Дарси хафтуми муқаддамотий / шинохти мухтасари бидъат дар манобеъи шаръий.
Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид : Абу Хамза мухожир хўромий.
(10- қисмат)
Маворидики машмули таърифи хукми “ бидъат” аз лахози шаръий намешаванд:
Мавориди вужуд дорандки фақат аз лахози луғавий метавон дар мовридишон аз вожайи бидъат истефода кард, ва ё инки дар мавориди бо вужуди мухолифатишон бо манобеъи шаръий, аслан наметавон ба онхо бидъат гуфт ва дар хар ду моврид машмули таърифи хукми бидъат аз лахози шаръий намешаванд.
Маворидики наметавон бо вужуди мухолифатиш бо манобеъи шаръий ба он бидъат гуфт ва пейравони онро ахли бидъат номид, ижтиход аст. Ижтиход яъни талош ва кушиш барои истихрожи ахком ва қавонини шаръий аз манобеъи аслийки ижозайи ижтиход дар онхо дода шуда аст. Касики ин талош ва кушишро анжом медихадки ин ахкомро аз манобеъи аслий истихрож кунад ва бифахмад, ба у мужтахид мегуянд.
Холо, ин ижтиход мумкин аст дар масалайи ризи бошад ва хар каси битавонад онро анжом дихад ё мумкин аст ниёз ба тахассус дошта бошад ва бояд касики дар ин моврид тахассус дорад вориди он шавад. Масалан агар шаб дар ек биёбон монди ва натавонисти ташхис дехики қибла кудом тараф аст метавони ижтиход куни ва намозитро бихони, холо агар шумо дуруст ижтиход карда боши дуто савоб дори ва намозит дуруст аст; аммо, агар ғалат ижтиход карда боши ва масалан дар Курдистон ба жойи жунуб ба самти ғарб намоз хонда боши боз ек савоб дори ва намозит хам дуруст аст. Ин ижтиход дар умури шахсий аст, холо умури дигари хастандки ба кулли жомеъа марбут мешаванд ва шахс бояд дар он тахассус дошта бошад, мисли хукуматдорий, жиход ва жанги мусаллахона, қазоват, тақсими ирс ва амсолихим.
Нуктайики дар инжо лозим аст ба он ишора шавад ин астки, шахси мумкин аст дар тамоми улум огохийи комил дошта бошад ва битавонад дар хаммайи шариат фатво бидихад;мисли росулуллох саллаллоху алайхи васаллам, аммо дар кинори ин, мумкин аст шахси дигари дар баъзи аз ахком ба мақоми ижтиход расида бошад ва дар ахкоми дигар чанин шойистагиро надошта бошад; масалан Холид ибни Валид дар умури жиходий қудрати ижтиход дошт аммо дар масоили дигар интури набуд. Дар инжо адами тахассус дар одоби шахсий, мубталоти вузуъ ва ғейрих иртиботи ба ин тахассус надоранд; чун дар ин тахассус, шахс ба ин оёт ва аходис мурожаъа намекунад ва дар ин тахассус ниёзи чандони ба онхо надорад ; барои хамин астки адами шинохт ва қусур дар шинохти ин оёт ва ривоёт барои ин тахассус нақс махсуб намешаванд.
Медонемки дар асри росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хам хар шахси дар ек чизи мутахассис ва мужтахид буд; масалан Али бин Аби Толиб розиаллоху анху дар умури қазоват мутахассис буд, Муоз розиаллоху анху дар умури халол ва харом ва Абдуррахмон бин Авф хам мутахассис ва ахли раъй буд, дигарон хам дар асри хулафои рошида ба хамин шикл буда ва теъдоди ин мутахассисин махдуд буданд. Замоники аллох таоло мефармоянд:
:«أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»؛
Улил амри минкум яъни, хамма мужтахид ва мутахассис набуданд; балки,теъдоди аз онхоки дар шўро ширкат доштанд доройи тахассус ва мутахассисини амр буданд аммо,хаммайи онхо бо хам ек махсули вохидиро ба номи “ижмоъ” ироя медодандки махсули нахоий ва такмил шудайи ижтиходоти хамма буд. Дар инжо возих астки ижтиход мақоми ғейри қобили тажзия нест, балки мумкин аст шахси дар умури мужтахид бошад ва дар умури дигар на ; ба хамин далил роиж шудаки дар чизики илмишро надори ва дар он фиқх надори чизи нагу.
Аммо,нуктайи мухим ин астки дар масоили марбути ба хукуматдорий ва идорайи зиндагийи дунёвийи муслимин, танхо маржаъи мовриди таъйиди дин, шўройи улил амри мутахассисин астки уммати вохидиро ба вужуд меоваранд, ва ин уммати вохид бо ижмоъи вохидиш раъйи вохидиро ба хамма ироя медихад.
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам аз аллох таоло замонат гирифтаки чанин уммати харгиз саргардон ва гумрох нашавад ва аллох таоло замонатишро карда:
«سَأَلْتُ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يَجْمَعَ أُمَّتِي عَلَى ضَلَالَةٍ فَأَعْطَانِيهَا»،[1]
Ё мефармояд:
: «إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى قَدْ أَجَارَ لِي عَلَى أُمَّتِي مِنْ ثَلاثٍ لا يَجُوعُوا وَلا يَجْتَمِعُوا عَلَى ضَلالَةٍ» و…[2]
Аммо, агар шахси дар холати изтирори ва зарурат қарор гирифт, ва ба раъйи умматики вужуд дорад дастраси надошт,ва мажбур ба ижтиходи шахсий ё гурухий шуд ва иштибох кард, боз ба хотири ижтиходи иштибохиш хатто, агар ба марги мусалмон хам хатм шавадки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам дар мовридиш мефармояд: аз бейн рафтани дунё назди аллох ахвантар ва осонтар аз куштани ба нохақ ек мўъмин аст:
«لَزَوَالُ الدُّنْيَا أهونُ عَلى اللَّهِ مِن قَتْلِ مُؤمنٍ بِغَير حَقٍّ».[3]
Холо,агар бар асари ижтиходи иштибох,чанин журми бузурги (қатли мўъмин) хам иттифоқ биёфтад боз мовриди муъохиза қарор намегирад ва фақат ба онхо тазаккур дода мешавад:
: «أَلَا سَأَلُوا إِذْ لَمْ يَعْلَمُوا؟ فَإِنَّمَا شِفَاءُ الْعِيِّ السُّؤَالُ»[4]
Чиро напурсидид вақтики надонистид?чироки давойи нодони, пурсидан аст.
(идома дорад………)
[1]– في مسند الإمام أحمد (٢٧٢٢٤ (عَنْ أَبِي بَصْرَةَ الْغِفَارِيِّ صَاحِبِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
[2]– رواه أحمد في المسند، 9٧/٢؛ وابن حبان، ٤٣٩/١ رقم ٥٧٨ 4 و مسلم3/1478 رقم 1851و بیهقی و…
[3]– سنن الترمذي وفي صحيح الترغيب، سنن النسائي وسنن ابن ماجه وسنن البيهقي، الحديث صححه الألباني في صحيح الجامع 9208
[4]– ابوداود (ش۳۳۶)، بیهقی، السنن الکبری (ش۱۱۱۵و۱۱۱۷)، دارقطنی، ج 1، ص 189