Четлаб ўтиб бўлмайдиган исломий “иттиход жараёни, бугунги кундаги тафарруқдан исломий “вахдат”га ўтиш давридир.(4)
(матлабни комил матни)
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ўзлари эга бўлган хукумат қудратини химояси остида қандай кофирлар билан бўлиб хам қандай ақидаларга,амалларга эга бўлган кофирлар билан муттахид бўлганликларини кўриб чиқдик! Энди биз баъзи кишиларни нихоятда қўрқитиб юборган мусулмонларни орасидаги “иттиход” га даъват қилмоқчимиз! Мана бу “иттиход”да бизлар мусулмонлар билан фалон оятни ё тарихий ривоятни таъвилида,ижтиходида ихтилофга эга бўлишимиз мумкин.
-Нима учун улар бошқа мусулмонлар билан баъзи бир ўринларда ихтилофга эга бўлишса хам, бир жибхада исломий “иттиход”га эриша олишимиз мумкинлигини тушуниб етишмайди?
-Душман мусулмонлар билан жанг қилишга қодир бўлмаган жойда уларни ўртасига ихтилоф ташлаш ва мусулмонларни орасига тафарруқни тарқатиш орқали икки асрдан буён уларни устида хукмронлик қилаётганини билишса хам, нима учун тафарруқга, ички жангларга,қирғин шиорларига чақириб ётишибди?
Хар куни бутун жахон секуляр кофирлари томонидан мўъминлар қатли ом бўлаётган бўлса хам, нима учун жохилона бир-бирларини ўлдиришади? Аслида эса улар хатто жанг қизиб турган пайтда хам, агар бир кофир жангчи мен иймон келтирдим,дейдиган бўлса, у билан жанг қилмаслик кераклигини ва Усома ибни Зайдни хатосини такрорламаслик лозимлигини яхши билишади:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً»
-Энди жанг майдонларидан узоқда бўлган ва мусулмон эканлиги хам очиқ-ойдин кўриниб турган кишилар хақида нима қилиш лозимлиги аниқ нарса, мана бу мусулмон кишиларни танхо гунохи шуки сизларни фикрингиз,таъвилингизга, ижтиходларингизга мухолиф экани холос, аммо улар аллохни шариатига мухолиф эмаслар.
Агар сен хам мухаллимга ўхшаб нафсоний ва дунёвий далилларга кўра сўз билан ё қўлинг билан мусулмонларни ўлдирсанг ёки уларни ўлдирилишига рози бўладиган бўлсанг, албатта буни жавобини берасан ва ўзингни қуйидаги сўзларга сазовор қилиб оласан:
«اِذْهَبْ لاَ غَفَرَ اللّهُ لَکَ؛
кетавер аллох сени мағфират қилмасин, чунки сен росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилган хатарли гунохни қилгансан:
كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مُؤْمِنٌ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا[1]
Аллох барча гунохларни кечириши мумкин,магар секуляр холда ўлган кишини ё мўъмин киши қасддан ўлдирган мўъминни кечирмайди. Энди секуляр ё мушрик кимса жаханнамда абадий қолади, қотил мўъмин хам – аллох яхшироқ билади- жаханнамда гунохига яраша қолади.
Энди агар сен ўзингни ё гурухингни ғалат таъвили ва тафсири сабабли жанг қизиб турган ва қарор қабул қилиш қийин пайтда , шаходатайнни тили билан айтиб турган ва муртадларни гурухида бўлмаган мусулмонни ўлдирадиган бўлсанг, ўзингни росулуллох саллаллоху алайхи васалламни саволларига тайёрлаб қўй:
« أَقَتَلْتَهُ بَعْدَمَا قَالَ: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ؟!»
ёки Усома ибин Зайд розиаллоху анхуга ўхшаб хато қилмоқчимисан? Унда:
«فَكيْفَ تَصْنَعُ بلا إِله إِلَّا اللَّهُ إِذا جاءَت يوْمَ القيامَةِ؟!»
Сен мусулмон кишини мушрик дейиш ва ноўрин такфир қилиш орқали фақатгина сен билан бир неча фиқхий амалларда,шаръий манбаъларда ихтилофга эга бўлган кишини ўлдиришга қасд қиляпсан, аслида мана бу кишини ўтмишига назар солсанг уни ўзини,аждодларини исломда кўп фаолиятлари мавжуд, улар минглаб масжидларга эга, агарчи зохирда мужмал исломга эга бўлишса хам дунёда муттақин ва муфлихин кишилардан хисобланишади:
«أُوْلَئِکَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (بقره/5)
Мана бу кишиларни кимлар эканига диққат қилайлик?
الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ (بقره/3)
Ғайбга ишонадиган,намозни тўкис адо этадиган ва биз ризқ қилиб берган нарсалардан инфоқ- эхсон қиладиган тақволи кишилар учун рахбар- йўлбошчидир.
« والَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ» (بقره/4)
Улар сизга нозил қилинган ва сиздан илгари тушурилган нарсаларга (динларга) иймон келтиридилар ва охират кунига аниқ ишонадилар.
Ахли қиблани барчаси мана бу ўринларга иймон келтиришмайдими?
1- یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ
2- یُقِیمُونَ الصَّلاةَ
3- وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ
4- یُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ
5- وَبِالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ
Энди шофеъий,шиъа,ханафий,моликий ва …….иборат барча ахли қиблани мана бу ўринларга иймон келтиришидан хабардор бўлган бўлсанг, аллох таолони сўзини қабул қил ва ахли хаво ва хавасни, ахли танаффурни ва кинали сўзларини бир четга ташла ва айтгинки:
أُوْلَئِکَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (بقره/5)
Сахих суннатда хам келганки, жибрил алайхиссалом пайғамбар саллаллоху алайхи васалламдан савол қилиб айтади:
«أخبرنی عَنْ الْإِیمَانِ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَیْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ صَدَقْتَ.».[2]
“Менга иймон хақида хабар бер, у киши мархамат қилдиларки: иймон қуйидаги нарсаларга иймон келтиришдан иборатдир: 1- аллохни ягона эканига,2- малоикаларга,3- пайғамбарларга,4- қиёмат кунига, 5- тақдирни яхши ва ёмонига. Шунда рост айтдинг,деди.”
Ислом арконлари хам бешта: ( шаходатайн, намоз,рамазон рўзаси, закот, хаж). Абдуллох ибни Умардан келтирилган хадисда келганки, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:
«بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ وَصَوْمِ رَمَضَانَ وَحَجِّ الْبَیْتِ».[3]
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам яна мархамат қиладиларки:
« مَن صَلَّى صَلَاتَنَا»
кимки бизларга ўхшаб намоз ўқиса,
«واسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا»،
ва бизни қибламизга юзланса,
«وأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا»
биз сўйган нарсаларни истеъмол қилишса,
«فَذلكَ المُسْلِمُ الذي له ذِمَّةُ اللَّهِ وذِمَّةُ رَسولِهِ»،
Мана бундай кишилар мусулмондир. Бундай шахсларга аллох ва росули омонлик берган.
«فلا تُخْفِرُوا اللَّهَ في ذِمَّتِهِ.»[4]
Шундай бўлгач худони омонлигида бўлган кишига хиёнат қилманглар.
Суфийлар,ашъарийлар, мотрудийларни барчаси ва ахли қиблани хаммаси мана бу ўринларга иймон келтиришмайдими? Улар иймон келтирган экан, келинглар уларни ахли иймон дейдиган аллох ва росулини,жибрилни сўзларини қабул қилайлик ва ахли хаво ва хавасни сўзларини бир четга ташлайлик ва кўз- қарашларимизни аллохдан,росулидан,жибрилдан намуна олиб ўзгартирайлик.
Аллох таоло ва росули саллаллоху алайхи васаллам бизларни шундай даъват қилган, мана бу даъватга фақат икки ўрин билан жавоб берса бўлади:
إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (نور/51)
Аллох ва унинг пайғамбарига ўрталарида хукм чиқариш учун чорланган вақтларида, мўъминларнинг сўзи “эшитдик ва бўйсиндик”, (демоқдир). Ана ўшалар нажот топгувчилардир.
Ёки аллохга ўзларига берилган нарсани махкам ушлашликка ва амал қилишликка паймон беришгандан сўнг
قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا (بقره/93)
Эшитдик ва лекин осийлик қилдик!-дейишди.
деган яхудий кофирларга ўхшаш бўлиши мумкин.
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам яна бешта ўринга амр қиладилар:
أَنا آمرُكُم بخَمسٍ اللَّهُ أمرَني بِهِنَّ، السَّمعُ والطَّاعةُ والجِهادُ والهجرةُ والجمَاعةُ[5]
Аллох таоло уларни менга буюрган бешта нарсага сизларни амр қиламан: эшитиш, итоат қилиш, жиход, хижрат қилиш, ва жамоат билан бирга бўлиш.
Энди сиз мушаххас қилиб берингчи, аллох ва росули саллаллоху алайхи васалламни очиқ ва равшан хабарларига нисбатан тутган ўрнингиз қайси?
1- мўъминлар ва муфлихинни ўрними?
«سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا»
2- яхудларни ўрними?
«سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا»
Анас ибни Молик розиаллоху анху росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан ривоят қилиб айтадики:
«أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ، إِلَّا بِحَقِّهَا» قِيلَ: وَمَا حَقُّهَا؟ قَالَ: «زِنًى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلَامٍ، أَوْ قَتْلُ نَفْسٍ فَيُقْتَلُ بِهِ»[6]
Мен одамлар ла илаха иллаллох дегунларича жанг қилишга маъмур бўлдим. Агар уни айтишса, жон ва молларини мени томонимдан химоялаб олишибди. Магар уларни ўзлари ўлимга ва молларини эгаллаб олишга мустахақ бўлишса. Ўлимга мустахақ бўлиб молларини эгаллаб олинадиган кишилар кимлар бўлади? Мархамат қилдиларки: турмуш қургандан сўнг зино қилганлар ё муртад бўлганлар ва исломдан қайтиб кетганлар ёки бошқа бир кишини ўлдирган кишилар; мана бу холатларда ўлдирилади.
Бошқа бир хадисда росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:
لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، يَشْهَدُ أنْ لا إلَهَ إلَّا اللَّهُ وأَنِّي رَسولُ اللَّهِ، إلَّا بإحْدَى ثَلاثٍ: النَّفْسُ بالنَّفْسِ، والثَّيِّبُ الزَّانِي، والمارِقُ مِنَ الدِّينِ التَّارِكُ لِلْجَماعَةِ.[7] النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالْمُرْتَدُّ عَنِ الإِسْلامِ التَّارِكُ لِدِينِهِ فَغَيَّرَ إِيمَانَهُ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ [8].
Ла илаха иллаллох ва Мухаммадур росулуллох деб шаходат бериб турган мусулмон кишини жонини олиш халол эмас, магар уч суратда мумкин: турмуш қурган (эркак ё аёл) зино қилса, нафсни муқобилида нафс ўлдирилади ва динини тарк қилиб кетган киши ва жамоатдан узоқлашиб кетган киши. Яъни мусулмон шахсни қони фақат уч холатда халол бўлади: 1- турмуш қурган эркак ё аёл зино қилган пайтида,2- бир нафсни ўлдирган киши, 3- муртад бўлган киши.
Анас ибни Молик розиаллоху анхудан савол қилинади:
يَا أَبَا حَمْزَةَ، مَا يُحَرِّمُ دَمَ العَبْدِ وَمَالَهُ؟ فَقَالَ: مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، وَصَلَّى صَلاَتَنَا، وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا، فَهُوَ المُسْلِمُ، لَهُ مَا لِلْمُسْلِمِ، وَعَلَيْهِ مَا عَلَى المُسْلِمِ [9]
Эй або Хамза! Бандани қони ва молини нима мухтарам қилади? Айтдики: аллохни ягоналигига шаходат берган ва қибламизга юзланган ва бизга ўхшаб намоз ўқиган ва бизлар сўйган нарсалардан еган хар бир киши ; мусулмондир. Мусулмонни барча хуқуқларига эгадир.
Аби Қилоба рохимахуллох хам айтадики:
فَوَاللَّهِ ما قَتَلَ رَسولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ أحَدًا قَطُّ إلَّا في إحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ: رَجُلٌ قَتَلَ بجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إحْصَانٍ، أوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ ورَسولَهُ، وارْتَدَّ عَنِ الإسْلَامِ[10]
Аллохга қасамки, пайғамбаримиз мана бу учта сифатдан бирига эга бўлган кишиларнигина ўлдирганлар: бир киши бошқа бир кишини қасддан ўлдирган бўлса, ёки турмуш қурган киши зино қилган бўлса, ёки аллох ва росулига қарши жанг қилган ва исломдан муртад бўлган киши.
Мана бу ўринларда хам гохида хукм содир қилиш мутахассисларга боғлиқ бўлиб қолади. Қуддома розиаллоху анхуга ўхшаш сахоба хато “таъвил” қилиш билан тахлил хаддидаги жиноятни қилиб қўяди, у киши узрга эга деб ташхис берилади ва у киши хақида такфир бўлмаган,деб хукм содир қилинади.
Шунга ўхшаш қасос ва ражм (тош отиш) хукмларини содир қилиш бўйича хам гохида мутахассисларга боғланиб қолади, мушаххас хуқуқлар билан исломга кириб келган кишини устида иртидод хукмини содир қилиш хам осон бўлмайди,балки агар бир шахс мукаффара ва куфр бўйича муттахам қилинган бўлса, биз уни “тўрт филтер”дан ( 1- жиноятни исбот қилиш, 2- жиноятни аллох ва росули томонидан тасдиқланиши, 3- такфирни шартлари, 4- такфирни монеъликлари) ўтказамиз, агар бу шахс 1-огох холида ва ақидавий,амалий жахлга эга бўлмаган холатда,2- қасддан ва унутиб қўйган ёки хато сабабли бўлмаган бўлса, 3- мажбур бўлмаган холда ўзини ихтиёри билан мана бу мукаффарани содир қилган бўлса,”ишонч” билан шубхасиз фосид деб ташхис берилса унга муртад дея оламиз, шахс мана бу усул билан муртад бўлмаган ва ошкор кофирларга қўшилмаган бўлса, агарчи у ахли бидъат бўлса хам у мусулмонлар жумласидан хисобланади, уни хатто бир калима билан бўлса хам қўрқитишга сизни хаққингиз йўқ.
«لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا»[11]
Аммо аввалги исломий хукумат қулагандан ва турли-хил шохигарликлар қудратга келгандан сўнг бизлар мусулмонлар тарихида нималарни кўрдик?
Имоми Шофеъий рохимахуллох моликийлар томонидан уриб калтакланади ва ногирон бўлиб қолади,хамда мана шу калтакланишни оқибатида хам бир муддатдан сўнг вафот топади, аслида мана бу мазхабий тўқнашувлар рошидинни исломий хукумати қулагандан сўнг бошланган эди, мана хозирги пайтгача у давом этиб келяпти. Бу ерда барча мусибатларни зикр қилиш учун бир муфассал китоб ёзилиши керак,бизни бугунги мажлисимизда бунга имконият йўқ, шу сабабли бугунги бахсимизга алоқаси бўлган бир неча ўринга ишора қиламиз:
Мусулмонлар ўзларини нобуд бўлишлари учун заминани сон-саноқсиз тафрақалар ва ички жанглар хилма-хил фосид рафторлар билан мухайё қилганликларини хаммамиз яхши биламиз. Оли хўжанд хонадони рахбарлигидаги “дардашт” махалласидаги шофеъийлар билан оли соъид хонадони рахбарлигидаги “жубора” махалласини ханафийларини ўртасидаги жангларни унутиб бўладими? Мана бу хонадонни хар иккиси ўзини бир мазхабни намояндаси деб билишарди, улар шунчалик одамларни қийин ахволга солиб ташлаган эдиларки, одамлар улардан безор бўлиб чарчаган ва бир золим пайдо бўлиб мана бу икки хонадонни бир неча асрлик жангларидан нажот беришларини орзу қилардилар.
Муғуллар хокимияти турли-хил қабилаларни “иттиходидан” ташкил топган эди, улар 616 йилда эронга хамла қилишади. Улар биринчи марта Исфахонга хамла қилган пайтларида султон Жалолиддинни ришодати сабабли Исфахонни босиб олишга қодир бўлмаган ва мағлуб бўлишганди, аммо 633 йилда яъни қоон ўгетларини даврида исфахонни шофеъийлари ханафийларни қатли ом қилиш шарти билан муғулларга шахар дарвозаларини очиб беришади. Мана бу равиш билан шахарга кирган муғуллар ханафийларга қўшиб шофеъийларни хам қатли ом қилади.
Райда хам худди шу сенорио бўлиб ўтган эди, буни оқибатида ханафийлар билан шофеъийлар “жабанавиён” номли муғул қўмондони томонидан қатли ом қилинади. Шофеъий мазхабидагилар муғул лашкарини истиқболига чиқиб рай шахрини ярмини ташкил қилган ханафий мазхабидагиларни қатли ом қилишга қўзғатишади. Муғуллар аввал ханафийларни қатли ом қилишади, аммо улар ўзларини ватандошларини қонини тўкишга шунчалик харис бўлган одамларда яхшилик бўлмайди,деб, шофеъийларни хам қатли ом қилиб ханафийларни орқасидан жўнатиб юборишади.
Яна бир бошқа ўрин андалус воқеасидир:
Андалус мусулмонлари яманий ё қайсий бўлиш сабабли ўзаро бир-бирлари билан ихтилоф қилиб ўзларини ўрталарида жангларни ва қонли хиёнатларни тажриба қилаётган пайтларида, насронийлар мусулмонларга қарши иттиходияларни ташкил қилишади, хатто мусулмонларга қарши мусулмонларнинг бир дастаси билан хам ёки яхудийлар билан хам муттахид бўлишади, мана булар билан бир қаторда Барроқ ибни амморга ўхшаш хоинларни таклифи билан юмшоқ жанг ва мусулмонларни маданияти ва ақидасига фирибгарлик қилиш ва уларни орасига кириб бориш ва залилона музокараларни қабул қилиш сингари ишлар ўртага ташланди; шорламонийни замонидан сўнг муттахид бўлган насронийлар – махсусан икки насроний давлат бўлмиш қиштола ва оргунни иттиходи билан- тарқоқ мусулмонларга қарши ўзларини хамлаларини шиддатини кучайтиришди ва нихоят мусулмонларни хукуматига хатто мусулмонларни мавжудиятига хам 781 йил ўтгач якун ясашди. Албатта мусулмонларни устида хоин яхудийларни ақидаларини мустахкамлаш судларини хам йўлга қўйишади, андалусда қолган мусулмонлар учун андалусда энг ёмон, баттар давр бошланади,мана бу мусулмонлар хиёнатлари эвазига маошни ўзларини нобуд бўлишлари орқали олишади.
Ўзингиз бир тасаввур қилиб кўринглар мусулмонларни қабилалари ва кичик иморатлари бошқа қабилалар ва иморатлар билан жанг қилиш учун насронийлар билан муттахид бўлишарди. Масалан ғарнатадаги бани насрни давлати лиюнни подшохи фердинанд билан андалусдаги мусулмонларни кичик хукуматларини нобуд қилиш учун муттахид бўлади ва бирлашган холда мусулмонларни қирғин қилади, аммо мусулмонларни тарқоқ кичик хукуматлари аста-секинлик билан нобуд бўлгач навбат ғарнатадаги бани наср давлатига хам етиб келади ва муттахид насронийлар 897 қамарий йилда андалусдаги мусулмонларни охирги хокимиятини хам нобуд қилиб ташлайди. Мусулмонлар тафарруқ ва ақидавий,рафторий фасодлар сабабли нобуд бўлиб кетишади ва улар ибрат олувчилар учун мусулмонларнинг тарихида энг буюк ибрат бўлиб қолишди.
فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ؟
Аслини олганда яхудий ва насронийларни хеч қайси бири бошқасини қабул қилмайди:
«وَقَالَتِ الْیهُودُ لَیسَتِ النَّصَارَی عَلَی شَی ءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَی لَیسَتِ الْیهُودُ عَلَی شَی ءٍ (بقره/113)
Аммо улар ўзларини хисоблари бўйича орадан 20 аср тўқнашувлардан сўнг, 1973 йилда насронийлар яхудийларни саййидимиз Ийсони ўлдиришдан оқлашга қарор қабул қилишади ва ихтилофга сабаб бўлган нарсани унутишмоқчи бўлишади, нима учун? Чунки мана шу йили сехюнистлар режими мусулмон ва секуляр араблар билан жанг қилаётган эди. Яъни мусулмон ва араб секулярлари номли ташқи омил ахли китоб кофирларини ўртасидаги илдизли ихтилофни олиб ташланишига сабаб бўлганди.
Мана бу ўринларни барчасида кофирлар хозирги кунгача мўъминлар қўлга кирита оладиган “вахдат”ни қўлга кирита олишмаган, чунки уларни ўртасида вахдатбахш бўладиган омил мавжуд эмас, яъни бу омил фақатгина аллохни шариатидаги қонунлардир, мисол тариқасида келтирадиган бўлсак тамучин ёки ўша чингизхон турли-хил қабилаларни ўртасида “иттиход” ижод қилиб шунчалик қудратни вужудга келтиришга муваффақ бўлган,аммо у қўл остидагиларни ўртасида “вахдат” ни ижод қилишга қодир бўлмади, барча кофирлар хам хозирги кунгача катта ё кичик “иттиход”ларни ташкил қилишган,америка ва нато ва россия ва хитойга ўхшаш бутун жахон секуляр қудратлари мана бу иттиходияларни байроқдорлари хисобланишади, улар мусулмонларни устида хоким бўлган хукуматларни,турли-хил ахзобларни ўзларига муттахид қилишган ва дорул исломга,жиходий харакатларга, шариатгар мусулмонларга қарши бирлашган миллатлар ташкилоти номи остида вохид ташкилотни ташкил қилишган.
Албатта мусулмонларни тарихида хам хилма-хил ва бир неча иттиходиялар шаклланган, ташқи омиллар мана бу иттиходияларга боис бўлган, уларни бир нечтасига ишора қиламиз:
Ханафий мазхабидаги салжуқийларни хукумати даврида нишопур шахрида ханафийлар шофеъий ашъарийлар билан хамиша тўқнашиб туришарди, хатто улар Абул Хасан ашъарийни хам лаънатлаш ва такфир қилиш даражасигача боришган ,хамда шофеъий мазхабидаги уламоларни сургун хам қилишарди,бунга қўшимча равишда оли бувайя хукуматини нобуд бўлиши билан бирга шиъалар шиъалар билан бирга хам келишмовчиликларга эга бўлишган, исмоилий шиъаларини хатари муштарак ва аслий душман сифатида кучайгач, фақатгина шофеъийлар ва ханафийлар эмас,балки 12 имомлик шиъалар ва зайдийлар хам исмоилий шиъаларига қарши “иттиходия”ларни ташкил қилишади ва мозандаронни шиъаси бўлмиш испахбад салжуқиённинг шофеъий-ханафий лашкари билан бирга исмоилий шиъаларга хамла қилади. Исмоилийларни фидоийлари ахли суннатни хам ва хам салжуқийларни вазирларидан бўлган муъиниддин кошийга ўхшаш 12 имомликларни катталарини хам ўлдиришарди. Қазвинийни асари нақз китобини кўриб чиқинглар, у ерда исмоилий шиъалари томонидан ўлдирилган бир қанча шиъаларни катталарини номи келтирилган. Бу ерда хам ташқи омил “иттиход”га сабаб бўлган эди.
Энди шундай пайт келадики, ашъарий маслакидаги Салохиддин Айюбий исмоилий шиъалари билан муттахид бўлади ва хатто уларни вазирлигини хам қабул қилади,мана бу “иттиход”га насроний кофирлар ва ташқи босқинчилар сабаб бўлишади.
Насронийлар салибийлар жангини аввалги йилларида жуда кўп исломий шахарларни фатх қилишган эди, мана бу фатхлар уларга нихоятда кўп рухия берган, хатто улар фотимийлар давлатини маркази бўлмиш қохирани фатх қилишни таъма қилишган эди. “Насронийларни буюк лашкари қохира томонга харакат қилади ва йўлдаги шахарларни жумладан катта балбис шахрини хам талон-тарож қилиб фатх қилади ва одамларини қирғин қилишади.” Қохира мухосара қилингач исмоилий шиъаларини шохи Оъзид аббосийларни хукуматидан “иттиход” тузишни сўрайди ва аббосийлар хам Асадиддин Ширкухни Салохиддин Айюбийга қўшиб 6000 мужохид хамрохлигида мисрга жўнатади. [12][13]
Мана бу “иттиход”да одатга кўра Салохиддин ўзини ашъарий ва шофеъий ақидасидан воз кечгани йўқ ёки яшириб хам ўтирмади, мисрни исмоилий хокими ва одамлари хам ўзларига хос бўлган ошуро,ийди ғодир, имомларни ийди вилодати,Фотима захрони розиаллоху анхони вилодатига ўхшаш маросимларидан воз кечишмаган ё ақидаларини махфий қилиб инкор хам қилишмаган. Хатто азадорлик маросимлари шохни қасрида фотимий халифани хузурида хам ўтказиларди. Исмолий шиъалари хам унда иштирок этишарди. [14][15]
Бу ерда ана ўшанча ихтилофга эга бўлган иккита фирқа,мазхаб муштарак масалалар бўйича муттахид бўлган эдилар; улар ўзларини бир-биридан фарқ қиладиган иккита мазхаб эканликларини қабул қилишарди, шу сабабли хам фотимийлар алазхарга диққатни жамлаган холда ўзларини кўз-қарашларини баён қилишарди, Салохиддин Айюбий хам илмий фаолиятларга диққатни қаратиш ва шофеъий фиқхи ва ашъарийлар ақидаси асосида мадрасаларни ижод қилиш ва иқтисодий,қазоий ислох қилувчи фаолиятларни олиб бориш орқали аста-секинлик билан фаолиятларини илгари сурарди. Бу ерда жохил шиъа ва суннийларни ёлғонларига ва секуляр шарқшуносларни қасддан қилган ўзгартиришларига қарши равишда, мана бу даврда шофеъий бўлиш ё шиъа бўлиш гунохи билан ўлдирилган бирорта шахсни тополмайсиз, албатта бу орада аскарлари моликий ва суданлик бўлган Таввоший билан қудрат устидаги жанглар ё ханафий,шофеъий,ханбалий бўлган шом ва ироқни шимолидаги хокимлар билан бўлган жанглар бўлиб ўтади. Бу жангларда Шовар ё Таввоший ё шомдаги ва ироқни шимолидаги амирлар ўлдирилади,лекин бу уларни мазхаби сабабли эмас ,балки уларни хиёнатлари,бағийликлари сабабли содир бўлган эди. [16][17][18]
Албатта мисрда ва африкани шимолида ёки эронда сафавийлар замонида шиъа ғуллотлари қудратга келгач, ахли суннат деб маъруф бўлган мазхабларни ўртасида ёзилмаган “иттиход” аста-секинлик билан вужудга келади ва уларни ўртасидаги ички жанглар ва бир қанча ихтилофлар кўрмаганликка олинади ва уларга нисбатан янада кўпроқ бағрикенглик билан муносабатда бўлинган,чунки ташаъйю номли ташқи омил зохир бўлган эди. Улар мухаммад ибни абдулваххобни чиқиб келган замонгача ўртадаги муштаракотларга диққатни жамлашган ва тўрт мазхаб бархақ мазхаб сифатида хаммани тилига тушиб бўлган эди ва ўзларини ихтилофларини кўрмаганликка олишарди.
Мухаммад ибни Абдулваххобни ва у кишининг наждийлик тафаккуротини келганидан сўнг, ахли суннатни орасидаги ички жанглар бир неча асрлик танаффусдан сўнг бошланиб мана бугунги кунгача давом этяпти. Албатта наждийларни жараёни хам икки қисмга салтанат ва инқилобчиларга бўлинган,уларни хар бири ўнлаб фирқа,гурух ва жамоатларга тақсимланишади, афсуски, одатда улар гохида бир-бирлари билан ё бошқа исломий фирқалар билан рухий ва қуролли жибхаларда тўқнашиб туришади.
Бахсимизни нихоясида бир озгина диққат қилиш билан мана бу лойихага ва “иттиход” заминасидаги исломий дипломатикага амал қилиш ва уни “вахдат” даражасига кўтариб такомуллаштириш, биринчи қадам сифатида босиб ўтиладиган ва четлаб кетиб бўлмайдиган “ўтиш мархаласидир”, мана бу ўтиш мархаласини босиб ўтишлик сабрни ва кенг –кўламли дунёқарашни талаб қилади. Хар қандай холатда хам хатто нубувват манхажига асосланган исломий хукуматга эга бўлган тақдиримизда хам бизлар агар ўртада “иттиход” тузган бўлсак хам, ахли китобни кофирларидан,секуляр кофирлардан озор берувчи сўзларни эшитишимиз аниқ. Чунки улар ахли зиммадурлар ва исломий жамиятда хуқуқлари бор:
لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مِنَ الَّذینَ أَشْرَکُوا أَذًی کَثیرًا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ اْلأُمُور؛ِ (آل عمران/186)
Ва албатта сизлар илгари китоб берилган кимсалар томонидан ва мушриклар томонидан кўп азият-маломатлар эшитажаксизлар. Агар (озорларга) сабр- тоқат қилсангизлар ва аллохдан қўрқсангизлар (нажот топурсиз). Чунки бу иш ( яъни сабр-тоқатли бўлиб, аллохдан қўрқиш) ишларнинг мақсадга мувофиғидир.
Агар росулуллох саллаллоху алайхи васалламни мархамат қилганларига мувофиқ:
الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ، وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ ، أفضلُ مِنَ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يُخَالِطُ النَّاسَ، وَلَا يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ [19]
Одамларга аралашиб уларни озорларига сабр қиладиган мўъмин, одамларга аралашмайдиган ва уларни озорларига сабр қилмайдиган мўъминдан афзалроқдир.
Кофирларни озор-азиятларига сабр-тоқат қилишлик улар билан тузилган “иттиход” паймони сабабли тоқат қилса бўладиган нарсадир, энди нима учун улар билан “вахдат”га эга бўлишинг лозим бўлган ўзингга мухолиф бўлган мўъмин биродар ва опа-сингилларингга нисбатан сабр-тоқатинг бунчалик камайиб кетган? Агар сизларни сабр-тоқатингиз етарли бўлмайдиган бўлса ва исломий манхажни сахих,систематик равишда татбиқ қилиш учун қасд қилмаган бўлсанг ва хохлаб ё хохламасдан ўзинг булғанган жахолат сабабли душманларни режаси бўйича харакат қиладиган бўлсанг, нима учун даъват ва жиход майдонига кирдинг? Мана бундай кенг-кўламли дипломатикани,оғир лойихани идора қилишга қодир бўлмас экансан, ким сенга бу майдонга киргин деди? Магар аллох таоло мархамат қилмаганмиди:
لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (بقره/286)
رحِم الله امرأً عرَف قدْر نفسه.
Бизларни асл қоидамиз қуйидаги эканлигини унутиб қўйдингми?
أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ + رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ «و» أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ + أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ
Агар аллох таолони фармонига биноан мана шу кофирлар:
«وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا»
«إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا» (نساء/86)
Қачон сизларга бирон ибора билан салом берилса, сизлар ундан чиройлироқ қилиб алик олинглар ёки (хеч бўлмаса) ўша иборани қайтаринглар. Албатта аллох хамма нарсани хисобга олгувчи бўлган зотдир.
Шундай экан бизлар
« إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»
қолибида “иттиход” тахияси билан исломий “вахдат” га етиш учун биринчи қадам сифатида,афзал “уч абзорни” бири улил амр шўросини канали орқали сизларга хитоб қилдик ва аллох таолодан
«فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا»
билан мана бу муборак тахияни жавобини беришингларни сўраймиз,албатта жамиятда харгиз насихат ва қуръон ва суннат билан хизбсозликдан,тафарруқдан қўлини тортмайдиган ва фақатгина хукуматни харбий қудрати ва “вағлуз алайхим” сиёсатини пиёда қилиш билан ром бўлиб мудирият қилинадиган шахслар мавжуддир.
Четлаб ўтиб бўлмайдиган исломий “иттиход” лойихаси бугунги кундаги тафарруқдан исломий “вахдат” га ўтиш давридир,деган мавзудаги бахсимизни нихоясига етказамиз ва дуо қиламиз:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الجَنَّة وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ وَعَمَلٍ، وَأَعُوذُ بِكَ مَنَ النَّارِ وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ وَعَمَلٍ.
رَبَّنَا أَعِزَّنَا بِالإِسْلامِ، وَأَعِزَّ بِنَا الإسْلامَ، اللَّهُمَّ أَعْلِ بِنَا كَلِمَةَ الإسْلاَمِ، وَارْفَعْ بِنَا رَايَةَ القُرْآنِ.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته[20]
[1] سنن ابی داوود باب فی تعظیم قتل حدیث 4272 / الاحادیث الصحیحه، حدیث 511؛ صحیح الجامع، حدیث 4524).
[2] بخاری (50)، وصحیح مسلم (8)
[3] بخاری (8) ، وصحیح مسلم (16)
[4] بخاری 391
[5] صحیح ترمذی 2863/ صحیح الترغیب 552
[6] المعجم الأوسط، طبرانی،(1/25-26) / ؛ هیثمی در مجمع الزوائد(1/24-27)؛ متقی هندی در کنز العمّال فی سنن الاقوال و الافعال. تفسیرطبری، ج 15 ص 81/ تفسیر ابن ابی حاتم، ج8 ص 2729/ مقدسی در الأحادیث المختاره ج 5 ص 280 ح 1917 (مفهوم واحد با الفاظ مختلف)
[7] بخاری 6878 و مسلم / ملا علي قاري ، شرح مسند أبي حنيفة 359
[8] سنن أبي داود4352
[9] بخاری 388 / السنن الصغرى للنسائي 3946
[10] بخاری 6899 (4610) ومسلم (1671)
[11] سنن ابی داوود ح4351
[12] البدایة و النهایة،ابو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی، ج۱۲، ص۲۵۵، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷/۱۹۸۶.
[13] تاریخ ابن خلدون،ابن خلدون، ج۵، ص۳۳۰.
[14] مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر خطط و الآثار، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۲۹
[15] مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر خطط و الآثار، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۳۰
[16] ابن کثیر ، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۱۵۳.
[17] البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۱۴۶.
[18] البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۳۶۳.خ
[19] رواه الترمذي (2507) ابن ماجه (4032)، وأحمد (5022) والطبراني في (المعجم الأوسط) (5953)، والبيهقي (20669) و. صحیح الجامع 6651
[20] پیاده شده از سخنرانی تصویری شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی حفظه الله تحت عنوان : پروسه ی اجتناب ناپذیر«اتحاد» اسلامی، دوران گذار از تفرق کنونی به «وحدت» اسلامی