چِیتلَب اوُتِیب بُولمَیدِیگن اِسلامِی “اِتِّحاد” جَرَیانِی، بوُگوُنگِی کوُندَگِی تَفَرُّقدَن اِسلامِی “وَحدَت”گه اوُتِیش دَورِیدِیر. (4)
(مطلبنی کامل متنی)
رَسُول الله صلی الله علیه وسلَّم اوُزلَرِی اِیگه بُولگن حُکوُمَت قُدرَتِینِی حِمایَه سِی آستِیدَه قَندَی کافِرلَر بِیلَن بُولِیب هَم قَندَی عَقِیدَه لَرگه، عَمَللَرگه اِیگه بوُلگن کافِرلَر بِیلَن مُتَّحِد بُولگنلِیکلَرِینِی کوُرِیب چِیقدِیک! اِیندِی بِیز بَعضِی کِیشِیلَرنِی نِهایَتدَه قوُرقِیتِیب یُوبارگن مُسُلمانلَرنِی آرَسِیدَگِی “اِتِّحاد” گه دَعوَت قِیلماقچِیمِیز! مَنَه بُو “اِتِّحاد”دَه بِیزلَر مُسُلمانلَر بِیلَن فَلان آیَتنِی یا تَرِیخِی رِوایَتنِی تَعوِیلِیدَه، اِجتِهادِیدَه اِیختِلافگه اِیگه بُولِیشِیمِیز مُومکِین.
- نِیمَه اوُچُون اوُلَر باشقَه مُسُلمانلَر بِیلَن بَعضِی بِیر اوُرِینلَردَه اِیختِلافگه اِیگه بُولِیشسَه هَم، بِیر جِبهَه دَه اِسلامِی “اِتِّحاد”گه اِیرِیشَه آلِیشِیمِیز مُومکِینلِیگِینِی توُشُونِیب یِیتِیشمَیدِی؟
- دُشمَن مُسُلمانلَر بِیلَن جَنگ قِیلِیشگه قادِر بوُلمَگن جایدَه اوُلَرنِی اوُرتَسِیگه اِیختِلاف تَشلَش وَ مُسُلمانلَرنِی آرَسِیگه تَفَرُّقنِی تَرقَتِیش آرقَلِی اِیککِی عَصردَن بُویان اوُلَرنِی اوُستِیدَه حُکمرانلِیک قِیلَیاتگنِینِی بِیلِیشسَه هَم، نِیمَه اوُچُون تَفَرُّقگه، اِیچکِی جَنگلَرگه، قِیرغِین شِعارلَرِیگه چَقِیرِیب یاتِیشِیبدِی؟
- – هَر کوُنِی بُوتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِی تامانِیدَن مُؤمِنلَر قَتلِی عام بُولَیاتگن بُولسَه هَم، نِیمَه اوُچُون جاهِلانَه بِیر- بِیرلَرِینِی اوُلدِیرِیشَدِی؟ اَصلِیدَه اِیسَه اوُلَر حَتّی جَنگ قِیزِیب توُرگن پَیتدَه هَم،اَگر بِیر کافِر جَنگچِی مِین اِیمان کِیلتِیردِیم، دِییدِیگن بُولسَه، اوُ بِیلَن جَنگ قِیلمَسلِیک کِیرَکلِیگِینِی وَ اُسامَه اِبنِ زَیدنِی خَطاسِینِی تَکرارلَمَسلِیک لازِملِیگِینِی یَحشِی بِیلِیشَدِی: «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِى سَبِيلِ اللَّهِ فَتَبَيَّنُوا وَ لا تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقى إِلَيْكُمُ السَّلامَ لَسْتَ مُؤْمِناً» اِیندِی جَنگ مَیدانلَرِیدَن اوُزاقدَه بُولگن وَ مُسُلمان اِیکَنلِیگِی هَم آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگن کِیشِیلَر حَقِیدَه نِیمَه قِیلِیش لازِملِیگِی اَنِیق نَرسَه، مَنَه بُو مُسُلمان کِیشِیلَرنِی تَنها گوُناهِی شوُکِی سِیزلَرنِی فِکرِینگِیز، تَعوِیلِینگِیزگه، اِجتِهادلَرِینگِیزگه مُخالِف اِیکَنِی حالاص، اَمّا اوُلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیگه مُخالِف اِیمَسلَر.
اَگر سِین هَم مُحَلِّمگه اوُحشَب نَفسانِی وَ دُنیاوِی دَلِیللَرگه کوُرَه سُوز بِیلَن یا قوُلِینگ بِیلَن مُسُلمانلَرنِی اوُلدِیرسَنگ یاکِی اوُلَرنِی اوُلدِیرِیلِیشِیگه راضِی بوُلَدِیگن بوُلسَنگ، اَلبَتَّه بوُنِی جَوابِینِی بِیرَسَن وَ اوُزِینگنِی قوُیِیدَگِی سوُزلَرگه سَزاوار قِیلِیب آلَسَن: «اِذْهَبْ لاَ غَفَرَ اللّهُ لَکَ؛ کِیتَوِیر اَلله سِینِی مَغفِرَت قِیلمَسِین، چوُنکِی سِین رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلگن خَطَرلِی گوُناهنِی قِیلگنسَن: كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مُؤْمِنٌ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا[1] اَلله بَرچَه گوُناهلَرنِی کِیچِیرِیشِی موُمکِین،مَگر سِکوُلار حالدَه اوُلگن کِیشِینِی یا مُؤمِن کِیشِی قَصددَن اوُلدِیرگن مُؤمِننِی کِیچِیرمَیدِی. اِیندِی سِکوُلار یا مُشرِک کِیمسَه جَهَنَّمدَه اَبَدِی قالَدِی، قاتِل مُؤمِن هَم – اَلله یَحشِیراق بِیلَدِی – جَهَنَّمدَه گوُناهِیگه یَرَشَه قالَدِی.
اِیندِی اَگر سِین اوُزِینگنِی یا گوُرُوهِینگنِی غَلَط تَعوِیلِی وَ تَفسِیرِی سَبَبلِی جَنگ قِیزِیب توُرگن وَ قَرار قَبُول قِیلِیش قِییِین پَیتدَه، شَهادَتَیننِی تِیلِی بِیلَن اَیتِیب توُرگن وَ مُرتَدلَرنِی گوُرُوهِیدَه بُولمَگن مُسُلماننِی اوُلدِیرَدِیگن بوُلسَنگ، اوُزِینگنِی رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلّمنِی سَواللَرِیگه تَیّارلَب قوُی: « أَقَتَلْتَهُ بَعْدَمَا قَالَ: لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ؟!» یاکِی اُسامَه اِبنِ زَید رَضِیَ الله عَنهُ گه اوُحشَب خَطا قِیلماقچِیمِیسَن؟ اوُندَه: «فَكيْفَ تَصْنَعُ بلا إِله إِلَّا اللَّهُ إِذا جاءَت يوْمَ القيامَةِ؟!»
سِین مُسُلمان کِیشِینِی مُشرِک دِییِیش وَ نااوُرِین تَکفِیر قِیلِیش آرقَلِی فَقَطگِینَه سِین بِیلَن بِیر نِیچَه فِقهِی عَمَللَردَه، شَرعِی مَنبَعلَردَه اِختِلافگه اِیگه بوُلگن کِیشِینِی اوُلدِیرِیشگه قَصد قِیلیَپسَن، اَصلِیدَه مَنَه بُو کِیشِینِی اوُتمِیشِیگه نَظَر سالسَنگ اوُنِی اوُزِینِی، اَجدادلَرِینِی اِسلامدَه کوُپ فَعالِیَتلَرِی مَوجُود، اوُلَر مِینگلَب مَسجِدلَرگه اِیگه، اَگرچِی ظاهِردَه مُجمَل اِسلامگه اِیگه بُولِیشسَه هَم دُنیادَه مُتَّقِین وَ مُفلِحیِن کِیشِیلَردَن حِسابلَنِیشَدِی: «أُوْلَئِکَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (بقره/5) مَنَه بُو کِیشِیلَرنِی کِیملَر اِیکَنِیگه دِققَت قِیلَیلِیک؟
الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ وَیُقِیمُونَ الصَّلاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ (بقره/3) غَیبگه اِیشانَدِیگن، نَمازنِی توُکِیس عَدا اِیتَدِیگن وَ بِیز رِزق قِیلِیب بِیرگن نَرسَه لَردَن اِنفاق- اِحسان قِیلَدِیگن تَقوالِی کِیشِیلَر اوُچُون رَهبَر- یوُلباشچِیدِیر. « والَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ وَبِالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ» (بقره/4) اوُلَر سِیزگه نازِل قِیلِینگن وَ سِیزدَن اِیلگرِی توُشُورِیلگن نَرسَه لَرگه ( دِینلَرگه) اِیمان کِیلتِیرَدِیلَر وَ آخِیرَت کوُنِیگه اَنِیق اِیشانَدِیلَر.
اَهلِی قِبلَه نِی بَرچَه سِی مَنَه بُو اوُرِینلَرگه اِیمان کِیلتِیرِیشمَیدِیمِی؟
1- یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ
2- یُقِیمُونَ الصَّلاةَ
3- وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ
4- یُؤْمِنُونَ بِمَا أُنزِلَ إِلَیْکَ وَمَا أُنزِلَ مِن قَبْلِکَ
5- وَبِالآخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ
اِیندِی شافِیعِی، شِیعَه، حَنَفِی، مالِکِی وَ ……..عِبارَت بَرچَه اَهلِی قِبلَه نِی مَنَه بُو اوُرِینلَرگه اِیمان کِیلتِیرِیشِیدَن خَبَردار بوُلگن بوُلسَنگ، اَلله تَعالی نِی سُوزِینِی قَبُول قِیل وَ اَهلِی هَوا وَ هَوَسنِی، اَهلِی تَنَفُّرنِی وَ کِینَه لِی سُوزلَرنِی بِیر چِیتگه تَشلَه وَ اَیتگِینکِی: أُوْلَئِکَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (بقره/5)
صَحِیح سُنَّتدَه هَم کِیلگنکِی، جِبرِیل عَلَیهِ السَّلام پَیغَمبَر صلی الله علیه وَسَلَّمدَن سَوال قِیلِیب اَیتَدِی:
«أخبرنی عَنْ الْإِیمَانِ قَالَ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِکَتِهِ وَکُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَیْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ صَدَقْتَ.».[2] “مِینگه اِیمان حَقِیدَه خَبَر بِیر، اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی: اِیمان قوُیِیدَگِی نَرسَه لَرگه اِیمان کِیلتِیرِیشدَن عِبارَتدِیر: 1- اَلله نِی یَگانَه اِیکَنِیگه، 2- مَلائِکَه لَرگه،3- پَیغَمبَرلَرگه، 4- قِیامَت کوُنِیگه، 5- تَقدِیرنِی یَحشِی وَ یامانِیگه. شوُندَه راست اَیتدِینگ، دِیدِی.”
اِسلام اَرکانلَرِی همَ بِیشتَه: (شَهادَتَین، نَماز، رَمَضان رُوزَه سِی، زَکات، حَج). عَبدُ الله اِبنِ عُمَردَن کِیلتِیرِیلگن حَدِیثدَه کِیلگنکِی، رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی: «بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَی خَمْسٍ شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِیتَاءِ الزَّکَاةِ وَصَوْمِ رَمَضَانَ وَحَجِّ الْبَیْتِ».[3]
رسول الله صلی الله علیه وسلم یَنَه مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی: « مَن صَلَّى صَلَاتَنَا» کِیمکِی بِیزلَرگه اوُحشَب نَماز اوُقِیسَه، «واسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا»، وَ بِیزنِی قِبلَه مِیزگه یوُزلَنسَه، «وأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا» بِیز سُویگن نَرسَه لَرنِی اِستِعمال قِیلِیشسَه، «فَذلكَ المُسْلِمُ الذي له ذِمَّةُ اللَّهِ وذِمَّةُ رَسولِهِ»، مَنَه بُوندَی کِیشِیلَر مُسُلماندِیر. بوُندَی شَخصلَرگه اَلله وَ رَسُولِی آمانلِیک بِیرگن. «فلا تُخْفِرُوا اللَّهَ في ذِمَّتِهِ.»[4] شُوندَی بوُلگچ خُدانِی آمانلِیگِیدَه بوُلگن کِیشِیگه خِیانَت قِیلمَنگلَر.
صُوفِیلَر، اَشعَرِیلَر، ماترُودِیلَرنِی بَرچَه سِی وَ اَهلِی قِبلَه نِی هَمَّه سِی مَنَه بُو اوُرِینلَرگه اِیمان کِیلتِیرِیشمَیدِیمِی؟ اوُلَر اِیمان کِیلتِیرگن اِیکَن، کِیلِینگلَر اوُلَرنِی اَهلِی اِیمان دِییدِیگن اَلله وَ رَسُولِینِی، جِبرِیلنِی سوُزلَرِینِی قَبُول قِیلَیلِیک وَ اَهلِی هَوا وَ هَوَسنِی سُوزلَرِینِی بِیر چِیتگه تَشلَیلِیک وَ کوُز- قَرَشلَرِیمِیزنِی اَلله دَن، رَسُولِیدَن، جِبرِیلدَن نَمُونَه آلِیب اوُزگرتِیرَیلِیک.
اَلله تَعالی وَ رَسُولِی صلی الله علیه وسلم بِیزلَرنِی شوُندَی دَعوَت قِیلگن، مَنَه بُو دَعوَتگه فَقَط اِیککِی اوُرِین بِیلَن جَواب بِیرسَه بُولَدِی:
- إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۚ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (نور/51) اَلله وَ اوُنِینگ پَیغَمبَرِیگه اوُرتَلَرِیدَه حُکم چِیقَرِیش اوُچُون چارلَنگن وَقتلَرِیدَه، مُؤمِنلَرنِینگ سُوزِی “اِیشِیتدِیک وَ بُویسِیندِیک”،( دِیماقدِیر). اَنَه اوُشَه لَر نَجات تاپگوُچِیلَردِیر.
- یاکِی اَلله گه اوُزلَرِیگه بِیرِیلگن نَرسَه نِی مَحکَم اوُشلَشلِیککَه وَ عَمَل قِیلِیشلِیککَه پَیمان بِیرِیشگندَن سُونگ قَالُوا سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا (بقره/93) اِیشِیتدِیک وَ لِیکِن عاصِیلِیک قِیلدِیک! – دِییِیشدِی. دِیگن کافِرلَرگه اوُحشَش بوُلِیشِی موُمکِین.
رسول الله صلی الله علیه وسلم یَنَه بِیشتَه اوُرِینگه اَمر قِیلدِیلَر: أَنا آمرُكُم بخَمسٍ اللَّهُ أمرَني بِهِنَّ، السَّمعُ والطَّاعةُ والجِهادُ والهجرةُ والجمَاعةُ[5] اَلله تَعالی اوُلَرنِی مِینگه بُویُورگن بِیشتَه نَرسَه گه سِیزلَرنِی اَمر قِیلَمَن: اِیشِیتِیش، اِطاعَت قِیلِیش، جِهاد، هِجرَت قِیلِیش وَ جَماعَت بِیلَن بِیرگه بُولِیش.
اِیندِی سِیز مُشَخَّص قِیلِیب بِیرِینگچِی، اَلله وَ رَسُولِی صلی الله علیه وسلمنِی آچِیق وَ رَوشَن خَبَرلَرِیگه نِسبَتاً توُتگن اوُرنِینگِیز قَیسِی؟ 1- مُؤمِنلَر وَ مُفلِیحِین اوُرنِیمِی؟ «سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا» 2- یَهُودلَرنِی اوُرنِیمِی؟ «سَمِعْنَا وَعَصَيْنَا»
اَنَس اِبنِ مالِک رَضِیَ الله عَنهُ رَسُول الله صلی الله علیه وسلمدَن رِوایَت قِیلِیب اَیتَدِیکِی:
«أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاسَ حَتَّى يَقُولُوا: لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، فَإِذَا قَالُوهَا عَصَمُوا مِنِّي دِمَاءَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ، إِلَّا بِحَقِّهَا» قِيلَ: وَمَا حَقُّهَا؟ قَالَ: «زِنًى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ كُفْرٌ بَعْدَ إِسْلَامٍ، أَوْ قَتْلُ نَفْسٍ فَيُقْتَلُ بِهِ»[6] مِین آدَملَر لا اِلَهَ اِلَّا اَلله دِیگوُنلَرِیچَه جَنگ قِیلِیشگه مَعمُور بُولدِیم. اَگر اوُنِی اَیتِیشسَه، جان وَ ماللَرِینِی مِینِی تامانِیمدَن حِمایَه لَب آلِیشِیبدِی. مَگر اوُلَرنِی اوُزلَرِی اوُلِیمگه وَ ماللَرِینِی اِیگللَب آلِیشگه مُستَحَق بوُلِیشسَه. اوُلِیمگه مُستَحَق بوُلِیب ماللَرِینِی اِیگللَب آلِینَدِیگن کِیشِیلَر کِیملَر بُولَدِی؟ مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی: توُرمُوش قُورگندَن سُونگه زِنا قِیلگنلَر یا مُرتَد بُولگنلَر وَ اِسلامدَن قَیتِیب کِیتگنلَر یاکِی باشقَه بِیر کِیشِینِی اوُلدِیرگن کِیشِیلَر؛ مَنَه بُو حالَتلَردَه اوُلدِیرِیلَدِی.
باشقَه بِیر حَدِیثدَه رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:
لا يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ، يَشْهَدُ أنْ لا إلَهَ إلَّا اللَّهُ وأَنِّي رَسولُ اللَّهِ، إلَّا بإحْدَى ثَلاثٍ: النَّفْسُ بالنَّفْسِ، والثَّيِّبُ الزَّانِي، والمارِقُ مِنَ الدِّينِ التَّارِكُ لِلْجَماعَةِ.[7] النَّفْسُ بِالنَّفْسِ وَالثَّيِّبُ الزَّانِي وَالْمُرْتَدُّ عَنِ الإِسْلامِ التَّارِكُ لِدِينِهِ فَغَيَّرَ إِيمَانَهُ الْمُفَارِقُ لِلْجَمَاعَةِ [8].
لا اله الّا الله و محمد الرسول الله دِیب شَهادَت بِیرِیب توُرگن مُسُلمان کِیشِینِی جانِینِی آلِیش حَلال اِیمَس، مَگر اوُچ صُورَتدَه مُومکِین: توُرمُوش قوُرگن ( اِیرکَک یا عَیال) زِنا قِیلسَه، نَفسنِی مُقابِیلِیدَه نَفس اوُلدِیرِیلَدِی وَ دِینِینِی تَرک قِیلِیب کِیتگن کِیشِی وَ جَماعَتدَن اوُزاقلَشِیب کِیتگن کِیشِی. یَعنِی مُسُلمان شَخصنِی قانِی فَقَط اوُچ حالَتدَه حَلال بوُلَدِی: 1- توُرمُوش قوُرگن اِیرکَک یا عَیال زِنا قِیلگن پَیتِیدَه، 2- بِیر نَفسنِی اوُلدِیرگن کِیشِی، 3- مُرتَد بُولگن کِیشِی.
اَنَس اِبنِ مالِک رَضِیَ الله عَنهُ دَن سَوال قِیلِینَدِی: يَا أَبَا حَمْزَةَ، مَا يُحَرِّمُ دَمَ العَبْدِ وَمَالَهُ؟ فَقَالَ: مَنْ شَهِدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، وَصَلَّى صَلاَتَنَا، وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا، فَهُوَ المُسْلِمُ، لَهُ مَا لِلْمُسْلِمِ، وَعَلَيْهِ مَا عَلَى المُسْلِمِ [9] اِی اَبا حَمزَه! بَندَه نِی قانِی وَ مالِینِی نِیمَه مُختَرَم قِیلَدِی؟ اَیتدِیکِی: اَلله نِی یَگانَه لِیگِیگه شَهادَت بِیرگن وَ قِبلَه مِیزگه یُوزلَنگن وَ بِیزگه اوُحشَب نَماز اوُقِیگن وَ بِیزلَر سُویگن نَرسَه لَردَن یِیگن هَر بِیر کِیشِی ؛ مُسُلماندِیر. مُسُلماننِی بَرچَه حُقوُقلَرِیگه اِیگه دِیر.
اَبِی قِلابَه رَحِمَهُ الله هَم اَیتَدِیکِی: فَوَاللَّهِ ما قَتَلَ رَسولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ أحَدًا قَطُّ إلَّا في إحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ: رَجُلٌ قَتَلَ بجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إحْصَانٍ، أوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ ورَسولَهُ، وارْتَدَّ عَنِ الإسْلَامِ[10] اَلله گه قَسَمکِی، پَیغَمبَرِیمِیز مَنَه بُو اوُچتَه صِیفَتدَن بِیرِیگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَرنِیگِینَه اوُلدِیرگنلَر: بِیر کِیشِی باشقَه بِیر کِیشِینِی قَصددَن اوُلدِیرگن بوُلسَه، یاکِی توُرمُوش قوُرگن کِیشِی زِنا قِیلگن بوُلسَه یاکِی اَلله وَ رَسُولِیگه قَرشِی جَنگ قِیلگن وَ اِسلامدَن مُرتَد بُولگن کِیشِی.
مَنَه بُو اوُرِینلَردَه هَم گاهِیدَه حُکم صادِر قِیلِیش مُتَخَصِّصلَرگه باغلِیق بوُلِیب قالَدِی. قُدّامَه رَضِیَ الله عَنهُ گه اوُحشَش صَحابَه خَطا “تَعوِیل” قِیلِیش بِیلَن تَحلِیل حَددِیدَگِی جِنایَتنِی قِیلِیب قوُیَه دِی، اوُ کِیشِی عُذرگه اِیگه دِیب تَشخِیص بِیرِیلَدِی وَ اوُ کِیشِی حَقِیدَه تَکفِیر بُولمَگن، دِیب حُکم صادِر قِیلِینَدِی.
شُونگه اوُحشَش قَصاص وَ رَجم (تاش آتِیش) حُکملَرِینِی صادِر قِیلِیش بوُیِیچَه هَم گاهِیدَه مُتَخَصِّصلَرگه باغلَنِیب قالَدِی، مُشَخَّص حُقوُقلَر بِیلَن اِسلامگه کِیرِیب کِیلگن کِیشِینِی اوُستِیدَه اِرتِداد حُکمِینِی صادِر قِیلِیش هَم آسان بوُلمَیدِی، بَلکِی اَگر بِیر شَخص مُکَفَّرَه وَ کُفر بُویِیچَه مُتَّحَم قِیلِینگن بُولسَه ،بِیز اوُنِی “توُرت فِیلتِیر”دَن ( 1- جِنایَتنِی اِثبات قِیلِیش، 2- جِنایَتنِی اَلله وَ رَسُولِی تامانِیدَن تَصدِیقلَنِیشِی، 3- تَکفِیرنِی شَرطلَرِی،4- تَکفِیرنِی مانِعلِیکلَرِی) اوُتکَزَمِیز، اَگر بُو شَخص 1- آگاه حالِیدَه وَ عَقِیدَه وِی، عَمَلِی جَهلگه اِیگه بوُلمَگن حالَتدَه، 2- قَصددَن وَ اوُنوُتِیب قوُیگن یاکِی خَطا سَبَبلِی بوُلمَگن بوُلسَه، 3- مَجبُور بُولمَگن حالدَه اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن مَنَه بُو مُکَفَّرَه نِی صادِر قِیلگن بوُلسَه، “اِیشانچ” بِیلَن شُبهَه سِیز فاسِد دِیب تَشخِیص بِیرِیلسَه اوُنگه مُرتَد دِییَه آلَمِیز، شَخص مَنَه بُو اُصُول بِیلَن مُرتَد بوُلمَگن وَ آشکار کافِرلَرگه قوُشِیلمَگن بُولسَه، اَگرچِی اوُ اَهلِی بِدعَت بُولسَه هَم اوُ مُسُلمانلَر جُملَه سِیدَن حِسابلَنَدِی، اوُنِی حَتّی بِیر کَلِیمَه بِیلَن بوُلسَه هَم قوُرقِیتِیشگه سِیزنِی حَققِینگِیز یُوق. «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا»[11]
اَمّا اَوَّلگِی اِسلامِی حُکوُمَت قوُلَگندَن وَ توُرلِی- هِیل شاهِیگرلِیکلَر قُدرَتگه کِیلگندَن سُونگ بِیزلَر مُسُلمانلَر تَرِیخِیدَه نِیمَه لَرنِی کوُردِیک؟
اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله مالِیکِیلَر تامانِیدَن اوُرِیب کَلتَکلَنَدِی وَ ناگِیران بوُلِیب قالَدِی، هَمدَه مَنَه شُو کَلتَکلَنِیشنِی عاقِبَتِیدَه هَم بِیر مُددَتدَن سُونگ وَفات تاپَدِی، اَصلِیدَه مَنَه بُو مَذهَبِی توُقنَشُولَر راشِیدِیننِی اِسلامِی حُکوُمَتِی قوُلَگندَن سُونگ باشلَنگن اِیدِی، مَنَه حاضِرگِی پَیتگچَه اوُ دَوام اِیتِیب کِیلیَپتِی. بُو یِیردَه بَرچَه مُصِیبَتلَرنِی ذِکر قِیلِیش اوُچُون مُفَصَّل کِتاب یازِیلِیشِی کِیرَک، بِیزنِی بوُگوُنگِی مَجلِیسِیمِیزدَه بوُنگه اِمکانِیَت یُوق، شُو سَبَبلِی بوُگوُنگِی بَحثِیمِیزگه عَلاقَه سِی بوُلگن بِیر نِیچَه اوُرِینگه اِیشارَه قِیلَمِیز:
مُسُلمانلَر اوُزلَرِینِی نابوُد بوُلِیشلَرِی اوُچُون زَمِینَه نِی سان- سَناقسِیز تَفَرَقَه لَر وَ اِیچکِی جَنگلَر هِیلمَه – هِیل فاسِد رَفتارلَر بِیلَن مُهَیّا قِیلگنلِیکلَرِینِی هَمَّه مِیز یَحشِی بِیلَمِیز. آلِی خُوجَند خانَدانِی رَهبَرلِیگِیدَگِی “دَردَشت” مَحَلَّه سِیدَگِی شافِیعِیلَر بِیلَن آلِی صاعِد خانَدانِی رَهبَرلِیگِیدَگِی “جُوبارَه” مَحَلَّه سِینِی حَنَفِیلَرِینِی اوُرتَسِیدَگِی جَنگلَرنِی اوُنوُتِیب بُولَدِیمِی؟ مَنَه بُو خانَداننِی هَر اِیککِیسِی اوُزِینِی بِیر مَذهَبنِی نَمایَندَه سِی دِیب بِیلِیشَردِی، اوُلَر شوُنچَه لِیک آدَملَرنِی قِییِین اَحوالگه سالِیب تَشلَگن اِیدِیلَرکِی، آدَملَر اوُلَردَن بِیزار بوُلِیب چَرچَگن وَ بِیر ظالِم پَیدا بُولِیب مَنَه بُو اِیککِی خانَداننِی بِیر نِیچَه عَصرلِیک جَنگلَرِیدَن نَجات بِیرِیشلَرِینِی آرزُو قِیلَردِیلَر.
مُغُوللَر حاکِمِیَتِی توُرلِی- هِیل قَبِیلَه لَرنِی “اِتِّحادِیدَن” تَشکِیل تاپگن اِیدِی، اوُلَر 616 یِیلدَه اِیرانگه حَملَه قِیلِیشَدِی. اوُلَر بِیرِینچِی مَرتَه اِصفَهانگه حَملَه قِیلگن پَیتلَرِیدَه سُلطان جَلالِ الدِّیننِی رِشادَتِی سَبَبلِی اِصفَهاننِی باسِیب آلِیشگه قادِر بُولمَگن وَ مَغلوُب بُولِیشگندِی، اَمّا 633 یِیلدَه یَعنِی قاآن اوُگِیتلَرِینِی دَورِیدَه اِصفَهاننِی شافِیعِیلَرِی حَنَفِیلَرنِی قَتلِی عام قِیلِیش شَرطِی بِیلَن مُغوُللَرگه شَهر دَروازَه لَرِینِی آچِیب بِیرِیشَدِی. مَنَه بُو رَوِیش بِیلَن شَهَرگه کِیرگن مُغوُللَر حَنَفِیلَرگه قوُشِیب شافِیعِیلَرنِی هَم قَتلِی عام قِیلَدِی.
رَیدَه هَم حُوددِی شُو سِنارِیا بوُلِیب اوُتگن اِیدِی، بُونِی عاقِبَتِیدَه حَنَفِیلَر بِیلَن شافِیعِیلَر “جَبَنَوِیان” ناملِی مُغوُل قوُماندان تامانِیدَن قَتلِی عام قِیلِینَدِی. شافِیعِی مَذهَبِیدَگِیلَر مُغوُل لَشکَرِینِی اِستِقبالِیگه چِیقِیب رَی شَهرِینِی یَرمِینِی تَشکِیل قِیلگن حَنَفِی مَذهَبِیدَگِیلَرنِی قَتلِی عام قِیلِیشگه قوُزغَه تِیشَدِی. مُغوُللَراَوَّل حَنَفِیلَرنِی قَتلِی عام قِیلِیشَدِی، اَمّا اوُلَر اوُزلَرِینِی وَطَنداشلَرِینِی قانِینِی توُکِیشگه شوُنچَه لِیک حَرِیص بوُلگن آدَملَردَه یَحشِیلِیک بوُلمَیدِی، دِیب، شافِیعِیلَرنِی هَم قَتلِی عام قِیلِیب حَنَفِیلَرنِی آرقَه سِیدَن جوُنَتِیب یُوبارِیشَدِی.
یَنَه بِیر باشقَه اوُرِین اَندَلوُس واقِیعَه سِیدِیر: اَندَلوُس مُسُلمانلَرِی یَمَنِی یا قَیسِی بوُلِیش سَبَبلِی اوُزَرا بِیر-بِیرلَرِی بِیلَن اِختِلاف قِیلِیب اوُزلَرِینِی اوُرتَلَرِیدَه جَنگلَرنِی وَ قانلِی خِیانَتلَرنِی تَجرِیبَه قِیلَیاتگن پَیتلَرِیدَه، نَصرانِیلَر مُسُلمانلَرگه قَرشِی اِتِّحادِیَه لَرنِی تَشکِیل قِیلِیشَدِی، حَتّی مُسُلمانلَرگه قَرشِی مُسُلمانلَرنِینگ بِیر دَستَه سِی بِیلَن هَم یاکِی یَهُودِیلَر بِیلَن هَم مُتَّحِد بوُلِیشَدِی، مَنَه بُولَر بِیلَن بِیر قَطاردَه بَراق اِبنِ عَمّارگه اوُحشَش خائِنلَرنِی تَکلِیفِی بِیلَن یُومشاق جَنگ وَ مُسُلمانلَرنِی مَدَنِیَتِی وَ عَقِیدَه سِیگه فِرِیبگرلِیک قِیلِیش وَ اوُلَرنِی آرَسِیگه کِیرِیب بارِیش وَ ذَلِیلانَه مُزاکَرَه لَرنِی قَبوُل قِیلِیش سِینگرِی اِیشلَر اوُرتَگه تَشلَنَدِی؛ شارلَماننِی زَمانِیدَن سُونگ مُتَّحِد بوُلگن نَصرانِیلَر- مَخصُوصاً اِیککِی نَصرانِی دَولَت بُولمِیش قِیشطالَه وَ آرگوننِی اِتِّحادِی بِیلَن – تَرقاق مُسُلمانلَرگه قَرشِی اوُزلَرِینِی حَملَه لَرِینِی شِددَتِینِی کوُچَیتِیرِیشَدِی وَ نِهایَت مُسُلمانلَرنِی حُکوُمَتِیگه حَتّی مُسُلمانلَرنِی مَوجُودِیَتِیگه هَم 781 یِیل اوُتگچ یَکوُن یَسَشَدِی. اَلبَتَّه مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه خائِن یَهُودِیلَرنِی عَقِیدَه لَرِینِی مُستَحکَملَش سُودلَرِینِی هَم یُولگه قوُیِیشَدِی، اَندَلوُسدَه قالگن مُسُلمانلَر اوُچُون اَندَلوُسدَه اِینگ یامان،بَتتَر دَور باشلَنَدِی، مَنَه بُو مُسُلمانلَر خِیانَتلَرِی عِوَضِیگه مَعاشنِی اوُزلَرِینِی نابوُد بوُلِیشلَرِی آرقَلِی آلِیشَدِی.
اوُزِینگِیز بِیر تَصَوُّر قِیلِیب کوُرِینگلَر مُسُلمانلَرنِی قَبِیلَه لَرِی وَ کِیچِیک اِمارَتلَرِی باشقَه قَبِیلَه لَر وَ اِمارَتلَر بِیلَن جَنگ قِیلِیش اوُچُون نَصرانِیلَر بِیلَن مُتَّحِد بوُلِیشَردِی. مَثَلاً غَرنَطه دَگِی بَنِی نَصرنِی دَولَتِی لِیُوننِی پادشاهِی فِیردِینَند بِیلَن اَندَلوُسدَگِی مُسُلمانلَرنِی کِیچِیک حُکوُمَتلَرِینِی نابوُد قِیلِیش اوُچُون مُتَّحِد بُولَدِی وَ بِیرلَشگن حالدَه مُسُلمانلَرنِی قِیرغِین قِیلَدِی، اَمّا مُسُلمانلَرنِی تَرقاق کِیچِیک حُکوُمَتلَرِی اَستَه –سِیکِینلِیک بِیلَن نابوُد بوُلگچ نَوبَت غَرنَطَه دَگِی بَنِی نَصر دَولَتِیگه هَم یِیتِیب کِیلَه دِی وَ مُتَّحِد نَصرانِیلَر 897 قَمَرِی یِیلدَه اَندَلوُسدَگِی مُسُلمانلَرنِی آخِیرگِی حاکِیمِیَتِینِی هَم نابوُد قِیلِیب تَشلَیدِی. مُسُلمانلَر تَفَرُّق وَ عَقِیدَه وِی، رَفتارِی فَسادلَر سَبَبلِی نابوُد بوُلِیب کِیتِیشَدِی وَ اوُلَر عِبرَت آلوُچِیلَر اوُچُون مُسُلمانلَرنِینگ تَرِیخِیدَه اِینگ بوُیُوک عِبرَت بوُلِیب قالِیشَدِی. فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ؟
اَصلِینِی آلگندَه یَهُودِی وَ نَصرانِیلَرنِی هِیچ قَیسِی بِیرِی باشقَه سِینِی قَبُول قِیلمَیدِی: «وَقَالَتِ الْیهُودُ لَیسَتِ النَّصَارَی عَلَی شَی ءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَی لَیسَتِ الْیهُودُ عَلَی شَی ءٍ (بقره/113) اَمّا اوُلَر اوُزلَرِینِی حِسابلَرِی بُویِیچَه آرَدَن 20 عَصر توُقنَشوُلَردَن سُونگ، 1973 یِیلدَه نَصرانِیلَر یَهُودِیلَرنِی سَیِّیدِیمِیز عِیسَی نِی اوُلدِیرِیشدَن آقلَشگه قَرار قَبُول قِیلِیشَدِی وَ اِختِلافگه سَبَب بوُلگن نَرسَه نِی اوُنوُتِیشماقچِی بوُلِیشَدِی، نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی مَنَه شُو یِیلِی صِیهیُونِیستلَر رِیجِیمِی مُسُلمان وَ سِکوُلار عَرَبلَر بِیلَن جَنگ قِیلَیاتگن اِیدِی. یَعنِی مُسُلمان وَ عَرَب سِکوُلارلَرِی ناملِی تَشقِی عامِل اَهلِی کِتاب کافِرلَرِینِی اوُرتَسِیدَگِی اِیلدِیزلِی اِختِلافنِی آلِیب تَشلَنِیشِیگه سَبَب بوُلگندِی.
مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی بَرچَه سِیدَه کافِرلَر حاضِرگِی کوُنگچَه مُؤمِنلَر قوُلگه کِیرِیتَه آلَدِیگن “وَحدَت”نِی قوُلگه کِیرِیتَه آلِیشمَگن، چُونکِی اوُلَرنِی اوُرتَسِیدَه وَحدَت بَخش بوُلَه دِیگن عامِل مَوجُود اِیمَس، یَعنِی بُو عامِل فَقَطگِینَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردِیر، مِثال طَرِیقَه سِیدَه کِیلتِیرَدِیگن بُولسَک تَمُوچِین یاکِی اوُشَه چِینگِیزخان توُرلِی- هِیل قَبِیلَه لَرنِی اوُرتَسِیدَه “اِتِّحاد” اِیجاد قِیلِیب شوُنچَه لِیک قُدرَتنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشگه مُوَفَّق بوُلگن، اَمّا قوُل آستِیدَگِیلَرنِی اوُرتَسِیدَه “وَحدَت”نِی اِیجاد قِیلِیشگه قادِر بوُلمَدِی، بَرچَه کافِرلَر هَم حاضِرگِی کوُنگچَه کَتتَه یا کِیچِیک “اِتِّحاد”لَرنِی تَشکِیل قِیلِیشگن،اَمِیرِکَه وَ نَتا وَ راسِّیَه وَ حِتایگه اوُحشَش بُوتوُن جَهان سِکوُلار قُدرَتلَرِی مَنَه بُو اِتِّحادِیَه لَرنِی بَیراقدارلَرِی حِسابلَنِیشَدِی، اوُلَر مُسُلمانلَرنِی اوُستِیدَه حاکِم بوُلگن حُکوُمَتلَرنِی، توُرلِی- هِیل اَحزابلَرنِی اوُزلَرِیگه مُتَّحِد قِیلِیشگن وَ دارُ اِلاسلامگه ، جِهادِی حَرَکَتلَرگه، شَرِیعَتگر مُسُلمانلَرگه قَرشِی بِیرلَشگن مِللَتلَر تَشکِیلاتِی نامِی آستِیدَه واحِد تَشکِیلاتِینِی تَشکِیل قِیلِیشگن.
اَلبَتَّه مُسُلمانلَرنِی تَرِیخِیدَه هَم هِیلمَه – هِیل وَ بِیر نِیچَه اِتِّحادِیَه لَر شَکللَنگن، تَشقِی عامِللَر مَنَه بُو اِتِّحادِیَه لَرگه بائِث بوُلگن، اوُلَرنِی بِیر نِیچتَه سِیگه اِیشارَه قِیلَمِیز:
حَنَفِی مَذهَبِیدَگِی سَلجُوقِیلَرنِی حُکوُمَتِی دَورِیدَه نِیشاپوُر شَهرِیدَه حَنَفِیلَر شافِیعِی اَشعَرِیلَرِی بِیلَن هَمِیشَه توُقنَشِیب توُرِیشَردِی، حَتّی اوُلَر اَبُو الحَسَن اَشعَرِینِی هَم لَعنَتلَش وَ تَکفِیر قِیلِیش دَرَجَه سِیگچَه بارِیشگن، هَمدَه شافِیعِی مَذهَبِیدَگِی اوُلامالَرنِی سُورگوُن هَم قِیلِیشَردِی،بوُنگه قوُشِیمچَه رَوِیشدَه آلِی بُوَیَّه حُکوُمَتِینِی نابوُد بوُلِیشِی بِیلَن بِیرگه شِیعَه لَر شِیعَه لَر بِیلَن بِیرگه هَم کِیلِیشماوچِیلِیکلَرگه اِیگه بُولِیشگن، اِسمائِلِی شِیعَه لَرِینِی خَطَرِی مُشتَرَک وَ اَصلِی دُشمَن صِیفَتِیدَه کوُچَیگچ، فَقَطگِینَه شافِیعِیلَر وَ حَنَفِیلَر اِیمَس، بَلکِی 12 اِماملِیک شِیعَه لَر وَ زَیدِیلَر هَم اِسمائِلِی شِیعَه لَرِیگه قَرشِی “اِتِّحادِیَه” لَرنِی تَشکِیل قِیلِیشَدِی وَ مازَندَراننِی شِیعَه سِی بُولمِیش اِسپَهبَد سَلجُوقِیاننِینگ شافِیعِی- حَنَفِی لَشکَرِی بِیلَن بِیرگه اِسمائِلِی شِیعَه لَرِیگه حَملَه قِیلَدِی. اِسمائِلِیلَرنِی فِدائِیلَرِی اَهلِی سُنَّتنِی هَم وَ هَم سَلجُوقِیلَرنِی وَزِیرلَرِیدَن بوُلگن مُعِینِ الدِّین کاشِیگه اوُحشَش 12 اِماملِیکلَرنِی کَتتَه لَرِینِی هَم اوُلدِیرِیشَردِی. قَزوِینِینِی اَثَرِی نَقض کِتابِینِی کوُرِیب چِیقِینگلَر، اوُ یِیردَه اِسمائِلِی شِیعَه لَرِی تامانِیدَن اوُلدِیرِیلگن بِیر قَنچَه شِیعَه لَرنِی کَتتَه لَرِینِی نامِی کِیلتِیرِیلگن. بُو یِیردَه هَم تَشقِی عامِل “اِتِّحادگه” سَببَ بوُلگن اِیدِی.
اِیندِی شُوندَی پَیت کِیلَدِیکِی، اَشعَرِی مَسلَکِیدَگِی صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی اِسمائِلِی شِیعَه لَرِی بِیلَن مُتَّحِد بُولَدِی وَحَتّی اوُلَرنِی وَزِیرلِیگِینِی هَم قَبُول قِیلَدِی، مَنَه بُو “اِتِّحاد”گه نَصرانِی کافِرلَرِی وَ تَشقِی باسقِینچِیلَر سَبَب بوُلِیشَدِی.
نَصرانِیلَر صَلِیبِیلَر جَنگِینِی اَوَّلگِی یِیللَرِیدَه جُودَه کوُپ اِسلامِی شَهَرلَرنِی فَتح قِیلِیشگن اِیدِی، مَنَه بُو فَتحلَر اوُلَرگه نِهایَتدَه کوُپ رُوحِیَه بِیرگن، حَتّی اوُلَر فاطِمِیلَر دَولَتِینِی مَرکَزِی بوُلمِیش قاهِرَه نِی فَتح قِیلِیشنِی طَعمَه قِیلِیشگن اِیدِی. “نَصرانِیلَرنِی بُویُوک لَشکَرِی قاهِرَه تامانگه حَرَکَت قِیلَدِی وَ یوُلدَگِی شَهَرلَرنِی جُملَه دَن کَتته بَلبِیس شَهرِینِی هَم تَلان- تَراج قِیلِیب فَتح قِیلَدِی وَ آدَملَرِینِی قِیرغِین قِیلِیشَدِی.” قاهِرَه مُخاصَرَه قِیلِینگچ اِسمائِلِی شِیعَه لَرِینِی شاهِی عاضِد عَبّاسِیلَرنِی حُکوُمَتِیدَن “اِتِّحاد” توُزِیشنِی سوُرَیدِی وَ عَبّاسِیلَر هَم اَسَدِالدِّین شِیرکوُهنِی صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِیگه قوُشِیب 6000 مُجاهِد هَمراهلِیگِیدَه مِصرگه جُونَتَدِی. [12][13]
مَنَه بُو “اِتِّحاد”دَه عادَتگه کوُرَه صَلاحِ الدِّین اوُزِینِی اَشعَرِی وَ شافِیعِی عَقِیدَه سِیدَن واز کِیچگنِی یُوق یاکِی یَشِیرِیب هَم اوُتِیرمَدِی، مِصرنِی اِسمائِلِی حاکِمِی وَ آدَملَرِی هَم اوُزلَرِیگه خاص بوُلگن عاشُرا، عِیدِی غادِیر، اِماملَرنِی عِیدِی وِلادَتِی، فاطِیمَه زَهرا رَضِیَ الله عَنهُ نِی وِلادَتِیگه اوُحشَش مَراسِیملَرِیدَن واز کِیچِیشمَگن یا عَقِیدَه لَرِینِی مَخفِی قِیلِیب اِنکار هَم قِیلِیشمَگن. حَتّی عَذادارلِیک مَراسِملَرِی شاهنِی قَصرِیدَه فاطِیمِی خَلِیفَه نِی حُوضُورِیدَه اوُتکَزِیلَردِی. اِسمائِلِی شِیعَه لَرِی هَم اوُندَه اِیشتِراک اِیتِیشَردِی.[14][15]
بُو یِیردَه اَنَه اوُشَنچَه اِیختِلافگه اِیگه بُولگن اِیککِیتَه فِرقَه، مَذهَب مُشتَرَک مَسَلَه لَر بُویِیچَه مُتَّحِد بُولگن اِیدِیلَر؛ اوُلَر اوُزلَرِینِی بِیر- بِیرِیدَن فَرق قِیلَدِیگن اِیککِیتَه مَذهَب اِیکَنلِیکلَرِینِی قَبوُل قِیلِیشَردِی، شُو سَبَبلِی هَم فاطِیمِیلَر اَلاَذهَرگه دِققَتنِی جَملَگن حالدَه اوُزلَرِینِی کوُز-قَرَشلَرِینِی بَیان قِیلِیشَردِی، صَلاح الدِّین اَیُّوبِی هَم عِلمِی فَعالِیَتلَرگه دِققَتنِی قَرَتِیش وَ شافِیعِی فِقهِی وَ اَشعَرِیلَر عَقِیدَه سِی اَساسِیدَه مَدرَسَه لَرنِی اِیجاد قِیلِیش وَ اِقتِصادِی، قَضائِی اِصلاح قِیلوُچِی فَعالِیَتلَرنِی آلِیب بارِیش آرقَلِی اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن فَعالِیَتلَرِینِی اِیلگرِی سوُرَردِی. بَو یِیردَه جاهِل شِیعَه وَ سُنِّیلَرنِی یالغانلَرِیگه سِکوُلار شَرقشُوناسلَرنِی قَصددَن قِیلگن اوُزگرتِیرِیشلَرِیگه قَرشِی رَوِیشدَه مَنَه بُو دَوردَه شافِیعِی بُولِیش یا شِیعَه بُولِیش گوُناهِی بِیلَن اوُلدِیرِیلگن بِیرارتَه شَخصنِی تاپَه آلمَیسِیز، اَلبَتَّه بُو آرَدَه عَسکَرلَرِی مالِیکِی وَ سُودَنلِیک بُولگن طَوّاشِی بِیلَن قُدرَت اوُستِیدَگِی جَنگلَر یا حَنَفِی، شافِیعِی، حَنبَلِی بُولگن شام وَ عِراقنِی شِمالِیدَگِی حاکِملَر بِیلَن بُولگن جَنگلَر بوُلِیب اوُتَدِی. بُو جَنگلَردَه شاوَر یا طَوّاشِی یا شامدَگِی وَ عِراقدَگِی اَمِیرلَر اوُلدِیرِیلَدِی، لِیکِن بُو اوُلَرنِی مَذهَبِی سَبَبلِی اِیمَس، بَلکِی اوُلَرنِی خِیانَتلَرِی، بَغِیلِیکلَرِی سَبَبلِی صادِر بوُلگن اِیدِی. [16][17][18]
اَلبَتَّه مِصردَه وَ اَفرِیکَه نِی شِمالِیدَه یاکِی اِیراندَه صَفَوِیلَر زَمانِیدَه شِیعَه غوُلّاتلَرِی قُدرَتگه کِیلگچ، اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بوُلگن مَذهَبلَرنِی اوُرتَسِیدَه یازِیلمَگن “اِتِّحاد” اَستَه – سِیکِینلِیک بِیلَن وُجُودگه کِیلَدِی وَ اوُلَرنِی اوُرتَسِیدَگِی اِیچکِی جَنگلَر وَ بِیر قَنچَه اِیختِلافلَر کوُرمَگنلِیککَه آلِینَدِی وَ اوُلَرگه نِسبَتاً یَنَدَه کوُپراق بَغرِی کِینگلِیک بِیلَن مُناسَبَتدَه بُولِینگن، چُونکِی تَشَیُّع ناملِی تَشقِی عامِل ظاهِر بُولگن اِیدِی. اوُلَر مُحَمد اِبنِ عَبدُالوهّابنِی چِیقِیب کِیلگن زَمانِگچَه اوُرتَدَگِی مُشتَرَکاتلَرگه دِققَتنِی جَملَشگن وَ توُرت مَذهَب بَرحَق مَذهَب صِیفَتِیدَه هَمَّه نِی تِیلِیگه توُشِیب بوُلگن اِیدِی وَ اوُزلَرِینِی اِیختِلافلَرِینِی کوُرمَگنلِیککَه آلِیشَردِی.
مُحَمد اِبنِ عَبدُالوهّابنِی وَ اوُ کِیشِینِینگ نَجدِیلِیک تَفَکُّراتِینِی کِیلگنِیدَن سُونگ، اَهلِی سُنَّتنِی آرَسِیدَگِی اِیچکِی جَنگلَر بِیر نِیچَه عَصرلِیک تَنَفُّوسدَن سُونگ باشلَنِیب مَنَه بُوگوُنگِی کوُنگچَه دَوام اِیتیَپتِی. اَلبَتَّه نَجدِیلَرنِی جَرَیانِی هَم اِیککِی قِیسمگه سَلطَنَت وَ اِنقِلابچِیلَرگه بُولِینگن، اوُلَرنِی هَر بِیرِی اوُنلَب فِرقَه، گوُرُوه وَ جَماعَتلَرگه تَقسِیملَنِیشَدِی، اَفسُوسکِی، عادَتدَه اوُلَر گاهِیدَه بِیر- بِیرلَرِی بِیلَن یا باشقَه اِسلامِی فِرقَه لَر بِیلَن رُوحِی وَ قوُراللِی جِبهَه لَردَه توُقنَشِیب توُرِیشَدِی.
بَحثِیمِیزنِی نِهایَه سِیدَه بِیر آزگِینَه دِققَت قِیلِیش بِیلَن مَنَه بُو لایِیحَه گه وَ “اِتِّحاد” زَمِینَه سِیدَگِی اِسلامِی دِپلامَتِیکَه گه عَمَل قِیلِیش وَ اوُنِی “وَحدَت” دَرَجَه سِیگه کوُتَرِیب تَکاموُلَّه شتِیرِیش، بِیرِینچِی قَدَم صِیفَتِیدَه باسِیب اوُتِیلَدِیگن وَ چِیتلَب کِیتِیب بُولمَیدِیگن “اوُتِیش مَرحَلَه سِیدِیر”، مَنَه بُو اوُتِیش مَرحَلَه سِینِی باسِیب اوُتِیشلِیک صَبرنِی وَ کِینگ – کوُلَملِی دُنیا قَرَشنِی طَلَب قِیلَدِی. هَر قَندَی حالَتدَه هَم حَتّی نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَتگه اِیگه بُولگن تَقدِیرِیمِیزدَه هَم بِیزلَر اَگر اوُرتَدَه “اِتِّحاد” توُزگن بُولسَک هَم، اَهلِی کِتابنِی کافِرلَرِیدَن، سِکوُلار کافِرلَردَن آزار بِیرُوچِی سوُزلَرنِی اِیشِیتِیمِیز اَنِیق. چُونکِی اوُلَر اَهلِی زِمَّه دوُرلَر وَ اِسلامِی جَمِیعَتدَه حُقوُقلَرِی بار:
لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ وَ مِنَ الَّذینَ أَشْرَکُوا أَذًی کَثیرًا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ اْلأُمُور؛ِ (آل عمران/186) وَ اَلبَتَّه سِیزلَر اِیلگرِی کِتاب بِیرِیلگن کِیمسَه لَر تامانِیدَن وَ مُشرِکلَر تامانِیدَن کوُپ اَذِیَت- مَلامَتلَر اِیشِیتَه جَکسِیزلَر. اَگر ( آزارلَرگه) صَبر- طاقَت قِیلسَنگِیزلَر وَ اَلله دَن قوُرقسَنگِیزلَر (نَجات تاپُورسِیز). چُونکِی بُو اِیش (ِصَبر- طاقَتلِی بوُلِیب، اَلله دَن قوُرقِیش) اِیشلَرنِینگ مَقصَدگه مُوافِغِیدِیر.
اَگر رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی مَرحَمَت قِیلگنلَرِیگه مُوافِق: الْمُؤْمِنُ الَّذِي يُخَالِطُ النَّاسَ، وَيَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ ، أفضلُ مِنَ الْمُؤْمِنِ الَّذِي لَا يُخَالِطُ النَّاسَ، وَلَا يَصْبِرُ عَلَى أَذَاهُمْ [19] آدَملَرگه اَرَلَه شِیب اوُلَرنِی آزارلَرِیگه صَبر قِیلَه دِیگن مُؤمِن، آدَملَرگه اَرَلَشمَیدِیگن وَ اوُلَرنِی آزارلَرِیگه صَبر قِیلمَیدِیگن مُؤمِندَن اَفضَلراقدِیر.
کافِرلَرنِی آزار- اَذِیَتلَرِیگه صَبر- طاقَت قِیلِیشلِیک اوُلَر بِیلَن توُزِیلگن “اِتِّحاد” پَیمانِی سَبَبلِی طاقَت قِیلسَه بوُلَدِیگن نَرسَه دِیر، اِیندِی نِیمَه اوُچُون اوُلَر بِیلَن “وَحدَت”گه اِیگه بوُلِیشِینگ لازِم بُولگن اوُزِینگگه مُخالِف بوُلگن مُؤمِن بِرادَر وَ آپَه – سِینگِیللَرِینگگه نِسبَتاً صَبر- طاقَتِینگِیز یِیتَرلِی بوُلمَیدِگن بُولسَه وَ اِسلامِی مَنهَجنِی صَحِیح، سِیستِیمَه تِیک رَوِیشدَه طَتبِیق قِیلِیش اوُچُون قَصد قِیلمَگن بُولسَنگ وَ هاحلَب یا هاحلَمَسدَن اوُزِینگ بوُلغَنگن جَهالَت سَبَبلِی دُشمَنلَرنِی رِیجَه سِی بُویِیچَه حَرَکَت قِیلَدِیگن بُولسَنگ، نِیمَه اوُچُون دَعوَت وَ جِهاد مَیدانِیگه کِیردِینگ؟ مَنَه بوُندَی کِینگ- کوُلَملِی دِپلامَتِیکَه نِی،آغِیر لایِیحَه نِی اِدارَه قِیلِیشگه قادِر بوُلمَس اِیکَنسَن، کِیم سِینگه بُو مَیدانگه کِیرگِین دِیدِی؟ مَگر اَلله تَعالی مَرحَمَت قِیلمَگنمِیدِی: لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا (بقره/286)
رحِم الله امرأً عرَف قدْر نفسه.
بِیزلَرنِی اَصل قائِدَه مِیز قوُیِیدَگِی اِیکَنلِیگِینِی اوُنُوتِیب قوُیدِینگمِی؟ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ + رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ «و» أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ + أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ
اَگر اَلله تَعالی نِی فَرمانِیگه بِینائاً مَنَه شُو کافِرلَر: «وَإِذَا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا»
«إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَسِيبًا» (نساء/86) قَچانکِی سِیزلَرگه بِیران عِبارَه بِیلَن سَلام بِیرِیلسَه، سِیزلَر اوُندَن چِیرایلِیراق قِیلِیب عَلِیک آلِینگلَر یاکِی ( هِیچ بوُلمَسَه) اوُشَه عِبارَه نِی قَیتَرِینگلَر. اَلبَتَّه اَلله هَمَّه نَرسَه نِی حِسابگه آلگوُچِی بوُلگن ذاتدِیر.
شوُندَی اِیکَن بِیزلَر « إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» قالِیبِیدَه “اِتِّحاد” تَحِیَّه سِی بِیلَن اِسلامِی “وَحدَت”گه یِیتِیش اوُچُون بِیرِینچِی قَدَم صِیفَتِیدَه، اَفضَل “اوُچ اَبزارنِی” بِیرِی اوُلِی الاَمر شُوراسِینِی کَنَلِی آرقَلِی سِیزلَرگه خِطاب قِیلدِیک وَ اَلله تَعالَی دَن «فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْهَا أَوْ رُدُّوهَا» بِیلَن مَنَه بُو مُبارَک تَحِیَّه نِی جَوابِینِی بِیرِیشِینگلَرنِی سُورَیمِیز، اَلبَتَّه جَمِیعَتدَه هَرگِیز نَصِیحَت وَ قُرآن سُنَّت بِیلَن حِزبسازلِیکدَن، تَفَرُّقدَن قوُلِینِی تارتمَیدِیگن وَ فَقَطگِینَه حُکوُمَتنِی حَربِی قُدرَتِی وَ «وَاغْلُظْ عَلَيْهِمْ» سِیاسَتِینِی پِیادَه قِیلِیش بِیلَن رام بوُلِیب مُدِیرِیَت قِیلِینَدِیگن شَخصلَر مَوجُوددِیر.
چِیتلَب اوُتِیب بوُلمَیدِیگن اِسلامِی “اِتِّحاد” لایِیحَه سِی بوُگوُنگِی کوُندَگِی تَفَرُّقدَن اِسلامِی “وَحدَت” گه اوُتِیش دَورِیدِیر، دِیگن مَوضُوعدَگِی بَحثِیمِیزنِی نِهایَه سِیگه یِیتکَزَمِیز وَ دُعا قِیلَمِیز:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الجَنَّة وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ وَعَمَلٍ، وَأَعُوذُ بِكَ مَنَ النَّارِ وَمَا قَرَّبَ إِلَيْهَا مِنْ قَوْلٍ وَعَمَلٍ.
رَبَّنَا أَعِزَّنَا بِالإِسْلامِ، وَأَعِزَّ بِنَا الإسْلامَ، اللَّهُمَّ أَعْلِ بِنَا كَلِمَةَ الإسْلاَمِ، وَارْفَعْ بِنَا رَايَةَ القُرْآنِ.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته[20]
[1] سنن ابی داوود باب فی تعظیم قتل حدیث 4272 / الاحادیث الصحیحه، حدیث 511؛ صحیح الجامع، حدیث 4524).
[2] بخاری (50)، وصحیح مسلم (8)
[3] بخاری (8) ، وصحیح مسلم (16)
[4] بخاری 391
[5] صحیح ترمذی 2863/ صحیح الترغیب 552
[6] المعجم الأوسط، طبرانی،(1/25-26) / ؛ هیثمی در مجمع الزوائد(1/24-27)؛ متقی هندی در کنز العمّال فی سنن الاقوال و الافعال. تفسیرطبری، ج 15 ص 81/ تفسیر ابن ابی حاتم، ج8 ص 2729/ مقدسی در الأحادیث المختاره ج 5 ص 280 ح 1917 (مفهوم واحد با الفاظ مختلف)
[7] بخاری 6878 و مسلم / ملا علي قاري ، شرح مسند أبي حنيفة 359
[8] سنن أبي داود4352
[9] بخاری 388 / السنن الصغرى للنسائي 3946
[10] بخاری 6899 (4610) ومسلم (1671)
[11] سنن ابی داوود ح4351
[12] البدایة و النهایة،ابو الفداء اسماعیل بن عمر بن کثیر الدمشقی، ج۱۲، ص۲۵۵، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۷/۱۹۸۶.
[13] تاریخ ابن خلدون،ابن خلدون، ج۵، ص۳۳۰.
[14] مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر خطط و الآثار، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۲۹
[15] مقریزی، المواعظ و الاعتبار بذکر خطط و الآثار، ۱۴۱۸ق، ج۲، ص۳۳۰
[16] ابن کثیر ، البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۱۵۳.
[17] البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۱۴۶.
[18] البدایة و النهایة، ج۱۲، ص۳۶۳.خ
[19] رواه الترمذي (2507) ابن ماجه (4032)، وأحمد (5022) والطبراني في (المعجم الأوسط) (5953)، والبيهقي (20669) و. صحیح الجامع 6651
[20] پیاده شده از سخنرانی تصویری شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی حفظه الله تحت عنوان : پروسه ی اجتناب ناپذیر«اتحاد» اسلامی، دوران گذار از تفرق کنونی به «وحدت» اسلامی