حاضِرگِی یَنگِی عَصردَگِی دارُ الاِسلامنِی نَمُونَه لَرِی (5) ( عُثمانِیلَرنِینگ اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتِی-1) ( 29 بُولِیم)
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(2- قیسم)
شوُنگه اَساسالَنگن حالدَه مُسُلمانلَرنِی آرَسِیدَه سِکوُلارِیزمنِی رِواجلَنتِیرِیش بِیلَن سِکوُلارِیزمنِی اِسلامنِی اوُرنِیگه اَلتِیرنَه تِیو بَدَل صِیفَتِیدَه کِیلتِیرِیشَدِی، فِکر آزادلِیگِی آستِیدَه یازوُچِیلَرگه، جَماعَتلَرگه، اَنجُومَنلَرگه وَ حَتَّی سِکوُلار اَحزابلَرگه مَیدان بِیرِیلگن،عَلِی عَبدُالرَّزّاقگه اوُحشَگن کِیشِیلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی جَمِیعیَتنِینگ اِجرائِی مَسَلَه لَرِیدَن وَ حاکِمِیَتِیدَن اَجرَلِیشِی حَقِیدَه “اِسلام وَ حُکم اُوصُوللَرِی” ناملِی اَثَرلَرنِی یازِیشَدِی.
وَ نِهایَت 1908 یِیلدَه پَرِیجدَه تَرَقِّیات وَ صُلح بِیرلَشمَه سِینِی قوُمِیتَه سِی “حِزب” نامِی آستِیدَه سِکوُلار وَ مِللَت پَرَست یاشلَرنِی تَربِیَه سِی بُویِیچَه قُدرَتنِی قوُلگه کِیرِیتِیش اوُچُون وَ خَلِیفَه عَبدُالحَمِیددَن قُدرَتنِی تارتِیب آلِیش اوُچُون بُوتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِینِی حِمایَه سِی آستِیدَه اِیش باشلَیدِی. “حِزب”دَن بُولگن اَساسِی مَقصَد هَم شُو بُولگن، حُوددِی شُو نَرسَه نِی رَسُول اَلله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم ضِرار مَسجِیدِینِی نابوُد قِیلِیش آرقَلِی دارُ الاِسلامدَه مُنافِقلَر توُدَه سِی تامانِیدَن باش کوُتَه رِیب چِیقِیشِیگه رُحصَت بِیرمَگن اِیدِیلَر. دارُ الاِسلامدَه حِزب یَسَشلَر تَفَرُّقنِی مُقَدَّماتِی وَ وَحدَتنِی پَرچَه لَه نِیشِی اوُچُون شَرائِط، هَمدَه اوُنِی نابوُد بوُلِیشِینِی باشلَه نِیشِی بوُلَدِی.
- بَیان،فِکر، عَقِیدَه آزادلِیگِی آستِیدَه 16 عَصرنِی آخِیرلَرِیدَه مَلتَه دَه نَصرانِیَتنِی تَبلِیغ قِیلِیش مَرکَزِی اِیش باشلَیدِی وَ 1212یِیلدَه اَمِیرِکَه لِیک نَصرانِی تَبلِیغچِیلَر سُورِیَه یِیرلَرِیگه کِیرِیب کِیلِیشَدِی وَ 1217 یِیلدَه اَمِیرِکَه لِیک پراتِیستَت تَبلِیغچِیلَر تامانِیدَن سُورِیَه دَه نَصرانِیَتنِی تَبلِیغ مَرکَزِی تَشکِیل قِیلِینَدِی وَ 1235 یِیلدَه هَم سُورِیَه دَه اَمِیرِکَه نِینگ بِیرات ناملِی عالِیگاهِی تَشکِیل قِیلِینَدِی.
وِیلمایِیز والمِیر ناملِی بُویُوک نَصرانِی دَعوَتچِیسِی 1313 یِیلدَه بَیتُ المُقَدَّسدَه اوُتکَزِیلگن کانفِیرِینسِیَه دَه اوُزلَرِینِینگ دَعوَت مَقصَدلَرِی حَقِیدَه اَیتَدِیکِی: “بِیزلَرنِینگ مَقصَدِیمِیز مُسُلمانلَرنِی نَصرانِی قِیلِیشلِیک اِیمَس، مَنَه بُو نَرسَه اوُلَر اوُچُون حَرامدِیر، بَلکِی مَقصَد شوُکِی، بِیزلَر اوُلَرنِی اِسلامدَن اوُزاقلَشتِیرِیشِیمِیز کِیرَک،اوُلَر اَلله بِیلَن عَلاقَه سِی اوُزِیلگن شَخصلَرگه اَیلَه نِیشلَرِی لازِم، سِیزلَر مَنَه بُو اِیشنِی واسِیطَه سِیدَه اِسلام جَهانِیدَه بِیر یُولنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه سِیزلَر، نَتِیجَه دَه اِیسَه اوُلَر سِیزلَر تَیّارلَه گن یوُلدَن حَرَکَت قِیلِیشَدِی.”
“عُثمانِیلَرنِی اَندَلوُسِی قِیلِیش رِیجَه سِی” وَ مُسُلمانلَرنِی آرَسِیدَه حِزب تَشکِیل قِیلِیش بِیلَن بِیرگه؛ تَوحِید نامِی بِیلَن نَجدِیلَر عُثمانِیلَرنِی صُوفِیلَرنِی عَقِیدَه سِیگه اِیگه بوُلگنلِیکلَرِی وَ گوُمبَدلَر مَوجُودلِیگِی سَبَبلِی تَکفِیر قِیلِیشنِی باشلَه شَدِی، عُثمانِیلَرنِی مُرتَد دِییِیش آرقَلِی اوُلَرنِینگ دِیارلَرِینِی هَم دارُ الحَربنِینگ دارُ الکُفرلَرِی دِیب تَنِیشتِیرَه باشلَه شَدِی وَ مَنَه شُو شَکلدَه اِسلام نامِی بِیلَن غَیرِی شَرعِی جَنگنِی شوُلَه لَنتِیرِیشَدِی. بَعضِی بِیر بِیرادَرلَر شَیخ مُحَمَّد اِبنِ عَبدُالوَهّابنِی اوُزِیگه خاص توُشوُنچَه لَرِی بارَه سِیدَه حَنبَلِی مَذهَبِی بُویِیچَه نَجدِی،نَجدِیَت عِبارَه لَرِیدَن فایدَلَه نِیلگنِی اوُچُون ناراضِی بُولِیشَدِی، اَصلِیدَه اِیسَه مَنَه بُو اِصطِلاحلَر نَجدِیلَرنِی نَزدِیدَه کامِلاً قَبُول قِیلِینگن عاددِی نَرسَه حِسابلَنَدِی، مَنَه بُو تَفَکُّراتنِی اِینگ کَتتَه فِکرِی مَنبَعلَرِیدَن بِیرِی «الدُّرر السَّنِيَّة في الأجوبة النجدية» حِسابلَنَدِی، یاکِی نَجدِیلَر تامانِیدَن «علماء الدعوة النجدية» یا «أئمة الدَّعْوَة النجدية» یا «مفتي الديار النجدية» ناملِی کِتابلَرنِی یازِیش عاددِی بِیر اِیش سَنَلَدِی، نَجدِیلَرنِینگ اوُرتَه سِیدَه دَعوَت بُویِیچَه کوُزگه کوُرِینگن اوُلامالَردَن بُولمِیش شَیخ عَبدُالرّحمَن اِبنِ حَسَننِینگ «مسائل وفتاوى نجدية» ناملِی کِتابِینِی یازِیشِی یاکِی شَیخ عَبدُالَّطِیف آلِ شَیخنِینگ « مشاهير علماء نجد وغيرهم » ناملِی کِتابِینِی یازِیشِی یاکِی شَیخ عَبدُالَّطِیف اِبنِ عَبدُ الرَّحمَن اِبنِ حَسَن آلِ شَیخنِینگ «مجموعة الرسائل والمسائل النجدية» ناملِی کِتابنِی یازِیشلِیگِی یاکِی بُولمَسَم قوُیِیدَگِی : [1]
علماء نجد خلال ثمانیه قرون[2]
البيان المفيد فيما اتفق عليه علماء مكة و نجد من عقائد التوحيد
الدعوة الإصلاحية في بلاد نجد على يد الإمام محمد بن عبد الوهاب وأعلامها من بعده ناملِی کِتابلَرنِی یازِیلِیشِی یا «المجد في تاريخ نجد» ناملِی تَرِیخِی کِتابلَرنِی یازِیلِیشِی عاددِی بِیر اِیش حِسابلَنگن، مَنَه بُو تَفَکُّرنِی وَکِیللَرِیدَن هَم اوُزلَرِینِی عُمُومِی صُورَتدَه اَهلِی سُنَّت وَکِیلِی اِیمَس، بَلکِی اِمامِی اَحمَد اِبنِ حَنبَلنِی مَذهَبِیدَگِی تَفسِیرنِی وَکِیلِی صِیفَتِیدَه تَنِیشتِیرِیشلَرِینِی کوُتَه مِیز، چُونکِی اَهلِی سُنَّت بِیر نِیچَه مَذهَبلَر وَ اوُنلَب توُرلِی- هِیل تَفَکُّرلَردَن تَشکِیل تاپگن بُولِیب اوُلَردَن بِیرِی شُو نَجدِیَت تَفَکُّرِیدِیر؛ اوُلَر شوُنِی یَحشِی بِیلِیشسِینکِی حَنبَلِی مَذهَبِینِی اوُرتَه سِیدَه اوُلَرنِی تَفسِیرلَرِیدَن باشقَه تَفسِیرلَر هَم مَوجُود، هَر بِیر کِیشِی اوُزیگه خاص فَلانچِی مَذهَبدَن بُولگن تَفسِیرِینِی اِسلامنِی عَینِی اوُزِیدَن اَهلِی سُنَّتدَن دِیب بِیلَدِی وَ باشقَه لَرنِی نابُود قِیلَدِی یا حَتَّی اوُزِینِی مَذهَبِینِی اَهلِی سُنَّتنِی عَینِی اوُزِیدَن دِیب سَنَیدِی وَ باشقَه مَذهَبلَرنِی کوُرمَگنلِیککَه آلَدِی وَ اوُلَرنِی نابوُد قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلَدِی؛ بُو یِیردَگِی قاضِی فَقَط بَرچَه اِسلامِی مَذهَبلَرنِی اوُلِی الاَمر شُوراسِی بوُلِیب اوُ اوُزِینِی واحِد اِجماع سِی بِیلَن آخِیرگِی رَعینِی وَ آخِیرگِی حُکمِی صادِر قِیلَدِی، شَخصلَر وَ تَرقاق مَذهَبلَر بُو حُکمنِی صادِر قِیلمَیدِی، بُولمَسَم بُوتوُن تَرِیخ دَوامِیدَه حَنَفِیلَر، شافِیعِیلَر، حَنبَلِیلَر، مُعتَزِیلَه لَر، ظاهِرِیلَر، جَعفَرِیلَر وَ باشقَه اوُنلَب مَذهَبلَر بِیر- بِیرلَرِینِی باشِیگه آلِیب کِیلگن مُصِیبَتلَر تَکرارلَنَدِی.
(دوامی بار……)
[1] مشاهیر علماء نجد و غیرهم، عبد الرحمن بن عبد اللطیف آل الشیخ، تحقیق باشراف دار الیمامه للبحث و الترجمه و النشر، (بیجا)، دوم، ۱۳۹۴ق.
[2] علماء نجد خلال ثمانیه قرون، عبدالله آل بسام، ریاض، دائر العاصمه المملکه العربیه السعودیه، دوم، ۱۴۱۹ق.