Муқаддамот дарслари / олтинчи дарс: нима қилиш керак? Онгли,мақсадли ва харакатланувчи вахдат.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохнинг аудио тасмасидан ёзиб олинган.
(36- қисм)
«أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» وَ «آَمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ»
га ўхшаган катта стротегияларни сахих ва шаръий ижроси, хамда уни қандай татбиқ қилиниши, кайфияти хам бутунлай ўзига хос замон ва маконнинг шароитига тобеъ бўлади. Масалан жамиятдаги иқтисодий бошқарув хам бир илм бўлиб, мана бу илм хам кундан- кунга одамларни эхтиёжларига муносиб равишда ва жамиятдаги шароитга кўра ўзгарувчандур. Шунинг учун хам комилан хукуматий ва ижроий ва идорий жихатга эга бўлган бундай ахкомларни қандай татбиқ ва ижро қилиш равиши,шеваси бир замондан бошқа бир замонга ўтгач, унда ўзгаришлар содир бўлиши мумкин, махсусан ўша замондаги шароитни назарда тутилган бўлиши мумкин. Шу сабабли хам олдинги ижро қилувчиларнинг ахкомларни қандай татбиқ қилиши ва уни ижро қилиш равиши, кейинги ижро қилувчилар учун хужжат бўла олмайди.
Мисол тариқасида келтирилса, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам Хайбардаги ерларни фатх қилувчиларни орасида тақсим қилганлар, аммо Умар ибни Хаттоб ўзини замонидаги мавжуд вазиятга муносиб равишда Ироқдаги ерларни тақсимлаб ташламади. Бу ишни хозиргича хеч ким қуръонга ва махсусан росулуллохни суннатларига мухолиф деб санаган эмас ва санамайди хам, ёки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам овора бўлган туяни ўз холича ташлаб қўйинглар деб мархамат қилганлар, Усмон ибни Афвон эса: сотилиб пули эгасига етказилсин,деганлар. Али ибни Аби Толибни маслахат деб билишича эса, овора холдаги туя ва моллар сақлаб турилади ва то эгаси топилгунича байтул молдан озиқлантирилади ва уни сақлаб туриш харажатини байтул мол беради. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам қасддан қилинмаган яъни хато сабабли содир бўлган қатл бўйича мархамат қилганларки, оқила ( эркакни яқинлари) дияни тўлашади ( чунки эркакни яқинлари мана бу эркакни ёрдам берувчилари бўлишади), аммо Умар ибни Хаттобни даврига келиб оқила ахли девон бўлди ва ўзгарди.
Қуръонни мархамат қилишича:
وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَيْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِنْ دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ(انفال/60)
(Эй мўъминлар), улар учун имконингиз борича куч ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингизки, бу билан аллохнинг ва ўзларингизнинг душманларингизни хам улардан ташқари сизлар билмайдиган – аллох биладиган бошқа бировларни хам қўрқувга солурсизлар.
Энди хозирги замонни отлари бугунги кундаги харакатланувчи машиналар, танклар ва бошқа замонавий аслахалар хисобланади, камон ва ўқ отишни фазилати бобидаги хадислар хам, энг зебо шева билан хозирги замонда мавжуд энг замонавий харбий технологияга татбиқ қилиниши керак. Мана бу ўринларда ва бунга ўхшаган бошқа ўринларни хаммасида татбиқ қилинадиган нарсалар бир-биридан фарқ қилади, аммо мақсад ягона ва собит холича қолади.
Кўриб турганимиздек, хар бир шўрони ижтиходи ва ижмоъси хам ўзини замони учун хужжат бўла олади, бошқа замонларда қабул бўлмайди. Мана бу жамиятнинг табиий харакатланиш йўли ва сабиқунал аввалунларнинг равиши бўлиб, биз хам уларга эхсон билан тобеъ бўлишга буюрилганмиз:
وَالسَّابِقُونَ الأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (توبه/100)
Мухожир ва ансорларнинг биринчилари, пешқадамлари ва уларга чиройли амаллар билан эргашган зотлар-улардан аллох рози бўлди ва улар хам ундан рози бўлдилар. Яна ( аллох) улар учун остидан дарёлар оқиб турадиган, улар абадий қоладиган жаннатларни тайёрлаб қўйди. Мана шу буюк бахтдир.
Шўрога боғлиқ бўлган мана бу дастадаги ижтиходий ўринлардаги масала ва бу сўздан бўлган мақсад ва хадаф, хукумат суннати бўйича сабиқунал аввалуннинг тобеъ бўлиш шеваси ва росулуллох саллаллоху алайхи васалламни ижролари ва бизлардаги шўроларнинг муносиб суратда улардан табаият қилишларидур.
Мана бу мухтасар изохлар билан бизлар турли-хил ахкомларни навларига ва шўродаги вохид ижтиходларни жойгохига етиб келдик. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам одамларга уч хил хукмни ироя берганлар:
1-Мустақим қуръондан олиниб одамларга етказиладиган хукм.
2-Орада тартибсизликлар вужудга келмаслиги учун қуръондан у кишининг хос тафсирлари ва баёнлари орқали келган хукм бўлиб, бу борада росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан бошқа хеч ким буни тушуниб ета олмаган ва бизлар бунга собит суннат деймиз.
Бунга намоз ё хаж ва бошқа шунга ўхшаган ўринлар мисол бўла олади.
وَمَن یُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِن بَعْدِ مَا تَبَیَّنَ لَهُ الْهُدَى وَیَتَّبِعْ غَیْرَ سَبِیلِ الْمُؤْمِنِینَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءتْ مَصِیراً (نساء/115)
Ким хақ йўлни аниқ билганидан кейин пайғамбарга хилоф иш қилса ва мўъминларнинг йўлларидан бошқа йўлга эргашиб кетса, биз уни кетганича қўйиб берамиз. Сўнгра жаханнамга дохил қиламиз. Нақадар ёмон жой у!
3-Яна бир хукмни ёронларни ва шўрони ёрдамида ўзига хос замон ва макондаги ўринлар,шароитлар учун кундалик эхтиёжларга кўра чиқарганлар ва уни вохид холатда мусулмонларни орасида эълон қилганлар.
وَشَاوِرْهُمْ فِی الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ (آل عمران/159)
Ва ишларингизда уларга маслахат солинг! Энди (маслахат қилгач, бирон ишни) қасд қилсангиз, аллохга суянинг – таваккал қилинг! Албатта аллох ўзига суяниб иш қилгувчиларни севади.
Бунга бадрдаги жангни маконини ўзгартириш, ухуд жанги учун мадинадан ташқарига чиқиш ёки ахзоб жангидаги хандақ ковлаш мисол бўлади.
Энди росулуллох саллалллоху алайхи васаалламни вафотларидан сўнг, қуръон хам бор, қуръонни ўзи томонидан хам ахкомлар баён қилиб берилган ва бу борада ижтиходлар қабул қилинмайди ва хеч қандай бошқа сўзга ўрин хам йўқ, бундан ташқари сахих суннат хам бор, аммо қуръон ва сахих суннатдаги қонунларни ўзига хос холатларда ва янги кундалик эхтиёжларда, масалаларда татбиқ қилишлик, қуръон ва суннатдан фойдаланиш билан янги ижтиходлар вужудга келиши керак ва инсон улардан ижтиход қилиш қудратига эга.
(давоми бор………)