یِیتتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ شَرعِی مَنبَعلَردَگِی بِدعَتنِی مُختَصَر تَنِیب آلِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(9- قسمت)
بِیزلَر طاغوُتگَه کُفر کِیلتِیرِیشگَه اِیگَه مِیز وَ کافِرلَرنِینگ اِسلامگَه قَرشِی بوُلگَن اِیشانچلَرِیگَه، عَقِیدَه لَرِیگَه،عَمَللَرِیگَه کُفر کِیلتِیرَه مِیز وَ مَنَه بُو یَحشِیدوُر، «فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا»(بقره/256)؛ بِیزلَرنِینگ طاغوُتگَه کِیلتِیرگَن مَنَه بُو کُفرِیمِیز،اِسلام دِینِینِینگ اَساسِی وَ کِیرِیش قِیسمِینِی،هَمدَه بَرچَه پَیغَمبَرلَرنِینگ رِسالَتِینِی تَشکِیل قِیلَه دِی «وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ» (نحل/36)؛ اَمّا بوُنِی قَرَمَه – قَرشِیسِیدَه کافِرلَر هَم بِیزلَرنِینگ اِسلامِی عَقِیدَه مِیزگَه وَ اِیشانچلَرِیمِیزگَه کافِردوُرلَر، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه نِسبَتاً کافِر بوُلِیشلِیک وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی دَستوُرلَرگَه کُفر کِیلتِیرِیشلِیک وَ کافِرلَرنِینگ کُفرِی یامان اِیش حِسابلَه نَه دِی.
یَعنِی کافِرلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه نِسبَتاً قِیلَه یاتگَن کُفرلَرِی یامان اِیش: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا (نساء/56)؛«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا» بِیزلَرنِینگ آیَتلَرِیمِیزنِی اِنکار قِیلگَن کِیمسَه لَرنِی اَلبَتَّه دوُزَخگَه کِیرِیتَه جَکمِیز. قَچانگِی تِیرِیلَرِی کوُیِیب بِیتِیشِی بِیلَن اَلمَشتِیرَه مِیز. اَلبَتَّه، اَلله قُدرَت وَ حِکمَت اِیگَه سِی بوُلگَن ذاتدِیر. كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ اوُلَرنِینگ کوُیگَن تِیرِیسِینِی اوُرنِیگَه یَنگِی تِیرِی اَلمَشتِیرِیلگَن پَیتدَه اوُلَر عَذابنِی مَزَه سِینِی تاتِیشَه دِی؛ اَلله تَعالَی شُبهَه سِیز بُو اِیشلَرگَه قادِردوُر، اوُ ذات حَکِیمدوُر، نِیمَه قِیلَه یاتگَه نِینِی جوُدَه یَحشِی بِیلَه دِی.
اِیندِی اَنَه شُو کُفر کِیلتِیرِیش وَ کافِر بُولِیش کَبِی، بِدعَت وَ یَنگِی اِیشلَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش هَم اَلله تَعالَی یَرَتگَن خِلقَتدَه بوُلِیشِی هَم موُمکِین وَ اِنسانلَر وُجُودگَه کِیلتِیرگَن ماددِی وَ تِیکنالاگِیک باشقَه یَنگِی نَرسَه لَرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش بوُیِیچَه هَم بوُلِیشِی موُمکِین،یاکِی آلدِیندَن مَوجُود بوُلگَن قانوُنلَرنِی، سُنَّتلَرنِی،اِیشلَرنِی قَیتَه دَن تِیکلَشگَه اوُحشَه گَن بوُلِیشِی موُمکِین، حاضِرگِی دَوردَه اِیسَه آدَملَر مَنَه بُو قانوُننِی قَیتَه تِیرِیلتِیرگَن کِیمسَه، اوُنِی یَنگِی وُجُودگَه کِیلتِیرگَن دِیب اوُیلَه شَه دِی، مَنَه بُو اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُننِی بَرابَرِیدَه یَنگِی نَرسَه نِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش حِسابلَه نَه دِی.
مَنَه بُو حالَتدَه،بِدعَتنِی عُمُومِی حالَتدَه اِیککِی صُورَتگَه کوُرَه – هَم “لوُغَه وِی” جِهَتدَن وَ هَم “شَرعِی” جِهَتدَن – تِیکشِیرِیب چِیقسَه بوُلَه دِی، لوُغَه وِی جِهَتدَن «كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَة» دَگِی شَرعِی اِصطِلاحدَن باشقَه توُشوُنچَه نِی اِستِنباط قِیلِینَه دِی، مَثَلاً:
– بِیر سُنَّتنِی قَیتَه دَن وَ یَنگِیدَن تِیرِیلتِیرِیش یاکِی اَلله نِی شَرِیعَت قانوُنلَرِیدَه اوُنوُتِیلگَن حُکمنِی تِیرِیلتِیرِیشدوُر. عَرَب مَدَنِیَتِیدَه شَخص بِیر قانوُن وَ دَستوُرنِی وُجُودگَه کِیلتِیرمَه گَن بوُلسَه هَم، اوُنِی قَیتَه دَن تِیرِیلتِیرگَن بوُلسَه، بُو شَخص بِیر اَساس سالوُچِی حِسابلَه نَه دِی. تَراوِیح نَمازِینِی بِیر اِمام یَعنِی عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ تامانِیدَن یَنگِیدَن تِیرِیلتِیرِیشِی کَبِی. مَنَه بُو یَنگِی بِیر اِیشنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش بوُلگَن اِیمَس، بَلکِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی سُنَّتلَرِینِی تِیرِیلتِیرِیلگَن خالاص؛ اَمّا کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک اوُنگَه نِسبَتاً بِدعَت کَلِیمَه سِیدَن فایدَه لَه نِیلگَن وَ عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ اَیتَه دِیکِی: [1] «نِعْمَ البِدْعَةُ هَذِهِ»، مَنَه بُو یَحشِی بِدعَتدوُر. [2]
شُو یِیردَه اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله عُمَر اِبنِ خَطّاب رَضِیَ الله عَنهُ نِینگ اَنَه بُو سوُزلَرِینِی نَظَردَه توُتگَن حالدَه وَ بِدعَتنِی لوُغَه وِی وَ شَرعِی جِهَتدَن چوُقوُر توُشوُنگَن حالدَه اَیتَه دِیکِی: «الْبِدْعَةُ بِدْعَتَانِ، مَحْمُودَةٌ وَ مَذْمُومَةٌ، فَمَا وَافَقَ السُّنَّةَ فَهُوَ مَحْمُودٌ وَ مَا خَالَفَهَا فَهُوَ مَذْمُومٌ»، بِدعَت اِیککِی نَوعدوُر: یَحشِی بِدعَت وَ یامان بِدعَت. اَگَر هَر قَندَی بِدعَت سُنَّتگَه مُوافِق بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ یَحشِی بِدعَتدوُر وَ هَر قَندَی بِدعَت اَگَر سُنَّتگَه مُخالِف بوُلَه دِیگَن بوُلسَه، یامان بِدعَتدوُر. [3]
باشقَه بِیر جایدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: یَنگِی اِیجاد قِیلِینَه دِیگَن نَرسَه لَر اِیککِی دَستگَه تَقسِیم بوُلَه دِی: بِیرِینچِی دَستَه قُرآنگَه وَ پَیغَمبَرنِی سُنَّتِیگَه وَ صَحابَه لَرنِی وَ اِجماعنِی سوُزِیگَه قَرشِی بوُلَه دِی وَ بُو بِدعَت گوُمراهلِیکدوُر، اِیککِینچِی دَستَه یَحشِی اِیشلَردَن اِیجاد بوُلَه دِی وَ اوُ قُرآنگَه،سُنَّتگَه ،اِجماعگَه قَرشِی اِیمَس وَ بُو یَنگِی اِیجاد بُولگَن بِدعَت یامان حِسابلَنمَیدِی. [4]
اِبنِ رَجَب حَنبَلِی رَحِمَهُ الله هَم بُو بارَه دَه اَیتَه دِیکِی: ” بُو یِیردَه اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله نِی مَنظوُرِی شوُکِی، اَصلِیدَه مَذمُوم بِدعَت شَرِیعَتدَه هِیچ قَندَی اَصلگَه اِیگَه بوُلمَه گَن بِدعَتدوُر. شَرِیعَت اِصطِلاحِی هَم مَنَه شُو بِدعَتگَه اَیتِیلَه دِی، اَمّا یَحشِی بِدعَت سُنَّتگَه مُوافِق بوُلگَه نِیدوُر؛ یَعنِی سُنَّتدَه اوُنگَه قَیتَه دِیگَن اَصلِی مَوجُود بوُلِیشِی کِیرَک؛ بوُ اوُنِینگ سُنَّتگَه مُوافِق بوُلگَه نِی سَبَبلِی، مَنَه بُو شَرعِی بِدعَت اِیمَس،بَلکِی لوُغَه وِی بِدعَت حِسابلَه نَه دِی.” [5]
آچِیق کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله نِی مَنظوُرِی عُمَر اِبنِ خَطّابنِی مَنظوُرِی بِیلَن بِیر هِیل، یَعنِی اوُ شَرعِی اِیمَس لوُغَه وِی بِدعَتدوُر. چوُنکِی شَرعِی بِدعَتلَرنِی “بَرچَه سِی” گوُمراهلِیکدوُر، كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ؛ چُونکِی شَرعِی جِهَتدَن بِدعَت، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی یا شَرعِی مَنبَعلَردَگِی قانوُنلَردَن بِیرِینِی یَنگِی نَرسَه بِیلَن آگاهانَه اَلمَشتِیرِیشدَن عِبارَت، اوُ اَلله نِی شَرِیعَتِیگَه مُخالِف بوُلِیب قَصددَن وَ هِیچ قَندَی شَرعِی عُذرسِیز عَمَلگَه آشِیرِیلَه دِی.
– بِدعَت کَلِیمَه سِیدَن «كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ» دَگِی شَرعِی اِصطِلاحِیدَن باشقَه توُشوُنچَه نِی اِستِنباط قِیلسَه بوُلَه دِیگَن جای، عُرف وَ عادَتلَرگَه وَ آدَملَرنِینگ عاددِی حَیاتلَرِیگَه تابِع بوُلگَن مَسَلَه لَرگَه باغلِیق، مَنَه بُو مَسَلَه لَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه مُخالِف بوُلمَه گَه نِیگَه قوُشِیمچَه، اوُلَر هَمِیشَه اوُزگَه رُوچَن بوُلِیب یَنگِیلَه نِیب توُرَه دِی. مَنَه بوُندَی اوُرِینلَر بارَه سِیدَگِی قائِدَه شوُکِی، الاصل في العاداتِ الإِباحةُ، یَعنِی عادَت وَ آداب وَ آدَملَرنِینگ رَسملَرِی بارَه سِیدَگِی اَصل، مادامِیکِی بُو نَرسَه لَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنگَه مُخالِف بوُلمَس اِیکَن، مُباه وَ جائِز حِسابلَه نَه دِی.
(دوامی بار……)
[1] امام مالک رحمه الله در« الموطّاء » فصل «شروع قیام شب های رمضان» و امام بخاری در صحیحش، فصل«صلاه التراویح »ازعبدالرّحمن بن عبدالقاری روایت کرده اند که گفته است:«در یکی از شب های رمضان با عمر بن خطاب به مسجد رفتم، مردم به صورت پراکنده نماز می خواندند، عمر گفت: به نظر من بهتر است همه به یک امام اقتدا کنند(چون در یک مسجد چند جماعت با هم نماز خواندن نوعی بی نظمی و مزاحمت ایجاد می کند اما یک جماعت و یک امام همانی است که رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن چند شب انجام داده بود) سپس با برگزیدن ابیّ بن کعب به عنوان امامشان نظرش را عملی کرد. شب دیگر با او به مسجد رفتم این بار مردم با هم نماز می خواندند عمر که این صحنه را دید گفت:چه بدعت نیکویی! البتّه کسانی که الان می خوابند تا آخرهای شب برای تهجّد برخیزند بهترند از کسانی که هم اکنون نماز می خوانند.»
[2]– صحیح بخاری، ج ۳، ص ۴۵، ح ۲۰۱۰
[3]– فتح الباری، ج ۱۳، ص ۲۵۳، أخرجه أبو نعيم بمعناه من طريق إبراهيم بن الجنيد عن الشافعي
[4]– همان؛ ما أخرجه البيهقي في مناقبه عن الشافعي
[5]– جمع العلوم والحكم، ص ۲۵۳