مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(23- قیسم)
مَنَه بُو کِیرَکلِی مُقَدِّیمَه دَن سُونگ لَهونِی تَعرِیفِینِی باشلَیمِیز:
لَهو بُو: اِنسانگَه لَذَّت آلِیب کِیلَه دِیگَن بِیر نَرسَه بوُلِیب، اوُنِی مَشغوُل قِیلِیب وَقتِینِی چاغ اوُتکَه زِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی، بُو نَرسَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَه حَرام قِیلِینمَه گَن، اَمّا اَگَر بُو اِیشنِی قِیلسَه اوُنگَه ثَواب هَم بِیرِیلمَیدِی، شوُنگَه قَرَمَسدَن اوُ اِنسان اوُچُون اوُتکِینچِی بِیر شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِی. یَعنِی اَگَر شَخص بُو اِیشنِی قِیلسَه، گوُناه هَم قِیلمَه گَن بوُلَه دِی وَ ثَوابگَه هَم اِیگَه بوُلمَیدِی، اوُ فَقَط اوُتکِینچِی بِیر شادلِیکنِی اوُزِی اوُچُون وُجُودگَه کِیلتِیرگَن حالاص. اوُتکِینچِی شادلِیکلَر هَم اَلبَتَّه مَوجُود، لِیکِن اوُلَرنِی یالغِیز اوُزِینِی قَدرِی یوُق، باشقَه چَه اِصطِلاح بِیلَن اَیتگَندَه باطِلدوُرلَر، اوُلَر فَقَط اَلله نِی شَرِیعَتِیدَه مَشرُوع بوُلگَن عِبادَتنِی یا مَقصَدنِی یوُلِیدَه حِذمَت قِیلَه دِیگَن بِیر اَبزار بوُلگَن تَقدِیردَه گِینَه قَدرلِی بوُلَه آلَه دِی.
بُو قارنِینگِیز آچ وَقتِیدَه آوقَتنِی کوُرگَن پَیتِینگِیزدَگِی شادلِیککَه یاکِی دَم آلماقچِی بوُلگَن پَیتِینگِیزدَگِی شادلِیک حِسِّیگَه یاکِی بِیر آهَنگنِی،گوُرانِینِی اِیشِیتگَن پَیتِینگِیزدَگِی شادلِیک حِسِّیگَه یا جَماعَتنِی تَشکِیل قِیلگَن یاکِی جَماعَتلَر شوُراسِینِی یا اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتنِی یا نُبُوَّت مَنهَجِیگَه اَساسلَنگَن اِسلامِی حُکوُمَتنِی تَشکِیل قِیلگَن پَیتِیمِیزدَگِی شادلِیک حِسِّیگَه اوُحشَیدِی. اِیندِی آوقَت اِستِعمال قِیلِیش وَقتِینچَه لِیک وَ اوُتکِینچِی شادلِیک، اَمّا مَنَه بُو آوقَتنِی هَذم بوُلِیشِی وَ نَتِیجَه سِی اوُنِی جِسمگَه کِیلتِیرَه دِیگَن سَلامَتلِیککَه وَ حَیاتنِی دَوام اِیتِیشِیگَه باعِث بوُلَه دِی. دَم آلِیش سَبَبلِی وُجُودگَه کِیلَه دِیگَن شادلِیک هَم وَقتِینچَه لِیک، اَمّا بُو نَرسَه بَدَندَن زَهَرلِی ماددَه لَرنِی دَفع بوُلِیشِیگَه،بَدَننِی اِستِراحَت قِیلِیشِیگَه وَ جِسمِی سَلامَتلِیکنِی سَقلَه نِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِی.
جِسمانِی مَشقلَر، جِنسِی عَلاقَه وَ شَخص اوُزِینِی اِمکانِیَتِیدَه بار بوُلگَن مَهارَتلَردَن وَ فَنلَردَن فایدَه لَه نِیش وَ شوُنگَه اوُحشَش اوُرِینلَرنِی هَمَّه سِی وَقتِینچَه لِیک وَ اوُتکِینچِی نَرسَه لَر بوُلِیب، اوُلَر کَتتَه راق مَقصَدلَرنِی یوُلِیدَه حِذمَت قِیلَه دِی. شُو تَرتِیبدَه دَم آلِیش، اوُیِینلَر، کوُنگِیلنِی کوُتَه رَه دِیگَن آهَنگلَرگَه قوُلاق سالِیش یا پَرَندَه نِی، سوُونِی یا اِنساننِی آوازِینِی اِیشِیتِیش،رُوحنِی اِستِراحَت قِیلِیشِی وَ رُوحنِی قُوَّتلَه نِیشِی اوُچُون حِذمَت قِیلَه دِی، بُو روُحنِی کَتتَه راق وَ جِدِّی اِیشلَرنِی یَنَدَه یَحشِیراق عَمَلگَه آشِیرِیشِیگَه تَیّارلَیدِی…….
مَنَه بُو حالَتدَه لَهونِی یوُلِیگَه کوُرَه قوُلگَه کِیرِیتِیلَه دِیگَن شادلِیک، بُو اَصلِی مَقصَد اِیمَس، بَلکِی دِیلنِی قُوَّتلَنتِیرَه دِیگَن اَبزار وَ یاقِیلغِی حِسابلَه نَه دِی،نَتِیجَه دَه دِیل اَساسِی وَ جِدِّی اِیشلَرنِی عَمَلگَه آشِیرِیش پَیتِیدَه یَحشِیراق وَ فایدَه لِیراق اِیشلَشگَه قادِر بوُلَه دِی.
اِنساننِی مَشغوُل قِیلِیب وَقتِینِی چاغ اوُتکَه زِیشِیگَه وَ اوُتکِینچِی بِیر نَوع شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلِیشِیگَه سَبَب بوُلَه دِیگَن، مَنَه بُو لَهولَر وَ لَذَّت آلِیب کِیلَه دِیگَن نَرسَه لَرنِی آرَه سِیدَه شوُندَی اوُرِینلَر هَم بارکِی، اوُلَر مَنَه بُو قَدرسِیز وَ باطِل حالَتدَن چِیقِیب، باشقَه قَدر- قِیمَتگَه اِیگَه بوُلگَن عِبادَتلَر کَبِی اوُرِیننِی اِیگَللَیدِی وَ اَگَر شَخص اوُلَرنِی عَمَلگَه آشِیرَه آلسَه ثَوابگَه اِیگَه بوُلَه دِی. رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مرحمت قیلگنلر: كُلُّ شَيْءٍ يَلْهُو بِهِالرَّجُلُفَهُوَ بَاطِلٌ؛ إِلَّا رَمْيَهُ بِقَوْسِهِ وَتَأْدِيبَهُ فَرَسَهُ وَمُلَاعَبَتَهُامْرَأَتَهُ،( أهله،) فَإِنَّهُنَّ مِنَ الْحَقِّ[1] مُسُلمان اِنسان وَقتِینِی خوُش اوُتکَه زَه دِیگَن هَر قَندَی نَرسَه باطِلدوُر، کَماندَن اوُق آتِیشلِیک وَ آتِینِی رام قِیلِیب تَربِیَه لَش وَ عَیالِی بِیلَن هَزِیللَه شِیب اوُینَش بوُلَرنِی جُملَه سِیگَه کِیرمَیدِی؛ چوُنکِی مَنَه بُو اِیشلَر حَقدوُر. باشقَه بِیر رِوایَتدَه سوُزِیشنِی تَعلِیم آلِیشگَه هَم اِیشارَه قِیلِینگَن. « وتعلیمه السباحة»[2]
مَنَه بُو توُرت اِیش، یَعنِی اوُق آتِیشنِی اوُرگَه نِیش وَ آتنِی تَربِیَه لَش وَ عَیالِی یا اوُی اَهلِی بِیلَن اوُینَش، سوُزِیشنِی تَعلِیم آلِیش، اَگَرچِی لَهو اِیشلَردَن بوُلسَه هَم ثَواب کِیلتِیرَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم لَهولَر اوُچُون حَرام سوُزِیدَن فایدَه لَنگَن هِیچ قَندَی حَدِیث مَوجُود اِیمَس. بوُ یِیردَه باطِل لَفظِینِی اِیشلَه تِیلگَه نِی، بُو اِیشلَرنِی مَنع قِیلِینگَه نِیگَه یا حَرام قِیلِینگَه نِیگَه دَلالَت قِیلمَیدِی، چوُنکِی مَنَه بُو اوُیِینلَر وَ لَهولَردَن تَشقَه رِی جوُدَه کوُپ باشقَه حَرام بوُلمَه گَن باطِل لَهولَر مَوجُود، اَبُو دَرداء رَضِیَ الله عَنهُ نِینگ روُحنِی قُوَّتلَنتِیرِیش اوُچُون حوُددِی شوُ باطِل کَلِیمَه سِیدَن فایدَه لَنگَه نِی حَقِیدَه کِییِینراق صُحبَتلَه شَه مِیز.
حَه، اِنسان اوُچُون شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِیگَن لَهو وَ باطِل اِیشلَر جوُدَه کوُپ، شوُ یِیردَه اوُلَردَن کوُندَه لِیک اِیختِیاجگَه اِیگَه ضَرُورِی بوُلگَه نِیگَه اِیشارَه قِیلِیب اوُتَه مِیز. مَثَلاً هَزِیللَه شِیش، جِسمانِی اوُیِینلَرنِی اوُینَش، فِکرِی اوُیِینلَر، آهَنگلَر، آواز، گوُرانِی،رَقص کَبِیلَر اِنشاءَالله.
بِیرِینچِی بوُلِیب آهَنگ،آواز وَ گوُرانِیدَن باشلَیمِیز:
اِنساننِی آغزِیدَن چِیقَه دِیگَن سوُز، اِیککِی نَولِی بوُلَه دِی، یاکِی یَحشِی سوُز وَ بِیز بوُنگَه حَلال دِییمِیز، یاکِی یامان سوُز وَ بِیز بوُنگَه حَرام دِییمِیز. یَحشِی سوُز یَحشِیدوُر. یامان سوُز هَم یامان. مَنَه بُو یَحشِی وَ یامان سوُزلَرنِی هَم اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر تَعیِین قِیلگَن، بِیر کِیشِی اوُزِینِی اِیستَه گِی بِیلَن کِیلِیب، مِین اَیتَه یاتگَن مَنَه بُو حَقارَتلِی سُوزلَر یَحشِی یا یامان دِییَه آلمَیدِی. شوُندَی بوُلگَچ، اِنساننِی کُفرگَه، گوُناهگَه، جِنایَتگَه دَعوَت قِیلَه دِیگَن سُوزلَر حَرام وَ یامان حِسابلَه نَه دِی، اِیندِی اَنَه بُو حَرام کَلِیمَه لَر قوُیِیدَگِی آیَتدَگِی کَلِیمَه لَرگَه اوُحشَش عاددِی بِیر طَرزدَه اَیتِیلِیشِی هَم موُمکِین: «وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّمَا كُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ ۚ قُلْ أَبِاللَّهِ وَآيَاتِهِ وَرَسُولِهِ كُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ *لَا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُم بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ۚ (توبه/65-66)[3] قَسَمکِی، اَگَر اوُلَردَن (نِیگَه سِیزنِینگ اوُستِینگِیزدَن کوُلگَنلَرِی حَقِیدَه) سوُرَه سَنگِیز، اَلبَتَّه اوُلَر: ” بِیز فَقَط بَحثلَه شِیب، هَزِیللَه شِیب کِیلیَپمِیز، حالاص”، دِییدِیلَر. اَیتِینگ: ” اَلله دَن، اوُنِینگ آیَتلَرِیدَن، اوُنِینگ پَیغَمبَرِیدَن کوُلوُچِی بوُلدِینگِیزمِی؟”. ** عُذر اَیتمَنگلَر! سِیزلَر اِیمان کِیلتِیرَگَه نِینگِیزدَن سُونگ یَنَه کُفرگَه قَیتدِینگِیز.
بَدر جَنگِیدَه اَسِیر بوُلگَن عُقبَه اِبنِ اَبِی مُعَیط، یَحشِی اوُتمِیشگَه هَم اِیگَه اِیمَس اِیدِی، رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اوُنگَه اَیتَه دِیلَرکِی: خُدا وَ رَسُولِیگَه دُشمَنچِیلِیک قِیلگَه نِینگ اوُچُون اوُلدِیرِیلَه سَن. عُقبَه اَیتدِیکِی: اِی مُحَمَّد! مِینگَه اِحسان قِیلگَه نِینگ یَحشِیراق. مِینگَه هَم قَومدَگِی باشقَه اِیرکَکلَر کَبِی نَظَر بِیلَن قَرَه گِین. اَگَر اوُلَرنِی اوُلدِیرسَنگ، مِینِی هَم اوُلدِیر وَ اَگَر اوُلَرگَه اِحسان قِیلسَنگ، مِینگَه هَم اِحسان قِیل. اَگَر اوُلَردَن فِدیَه آلسَنگ، مِیندَن هَم فِدیَه آل. اِی مُحَمَّد! مِیندَن سُونگ مِینِی فَرزَندلَرِیمنِی کِیم اوُزِینِی قَرَماغِیگَه آلَه دِی؟
رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: آلاو. سُونگرَه اَیتدِیلَر: اِی عاصِم! اوُنِی بوُینِینِی اوُز. عاصِم رَضِیَ الله عَنهُ هَم رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِی دَستوُرلَرِینِی عَمَلگَه آشِیرَه دِی وَ اوُنِی اوُلدِیرِیشَه دِی، تِیلِینِی تِییَه آلمَیدِیگَن وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنِیگَه قَرشِی مَعنَه وِی وَ رُوحِی جَنگ آلِیب بارَه یاتگَنلَرگَه عِبرَت بوُلِیشِی اوُچُون اوُنِی دارگَه آسِیب قوُیِیشَه دِی. عُقبَه اِسلام عالَمِیدَه اوُلدِیرِیلگَندَن سُونگ، باشقَه لَرگَه عِبرَت بوُلِیشِی اوُچُون، بِیرِینچِی بوُلِیب دارگَه آسِیب قوُیِیلگَن کِیشِیلَردَن بوُلگَن. [4]
(دوامی بار…….)
[1] احمد (١٦٦٢) و سنن ترمذي (١٥٦١) وأبو داود وابن حبان وغيرهم / فقد روى الدارمي عن عقبة بن عامر .
[2]امام نسائی در سنن الکبری (۸۹۳۸)و حافظ ابن حجر در الإصابة(١/٤٣٩) سند آن را ” صحیح ” دانسته است./طبرانی – صحیح الجامع البانی رقم 4534
[3] اگر از آنان بازخواست کنی، می‌گویند: بازی و شوخی می‌کردیم . بگو : آیا به خدا و آیات او و پیغمبرش می‌توان بازی و شوخی کرد ؟ ! عذرخواهی نکنید . شما پس از ایمان‌آوردن ، کافر شده‌اید .
[4] الغضبان ، التربیة القیادیه، ج ۳، ص ۶۰
