَتِیدَگِی دَستَه دوُر؛ مُسُلمانلَرنِی اَذِیَت قِیلِیش یا تَخقِیرلَش ،حارلَش یا قوُرقِیتِیش اوُچُون قِیلِینگَن کوُلگوُلَر هَم اَذِیَت قِیلِیش حُکمِیگَه اوُتَه دِی.
یاکِی بُو دُنیادَه جِنایَتچِی کِیمسَه لَرنِینگ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه اِیرگَشگَنلِیکلَرِی سَبَبلِی، اَهلِی اِیماننِی اوُستِیدَن کوُلِیشلَرِیگَه اوُحشَیدِی: إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ(مطففین/29) دَرواقِع، جِنایَتکار- کافِر کِیمسَه لَر اِیمان کِیلتِیرگَن ذاتلَردَن (مَسخَرَه قِیلِیب) کوُلگوُچِی بوُلدِیلَر.
اَمّا قِیامَتدَه مُؤمِنلَرگَه هَم نَوبَت کِیلَه دِی، اوُ پَیتدَه مُؤمِنلَر جِنایَتچِی کِیمسَه لَرنِی اوُستِیدَن کوُلَه دِیلَر: فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُواْ مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ (مطففین/34) اِیندِی بُو (قِیامَت) کوُنِیدَه اِیمان کِیلتِیرگَن ذاتلَر کافِرلَردَن کوُلوُرلَر.
شُو سَبَبلِی هَم اوُلَرنِینگ بوُ دُنیادَگِی شادلِیک وَ کوُلگوُلَرِی قِیامَتدَگِی شادلِیککَه نِسبَتاً جوُدَه هَم کَم، اَرزِیمَس حِسابلَه نَه دِی، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (توبه/82) بَس، اوُزلَرِینِینگ کَسب قِیلگَن نَرسَه لَرِی ( یَعنِی، کافِرلِیکنِی تَنلَه گَنلَرِی) جَزاسِیگَه ( بُو دُنیادَه) آزگِینَه کوُلسِینلَر، (سُونگرَه آخِیرَتدَه) کوُپ – اَبَدِی یِیغلَه سِینلَر!
بُو یّیردَگِی کوُلِیش، شادلِیک قِیلِیش، اوُرِینسِیز وَ مَنفِی هَزِیللَه شِیش مُؤمِنلَرنِینگ رُوحِی یا جِسمِی اَذِیَتِیگَه باعِث بوُلَه دِیمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق.
رسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِینگ صَحابَه لَرِینِی تَعرِیف قِیلِیشلَرِیچَه؛ اوُلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بِیلَن سَفَرگَه چِیققَن اِیدِیلَر. اوُلَردَن بِیرِی اوُحلَب قالَه دِی؛ باشقَه لَر حَرَکَت قِیلِیشَه دِی وَ اَرقاننِی آلِیب کِیلِیب اوُنِی باغلَب قوُیماقچِی بوُلِیشَه دِی؛ شوُندَه اَنَه بُو شَخص قوُرقِیب کِیتَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا [1] مُسُلمان کِیشِی اوُزِینِی مُسُلمان بِرادَرِینِی قوُرقِیتِیشِی جائِز اِیمَس. یاکِی باشقَه بِیر مُسُلمان کِیشِیگَه اَسلَحَه نِی اوُقتَه لِیب، باشقَه لَرنِی شاد وَ حوُرسَند قِیلِیش اوُچُون قوُرقِیتِیش هَم شوُلَر جُملَه سِیدَندِیر: مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا[2] “بِیزلَرگَه قَرشِی اَسلَحَه اوُقتَلگَن کِیشِی، بِیزلَردَن اِیمَس”. باشقَه بِیر جایدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی، اَگَرچِی بِیر تِیمِیر بِیلَن بوُلسَه هَم، اوُزِینِی توُغِیشگَن اَکَه – اوُکَه سِیگَه اِیشارَه قِیلگَن هَر قَندَی مُسُلمان اوُشَه تِیمِیرنِی تَشلَه مَه گوُنِیچَه مَلائِکَه لَرنِی لَعنَتِیگَه سَزاوار بوُلَه دِی. مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ، حَتَّى يَدَعَهُ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ .[3] اِیندِی نِیمَه اوُچُون اَسلَحَه بِیلَن شادلِیک وَ حُورسَندچِیلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش اوُچُون اوُزِیمِیزنِی بِرادَرِیمِیزگَه هَم اوُقتَه لَه آلمَیمِیز، چوُنکِی: لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ[4]
قالِب،شَکل جِهَتِیدَن مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَردَن یَنَه بِیرِی، نِکاه وَ طَلاق وَ رُجُوعدَه دِیر: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَنَه بُو اوُچ اوُرِیندَه هَزِیللَه شِیشنِی وَ اوُرِینسِیز شادلِیک قِیلِیشدَن قَیتَرگَنلَر، مَنَه بُو اوُرِینلَردَه قِیلِینگَن هَر قَندَی هَزِیل،جِدِّی دِیب حِسابلَه نَه دِی: « ثَلَاثٌ جَدُّهُنَّ جَدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جَدٌّ، النِّكَاحُ وَالطَّلَاقُ وَالرَّجْعَةُ »[5] “اوُچ نَرسَه جِددِیدوُر، اوُلَرنِی اوُستِیدَه قِیلِینگَن هَزِیل هَم جِددِی حِسابلَه نَه دِی: نِکاه،طَلاق، رُجُوع ( یَعنِی کِیشِی عَیالِینِی طَلاقدَن کِییِین قَیتَه رِیب آلِیشِی)”
- حَد وَ چِیگَرَه جِهَتِیدَن مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَرنِی یَنَه بِیر دَستَه سِی، زَمان وَ مَکانگَه آئِد شادلِیکدوُر، بُو یِیردَگِی شادلِیک تَوحِیدنِی رُوحِی وَ اِسلامدَگِی اَخلاقِی قَدرِیَتلَرگَه قَرَمَه – قَرشِی بوُلمَسلِیگِی کِیرَک.
مَثَلاً، کوُلگوُ اِسلام نوُقطَه یِی- نَظَرِیدَه، مُسُلمانلَرنِینگ شَخصِیَتِی وَ حِسِّیاتلَرِیگَه ضَرَر یِیتکَزمَه گَن زَماندَه ثَمَرَه لِی وَ فایدَه لِی بوُلَه آلَه دِی. مَثَلاً مَیِّیتنِی دَفن قِیلِیش مَراسِیمِیدَه یا نَماز اوُقِیلَه یاتگَن پَیتدَه یاکِی اوُلِیم، قَبر، جَهَنَّم، قِیامَت وَ شوُنگَه اوُحشَش جِددِی مَسَلَه لَر حَقِیدَه مَعرُوضَه قِیلِینَه یاتگَن پَیتدَه،اَگَر شَخص هَزِیللَه شِیب کوُلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن ناموُناسِب، اوُرِینسِیز وَ یامان شادلِیکنِی قِیلگَن حِسابلَه نَه دِی، بُو یِیردَگِی شادلِیک هَم تَرکِیب جِهَتِیدَن وَ هَم شَکل، قالِیب جِهَتِیدَن مُشکِیلِی بوُلمَسلِیگِی موُمکِین، لِیکِن اوُ زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن اوُرِینسِیز وَ یامان شادلِیک سَنَلَه دِی.
تَرکِیب،شَکل،زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن اوُرِینسِیز وَ یامان بوُلگَن شادلِیکلَرگَه جوُدَه کوُپ مِثاللَرنِی کِیلتِیرسَه بوُلَه دِی، اَمّا بُو بَحثنِی توُشُونِیب آلِیشِیمِیز اوُچُون شوُ اَندازَه هَم یِیتَرلِی بوُلسَه کِیرَک.
بُو یِیردَه شوُندَی حوُلاصَه قِیلسَک بوُلَه دِیکِی، عُمُومِی قِیلِیب اَیتگَندَه تَرکِیب،شَکل،مَکان وَ زَمان جِهَتِیدَن غَیرِی شَرعِی بوُلگَن شادلِیکلَرنِی اِسلامدَه یامان دِییِیلَه دِی. بَلکِی شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیککَه مُطلَق صُورَتدَه قَرَیدِیگَن بوُلسَک، یامان وَ یَحشِی دِییِیلمَیدِی، بَلکِی شادلِیکنِی یَحشِی یا یامانلِیگِی بارَه سِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی مُعَیَّن اوُلچاولَرِیگَه کوُرَه حُکم قِیلِیش لازِم.
شُو اَساسگَه کوُرَه، شادلِیکلَر اِیککِی نَوعگَه یَحشِی وَ اوُرِینلِی، هَمدَه یامان وَ اوُرِینسِیزگَه تَقسِیم بُولَه دِی. یامان وَ اوُرِینسِیز شادلِیکلَر اَلله گَه اِطاعَتسِیزلِیک قِیلِیش، باشقَه لَرگَه آزار- اَذِیَت بِیرِیش وَ خَطَرگَه سالِیش بِیلَن بِیرگَه بوُلَه دِی؛ اوُصُول بوُیِیچَه یامان وَ اوُرِینسِیز شادلِیکلَر دُنیادَه مَخصُوصاً قِیامَتدَه اوُتکِینچِی، ناخوُش نَتِیجَه لَرگَه اِیگَه بوُلَه دِی. بُو دُنیادَه مَست بوُلِیب قالگَن اِنسان یاکِی مَراسِیملَرِیدَه جِینِّی لَرچَه مُوشَکبازلِیک قِیلَه دِیگَن شَخص هَم اوُزِی اوُچُون وَ هَم باشقَه لَر اوُچُون آزار- اَذِیَتنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشِی موُمکِین.
مَست قِیلوُچِی اِیچِیملِیکلَرنِی اِستِعمال قِیلِیش وَ بوُزُوق یِیغِیلِیشلَردَه اِیشتِراک اِیتِیش وَ آدَملَرنِی مال- دَولَتِینِی اوُغِیرلَش وَ اِنسانلَرنِی ناحَقدَن اوُلدِیرِیش وَ کُفرگَه آلِیب باروُچِی سوُزلَرنِی اَیتِیش……..آرقَه لِی،اوُزلَرِینِی جِنایَتکارلَرنِی قَطارِیگَه قوُشِیب آلگَن کِیمسَه لَر، اَنَه بُو اوُرِینسِیز شادلِیکلَر بِیلَن اوُستِیلَرِیدَه دُنیاوِی حَد وَ جَزالَرنِی اِجرا قِیلِینِیشِینِی واجِب قِیلِیب قوُیِیشَه دِی، اوُلَر آشکارَه اوُزلَرِینِی اوُرِینلِی، بَردَوام شادلِیکلَردَن مَحرُوم قِیلِیشَه دِی وَ اوُزلَرِینِی غَم – اَندوُهگَه وَ جِنایَتلَرِینِینگ عاقِبَتِی وَ عَذابِیگَه دوُچار قِیلِیشَه دِی، اوُلَر اوُزلَرِینِی فِطرَتلَرِینِی بوُلغَب بوُلِیشگَن وَ اوُنِی مِعزانسِیز حالدَه پَروَرِیش قِیلِیشگَن، اوُلَردَه اِصلاح بوُلِیشگَه وَ کانترال قِیلِینِیشگَه اِیختِیاج بار.
اوُلَر فَلان نَرسَه نِی مَثَلاً شَرابخوُرلِیکنِی وَ نامَحرَملَرگَه نَظَر تَشلَشنِی، اوُغرِیلِیکنِی ، تَفَرُّقنِی اوُزلَرِیگَه حَرام قِیلگَن مُسُلمانلَر سِینگَه رِی، بُو اِیشلَرنِی اوُزلَرِیگَه حَرام قِیلِیشَه دِی، سُونگرَه اوُلَر اوُزلَرِیگَه بِیر نَظَر تَشلَه شَه دِی، بِیر اوُیلَب کوُرِیشسَه، عَجایِیب یَحشِی حِیسگَه اِیگَه بوُلِیب شاد بوُلَر اِیکَنلر، گوُیاکِی سوُودَه غَرق بوُلِیشگَه یا آلاودَه یانِیشگَه یا بَلَند جایدَن توُشِیب کِیتِیشگَه اوُحشَش مُصِیبَتلَردَن نَجات تاپگَندِیک بوُلِیشَه دِی یاکِی یِیلکَه لَرِیدَگِی آغِیر یوُکدَن حَلاص بوُلگَندِیک بوُلِیشَه دِی.
اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِی: الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ (رعد/29) اوُلَر اِیمان کِیلتِیرگَن وَ قَلبلَرِی اَلله نِی ذِکر قِیلِیش – اِیسلَش بِیلَن آرام آلَه دِیگَن ذاتلَردِیر. آگاه بوُلِینگِیزکِیم، اَلله نِی ذِکر قِیلِیش بِیلَن قَلبلَر آرام آلوُر. الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ (رعد/29) اِیمان کِیلتِیرِیب، یَحشِی عَمَللَر قِیلگَن ذاتلَر اوُچُون حوُشنوُدلِیک وَ گوُزَل عاقِبَت – جَنَّت باردِیر.
(دوامی بار…….)
[1] رواه أحمد ( 23064 ) – واللفظ له – وأبو داود ( 4351 ) ، وصححه الألباني في ” صحيح أبي داود
[2] صحيح البخاري : كتاب الفتن / مسلم حديث (101) و (98)
[3] صحيح مسلم – البر والصلة والآداب (2616)/ سنن الترمذي – الفتن (2162)
[4]متفق عليه. / مسلم : 4871 – كتاب السنن الكبرى (النفقات) المستدرك على الصحيحين( معرفة الصحابة رضي الله تعالى عنهم ) المعجم الأوسط (باب الألف- العين- باب الميم )صحيح البخاري( الفتن)صحيح مسلم( البر والصلة والآداب) فتح الباري شرح صحيح البخاري (الفتن) مسند الإمام أحمد- باقي مسند المكثرين
[5]رواه أبو داود، والترمذى