مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(28- قیسم)
اَلبَتَّه مَنَه بُو رِوایَت باشقَه چَه شِیوَه بِیلَن اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنهادَن رِوایَت قِیلِینگَن: بِیر کوُنِی پَیغَمبَر صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مِینِی خانَمگَه کِیرِیب کِیلدِیلَر، بُو وَقتدَه اِیککِیتَه چوُرِی مِینِی آلدِیمدَه بُعاث جَنگِینِی اِیسلَه توُچِی آهَنگنِی اَیتَه یاتگَن اِیدِی. اوُ کِیشِی بِیزلَرگَه آرقَه اوُگِیرِیب دَم آلِیش اوُچُون یاتدِیلَر. حوُددِی شوُ پَیتدَه آتَم ( اَبُو بَکر رَضِیَ الله عَنهُ) خانَه گَه کِیردِیلَر وَ نِیمَه اوُچُون رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی حوُضوُرلَرِیدَه شَیطاننِی نَه یِینِی چَلیَپسِیزلَر، دِیب مَلامَت قِیلدِیلَر؟ پَیغَمبَر صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم اوُ کِیشِیگَه قَرَب مَرحَمَت قِیلدِیلَر: اوُلَرنِی اوُز حالِیگَه قوُی، مِین اِیسَه کوُزِیم بِیلَن اِیشارَه قِیلِیب چوُرِیلَرنِی تَشقَه رِیگَه چِیقَه رِیب یُوباردِیم. باشقَه بِیر رِوایَتدَه اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلگَن اِیدِیلَر: اَبُو بَکر اوُلَرنِی اوُز حالِیگَه قوُی، حاضِر عِید وَ بَیرَم وَقتِی، باشقَه بِیر رِوایَتدَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه: بوُلَر دَفع چَلَیاتگَن چوُرِیلَر حالاص.
مَنَه بُو آشکار رِوایَت، اَگَرچِی نامَحرَم بوُلگَن تَقدِیردَه هَم چوُرِیلَرگَه آواز اَیتِیشنِی جائِزلِیگِیگَه رُحصَت بِیرَه دِی، دِققَت بِیلَن اِعتِبار بِیرِینگلَر آزاد عَیاللَر اِیمَس،بَلکِی چوُرِیلَر. بُو یِیردَگِی سَبَب هَم عِید بوُلگَن اِیدِی.
شُو یِیردَه چُورِیلَرنِی آواز اَیتِیشِی بوُیِیچَه،اِیککِیتَه اَساسِی نوُقطَه نِی ذِکر قِیلِیب اوُتِیش لازِم بوُلَه دِی:
– بِیرِینچِیدَن: بِیزلَر اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه آنَه مِیزگَه آهَنگ،تَرانَه اَیتگَن چوُرِیلَرنِی یاشِینِی بِیلمَیمِیز. یَعنِی بوُنِی هِیچ کِیم بِیلمَیدِی وَ بِیرار بِیر جایدَه ذِکر قِیلِینمَه گَن.
– اِیککِینچِیدَن : بَرچَه رِوایَتلَر آزاد عَیاللَرنِی اِیمَس، بَلکِی چوُرِیلَرنِی آواز اَیتِیشِی حَقِیدَه کِیلتِیرِیلگَن. عَیال کِیشِی مُسُلمانلَرنِینگ اِینگ یوُقارِی شِیعارِی بوُلمِیش اَذاننِی اَیتِیشگَه یاکِی مَسجِددَه نَماز پَیتِیدَه اِمامنِی خَطاسِینِی آواز بِیلَن توُغرِیلَشگَه رُحصَتِی بوُلمَه گَندَن سُونگ، اوُ قَندَی قِیلِیب مَلَه یِی عامدَه آهَنگ اَیتَه آلَه دِی، بوُلِیب هَم اوُلَرگَه آوازلَرِینِی دَرَجَه سِی حَقِیدَه آگاهلَنتِیرِیش بِیرِیلگَن: فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیَطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلاً مَّعْرُوفاً (احزاب/32) بَس، سِیزلَر (پَردَه آرتِیدَن بِیران نامَحرَم اِیرکَککَه جَواب قِیلگَن پَیتلَرِینگِیزدَه) مَه یِین- نَزاکَتلِی سوُز قِیلمَنگلَرکِی، اوُ حالدَه کوُنگلِیدَه مَرَض- نِفاق بوُلگَن کِیمسَه طَعمَه قِیلِیب قالوُر. یَحشِی- توُغرِی سوُزنِی سوُزلَنگلَر!
اَمّا بُو یِیردَه چوُرِیلَرگَه اِستِثنا قائِل بوُلِینگَن نوُقطَه لَر مَوجُود؛ اوُلَر هَم جِنایَت قِیلگَن پَیتلَرِیدَه اِجرا قِیلِینَه دِیگَن حَدلَر بوُیِیچَه هَم آزاد عَیللَردَن فَرق قِیلِیشَه دِی وَ اوُلَر حِجابلَرِیدَه هَم وَ آوازدَه هَم وَ باشقَه نَرسَه لَردَه هَم فَرق قِیلِیشَه دِی، مَنَه بوُلَر چوُرِیلَرگَه خاص بوُلگَن اَحکاملَردوُر. آواز اَیتِیشلِیک هَم آزاد عَیللَرنِیکِی اِیمَس، بَلکِی چوُرِیلَرگَه خاص نَرسَه. مَنَه بُو هَم مَیدَه نوُقطَه لَردَن بِیرِی بوُلِیب، جوُدَه کوُپ بِرادَرلَرِیمِیز اوُنگَه اِعتِبار بِیرِیشمَیدِی وَ جُودَه آسان خَطا قِیلِیب قوُیِیشَه دِی.
چُورِی یا جارِیَه یا قوُل قُرآندَه “مُلکُ الیَمِین” نامِی بِیلَن کِیلگَن بوُلِیب، اوُلَر اِیگَه لَرِینِی قوُل آستِیدَه بوُلِیشَه دِی، مَنَه بوُ قوُلچِیلِیک توُزُومِینِی اِسلام وُجُودگَه کِیلتِیرگَن اِیمَس، بَلکِی بوُ توُزُوم آلدِیندَن مَوجُود بوُلگَن بِیر سِیستِیمَه اِیدِی، اِسلام اوُنِی دَرَجَه مَه – دَرَجَه قوُرِیتِیش اوُچُون اَحکاملَرنِی صادِر قِیلگَن، چوُنکِی اَصل بَنِی آدَمنِی آزاد بُولِیشِیگَه بِینا قِیلِینگَن وَ قوُلچِیلِیک اَصلِی اِیمَس، بَلکِی جانِیبِی نَرسَه، دارُ الاِسلامدَه ساکِن بوُلگَن آزاد شَخصنِی حَتَّی اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن هَم قوُل قِیلِیب بوُلمَیدِی، چوُنکِی اِسلام مَنَه بُو اِنسانلَرنِی اوُستِیدَه قوُلچِیلِیکنِی باشلَه نِیشِینِی قَبوُل قِیلمَیدِی. حَتَّی تَشلَندِیق گودَکنِی اَگَر آتَه – آنَه سِی مُشَخَّص بوُلمَسَه هَم وَ اوُنِی قوُل بوُلِیش اِحتِمالِی بوُلسَه هَم، بُو بالَه بَرِیبِیر آزاد اِنسانلَرنِی جُملَه سِیدَن حِسابلَه نَه دِی.
بوُگوُنگِی کوُنگَه کِیلِیب اوُشَه سُنَّتِی شَکلدَگِی قوُلچِیلِیک توُزُومِی توُگَه تِیلگَن، لِیکِن باشقَه توُرلِی- هِیل شَکللَردَه مَوجُود،اَمّا بوُ اَلله نِی شَرِیعَت قانوُنِیدَه مَنَه بوُلَر بارَه سِیدَگِی اَحکاملَر بِیکار قِیلِینگَن دِیگَن مَعنادَه اِیمَس، بَلکِی اَگَر یَنَه قَیتَه دَن اَنَه بُو توُزُومنِی اَسبابلَرِی مُهَیّا بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُشَه اَحکاملَر قَیتَه دَن اِجرا قِیلِینَه دِی. بُو یِیردَه اوُنِی اَسبابلَرِی جَنگ، هَدیَه قِیلِیش وَ ساتِیب آلِیش وَ باشقَه لَر بوُلِیب، جَمِیعیَتنِی رَهبَرِیَتِی قوُل وَ چُورِی قِیلِیب آلِینِیشِینِی مَصلَحَت دِیب بِیلگَن بوُلَه دِی.
اَلله تَعالَی چوُرِیلَر وَ جارِیَه لَر حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِی: إِلَّا عَلَی أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَیْرُ مَلُومِینَ(مومنون/6 و المعرج/30) مَگَر اوُز جُفتُو حَلاللَرِیدَن وَ قوُللَرِیدَگِی چوُرِیلَردَن گِینَه (سَقلَنمَیدِیلَر). بَس، اوُلَر مَلامَت قِیلِینمَسلَر.
مَنَه بُو چوُرِیلَرنِی اوُزلَرِیگَه خاص اَحکاملَرِی بوُلِیب، بُو حُکملَر باشقَه مُسُلمان وَ آزاد عَیاللَرنِی حُکمِیدَن اَساسِی فَرقلَرگَه اِیگَه بوُلگَن، مَثَلاً:
- اَنَه بُو چُورِیلَر نِکاهسِیز،گوُواهلَرسِیز وَ مَهرسِیز اِیگَه سِینِی اِیختِیارِیگَه اوُتَه دِی، اوُ نِکاهدَگِی عَیالنِی حُکمِیدَه بوُلمَیدِی.
- کَنِیزلَرنِی،چوُرِیلَرنِی هَدیَه بِیرسَه بوُلَه دِی، شوُنِینگدِیک رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم رُومنِی کافِر شاهِی مُقاوقِیسدَن اِیککِیتَه چوُرِی هَدیَه قِیلِیب آلگَن اِیدِیلَر، اوُ کِیشِی اوُلَردَن بِیرِینِی حَسّان اِبنِ ثابِتگَه هَدیَه قِیلِیب بِیرَه دِیلَر.
- چُورِی جَنگ غَنِیمَتِی کَبِی مالِک شَخصنِی موُلکِی حِسابلَه نَه دِی.
- مَنَه بُو چوُرِی وَ جارِیَه لَرنِی سانِی، نِیچتَه بوُلِیشِی مُهِم اِیمَس، اوُ توُرتتَه عَیالگَه اوُیلَه نِیشنِی حُکمِی کَبِی بوُلمَیدِی.
- اِیککِی،اوُچ یا توُرتتَه حاطِیننِی اوُرتَه سِیدَه رِعایَت قِیلِینِیشِی کِیرَک بوُلگَن عَدالَتنِی چوُرِیلَر بِیلَن شَخصنِی اَصلِی حاطِینِی اوُرتَه سِیدَه رِعایَت قِیلِینِیشِیگَه اِیختِیاج هَم بوُلمَیدِی: وَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُواْ فِی الْیَتَامَى فَانکِحُواْ مَا طَابَ لَکُم مِّنَ النِّسَاء مَثْنَى وَثُلاَثَ وَرُبَاعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُواْ فَوَاحِدَةً أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ ذَلِکَ أَدْنَى أَلاَّ تَعُولُواْ (نساء/3) اَگَر یِیتِیم قِیزلَرگَه عَدالَت قِیلَه آلمَسلِیکدَن قوُرقسَنگِیز، سِیزلَر اوُچُون نِکاهِی حَلال بوُلگَن عَیاللَرگَه اِیککِیتَه، اوُچتَه، توُرتتَه دَن اوُیلَه نَه وِیرِینگلَر. اِیندِی اَگَر ( اوُلَر آرَه سِیدَه) عَدالَت قِیلَه آلمَسلِیکدَن قوُرقسَنگِیز، بِیر عَیالگَه( اوُیلَه نِینگ) یاکِی قوُل آستِینگِیزدَگِی چوُرِی بِیلَن (کِفایَه لَه نِینگ). مَنَه شوُ جَبرُو ظُلمگَه اوُتِیب کِیتمَسلِیگِینگِیزگَه یَقِینراق اِیشدِیر.
اِیندِی اَنَه بُو چوُرِیلَرگَه خاص بوُلگَن صِیفَتلَردَن یَنَه بِیرِی شوُکِی، اوُلَر آواز اَیتَه آلِیشگَن وَ مُسُلمانلَر هَم اوُلَرگَه قَرَب اوُلَرنِی آوازلَرِیگَه قوُلاق سالَه آلِیشگَن. بوُلِیب هَم نامَحرَم عَیال وَ اِیرکَکلَرنِی قَرَشلَرِی حَقِیدَه قوُیِیدَگِیچَه اَمر قِیلِینگَن: قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْۚ(نور/30) (اِی مُحَمَّد)، مُؤمِنلَرگَه اَیتِینگ، کوُزلَرِینِی (نامَحرَم عَیاللَرگَه تِیکِیشدَن ) توُسسِینلَر وَ عَورَتلَرِینِی سَقلَه سِینلَر! وَ قُلْ لَلْمؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أبْصَارِهِنَّوَیَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ(نور/31) مُؤمِینَه لَرگَه هَم اَیتِینگ، کوُزلَرِینِی (نامَحرَم اِیرکَکلَرگَه تِیکِیشدَن ) توُسسِینلَر وَ عَورَتلَرِینِی (حَرامدَن) سَقلَه سِینلَر!
(دوامی بار…….)