Савол: Абу Аъло мавдудий ва саййид Қутбга ўхшаганларнинг муовия розиаллоху анхуга ўхшаган сахобалардан айб топиб таъна қилишларидан бўлган хадаф нима? Мана бу ахли суннатни муқаддасотларини хақорат қилиш ва ахли суннатга хиёнат эмасми? Саййид Қутбга ўхшаган кишига муовия розиаллоху анхуга таъна қилишлиги муносиб ишми?
(матлабни комил матни)
Жавоб: бу ерда шу нарсага диққат қилайлик, мана бунга ўхшаш мисолларни баён қилишдан мақсад, улардан айб топиб таъна қилиш эмас,балки улардан дарс ва ибрат олиш бўлади. Бани жузаймани қатл қилишдаги Холид ибни Валидни ижтиходига ва Усома ибни Зайдни ижтиходига ўхшаш хато ижтиходларни баён қилишдан мақсад хам мана бундай хато ижтиходлардан,таъвилотлардан четланиш ва уларни такрорламасликдир, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам Холид ибни Валидни хато таъвилидан бароат қилганларидек бизлар хам уларни мана бу ишлардан бароат қилишимиз керак, пайғамбаримиз икки марта мархамат қилган эдиларки:
اللَّهُمَّ إنِّي أبْرَأُ إلَيْكَ ممَّا صَنَعَ خَالِدٌ.[1]
Ёки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам Усома ибни Зайдга хитоб қилиб айтган эдиларки:
«يا أسامةُ، أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ: لا إلهَ إلَّا اللهُ؟!»
“Эй Усома ла илаха иллаллохни айтганидан сўнг уни ўлдирдингми?” Усома мана бу шахсни ўлдиришдаги ўзини хато ижтиходи ва таъвилини асослаган пайтда росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдиларки:
«أَفَلَا شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ أَقَالَهَا أَمْ لَا؟!»[2]
Мана шу сабабга кўра айтгани ё айтмаганини билиш учун уни дилини ёриб кўрдингми? Усома айтдики: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мана бу сўзни шу даражада такрорладиларки, кошки мана шу куни ислом келтирганимда ва ундан олдин мусулмон бўлмаганимда эди, деб орзу қилдим.
Хабашага хижрат қилган ва бадр жангида ва бошқа жангларда росулуллох саллаллоху алайхи васалламни ёнида туриб иштирок этган сахоба Қуддома ибни Мазъун жумахий қуйидаги оятдан хато таъвил қилган эди, бу сахоба Умар ибни Хаттобни фарзандлари Абдуллох ва Хафсани тоғаси ва Умарни синглиси Сафияни хўжайини бўлади:
لَیْسَ عَلَى الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِیمَا طَعِمُواْ إِذَا مَا اتَّقَواْ وَّآمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَواْ وَّآمَنُواْ ثُمَّ اتَّقَواْ وَّأَحْسَنُواْ وَاللّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ(مائده/93)
Иймон келтирган ва яхши амаллар қилган зотлар учун – агар (харом нарсалардан) сақланиб, иймон ва яхши амалларида собит бўлсалар, сўнгра ўзларини сақлаб (у нарсаларнинг харомлигига) иймон келтирсалар, сўнгра аллохдан қўрқиб, чиройли амаллар қилсалар- (илгари) еб- ичган нарсаларида гунох йўқдир. Аллох чиройли амал қилгувчиларни севади.
Мана шу сахоба маст қилувчи ичимликни ичиш гунохига дучор бўлади ва унга тушунтириб равшан қилингандан сўнг Умар ибни Хаттоб томонидан унга хад ижро қилинади. [3]
Аллох таоло қуръонда пайғамбарларнинг Нухни, Юнусни, Иброхимни, Мусони хатто пайғамбари хотам саллаллоху алайхи васалламни хато ижтиходларини бир қисмини баён қилган. Мана бу пайғамбарлардан айб топиш ва уларга таъна қилиш эмас,балки улардан ибрат ва дарс олишдир, аллох таоло қиёмат кунигача пайғамбарларни ва ўзини авлиёларини мана бу хатоларини химоя қилади ва бизлар худди бошқа оятларни ўқиб дарс,ибрат олганимиздек мана бу оятларни қироат қилиб ибратланамиз.
Масалан мисол тариқасида айтадиган бўлсак,бизлар ўзимизни секуляр яқинларимизни хаққига дуо қилишни шаръий эмаслиги хақида сухбат қилган пайтимизда саййидимиз Иброхим алайхиссаломни хатоларига ишора қилишга уни айтишга мажбурмиз:
إِلَّا قَوْلَ إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ (ممتحنه/4)
Фақат Иброхим ўз(ининг кофир бўлган) отасига:”албатта мен ( аллохдан) сен учун мағфират сўрайман,
Ёки бўлмасам ахли даъват ва даъватдан қочмаслик ва даъватдан қочишлик зулм бўлиши ва махсусан фарзи аъйн бўлган замонларда шахсни золимлар жумласига кириб қолишига сабаб бўлиши хақида сухбат қилинган пайтда саййидимиз Юнусни достонига ишора қиламиз, чунки бизлар бундан ибрат олиб золимлар жумласидан бўлиб қолмаслигимиз учун керак:
لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَکَ إِنِّی کُنتُ مِنَ الظَّالِمِینَ (انبیاء/87)
“Хеч илох йўқ, магар ўзинг бордирсан, эй пок парвардигор, дархақиқат мен (ўз жонимга) жабр қилгувчиладан бўлиб қолдим”,деб нидо қилган (пайтини эсланг)
Сахобалар,тобеъинлар ва бошқа мужохид мўъминлар хам мана шу қоидага тобеъдирлар. Ибни Хажар Асқалоний рохимахуллох айтадики: “ахли суннат шунга иттифоқ қилишганки, сахобалардан хеч қайси бири қилган ишлари сабабли айбланмаслиги керак”. Бизлар бу ерда уларни айбламаймиз, балки уларни комил хурмат қилган холда уларнинг хато ижтиходларини баён қиламиз ва тўғри назарни билдирамиз. [4]
-“Ла илаха иллаллох” ахлини қонидан мухофизат қилиш ва “ла илаха иллаллох” ахлига нисбатан ёмон гумон қилишдан сақланиш ва мўъминга нисбатан ёмон гумон қилишни харомлиги
«وأن يُظَنَّ بِهِ ظَنَّ السَّوءِ»[5]
ва”ахкомларни тартиблаш ва хукм содир қилиш зохирий сабабларга асосан қилиниши” хақида сухбат қилар эканмиз, Усома ибни Зайд розиаллоху анхуни достонига ва у кишини хато ижтиходи,таъвилига ишора қиламиз, бу ерда биз у кишини хақорат қилиб ёки баъзиларни сўзига кўра таъна қилмоқчи эмасмиз ,балки бу ишдан дарс олиб ибратланмоқчимиз; [6]
-Ёки Абу Аъло Мавдудийга ўхшаб исломий хокимиятни касаллик илмини тарихини ўрганиш бўйича “хилофат ва мулукият” номли китобни ёзган пайтида, исломий хилофатни шохигарликка айланиш сабаблари хақида сухбат қилиши хам табиий нарса, албатта бу ерда муовиянинг катта бидъатни омили сифатида айтилади. Масалан айтадики: мана бу исломий хукумат қонуний ва усулга асосланган эди, у қонунларга асосланган холда тузиб чиқилган эди………. муовия вилоят хокими сифатида қонун бўйича байъат берилган халифага байъат беришдан бош тортишликка хаққи йўқ эди. [7][8]
-Ёки саййид Қутб хилофати рошидинни ва рахбариятни хуқуқи ва дорул исломни бархақ рахбариятига қарши қўзғалон ва қиём қилишни ношаръий эканлигини текшириб бу хақида сухбат қилган пайтида муовияга ишора қилишга мажбур. Саййид Қутб (1387 қамарийда шахид бўлган) айтадики: аслида исломий умматни бутун ер юзи бўйича фақат бир имоми бор, одамлар бир имомга байъат қилган пайтида агар бир бошқа шахс имомликни иддаъо қиладиган бўлса мўъминлар уни ўлдиришлари лозим; чунки улар боғийлардир. Мана шу аслни эътиборга олган холда, имоми Али жамал ва соффайнда ахли бағийга қарши жанг қилди ва катта сахобалар хам у кишини ёнида бўлишган. Агар диққат қилсак шуни билиб оламизки, аслида саййид Қутб янги бир нарсани айтмаган,балки фақатгина сахобаларни ва мусулмонлар аиммасини ижмоъсини баён қилган холос. [9][10][11]
-Ёки ибни Таймияга ўхшаган кишилар хилофати рошида давридаги қўғзалончилар жараёнини кўздан кечириб касаллик илмини тарихини текшириб чиққан пайтида Усмон ибни Аффонни хукуматини босиб ўтган йўлига ишора қилиши лозим бўлади. [12]
Бизлар мана шунга ўхшаган юзлаб ўринларда юзлаб сахобаларга ва уларни хаётларига ишора қилишимизга тўғри келади, хатто Абу Зардек сахобага хам сўздаги бир хато сабабли қуйидаги сўзларни айтилган:
إنّكَ امْرُؤٌ فِيكَ جَاهِلِيَّةٌ.[13]
Мана бунга ўхшаган ўринларни барчасида қуръондаги пайғамбарларни хатоларини баён қилинганда ва юзлаб сахобаларни хатоларини айтилганда эътироз билдирилмайди, аммо бир киши хокимият масаласига кириб исломий хукуматни нубувват манхажига қайтиши борасида фаолият олиб борса ва шу йўлда муовияни исмини келтирса ва муовияни қўзғалони хақида сўз очадиган бўлса, бир гурух кишилар дарров ёниб кетишади. Мана бу ерда бу шахсларни хадафи хақни ва росулуллох салаллоху алайхи васалламни асхобларини ё муовияни шахсиятини химоя қилиш эмас, балки мана бу даъватчи кишиларни шахсиятини терор қилиш ва мусулмонларни уларга қарши қўйиш ва мусулмонларни улардан ва уларни инқилобий андишаларидан узоқлаштириш ва муовияга ўхшаган кишиларни бахона қилиб олиб тоғутларга ва исломий диёрларга хоким бўлиб олган сотқинларга хизмат қилишдир. Асл мақсад Абу Аъло Мавдудий ва саййид Қутбга ўхшаганлар етакчилик қилаётган нубувват манхажи асосидаги исломий хокимият ва бурилиб кетган бидъат хокимиятларни танқид қилиш борасида исломий сахих манхажга зарба уришдир; уларни аслий мақсади динга хизмат қилиш ё росулуллох саллаллоху алайхи васалламни асхобларини химоя қилиш эмас, балки ташқи секуляр кофирларни қўлидаги ички сотқинлар ва махаллий тоғутларга хизмат қилишдир.
Бу ерда яна бир қизиқ бир нуқталардан бири шуки,Абу Аъло Мавдудий ва саййид Қутб ва ибни Таймияга ўхшаш кишилар ёки бошқалар Усмон ибни Афвонни исломий хокимиятини касаллик илмини тарихини кўздан кечиришса ва ахли суннатни буюк аиммаларига эргашган холда муовияни дорул исломга қарши қилган хатоларини айтишган пайтда, мана бу шахслар бақир-чақир қилиб бошлашади,аммо ўртада танқид қилиш масаласи юзага келса ё оли саъуд режимига ўхшаш мусулмонларни устида хоким бўлиб олган тоғутларга қарши қиём қилиш ёки хатто ўнлаб ахли тафарруқ бўлган хизбларни орасидан уларни биттасига қарши иш олиб бориш масалаларига дуч келишса, хаворижга ўхшаган энг ёмон сўзлар билан мана бу қиёмларни махкум қилишади ва уларни устидаги мана бу хокимлар ва амирларига қарши қиём қилганларни яъни муовияни ишини такрорлаганларни қонини халол қилиб олишади ва уларни бошидаги тоғутларга,волийларга қарши бир оғиз сўзни айтган кишини зиндонга,азобга ва хатто ўлимга махкум ,деб билишади; яъни уларни фосид хокимлари, тоғутлари росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг ашара мубашшарадан хисобланган рошид халифаларидан хам баландроқда туради. Сизни назарингизда салтанат маърузачилари бўлган мана бу дастани мақсади ва [14]
«المُنافِقونَ وَالَّذينَ في قُلوبِهِم مَرَضٌ وَالمُرجِفونَ»(احزاب/60)
ва даъват ва жиход ахлига нисбатан қилаётган душманчиликлари ва мусулмонларни устидаги хоким тоғутлардан химоя қилишларидан бўлган хадафлари очиқ-ойдин бўлмаганми?
Бизлар садрил исломни тарихидан сухбат қилган пайтимизда аслий меъёр ва кўз-қарашимизни ойнаги қуръон ва сахих суннат бўлиши керак, кейинги ўринда эса турли-хил назарларни текшириш,тахлил қилиш, матлабни хазм қилиш туради, бизни бахсимизни мақсади хам шу бугунги куннинг эхтиёжига жавоб беришдир, бу ерда бекорчи вақтни ўтказиш учун бир достонни таърифлаб бериш ё мусулмонларни мазхабий ихтилофларини хизматида бўладиган тарихдан пишмаган бир материални ироя бериш ва уларни хиссиётлари билан ўйнашиш, ва нихоят мусулмонларни орасида тафарруқни вужудга келтириш ва мусулмонларни секуляризм динини ахзоблари,секуляристлар томонга яқинлаштириш бизларни хадафимиз эмас.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
[1] بخاری4339-7189
[2] بخاری4269-6872/ مسلم96-97/ وعن أُسامةَ بنِ زَيْد، رضي اللَّه عنهما، قال: بعثَنَا رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم إلى الحُرَقَةِ مِنْ جُهَيْنَةَ ، فَصَبَّحْنا الْقَوْمَ عَلى مِياهِهم، وَلحِقْتُ أَنَا وَرَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ رَجُلاً مِنهُمْ فَلَمَّا غَشِيناهُ قال: لا إِلهِ إلاَّ اللَّه، فَكَفَّ عَنْهُ الأَنْصارِي، وَطَعَنْتُهُ بِرْمِحِي حَتَّى قَتَلْتُه، فَلَمَّا قَدِمْنَا المَدينَةَ ، بلَغَ ذلِكَ النَّبِيَّ صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، فقال لي: « يا أُسامةُ أَقَتَلْتَهُ بَعْدَ ما قال: لا إِلهَ إِلاَّ اللَّه؟ قلت: يا رسولَ اللَّه إِنَّمَا كَانَ مُتَعَوِّذا، فَقال: « أَقًتَلْتَهُ بَعْدَ مَا قَالَ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ؟،» فَما زَالَ يُكَرِّرُهَا عَلَيَّ حَتَّى تَمنَّيْتُ أَنِّي لَمْ أَكُنْ أَسْلَمْتُ قَبْلَ ذلِكَ الْيَوْم. متـفقٌ عليه./ از اسامه بن زيد رضی الله عنهما مرويست که گفت:رسول الله صلی الله عليه وسلم ما را به منطقهء حرقه از قبيلهء جهينه فرستاد، و ما سپيده دم مردم را در سر آبهای شان يافتيم. من و مردی از انصار يکی از آنان را تعقيب کرديم و چون به وی رسيديم گفت: لا اله الا الله، انصاری خود را از او بازداشت و من او را به نيزه زده کشتم و چون به مدينه رسيديم اين خبر به پيامبر صلی الله عليه وسلم رسيده و به من فرمود: آيا بعد از آنکه لا اله الا الله گفت، وی را کشتی؟ گفتم: يا رسول الله صلی الله عليه وسلم او پناه جوينده بود.باز فرمود: آيا او را بعد از آنکه لا اله الا الله گفت، کشتی؟ و اين سخن را به اندازهء تکرار فرمود که آرزو کردم کاش پيش از اين روز مسلمان نشده بودم.
وفي روايةٍ : فَقالَ رسولُ اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: « أَقال: لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَقَتَلْتَه؟، قلت: يا رسولَ اللَّه، إِنَّمَا قَالَهَا خَوْفاً مِنَ السِّلاح، قال: « أَفَلا شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ حَتَّى تَعْلَمَ أَقَالَهَا أَمْ لا؟،» فَمَا زَالَ يُكَرِّرُهَا حَتَّى تَمَنَّيْتُ أَنِّي أَسْلَمْتُ يَؤْمئذ./ و در روايتی آمده که باز رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: آيا لا اله الا الله گفت، و او را کشتی؟گفتم: يا رسول الله صلی الله عليه وسلم از بيم اسلحه اين کلمه را گفت. فرمود: آيا دلش را شق کردی تا بدانی از اين سبب آنرا گفته يا نه؟ و به اندازهء اين سخن را تکرار نمود که آرزو کردم کاش در آن روز اسلام می آوردم.
[3] ابن اثیر، علی بن ابیالکرم، الکامل، ج۲، ص۵۶۹. / ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۳، ص۱۰۵./ ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب فی معرفه الاصحاب،، ج۳، ص۱۲۷۷./ بلاذری، احمد، فتوح البلدان، ج۱، ص۱۰۰./ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۵، ص۳۲۲.
[4] ابن حجر عسقلانی، فتح الباری 13/37
[5] رواه البيهقي في «شعب الإيمان» (5/296) (6706)، الألباني في «سلسلة الأحاديث الصحيحة» (3420)./ تنبيه الخواطر ج 1 ص 52 .
[6] القرطبی، الفتح ۱۲/۲۴۳
[7] ابوالاعلی مودودی، خلافت و ملوکیت، ص 399.
[8] -خلافت و ملوکیتص 141-144
[9] سید بن قطب، فی ظلال القرآن، ج6، ص3343
[10] سید بن قطب، فی ظلال القرآن، ج6، ص3343
[11] الموسوعة الفقهیة، وزارة الاوقاف و الشؤون الاسلامیه، ج۱، ص۳۳، نیز: ص۴۲- ۴۳، کویت، ۹۸۰م./ سلاوی، احمد، الاستقصاء، ج۸، ص۷، جم، به کوشش جعفر ناصری و محمد ناصری، دارالبیضاء، ۹۹۷م./ طاش کوپریزاده، احمد، ج۱، ص۴۶، ص۴۹، الشقائق النعمانیة، بیروت، ۹۷۵م.
[12] ابن تیمیه، منهاج السنة جلد ٧ صفحه ٤٥١ و ٤٥٢./ عثمان به قدرت كه رسيد در اول كارش ، آرامش و صبر و هدايت و رحمت و بخشش بود، و ( عثمان) نه قوت و قدرت عمر را داشت و نه سياست عمر را ، و نه كمال عدل عمر را داشت و نه زهد عمر را داشت، و اين شد كه بعضي ها در او طمع هايي كردند، و از اقوام خود در امور حكومت و اموال كساني را بر قدرت گماشت و به سبب به كارگيري خويشاوندانش بر او ايراداتي گرفتند، و اين كار ( فتنه جويي ها) باعث رغبت بعضي ها به دنيا و نترسيدن از الله و از شخص خليفه شد و اين سبب ضعف ايشان شد و به دليل به كار گيري خويشاوندانش در امور ولايت و اموال فتنه اي به وجود آمد كه نتيجه اش شهادت مظلومانه ايشان شد.
[13] مسلم661/ بخاری30
[14] عبدالعزيز بن عبدالله بن باز، المفتي العام للمملكة العربية السعودية سابقًا، وصف «بن لادن» بأنه «من المفسدين في الأرض، ويتحرى طرق الشر الفاسدة وخرج عن طاعة ولي الأمر».وفي مجلة البحوث الإسلامية، قال «بن باز»: «نصيحتي للمسعري والفقيه وبن لادن وجميع من يسلك سبيلهم، أن يَدَعوا هذا الطريق الوخيم، وأن يتقوا الله ويحذروا نقمته وغضبه، وأن يعودوا إلى رشدهم، وأن يتوبوا إلى الله مما سلف منهم، والله سبحانه وعد عباده التائبين بقبول توبتهم، والإحسان إليهم».
أما صالح بن فوزان عبدالله الفوزان، العضو هيئة كبار العلماء، لما سُئِلَ عن تأثير أسامة بن لادن على الشباب في العالم، قال: «إن كل من اعتنق هذا الفكر، ودعا إليه وحَرَّض عليه فهو من الخوارج، بقطع النظر عن اسمه وعن مكانه، فهذه قاعدة أن كل من دعا إلى هذه الفكر وهو الخروج على ولاة الأمور وتكفير واستباحة دماء المسلمين فهو من الخوارج»، ونُشرت تلك الفتوى في الجزء الثاني من كتاب «الإجابات المهمة في المشاكل الملمة».