Еттинчи муқаддамот дарслари / шаръий манбаълардаги бидъатни мухтасар таниб олиш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(9- қисм)
Бизлар тоғутга куфр келтиришга эгамиз ва кофирларнинг исломга қарши бўлган ишончларига, ақидаларига, амалларига куфр келтирамиз ва мана бу яхшидур,
«فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا»(بقره/256)؛
бизларнинг тоғутга келтирган мана бу куфримиз, ислом динининг асосий ва кириш қисмини, хамда барча пайғамбарларнинг рисолатини ташкил қилади
«وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَ اجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ» (نحل/36)؛
Аммо буни қарама- қаршисида кофирлар хам бизларнинг исломий ақидамизга ва ишончларимизга кофирдурлар, аллохни шариатидаги қонунларга нисбатан кофир бўлишлик ва аллохни шариатидаги қонунларга ва аллохни шариатидаги дастурларга куфр келтиришлик ва кофирларнинг куфри ёмон иш хисобланади.
Яъни кофирлар аллохни шариатидаги қонунларга нисбатан қилаётган куфрлари ёмон иш:
«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا (نساء/56)؛«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا»
Бизнинг оятларимизни инкор қилган кимсаларни албатта дўзахга киритажакмиз. Қачонки терилари куйиб битиши билан алмаштирамиз. Албатта, аллох қудрат ва хикмат эгаси бўлган зотдир.
كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُم بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ ۗ
уларнинг куйган терисини ўрнига янги тери алмаштирилган пайтда улар азобни мазасини тотишади; аллох таоло шубхасиз бу ишларга қодирдур, у зот хакимдур, нима қилаётганини жуда яхши билади.
Энди ана бу куфр келтириш ва кофир бўлиш каби, бидъат ва янги ишларни вужудга келтириш хам аллох таоло яратган хилқатда бўлиши хам мумкин ва инсонлар вужудга келтирган моддий ва текнологик бошқа янги нарсаларни вужудга келтириш бўйича хам бўлиши мумкин, ёки олдиндан мавжуд бўлган қонунларни, суннатларни, ишларни қайтадан тиклашга ўхшаган бўлиши мумкин, хозирги даврда эса одамлар мана бу қонунни қайта тирилтирган кимса, уни янги вужудга келтирган деб ўйлашади, мана бу аллохни шариатидаги қонунни баробарида янги нарсани вужудга келтириш хисобланади.
Мана бу холатда, бидъатни умумий холатда икки суратга кўра – хам “луғавий” жихатдан ва хам “шаръий” жихатдан – текшириб чиқса бўлади, луғавий жихатдан
«كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَة»
даги шаръий истелохдан бошқа тушунчани истинбот қилинади, масалан:
-Бир суннатни қайтадан ва янгидан тирилтириш ёки аллохни шариат қонунларида унутилган хукмни тирилтиришдур. Араб маданиятида шахс бир қонун ва дастурни вужудга келтирмаган бўлса хам, уни қайтадан тирилтирган бўлса, бу шахс бир асос солувчи хисобланади. Таровех намозини бир имом яъни Умар ибни Хаттоб розиаллоху анху томонидан янгидан тирилтирилиши каби. Мана бу янги бир ишни вужудга келтириш бўлган эмас, балки росулуллох саллаллоху алайхи васалламни суннатларини тирилтирилган холос; аммо кўриб турганимиздек унга нисбатан бидъат калимасидан фойдаланилган ва Умар ибни Хаттоб розиаллоху анху айтадики: [1]
«نِعْمَ البِدْعَةُ هَذِهِ»،
мана бу яхши бидъатдур. [2]
Шу ерда имоми Шофеъий рохимахуллох Умар ибни Хаттоб розиаллоху анхунинг ана бу сўзларини назарда тутган холда ва бидъатни луғавий ва шаръий жихатдан чуқур тушунган холда айтадики:
«الْبِدْعَةُ بِدْعَتَانِ، مَحْمُودَةٌ وَ مَذْمُومَةٌ، فَمَا وَافَقَ السُّنَّةَ فَهُوَ مَحْمُودٌ وَ مَا خَالَفَهَا فَهُوَ مَذْمُومٌ»،
бидъат икки навдур: яхши бидъат ва ёмон бидъат. Агар хар қандай бидъат суннатга мувофиқ бўладиган бўлса, у яхши бидъатдур ва хар қандай бидъат агар суннатга мухолиф бўладиган бўлса, ёмон бидъатдур. [3]
Бошқа бир жойда мархамат қиладиларки: янги ижод қилинадиган нарсалар икки дастага тақсим бўлади: биринчи даста қуръонга ва пайғамбарни суннатига ва сахобаларни ва ижмоъни сўзига қарши бўлади ва бу бидъат гумрохликдур, иккинчи даста яхши ишлардан ижод бўлади ва у қуръонга,суннатга , ижмоъга қарши эмас ва бу янги ижод бўлган бидъат ёмон хисобланмайди. [4]
Ибни Ражаб Ханбалий рохимахуллох хам бу борада айтадики: ” бу ерда имоми Шофеъий рохимахуллохни манзури шуки, аслида мазмум бидъат шариатда хеч қандай аслга эга бўлмаган бидъатдур. Шариат истелохи хам мана шу бидъатга айтилади, аммо яхши бидъат суннатга мувофиқ бўлганидур; яъни суннатда унга қайтадиган асли мавжуд бўлиши керак; бу унинг суннатга мувофиқ бўлгани сабабли, мана бу шаръий бидъат эмас, балки луғавий бидъат хисобланади.” [5].
Очиқ кўриниб турганидек имоми Шофеъий рохимахуллохни манзури Умар ибни Хаттобни манзури билан бир хил, яъни у шаръий эмас луғавий бидъатдур. Чунки шаръий бидъатларни ” барчаси” гумрохликдур,
كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ؛
чунки шаръий жихатдан бидъат, аллохни шариатидаги ё шаръий манбаълардаги қонунлардан бирини янги нарса билан огохона алмаштиришдан иборат, у аллохни шариатига мухолиф бўлиб қасддан ва хеч қандай шаръий узрсиз амалга оширилади.
-Бидъат калимасидан
«كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ»
даги шаръий истелохидан бошқа тушунчани истинбот қилса бўладиган жой, урф ва одатларга ва одамларнинг оддий хаётларига тобеъ бўлган масалаларга боғлиқ, мана бу масалалар аллохни шариатидаги қонунларга мухолиф бўлмаганига қўшимча, улар хамиша ўзгарувчан бўлиб янгиланиб туради. Мана бундай ўринлар борасидаги қоида шуки,
الاصل في العاداتِ الإِباحةُ،
яъни одат ва одоб ва одамларни расмлари борасидаги асл, модомики бу нарсалар аллохни шариатидаги қонунга мухолиф бўлмас экан, мубох ва жоиз хисобланади.
Миллатларда мавжуд бўлган ва шариатга қарши бўлмаган турли-хил хурсандчилик равишлари,лахвлар ва маданий ишлар шулар жумласидан саналади, улар хилма-хил замон ва маконларда доим ўзгариб янгиланиб туради, хар ким янги нарсани вужудга келтириши мумкин ёки жамиятга янги нарсани ироя бериши мумкин; бу росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг масжидда хабашийларни ўйинини томошо қилишларига ва ўша хабашийларнинг ўйинига ўхшайди.
Энди агар маданий ишлар,ўйинлар, лахвлар, тижорат, либослар, озиқ- овқатлар аллохнинг шариатидаги қонунга зид бўладиган бўлса, мазмум саналади,
«وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا» (جمعه/۱۱)،
(Эй Мухаммад), қачон улар бирон тижоратни ёки ўйин- кулгуни кўриб қолсалар, ўшанга қараб сочилиб – тарқалиб кетурлар ва сизни (минбарда) тик турган холингизда тарк қилурлар.
-Бидъат калимасидан
«كُلَّ بِدْعَةٍ ضَلاَلَةٌ»
даги шаръий истелохидан бошқа тушунчани истинбот қилса бўладиган бошқа жой, шаръий мақсадларни рўёбга чиқариш ёки зарурат ва изтирорий хукмларга, янги яратилган нарсаларга тегишли бўлади.
(давоми бор………)
[1] امام مالک رحمه الله در« الموطّاء » فصل «شروع قیام شب های رمضان» و امام بخاری در صحیحش، فصل«صلاه التراویح »ازعبدالرّحمن بن عبدالقاری روایت کرده اند که گفته است:«در یکی از شب های رمضان با عمر بن خطاب به مسجد رفتم، مردم به صورت پراکنده نماز می خواندند، عمر گفت: به نظر من بهتر است همه به یک امام اقتدا کنند(چون در یک مسجد چند جماعت با هم نماز خواندن نوعی بی نظمی و مزاحمت ایجاد می کند اما یک جماعت و یک امام همانی است که رسول الله صلی الله علیه وسلم در آن چند شب انجام داده بود) سپس با برگزیدن ابیّ بن کعب به عنوان امامشان نظرش را عملی کرد. شب دیگر با او به مسجد رفتم این بار مردم با هم نماز می خواندند عمر که این صحنه را دید گفت:چه بدعت نیکویی! البتّه کسانی که الان می خوابند تا آخرهای شب برای تهجّد برخیزند بهترند از کسانی که هم اکنون نماز می خوانند.»
[2]– صحیح بخاری، ج ۳، ص ۴۵، ح ۲۰۱۰
[3]– فتح الباری، ج ۱۳، ص ۲۵۳، أخرجه أبو نعيم بمعناه من طريق إبراهيم بن الجنيد عن الشافعي
[4]– همان؛ ما أخرجه البيهقي في مناقبه عن الشافعي
[5]– جمع العلوم والحكم، ص ۲۵۳
