
Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс : фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.
Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган
(37- қисм)
Хазил ва шўх сўзлар орқали вужудга келган шодлик:
Абдуллох ибни Хорис ибни жазъ розиаллоху анху айтади: росулуллох саллаллоху алайхи васалламчалик кўп хазиллашган одамни кўрмадим, аммо у кишининг хазилларини хаммаси хақ бўлар эди. Шунингдек росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан кўра кўпроқ табассум қиладиган одамни хам кўрмадим. Жарир ибни Абдуллох ибни Бижиллий розиаллоху анху хам айтадики: иймон келтирганимдан сўнг хар доим росулуллох саллаллоху алайхи васалламни кўрган пайтимда, у киши менга қараб кулиб табассум билан қарардилар. Анас ибни Молик розиаллоху анху хам айтадики: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хаммадан кўра шўхтаб бўлган эдилар. Шунингдек у кишини айтишича, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилган эдиларки: [1]
«رَوِّحُوا القُلوبَ سَاعَهً بَعْدَ سَاعَهٍ»؛
Қалбларни соатма- соат шодоб қилиб тирилтириб туринглар. [2]
Шу сабабли хам Суфён Саврий рохимахуллохдан сўраган эдилар: шўхтаб бўлиб хазиллашиш айбми? У киши жавоб бердилар: йўқ, балки бу суннатдур; чунки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилган эдилар:
«إنی لأَمْزَحُ ولا أقولُ إلاّ الحقّ»؛
Албатта мен хизиллашаман, аммо хақдан бошқа сўзни гапирмайман. [3]
Бу ерда аллохни шариатидаги қонунга қарши бўлган хар қандай хазил нохақ хисобланади, масалан:
– Аллох таоло ёки у зотни оятлари ё қонунлари ёки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан хазиллашиш.
وَلَئِن سَأَلْتَهُمْ لَیَقُولُنَّ إِنَّمَا کُنَّا نَخُوضُ وَنَلْعَبُ قُلْ أَبِاللّهِ وَآیَاتِهِ وَرَسُولِهِ کُنتُمْ تَسْتَهْزِئُونَ (توبه/65)
Қасамки, агар улардан (нега сизнинг устингиздан кулганлари хақида) сўрасангиз, албатта улар:” биз фақат бахслашиб, хазиллашиб келяпмиз, холос”, дейдилар. Айтинг: ” Аллохдан, унинг оятларидан, унинг пайғамбаридан кулувчи бўлдингизми?”.
لاَ تَعْتَذِرُواْ قَدْ کَفَرْتُم بَعْدَ إِیمَانِکُمْ إِن نَّعْفُ عَن طَآئِفَةٍ مِّنکُمْ نُعَذِّبْ طَآئِفَةً بِأَنَّهُمْ کَانُواْ مُجْرِمِینَ (توبه/70)
Узр айтманглар! Сизлар иймон келтирганингиздан сўнг яна куфрга қайтдингиз. Агар сизлардан бир тоифани (чин ихлос билан тавба қилганлари учун) авф қилсак, бошқа бир тоифани жиноятчи бўлганликлари боис азоблаймиз.
– Ўринсиз хазилларга бошқа бир мисол: одамларни кулдириш учун ёлғон гапириш:
وَيْلٌ لِلَّذِي يُحَدِّثُ بِالحَدِيثِ لِيُضْحِكَ بِهِ القَوْمَ فَيَكْذِب، وَيْلٌ لَهُ، وَيْلٌ لَهُ.[4]
Бошқаларни кулдириш учун ёлғон гапираётган кимсага вой бўлсин; бундай шахсни холига вой бўлсин.
– Шодлик ва хурсандчиликни вужудга келтириш йўлидаги ўринсиз хазилга мисол, бошқаларни қўрқувга, вахшатга солишдур: росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг сахобалари тарифлаб беришларича; улар росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан бирга сафарда бўлишган эди. Бу кишиларни бири ухлаб қолади; бошқалар таноб олиб келиб бу кишини боғлаб қўймоқчи бўлишади; шу пайтда бу киши қўрқиб кетади. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдилар:
«لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا»
Мусулмон киши ўзини мусулмон биродарини қўрқитиши жоиз эмас. [5]
– Баъзилар шодликни вужудга келтириш учун фойдаланадиган ўринсиз хазиллардан бири, бошқаларни масхара қилиш, уларни айбини топиш ва уларга хуник лақабларни қўйиш, ғийбат қилишдан иборат, бу мунофиқларни ва секулярзадаларни сифатларидан бўлиб мўъмин шахсни фосиқ мусулмонларни доирасига тортиб кетади, агар бу шахс тавба қилмаса золимлар жумласидан бўлиб қолади.
بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ ۚ وَمَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (حجرات/11)
Мана бу ўринсиз хазиллар мусулмонларни азият бўлишларига ва ўртада кина ижод бўлишига сабаб бўлади. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:
الْمُسْلِمُ أَخُو الْمُسْلِمِ لَا يَظْلِمُهُ وَلَا يَخْذُلُهُ وَلَا يَحْقِرُهُ التَّقْوَى هَاهُنَا” وَيُشِيرُ إِلَى صَدْرِهِ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، “بِحَسْبِ امْرِئٍ مِن الشَّرِّ أَنْ يَحْقِرَ أَخَاهُ الْمُسْلِمَ كُلُّ الْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ حَرَامٌ دَمُهُ وَمَالُهُ وَعِرْضُهُ”.[6]
“Мусулмонлар бир-бирларига биродардурлар, улардан бири бошқасига зулм қилмаслиги ё тахқирламаслиги керак, улар бир-бирларини ёлғиз ташлаб қўйишмайди, тақво мана бу ердадир – у киши кўкракларига уч марта ишора қилдилар – бир киши мусулмон биродарини тахқирлайдиган бўлса, уни ёмонлигига шуни ўзи кифоя қилади. Бир мусулмон кишини қони, моли, обрўси бошқа бир мусулмонга харомдур.”
Бошқаларни обрўсини сақлаш учун муқобил тарафнинг ёшини, жинсини ва хазилни андозасини хам хисобга олиниши лозим. Хар қандай одам билан бир хилда хазиллашиб бўлмайди. Чунки бир хазил болаларни ё вояга етиб келаётган ёшларни ё вояга етган ёшларни дардига етиши мумкин, аммо ана бу хазил ёши катта кишиларга қилинадиган бўлса, уларни азият қилинишига ё масхара қилинишига ё обрўларини кетишига сабаб бўлиши мумкин. Ёки бўлмасам баъзи хазиллар эркакларни дардига ейиши , аммо аёлларга тўғри келмаслиги мумкин. Шунингдек ўзимизни обрўйимизни сақлаш учун нодон ва ахмоқ кишилар ё ўзимиз танимаган кишилар билан хазиллашмаганимиз маъқул. Бир шахс Суфён ибни Уяйна рохимахуллохга айтадики: хазиллашиш ёмон ва нохуш бир ишдур. Суфён унга айтди: балки хазил суннатдур, фақат уни шахсга керакли вақтда ва керакли маконда қилиниши керак.
Ибни Умар розиаллоху анхумадан сўралди: росулуллох саллаллоху алайхи васалламни сахобалари кулишармиди? У киши жавоб бердилар: ха; уларни қалбларида иймонлари мустахкам бўлар эди.
Сахобалар кулишарди, аммо исроф қилишмасди, чунки хазилда ва кулишда,вақтни хуш ўтказишда, кўнгил очар нарсаларда исроф қилиш ва хаддидан ошириб юборишлик хам, ўзига зарар ва зарбаларга сабаб бўлади. Агар таомланиш ва ичишда исроф қилинадиган бўлса, бу жисмга зарар келтиради, кулишда исроф қилишлик хам қалбга зарар-зиён келтиради: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:
وَلاَ تُكْثِرِ الضَّحِكَ، فَإِنَّ كَثْرَةَالضَّحِكِ تُمِيتُ الْقَلْبَ[7]
Кўп кулманглар, зеро кўп кулиш қалбни ўлишига боис бўлади.
Умар ибни Хаттоб розиаллоху анху хам айтадики: ” кимки кўп куладиган бўлса, уни хайбати камаяди, кимки кўп хазиллашадиган бўлса енгил инсонга айланиб қолади, кимки нимани кўпайтириб юборса, ўша нарса билан машхур бўлади. ” яъни ўша нарсани ахли бўлиб қолади, масалан унга лахв ахли дейилади.
(давоми бор…….)
[1] طبرانی
[2] ابوداوود در مراسیل، ترمذی در شمایل
[3] طبرانی
[4] سنن ابی داود و ترمذی
[5] سنن ابی داود و صححه آلبانی
[6] أخرجه أحمد (2/277 ، رقم 7713) ، ومسلم (4/1986، رقم 2564) . وأخرجه أيضًا: البيهقي (6/92، رقم 11276)
[7] أخرجه أحمد (2/310 ، رقم 8081) ، والترمذي (4/551 ، رقم 2305) ، وقال : غريب ، والبيهقى في شعب الإيمان (7/78 ، رقم 9543) .قال الألباني في \”السلسلة الصحيحة\” 2 / 637 :أخرجه الترمذي ( 2 / 50 ) و أحمد ( 2 / 310 ) و الخرائطي في \” مكارم الأخلاق \” قال الشيخ الألباني : ( حسن ) انظر حديث رقم : 100 في صحيح الجامع.