Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(28- қисм)
Албатта мана бу ривоят бошқача шева билан уммул мўъминин Оиша розиаллоху анходан ривоят қилинган: бир куни пайғамбар саллаллоху алайхи васаллам мени хонамга кириб келдилар, бу вақтда иккита чўри мени олдимда буос жангини эслатувчи охангни айтаётган эди. У киши бизларга орқа ўгириб дам олиш учун ётдилар. Худди шу пайтда отам (Абу Бакр розиаллоху анху) хонага кирдилар ва нима учун росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хузурларида шайтонни найини чаляпсизлар,деб маломат қилдилар? Пайғамбар саллаллоху алайхи васаллам у кишига қараб мархамат қилдилар: уларни ўз холига қўй, мен эса кўзим билан ишора қилиб чўриларни ташқарига чиқариб юбордим. Бошқа бир ривоятда у киши мархамат қилган эдилар: Абу Бакр уларни ўз холига қўй, хозир ийд ва байрам вақти, бошқа бир ривоятда келтирилишича: булар даф чалаётган чўрилар холос.
Мана бу ошкор ривоят, агарчи номахрам бўлган тақдирда хам чўриларга овоз айтишни жоизлигига рухсат беради, диққат билан эътибор беринглар озод аёллар эмас ,балки чўрилар. Бу ердаги сабаб хам ийд бўлган эди.
Шу ерда чўриларни овоз айтишлари бўйича, иккита асосий нуқтани зикр қилиб ўтиш лозим бўлади:
– Биринчидан: бизлар уммул мўъминин Оиша онамизга оханг, тарона айтган чўриларни ёшини билмаймиз. Яъни буни хеч ким билмайди ва бирор бир жойда зикр қилинмаган.
– Иккинчидан: барча ривоятлар озод аёлларни эмас,балки чўриларни овоз айтиши хақида келтирилган. Аёл киши мусулмонларнинг энг юқори шиори бўлмиш азонни айтишга ёки масжидда намоз пайтида имомни хатосини овоз билан тўғрилашга рухсати бўлмагандан сўнг,у қандай қилиб малаъйи омда оханг айта олади, бўлиб хам уларга овозларининг даражаси хақида хам огохлантириш берилган:
فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً (احزاب/32)
Бас, сизлар ( парда ортидан бирон номахрам эркакка жавоб қилган пайтларингизда) майин- назокатли сўз қилмангларки, у холда кўнглида мараз- нифоқ бўлган кимса тамаъ қилиб қолур. Яхши – тўғри сўзни сўзланглар!
Аммо бу ерда чўриларга истисноъ қоил бўлинган нуқталар мавжуд; улар хам жиноят қилган пайтларида ижро қилинадиган хадлар бўйича хам озод аёллардан фарқ қилишади, ва улар хижобларида хам ва овозда хам ва бошқа нарсаларда хам фарқ қилишади, мана булар чўриларга хос бўлган ахкомларлардур. Овоз айтишлик хам озод аёлларники эмас, балки чўриларга хос нарса. Мана бу хам майда нуқталардан бири бўлиб, жуда кўп биродарларимиз унга эътибор беришмайди ва жуда осон хато қилиб қўйишади.
Чўри ё жория ё қул қуръонда “мулку ямин” номи билан келган бўлиб, улар эгаларини қўл остида бўлишади, мана бу қулчилик тузумини ислом вужудга келтирган эмас, балки бу тузум олдиндан мавжуд бўлган бир система эди, ислом уни даражама- даража қуритиш учун ахкомларни содир қилган,чунки асл бани одамни озод бўлишига бино қилинган ва қулчилик аслий эмас балки жонибий нарса, дорул исломда сокин бўлган озод шахсни хатто ўзини ихтиёри билан хам қул қилиб бўлмайди, чунки ислом мана бу инсонларни устида қулчиликни бошланишини қабул қилмайди. Хатто ташландиқ гўдакни агар ота-онаси мушаххас бўлмаса хам ва уни қул бўлиш эхтимоли бўлса хам, бу бола барибир озод инсонларни жумласидан хисобланади.
Бугунги кунга келиб ўша суннатий шаклдаги қулчилик тузуми тугатилган, лекин бошқа турли-хил шаклларда мавжуд, аммо бу аллохни шариат қонунида мана булар борасидаги ахкомлар бекор қилинган деган маънода эмас, балки агар яна қайтадан ана бу тузумни асбоблари мухайё бўладиган бўлса, ўша ахкомлар қайтадан ижро қилинади. Бу ерда уни асбоблари жанг, хадя қилиш ва сотиб олиш ва бошқалар бўлиб, жамиятни рахбарияти қул ва чўри қилиб олинишини маслахат деб билган бўлади.
Аллох таоло чўрилар ва жориялар хақида мархамат қилади:
إِلَّا عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ(مومنون/6 و المعرج/30)
Магар ўз жуфту халолларидан ва қўлларидаги чўрилардангина (сақланмайдилар). Бас, улар маломат қилинмаслар.
Мана бу чўриларни ўзларига хос ахкомлари бўлиб, бу хукмлар бошқа мусулмон ва озод аёлларни хукмидан асосий фарқларга эга бўлган,масалан:
1 – Ана бу чўрилар никохсиз,гувохларсиз ва махрсиз эгасини ихтиёрига ўтади, у никохдаги аёлни хукмида бўлмайди.
2 – Канизларни,чўриларни хадя берса бўлади, шунингдек росулуллох саллаллоху алайхи васаллам румни кофир шохи муқовқисдан иккита чўрини хадя қилиб олган эдилар, у киши улардан бирини Хассон ибни Собитга хадя қилиб берадилар.
3 – Чўри жанг ғаниматлари каби молик шахсни мулки хисобланади.
4 – Мана бу чўри ва жорияларни сони,нечта бўлиши мухим эмас, бу тўртта аёлга уйланишни хукми каби бўлмайди.
5 – Икки, уч ё тўртта хотинни ўртасида риоят қилиниши керак бўлган адолатни чўрилар билан шахсни аслий хотинини ўртасида риоят қилинишига эхтиёж хам бўлмайди:
وَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُواْ فِی الْیَتَامَى فَانکِحُواْ مَا طَابَ لَکُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ذَلِکَ أَدْنَى أَلاَّ تَعُولُواْ (نساء/3)
Агар етим қизларга адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, сизлар учун никохи халол бўлган аёлларга иккита, учта,тўрттадан уйланаверинглар. Энди агар (улар орасида) адолат қила олмасликдан қўрқсангиз, бир аёлга ( уйланинг) ёки қўл остингиздаги чўри билан (кифояланинг). Мана шу жабру зулмга ўтиб кетмаслигингизга яқинроқ ишдир.
Энди ана бу чўриларга хос бўлган сифатлардан яна бири шуки, улар овоз айта олишган ва мусулмонлар хам уларга қараб уларни овозларига қулоқ сола олишган. Бўлиб хам номахрам аёл ва эркакларни қарашлари хақида қуйидагича амр қилинган:
قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْۚ(نور/30)
(Эй Мухаммад),мўъминларга айтинг, кўзларини (номахрам аёлларга тикишдан) тўссинлар ва авратларини (харомдан) сақласинлар!
وَ قُلْ لَلْمؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أبْصَارِهِنَّوَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ(نور/31)
Мўъминаларга хам айтинг, кўзларини (номахрам эркакларга тикишдан) тўссинлар ва авратларини (харомдан) сақласинлар!
(давоми бор……..)
