Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(23- қисм)
Мана бу керакли муқаддимадан сўнг лахвни таърифини бошлаймиз:
Лахв бу: инсонга лаззат олиб келадиган бир нарса бўлиб, уни машғул қилиб вақтини чоғ ўтказишига сабаб бўлади, бу нарса аллохни шариатидаги қонунда харом қилинмаган,аммо агар бу ишни қилса унга савоб хам берилмайди, шунга қарамасдан у инсон учун ўткинчи бир шодликни вужудга келтиради. Яъни агар шахс бу ишни қилса, гунох хам қилмаган бўлади ва савобга хам эга бўлмайди, у фақат ўткинчи бир шодликни ўзи учун вужудга келтирган холос. Ўткинчи шодликлар хам албатта мавжуд,лекин уларни ёлғиз ўзини қадри йўқ, бошқача истелох билан айтганда ботилдурлар, улар фақат аллохни шариатида машруъ бўлган ибодатни ё мақсадни йўлида хизмат қиладиган бир абзор бўлган тақдирдагина қадрли бўла олади.
Бу қорнингиз оч вақтида овқатни кўрган пайтингиздаги шодликка ёки дам олмоқчи бўлган пайтингиздаги шодлик хиссига ёки бир охангни, гуронийни эшитган пайтингиздаги шодлик хиссига ё жамоатни ташкил қилган ёки жамоатлар шўросини ё исломий изтирорий бадал хукуматни ё нубувват манхажига асосланган исломий хукуматни ташкил қилган пайтимиздаги шодлик хиссига ўхшайди. Энди овқат истеъмол қилиш вақтинчалик ва ўткинчи шодлик, аммо мана бу овқатни хазм бўлиши ва натижада уни жисмга келтирадиган саломатликка ва хаётни давом этишига боис бўлади. Дам олиш сабабли вужудга келадиган шодлик хам вақтинчалик, аммо бу нарса бадандан захарли моддаларни дафъ бўлишига, баданни истирохат қилишига ва жисмий саломатликни сақланишига сабаб бўлади.
Жисмоний машқлар, жинсий алоқа ва шахс ўзини имкониятида бор бўлган махоратлардан ва фанлардан фойдаланиш ва шунга ўхшаш ўринларни хаммаси вақтинчалик ва ўткинчи нарсалар бўлиб, улар каттароқ мақсадларни йўлида хизмат қилади. Шу тартибда дам олиш, ўйинлар, кўнгилни кўтарадиган охангларга қулоқ солиш ё парандани, сувни ё инсонни овозини эшитиш, рухни истирохат қилиши ва рухни қувватланиши учун хизмат қилади, бу рухни каттароқ ва жиддий ишларни янада яхшироқ амалга оширишига тайёрлайди…….
Мана бу холатда лахвни йўлига кўра қўлга киритиладиган шодлик, бу аслий мақсад эмас, балки дилни қувватлантирадиган абзор ва ёқилғи хисобланади, натижада дил асосий ва жиддий ишларни амалга ошириш пайтида яхшироқ ва фойдалироқ ишлашга қодир бўлади.
Инсонни машғул қилиб вақтини чоғ ўтказишига ва ўткинчи бир нав шодликни вужудга келишига сабаб бўладиган, мана бу лахвлар ва лаззат олиб келадиган нарсаларни орасида шундай ўринлар хам борки, улар мана бу қадрсиз ва ботил холатдан чиқиб, бошқа қадр- қийматга эга бўлган ибодатлар каби ўринни эгаллайди ва агар шахс уларни амалга ошира олса савобга эга бўлади. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилганлар:
كُلُّ شَيْءٍ يَلْهُو بِهِالرَّجُلُفَهُوَ بَاطِلٌ؛ إِلَّا رَمْيَهُ بِقَوْسِهِ وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ وَمُلَاعَبَتَهُامْرَأَتَهُ،( أهله،) فَإِنَّهُنَّ مِنَ الْحَقِّ[1]
Мусулмон инсон вақтини хуш ўтказадиган хар қандай нарса ботилдур, камондан ўқ отишлик ва отини ром қилиб тарбиялаш ва аёли билан хазиллашиб ўйнаш буларни жумласига кирмайди; чунки мана бу ишлар хақдур. Бошқа бир ривоятда сузишни таълим олишга хам ишора қилинган.
« وتعلیمه السباحة»[2]
Мана бу тўрт иш, яъни ўқ отишни ўрганиш ва отни тарбиялаш ва аёли ё уй ахли билан ўйнаш, сузишни таълим олиш, агарчи лахв ишлардан бўлса хам савоб келтиради. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам лахвлар учун харом сўзидан фойдаланган хеч қандай хадис мавжуд эмас. Бу ерда ботил лафзини ишлатилгани, бу ишларни манъ қилинганига ё харом қилинганига далолат қилмайди, чунки мана бу ўйинлар ва лахвлардан ташқари жуда кўп бошқа харом бўлмаган ботил лахвлар мавжуд, Абу Дардоъ розиаллоху анхунинг рухни қувватлантириш учун худди шу ботил калимасидан фойдалангани хақида кейинроқ сухбатлашамиз.
Ха, инсон учун шодликни вужудга келтирадиган лахв ва ботил ишлар жуда кўп, шу ерда улардан кундалик эхтиёжга эга зарурий бўлганига ишора қилиб ўтамиз. Масалан хазиллашиш, жисмий ўйинларни ўйнаш, фикрий ўйинлар, оханглар, овоз, гуроний,рақс кабилар иншааллох.
Биринчи бўлиб оханг, овоз ва гуронийдан бошлаймиз:
Инсонни оғзидан чиқадиган сўз, икки навли бўлади, ёки яхши сўз ва биз бунга халол деймиз, ёки ёмон сўз ва биз бунга харом деймиз. Яхши сўз яхшидур. Ёмон сўз хам ёмон. Мана бу яхши ва ёмон сўзларни хам аллохни шариатидаги қонунлар таъйин қилган, бир киши ўзини истаги билан келиб, мен айтаётган мана бу хақоратли сўзлар яхши ё ёмон дея олмайди. Шундай бўлгач, инсонни куфрга,гунохга, жиноятга даъват қиладиган сўзлар харом ва ёмон хисобланади, энди ана бу харом калималар қуйидаги оятдаги калималарга ўхшаш оддий бир тарзда айтилиши хам мумкин:
«وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ *لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ۚ (توبه/65-66)[3]
Қасамки, агар улардан ( нега сизнинг устингиздан кулганлари хақида) сўрасангиз, албатта улар: “биз фақат бахслашиб, хазиллашиб келяпмиз, холос”, дейдилар. Айтинг: ” аллохдан, унинг оятларидан, унинг пайғамбаридан кулувчи бўлдингизми?”. ** Узр айтманглар! Сизлар иймон келтирганингиздан сўнг яна куфрга қайтдингиз.
Бадр жангида асир бўлган Уқба ибни Аби Муъайт, яхши ўтмишга хам эга эмас эди, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам унга айтадиларки: худо ва росулига душманчилик қилганинг учун ўлдириласан. Уқба айтдики: эй Мухаммад! Менга эхсон қилганинг яхшироқ. Менга хам қавмдаги бошқа эркаклар каби назар билан қарагин. Агар уларни ўлдирсанг,мени хам ўлдир ва агар уларга эхсон қилсанг, менга хам эхсон қил. Агар улардан фидя олсанг,мендан хам фидя ол. Эй Мухаммад! Мендан сўнг мени фарзандларимни ким ўзини қаромоғига олади?
Росулуллох саллаллоху алайхи васалллам мархамат қилдилар: олов. Сўнгра айтдилар: эй Осим! Уни бўйнини уз. Осим розиаллоху анху хам росулуллох саллаллоху алайхи васалламни дастурларини амалга оширади ва уни ўлдиришади, тилини тия олмайдиган ва аллохни шариатидаги қонунига қарши маънавий ва рухий жанг олиб бораётганларга ибрат бўлиши учун уни дорга осиб қўйишади. Уқба ислом оламида ўлдирилгандан сўнг, бошқаларга ибрат бўлиши учун, биринчи бўлиб дорга осиб қўйилган кишилардан бўлган. [4]
(давоми бор……..)
[1] احمد (١٦٦٢) و سنن ترمذي (١٥٦١) وأبو داود وابن حبان وغيرهم / فقد روى الدارمي عن عقبة بن عامر .
[2]امام نسائی در سنن الکبری (۸۹۳۸)و حافظ ابن حجر در الإصابة(١/٤٣٩) سند آن را ” صحیح ” دانسته است./طبرانی – صحیح الجامع البانی رقم 4534
[3] اگر از آنان بازخواست کنی، می‌گویند: بازی و شوخی می‌کردیم . بگو : آیا به خدا و آیات او و پیغمبرش می‌توان بازی و شوخی کرد ؟ ! عذرخواهی نکنید . شما پس از ایمان‌آوردن ، کافر شده‌اید .
[4] الغضبان ، التربیة القیادیه، ج ۳، ص ۶۰
