Муқаддамот дарслари / олтинчи дарс: нима қилиш керак? Онгли,мақсадли ва харакатланувчи вахдат.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохнинг аудио тасмасидан ёзиб олинган.
(20-қисм)
Шу ерда жуда хам ажойиб бир тенглама содир бўлади, бир томонда шофеъийлар,ханафийлар ва хатто ханбалийлардан иборат ахли суннатнинг ширкух ва Салохиддин бошчилигидаги лашкари, салибий ошкор кофирларни ва махаллий муртадларни баробаридаги фотимий исмоилий шиъаларининг хукуматини химоя қилишган бўлса, бошқа бир томонда бир қанча йиллардан сўнг худди шу исмоилий шиъалари салибий кофирлар ва мусулмонларни учинчи даражали душманини ва тавошийга ўхшаган сотқин,махаллий муртадларни баробаридаги Салохиддин Айюбийнинг шофеъий мазхабидаги хукуматни химоя қилади, кейинчалик эса улар биргаликда шундай бир қудратни ташкил қилишадики, байтул муқаддасни фатхига ва исломий диёрларни озод бўлишига ва босқинчи кофирларни қувиб чиқарилишига сабаб бўлади, бу ишларни аббосийларни сунний маслагидаги ёки мисрни шиъа маслагидаги қудратларни хеч қайси бири бундан олдин амалга оширишга қодир бўлган эмасди.
Энди мисрдаги фотимий шиъаларини хукуматини устидаги Салохиддиннинг хукмронлиги самараси борасидаги намунани қарама- қаршисида бизлар бошқа бир намуна билан танишиб чиқамиз: оли буя шиъаларини аббосийларни устидаги хукмронлигига – аббосийлар ўша даврдаги исломий изтирорий яхлит хукумат бўлган – ишора қилиб ўтмоқчимиз, бу орқали уларни қайси бирини қадами бизларни олдинга иззат сари етаклаганини ва қайси бири эса бизларни ортга,залилликка тортиб кетганини тушуниб етамиз.
Абу Райхон Беруний оли буянинг аббосийларни устида хукмронлик қилиши асосий ўзгаришларга боис бўлган деб билади ва айтадики: “ салтанат Муттақийни охирги кунларида ва Мустакфийнинг аввалги кунида оли аббосдан оли буяни қўлига ўтди.” Ибни Холдун айтадики: тўғриси хилофатни асоси бутунлай вайрон бўла бошлаган эди.” .
Оли буя барча маънавий ва дунёвий кучларни аббосий халифалардан олишади, бу зарбалар шу даражада чуқур ва илдизли бўлган эдики, хатто оли буя нобуд бўлгандан сўнг хам аббосийларни хокимлари оли буядан олдинги яхлит ва қудратли жойгохни қўлга кирита олишмади.
Румлик салибий кофирларнинг хамла қилиш воқеалари ва уларнинг муселни бир қисмидаги илгарилашлари, мана бу яхлит ва исломий изтирорий бадал хукуматни бошига тушган нарсалар билан бизларни янада яхшироқ таништира олади. Иззуд довла диламий сиёсий бир ўйинда қамарий 360 йилда румликлар билан жанг қилиш учун уни ўзига суянган аббосий хукмдордан нома орқали моддий ёрдам сўрайди ва насроний кофир билан жанг қилишни аббосий хокимни вазифаси деб хисоблайди. Аббосий шох уни номасини жавобига ёзадики: “ қўмондонлик мени қўлимда бўлган тақдирдагина менга жанг қилиш вожиб бўлади. Яъни агар мол- мулк ва лашкар мени ихтиёримда бўлса. Хозирда эса мени қўлимда ўлмагудай миқдор бор холос, уларни хаммаси сиз ва давлатни бошқа қўмондонларини қўлида, жанг қилиш хам ва хаж хам,бошқа етакчи вазифалар хам менга вожиб эмас. Мен сизлар учун фақат шу нарса учун керакманки, сизларни имом хатибларингиз минбардан туриб мени номимни одамларни оромишда ушлаб туриш учун айтишади холос. Мана бу нарсадан хам четланишимни хохлаган пайтингизда ўзимни четга оламан ва хамма ишларни сизларга топшираман.” Аммо иззуд довла жуда хам кўп тахдидлар остида аббосий хукмдордан маълум маблағни олишга муваффақ бўлади, лекин босқинчи насроний кофирларга қарши хеч қандай жиход қилинмайди.
Оли буя мана шу тарзда аббосийларнинг яхлит хукуматини шундай заиф даражага олиб боради ва хатто мисрдаги исмоилий шиъаларини хукуматидан қўрққанликлари сабабли ва ўзларини қудратларини сақлаб қолиш учун хам аббосийларнинг ўтирғизиб қўйилган қўғирчоқларини хам бир четга суриб ташлай олишмас ва шиъа хукуматини эълон қилишга журъат қилишмасди. Албатта улар бу ишга қодир эдилар, чунки уларни эътиқоди бўйича, агар улар мана бу қўғирчоқларни осонлик олиб ташлаб йўқотиб ташлашса ва шиъа хукуматини эълон қилишса, ўзлари бир қўмондонга ва бир аскарга айланиб қолишар ва хозирда эга бўлиб турган хукмронликларини қўлдан бой беришарди.
Оли буя жуда хам соддалик билан шундай яхлит хукуматни хуросон ва мовароуннахрдаги сомонийларга ва табаристон ва гургондаги алавийларга ва форсдаги,марказий шахарлардаги оли буяга ва кейинчалик салжуқийларга ва хоразмшохга ўхшаган бир неча кичик ва тарқоқ хукуматларга, ундан ташқари ўнлаб кичик,аммо тахминан мустақил,махаллий хукуматларга бўлиб ташлашади, лекин уларни хаммаси аксаран бир-бирлари билан жанг қилишарди.
Аммо муттахид муғуллар 616 қамарий йилда исломий шарқдаги мусулмонларга ва эронга хамла қилади ва 656 йилгача яъни 50 йил мобайнида мана бу мусулмонлар муғуллар томонидан қирғин қилинишади, заифлашиб қолган ва фасодга тўлган аббосийлар хукумати эса фақат томошабин бўлиб туради ва хатто ханафий мазхабидаги хоразмшохлар ва исмоилий шиъаларига ўхшаган қудратманд хукуматлар нобуд бўлиб, уларни ўрнини кофир ийлихонон хукумати эгаллаган пайтида хурсанд хам бўлади, хатто ибни Усайр комил номли китобини икки жойида шу нарсага ишора қилиб ўтадики, аббосий хукмрон “носир лидиниллах” кофир муғулларга ёзган номасида ўзининг мусулмон рақибларига қарши муғулларни тарғиб хам қилади. Шу сабабли хам муғуллар томонидан яқин 50 йил давомида мусулмон қатли ом қилинган пайтида аббосийларни лашкари муғулларни қаршисида хеч қандай муносабат билдирмаганини кўрамиз, хатто муғуллар бағдодни дарвозаларига етиб келишади, лекин бу вақтга келиб жуда хам кеч бўлган эди.
(давоми бор…….)