Четлаб ўтиб бўлмайдиган исломий “иттиход жараёни, бугунги кундаги тафарруқдан исломий “вахдат”га ўтиш давридир.(4)
(5-қисм)
Муғуллар хокимияти турли-хил қабилаларни “иттиходидан” ташкил топган эди, улар 616 йилда эронга хамла қилишади. Улар биринчи марта Исфахонга хамла қилган пайтларида султон Жалолиддинни ришодати сабабли Исфахонни босиб олишга қодир бўлмаган ва мағлуб бўлишганди, аммо 633 йилда яъни қоон ўгетларини даврида исфахонни шофеъийлари ханафийларни қатли ом қилиш шарти билан муғулларга шахар дарвозаларини очиб беришади. Мана бу равиш билан шахарга кирган муғуллар ханафийларга қўшиб шофеъийларни хам қатли ом қилади.
Райда хам худди шу сенорио бўлиб ўтган эди, буни оқибатида ханафийлар билан шофеъийлар “жабанавиён” номли муғул қўмондони томонидан қатли ом қилинади. Шофеъий мазхабидагилар муғул лашкарини истиқболига чиқиб рай шахрини ярмини ташкил қилган ханафий мазхабидагиларни қатли ом қилишга қўзғатишади. Муғуллар аввал ханафийларни қатли ом қилишади, аммо улар ўзларини ватандошларини қонини тўкишга шунчалик харис бўлган одамларда яхшилик бўлмайди,деб, шофеъийларни хам қатли ом қилиб ханафийларни орқасидан жўнатиб юборишади.
Яна бир бошқа ўрин андалус воқеасидир:
Андалус мусулмонлари яманий ё қайсий бўлиш сабабли ўзаро бир-бирлари билан ихтилоф қилиб ўзларини ўрталарида жангларни ва қонли хиёнатларни тажриба қилаётган пайтларида, насронийлар мусулмонларга қарши иттиходияларни ташкил қилишади, хатто мусулмонларга қарши мусулмонларнинг бир дастаси билан хам ёки яхудийлар билан хам муттахид бўлишади, мана булар билан бир қаторда Барроқ ибни амморга ўхшаш хоинларни таклифи билан юмшоқ жанг ва мусулмонларни маданияти ва ақидасига фирибгарлик қилиш ва уларни орасига кириб бориш ва залилона музокараларни қабул қилиш сингари ишлар ўртага ташланди; шорламонийни замонидан сўнг муттахид бўлган насронийлар – махсусан икки насроний давлат бўлмиш қиштола ва оргунни иттиходи билан- тарқоқ мусулмонларга қарши ўзларини хамлаларини шиддатини кучайтиришди ва нихоят мусулмонларни хукуматига хатто мусулмонларни мавжудиятига хам 781 йил ўтгач якун ясашди. Албатта мусулмонларни устида хоин яхудийларни ақидаларини мустахкамлаш судларини хам йўлга қўйишади, андалусда қолган мусулмонлар учун андалусда энг ёмон, баттар давр бошланади,мана бу мусулмонлар хиёнатлари эвазига маошни ўзларини нобуд бўлишлари орқали олишади.
Ўзингиз бир тасаввур қилиб кўринглар мусулмонларни қабилалари ва кичик иморатлари бошқа қабилалар ва иморатлар билан жанг қилиш учун насронийлар билан муттахид бўлишарди. Масалан ғарнатадаги бани насрни давлати лиюнни подшохи фердинанд билан андалусдаги мусулмонларни кичик хукуматларини нобуд қилиш учун муттахид бўлади ва бирлашган холда мусулмонларни қирғин қилади, аммо мусулмонларни тарқоқ кичик хукуматлари аста-секинлик билан нобуд бўлгач навбат ғарнатадаги бани наср давлатига хам етиб келади ва муттахид насронийлар 897 қамарий йилда андалусдаги мусулмонларни охирги хокимиятини хам нобуд қилиб ташлайди. Мусулмонлар тафарруқ ва ақидавий,рафторий фасодлар сабабли нобуд бўлиб кетишади ва улар ибрат олувчилар учун мусулмонларнинг тарихида энг буюк ибрат бўлиб қолишди.
فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ؟
(давоми бор…..)