دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

Ахли суннат курдларининг ўртасидаги собиқаси бўлмаган ўзини унутиб қуйишлик вужудга келган.

Агар биз ахли суннатни барча манбаъларига мурожаъат қилсак, шуни тушуниб оламизки, агар бир мусулмон аллохни шариатидаги фақатгина бир қонунни қабул қилмайдиган бўлса,ислом динидан чиқиб муртад бўлади; энди хозир нима бўлганки жуда кўп ахли суннат курдларининг муллолари,уламолари, аллохнинг шариатидаги қонунларни хеч қайси бирини хаётда ижро бўлишини қабул қилмайдиган секуляр ахзоблар ва гурухларни қаршисида сукут қилиб туришади ва ситам кўрган одамларга бу муртадларнинг хукмларини баён қилиб беришмайди?

Махаллий секуляр муртадларнинг ахборот воситаларини қудрати ва муллоларнинг бири гурухини хиёнаткор сукутлари шундай заминани вужудга келтирганки, қози мухаммад,қосимлу,ужалонга……. ўхшаш курдаларни ўртасидаги мусайламайи каззоблар баъзиларни наздида бутлар,худоларни хукмига ўтади ва уларга сиғинишади, улар шу даражага етишганки, мана бу бутлар хақида озгина бўлса хам хақиқатни эшитишга тоқат қила олишмайди.

 Шу билан бирга агар инсонлар ақидаларига асосан дасталарга тақсим бўлишади,дейилса бу хато бўларди, улар нажодига ва жохилий миллатпарастликка ва барча ахли суннат,шиъа  уламоларининг фатволарига асосланган холда мусулмондирлар; мазхаб жихатидан мусулмонларни ўртасида мазхабий ихтилофлар мавжуд бўлса хам,аммо хар қандай суратда улар мусулмондирлар ва махаллий секуляр ахзоблар эса муртаддир, кофирларни қаршисидаги мусулмонлардан эса химоя қилиниши лозим, бу ерда турли-хил ном қўйишларга дуч келамиз.

Сизнинг назарингизда агар курдларнинг ўзларини ақидасини қўлдан бой берган мана бу асрда Салохиддин курд рохимахуллох бу замонамизга келса ва бутун жахон секуляр кофирлари ва махаллий муртадларни қаршисидаги мана бу хукуматдан химоят қиладиган бўлса, ички мунофиқлар тўдаси ва алданган жохиллар унга нима дейишган бўларди?

Кока Ахмад муфтизодани тарафдорларидан ташкил топган фирқаларга ўхшаган ахли суннатга нисбатланган хизблар,гурухларни ишлари шу даражага етиб қолдики , улар хатто ақидавий,лафзий жихатдан эронни шиъа мазхабидаги хукуматни ёки бошқа исломий гурухларни химоя қилишни ўзларига ор ,деб билишади, аммо шу билан бирга жахондаги кофирлар ва махаллий секуляр муртадларни эса ба жону-дил химоя қилишади!!  

 Бизларни баъзи биродарларимиз нима учун  ахли суннатнинг тўрт аиммасини манхажини ёки Салохиддин Айюбий ва ибни Таймияга ўхшаш катта кишиларнинг бутун жахон кофирлари,махаллий муртадлари баробарида  шиъаларга ва уларнинг хукуматларига қилган муносабатларини баён қилишдан қўрқиб вахимага тушишади? Нима учун? Чунки бутун жахон кофир  секуляристларининг ва махаллий секуляр муртадлар ва махаллий мунофиқлар тўдасининг таблиғотларини кенг-кўламли,хилма-хил бўлгани боис, хақиқатда мана бу борада  мамуста Крикорга ўхшаш – факкаллоху асроху-  ахли суннатни манхажини баён қилишга сабр,шахомат,журъат керак бўлади.

  Келинглар мана бу хиёнаткор сукутни бир марта аммо бутунлай  ўртадан йўқотайлик ва тўрт аимманинг сахих манхажини асоси бўйича  тоғутларга куфр келтириш,валоъ ва бароъ,исломий вахдат йўлини ўзимизни миллатимизга,мўъминларга  кўрсатайлик, бунга қўшимча равишда эрон исломий  изтирорий бадал хукуматини баробаридаги ўзимизни вазифамизни маданийлаштирайлик; мана бу тарзда аллохни изни билан шўроларни ислох қилиб уни нубувват манхажи асосидаги исломий хукумат даражасига кўтариш бўйича ўзимизни вазифамизга амал қилган бўламиз.

اَهلِی سُنَّت کوُردلَرِینِینگ اوُرتَسِیدَگِی سابِیقَه سِی بوُلمَگن اوُزِینِی اوُنُوتِیب قوُیِیشلِیک وُجُودگه کِیلگن.

اَگر بِیز اَهلِی سُنَّتنِی بَرچَه مَنبَعلَرِیگه مُراجَعَت قِیلسَک، شُونِی توُشوُنِیب آلَمِیزکِی، اَگر بِیر مُسُلمان اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی فَقَطگِینَه بِیر قانوُننِی قَبُول قِیلمَیدِیگن بوُلسَه، اِسلام دِینِیدَن چِیقِیب مُرتَد بُولَدِی؛ اِیندِی حاضِر نِیمَه بُولگنکِی جُودَه کوُپ اَهلِی سُنَّت کوُردلَرِینِینگ مُلّالَرِی، اوُلامالَرِی، اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی هِیچ بِیرِینِی حَیاتدَه اِجرا بوُلِیشِینِی قَبوُل قِیلمَیدِیگن سِکوُلار اَحزابلَر وَ گوُرُوهلَرنِی قَرشِیسِیدَه سوُکوُت قِیلِیب توُرِیشَدِی وَ سِیتَم کوُرگن آدَملَرگه بُو مُرتَدلَرنِینگ حُکملَرِینِی بَیان قِیلِیب بِیرِیشمَیدِی؟

مَحَلِّی سِکوُلار مُرتَدلَرنِینگ اَخبارات واسِیطَه لَرِینِی قُدرَتِی وَ مُلّالَرنِینگ بِیرِ گوُرُوهِینِی خِیانَتکار سُوکوُتلَرِی شوُندَی زَمِینَه نِی وُجُودگه کِیلتِیرگَنکِی، قاضِی مُحَمَّد، قاسِملوُ، اوُجَلانگه…….اوُحشَش کوُردلَرنِی اوُرتَسِیدَگِی مُسَیلَمَه یِی کَذّابلَر بَعضِیلَرنِی نَزدِیدَه بُوتلَر، خُدالَرنِی حُکمِیگه اوُتَدِی وَ اوُلَرگه سِیغِینِیشَدِی، اوُلَر شُو دَرَجَه گه یِیتِیشگنکِی، مَنَه بُو بُوتلَر حَقِیدَه آزگِینَه بُولسَه هَم حَقِیقَتنِی اِیشِیتِیشگه طاقَت قِیلَه آلِیشمَیدِی.

شوُ بِیلَن بِیرگه اَگر اِنسانلَر عَقِیدَه لَرِیگه اَساساً دَستَه لَرگه تَقسِیم بوُلِیشَدِی، دِییِیلسَه بُو حَطا بوُلَردِی، اوُلَر نَجادگه وَ جاهِلِی مِلَّت پَرَستلِیکگه وَ بَرچَه اَهلِی سُنَّت، شِیعَه اوُلامالَرِینِینگ فَتوالَرِیگه اَساسلَنگن حالدَه مُسُلمانلَردِیر؛ مَذهَب جِهَتِیدَن مُسُلمانلَرنِی اوُرتَه سِیدَه مَذهَبِی اِیختِلافلَر مَوجُود بوُلسَه هَم، اَمّا هَر قَندَی صوُرَتدَه اوُلَر مُسُلماندِیرلَر وَ مَحَلِّی سِکوُلار اَحزابلَر اِیسَه مُرتَددِیر، کافِرلَرنِی قَرشِیسِیدَگِی مُسُلمانلَردَن اِیسَه حِمایَه قِیلِینِیشِی لازِم، بُو یِیردَه توُرلِی- هِیل نام قوُیِیشلَرگه دوُچ کِیلَمِیز.

  سِیزنِینگ نَظَرِینگِیزدَه اَگر کوُردلَرنِینگ اوُزلَرِینِی عَقِیدَه سِینِی قوُلدَن بای بِیرگن مَنَه بُو عَصردَه صَلاحِ الدِّین کوُرد رَحِمَهُ الله بُو زَمانَه مِیزگه کِیلسَه وَ بُوتوُن جَهان سِکوُلار کافِرلَرِی وَ مَحَلِّی مُرتَدلَرنِی قَرشِیسِیدَگِی مَنَه بُو حُکوُمَتدَن حِمایَت قِیلَدِیگن بوُلسَه، اِیچکِی مُنافِقلَر توُدَه سِی وَ اَلدَنگن جاهِللَر اوُنگه نِیمَه دِییِیشگن بُولَردِی؟

کاکا اَحمَد مُفتِیزادَه نِی طَرَفدارلَرِیدَن تَشکِیل تاپگن فِرقَه لَرگه اوُحشَگن اَهلِی سُنَّتگه نِسبَتلَنگن حِزبلَر،گوُرُوهلَرنِی اِیشلَرِی شوُ دَرَجَه گه یِیتِیب قالَدِیکِی، اوُلَر حَتَّی عَقِیدَه وِی، لَفظِی جِهَتدَن اِیراننِی شِیعَه مَذهَبِیدَگِی حُکوُمَتنِی یاکِی باشقَه اِسلامِی گوُرُوهلَرنِی حِمایَه قِیلِیشنِی اوُزلَرِیگه عار، دِیب بِیلِیشَدِی، اَمّا شوُ بِیلَن بِیرگه جَهاندَگِی کافِرلَر وَ مَحَلِّی سِکوُلار مُرتَدلَرنِی اِیسَه بُه جانوُ- دِیل حِمایَه قِیلِیشَدِی!!

بِیزلَرنِی بَعضِی بِرادَرلَرِیمِیز نِیمَه اوُچُون اَهلِی سُنَّتنِینگ توُرت اَئِمَّه سِینِی مَنهَجِینِی یاکِی صَلاحِ الدِّین اَیُّوبِی وَاِبن تَیمِیَه گه اوُحشَش کَتتَه کِیشِیلَرنِینگ بوُتوُن جَهان کافِرلَرِی، مَحَلِّی مُرتَدلَرِی بَرابَرِیدَه شِیعَه لَرگه وَ اوُلَرنِینگ حُکوُمَتلَرِیگه قِیلگن مُناسَبَتلَرِینِی بَیان قِیلِیشدَن قوُرقِیب وَهِیمَه گه توُشِیشَدِی؟ نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی بُوتوُن جَهان کافِر سِکوُلارِیستلَرِینِینگ وَ مَحَلِّی سِکوُلار مُرتَدلَر وَ مَحَلِّی مُنافِقلَر توُدَه سِینِینگ تَبلِیغاتلَرِینِی کِینگ – کوُلَملِی، هِیلمَه – هِیل بوُلگنِی بائِث، حَقِیقَتدَه مَنَه بُو بارَدَه مَمُوستَه کرِیکارگه اوُحشَش – فک الله اسره – اَهلِی سُنَّت مَنهَجِینِی بَیان قِیلِیشگه صَبر، شَهامَت، جُرعَت کِیرَک بُولَدِی.

کِیلِینگلَر مَنَه بُو خِیانَتکار سوُکوُتنِی بِیر مَرتَه اَمّا بُوتُونلَی اوُرتَدَن یُوقاتَیلِیک وَ تُورت اَئِمَّه نِینگ صَحِیح مَنهَجِینِی اَساسِی بُویِیچَه طاغوُتلَرگه کُفر کِیلتِیرِیش، وَلاء وَ بَراء، اِسلامِی وَحدَت یوُلِینِی اوُزِیمِیزنِی مِلَّتِیمِیزگه مُؤمِنلَرگه کوُرسَتَیلِیک، بوُنگه قوُشِیمچَه رَوِیشدَه اِیران اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتِینِی بَرابَرِیدَگِی اوُزِیمِیزنِی وَظِیفَه مِیزنِی مَدَنِیلَشتِیرَیلِیک؛ مَنَه بُو طَرزدَه اَلله نِی عِذنِی بِیلَن شوُرالَرنِی اِصلاح قِیلِیب اوُنِی نُبُوَّت مَنهَجِی اَساسِیدَگِی اِسلامِی حُکوُمَت دَرَجَه سِیگه کوُتَرِیش بوُیِیچَه اوُزِیمِیزنِی وَظِیفَه مِیزگه عَمَل قِیلگن بُولَمِیز.

از خودبیگانگی بی سابقه در میان کوردهای اهل سنت

به قلم: سیف الله / سرپل ذهاب

اگر ما به تمام منابع اهل سنت مراجعه کنیم متوجه خواهیم شد که اگر مسلمانی تنها یک قانون شریعت الله را قبول نداشته باشد از دین اسلام خارج شده و مرتد می شود؛ حالا چه شده است که بسیاری از مُلاها و علمای کورد اهل سنت در برابر گروهها و احزاب سکولاری که هیچ یک از قوانین شریعت الله در امور اجرائی زندگی را قبول ندارند سکوت کرده اند و به مردم ستمدیده حکم این مرتدین را نمی گویند؟

قدرت رسانه ای مرتدین سکولار محلی و سکوت خیانت بار دسته هائی از مُلاها چنان زمینه هائی را ساخته است که مسیلمه های کذاب میان کوردها چون قاضی محمد و قاسملو و اوجالان و … نزد عده ای حکم بت و خدایانی را دارند که به پرستش آنها مشغولند، به گونه ای که حتی ظرفیت شنیدن کوچکترین حقایق در مورد این بتها را نیز ندارند.

در کنار این، اگر گفته شود که انسانها بر اساس عقایدی که دارند دسته بندی می شوند نه نژاد و عصبیت جاهلی، و بر اساس فتوای تمام علمایان اهل سنت، شیعیان مسلمان هستند؛ و با وجود آنکه از نظر مذهبی اختلافاتی بین مسلمین وجود دارد اما در هر صورتی اینها مسلمان هستند و احزاب سکولار محلی مرتد هستند و باید از مسلمین در برابر کفار حمایت شود، با انواع برچسبها مواجه می شوی .

به نظر شما اگر در این عصر خودباختگی عقیدتی کوردها کسی چون صلاح الدین کورد رحمه الله در زمان ما بود و از چنین حکومتی در برابر کفار سکولار جهانی و مرتدین محلی حمایت می کرد دارودسته ی منافقین داخلی و جاهلین فریب خورده به او چه می گفتند؟

 کار دسته ای از احزاب و گروههای منتسب به اهل سنت چون فرقه ای از طرفداران کاک احمد مفتی زاده به چنان درجه ای رسیده است که حتی هر گونه حمایت عقیدتی و لفظی از حکومت شیعه مذهب ایران یا سایر گروههای اسلامی را برای خود ننگ می دانند اما در عین حال از هر کافر جهانی و مرتد سکولارمحلی حمایت می کنند!!

عده ای از برادران ما نیز از اینکه منهج ائمه ی اربعه ی اهل سنت و یا حتی بزرگانی چون صلاح الدین ایوبی و ابن تیمیه در برخورد با شیعیان و حکومت شیعیان در برابر کفار جهانی و مرتدین محلی را بیان کنند نوعی ترس و واهمه دارند؟  چرا؟ چون از بس تبلیغات سکولاریستهای کافر جهانی و مرتدین سکولار محلی و دارودسته ی منافقین محلی و مسلمین فریب خورده گسترده و متنوع است که واقعاً جرئت، غیرت و شهامت و صبر می خواهد که همچون ماموستا کریکار – فک الله اسره – منهج اهل سنت را در این زمینه بیان کنی.

بیائید این سکوت خیانت بار را یک بار برای همیشه بشکنیم و کفر به طاغوت و ولاء و براء و مسیر وحدت اسلامی را بر اساس منهج صحیح ائمه ی اربعه به مومنین و ملت خود نشان دهیم، و علاوه بر آن  وظایف خود را در برابر حکومت بدیل اضطراری اسلامی ایران تئوریزه و فرهنگی کنیم؛ تا باذن الله با اصلاح شوراها و تکامل آن به حکومت اسلامی بر منهاج نبوت به وظایف خود عمل کرده باشیم.

Илмий, мустанад назари бўйича истеъмор нима бўлади?

Истеъмор луғат жихатидан маданиятли давлатлардан бир гурух одамларни ахолиси йўқ ёки ободончилик,маданият жихатидан  кам ривожланган диёрларга мана бу диёрларни ободонлаштириш учун  мухожират қилишларига айтилади. Лекин истеъмор  сўзини воқеиятдаги кўриниши уни луғавий маъносидан фарқ қилади, амалда қудратли жамиятлар ва давлатларнинг бошқа жамиятлар ва диёрларни улардан фойдаланиш,бахра олиш ниятида  босиб олишларига айтилади.  

 (مجیدرهنما،مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی،ص۱۵)

“истеъмор” (colonialism) истелохи бошқани қўл остида бўлиш ва ижтимоий бандаликка ишора қилади, яъни давлат ё миллатнинг сиёсий,иқтисодий ё маданият жихатидан ривожланган жамият ё миллатнинг хукмронлиги остида бўлишидир. Бу истелох кўпроқ заиф тарафлар томонидан ишлатилади, чунки буни воситасида қудратли тарафлар томонидан уларни истакларига қарши олиб борилаётган хар қандай ишларни ойдинлаштиришга харакат қилишади.

( جولیوس گولد ، فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

Сиёсат иқтисодий жихатдан яхши ривожланмаган одамларни,давлатларни табиий манбаъларидан фойдаланишни,бахра олишни, уларни қул қилишни устига   ва истеъморгар давлатни сиёсий,харбий,иқтисодий хукмронлигини ўрнатиш учун уларни фан,иқтисод,маданият жихатидан  ривожланишига монеълик қилишни устига бино қилингандир. Ёки бошқа ибора билан айтганда, истеъмор шундай бир жараёнки буни воситасида бир қудратли миллат, ўзини иқтисодий,харбий,сиёсий,ижтимоъий хукмронлигини заиф жамият ё миллатни устида мажбурлаб юритади. Мана бу жараён жамиятдаги махаллий ахолини нобуд бўлишига ёки улардан бахра олинишига сабаб бўлиши  ёки мана бу жамиятдаги одамларнинг  бир қисмини ёрдами ва иштирокида бўлиши мумкин. 

( آقابخشى،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

Саййид Жамолиддин Асадободийни назарида “истеъмор” сўзи

ободонлаштиришдан кўра кўпроқ қулчилик,озод кишиларни қулга айлантириш, хароб қилишга яқиндир.

( سیداحمد موثقی ،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

Истеъмор сўзини мазмунини ташкил қилган хилма-хил омилларни  назарга олган холда, қуйидаги таърифлар умумий суратда уни маъносини баён қила олади: “истеъмор сиёсий ва иқтисодий бир режим бўлиб бир диёр ё мамлакатда бошқа бир ёки бир неча давлат томонидан барқарор қилинади ва мана бу йўл орқали ташқи  давлат (ёки давлатлар) мана бу мамлакатда шундай тузумни ўрнатишадики, одамларни розилигисиз уни  уларга мажбурлаб юкланади, бундан бўлган асосий мақсад ташқи манфаъатларни таъминлашдир. 

(مجید رهنما، پیشین،ص۱۶)

Мана бу аслий истеъморгарларни биринчи мархаладаги белгилари, европа давлатларини манфаъатларини химоя қилиш учун қилинадиган зўравонликдир, иккинчи мархалада махаллий санъатгарларни фалаж қилиш бўлади; буни натижасида европа давлатлари ривожланади, мисол тариқасида хиндистонни 18 асрни иккинчи ярмида  британия томонидан эгаллаб олинишига ишора қилса бўлади.

 (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی، ص۱۷)

Шунингдек истеъмор сиёсий жихатдан олиб қараганда  ташқи қудратли гурухнинг бошқа одамлар ё мамлакатни устида хукмронлик қилиши  маъносидадир. Марксистлар истеъмор сўзини ўрнига унга ўхшаш “империализм” сўзидан фойдаланишади. Хақиқатда империализм шундай бир хукуматга ишлатиладики, унда бир қудратманд хоким ўзини яқин ва узоғидаги  жуда кўп мамлакатларга хукмронлик қилади, ( императорларга ўхшаш) лекин кейинроқ мустақим ё ғайри мустақим қудратли давлатларнинг хокимиятига империализм номи берилди. 

(مومسن ولفگانگ، نظريه‌هاي امپرياليسم، صص 12 ـ‌7)

عِلمِی، مُستَنَد نَظَرِی بُویِیچَه اِستِعمار نِیمَه بُولَدِی؟

اِستِعمار لوُغَت جِهَتِیدَن مَدَنِیَتلِی دَولَتلَردَن بِیر گوُرُوهِی آدَملَرنِی اَهالِیسِی یُوق یاکِی آبادانچِیلِیک، مَدَنِیَت جِهَتِیدَن کَم رِواجلَنگن دِیارلَرگه مَنَه بُو دِیارلَرنِی آبادانلَشتِیرِیش اوُچُون مُهاجِرَت قِیلِیشلَرِیگه اَیتِیلَدِی. لِیکِن اِستِعمار سُوزِینِی واقِیعِیَتدَگِی کوُرِینِیشِی اوُنِی لوُغَوِی مَعناسِیدَن فَرق قِیلَدِی، عَمَلدَه قُدرَتلِی جَمِیعَتلَر وَ دَولَتلَرنِینگ باشقَه جَمِیعَتلَر وَ دِیارلَرنِی اوُلَردَن فایدَلَنِیش، بَهرَه آلِیش نِیَتِیدَه باسِیب آلِیشلَرِیگه اَیتِیلَدِی.   (مجیدرهنما،مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی،ص۱۵)

“اِستِعمار” (colonialism ) اِصطِلاحِی باشقَه نِی قوُل آستِیدَه بُولِیش وَ اِجتِمائِی بَندَه لِیکگه اِشارَه قِیلَدِی، یَعنِی دَولَت یا مِلَّتنِینگ سِیاسِی، اِقتِصادِی یا مَدَنِیَت جِهَتِیدَن رِواجلَنگن جَمِیعَت یا مِلَّتنِینگ حُکمرانلِیگِی آستِیدَه بُولِیشِیدِیر. بُو اِصطِلاح کوُپراق ضَعِیف طَرَفلَر تامانِیدَن اِیشلَتِیلَدِی، چُونکِی بُونِی واسِیطَه سِیدَه قُدرَتلِی طَرَفلَر تامانِیدَن اوُلَرنِی اِیستَکلَرِیگه قَرشِی آلِیب بارِیلَیاتگن هَر قَندَی اِیشلَرنِی آیدِینلَشتِیرِیشگه حَرَکَت قِیلِیشَدِی.    ( جولیوس گولد ، فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

سِیاسَت اِقتِصادِی جِهَتدَن یَجشِی رِواجلَنمَگن آدَملَرنِی، دَولَتلَرنِی طَبِیعِی مَنبَعلَرِیدَن فایدَلَنِیشنِی، بَهرَه آلِیشنِی، اوُلَرنِی قوُل قِیلِیشنِی اوُستِیگه وَ اِستِعمارگَر دَولَتنِی سِیاسِی، حَربِی، اِقتِصادِی حُکمرانلِیگِینِی اوُرنَتِیش اوُچُون اوُلَرنِی فَن،اِقتِصاد، مَدَنِیَت جِهَتِیدَن رِواجلَنِیشِیگه مانِعلِیک قِیلِیشنِی اوُستِیگه بِینا قِیلِینگندِیر. یاکِی باشقَه عِبارَه بِیلَن اَیتگندَه، اِستِعمار شوُندَی بِیر جَرَیانکِی بُونِی واسِیطَه سِیدَه بِیر قُدرَتلِی مِلَّت، اوُزِینِی اِقتِصادِی، حَربِی، سِیاسِی، اِجتِمائِی حُکمرانلِیگِینِی ضَعِیف جَمِیعَت یا مِلَّتنِی اوُستِیدَه مَجبُورلَب یُورِیتَدِی. مَنَه بُو جَرَیان جَمِیعَتدَگِی مَحَلِّی اَهالِینِی نابوُد بوُلِیشِیگه یاکِی اوُلَردَن بَهرَه آلِینِیشِیگه سَبَب بوُلِیشِی یاکِی مَنَه بُو جَمِیعَتدَگِی آدَملَرنِینگ بِیر قِیسمِینِی یاردَمِی وَ اِیشتِراکِیدَه بُولِیشِی موُمکِین .  ( آقابخشى،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

سَیِّد جَمالِ الدِّین اَسَد آبادِینِی نَظَرِیدَه “اِستِعمار”سُوزِی آبادانلَشتِیرِیشدَن کوُرَه کوُپراق قوُلچِیلِیک، آزاد کِیشِیلَرنِی قوُلگه اَیلَنتِیرِیش، خَراب قِیلِیشگه یَقِیندِیر.   (موثقی -،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

اِستِعمار سُوزِینِی مَضمُونِینِی تَشکِیل قِیلگن هِیلمَه- هِیل عامِللَرنِی نَظَرگه آلگن حالدَه، قوُیِیدَگِی تَعرِیفلَر عُمُومِی صُورَتدَه اوُنِی مَعناسِینِی بَیان قِیلَه آلَدِی: “اِستِعمار سِیاسِی وَ اِقتِصادِی بِیر رِیجِیم بُولِیب بِیر دِیار یا مَملَکَتدَه باشقَه بِیر یاکِی بِیر نِیچَه دَولَت تامانِیدَن بَرقَرار قِیلِینَدِی وَ مَنَه بُو یوُل آرقَلِی تَشقِی دَولَت (یاکِی دَولَتلَر) مَنَه بُو مَملَکَتدَه شوُندَی توُزُومنِی اوُرنَتِیشَدِیکِی، آدَملَرنِی راضِیلِیگِیسِیز اوُنِی اوُلَرگه مَجبُورلَب یوُکلَنَدِی، بُوندَن بُولگن اَساسِی مَقصَد تَشقِی مَنفَعَتلَرنِی تَأمِینلَشدِیر. 

(مجید رهنما، پیشین،ص۱۶)

مَنَه بُو اَصلِی اِستِعمارگرلَرنِی بِیرِینچِی مَرحَلَه دَگِی بِیلگِیلَرِی، یِوراپَه دَولَتلَرِینِی مَنفَعَتلَرِینِی حِمایَه قِیلِیش اوُچُون قِیلِینَدِیگن زوُرَوانلِیکدِیر، اِیککِینچِی مَرحَلَه دَه مَحَلِّی صَنعَتگرلَرنِی فَلَج قِیلِیش بُولَدِی؛ بُونِی نَتِیجَه سِیدَه یِوراپَه دَولَتلَرِی رِواجلَنَدِی، مِثال طَرِیقَه سِیدَه هِندِستاننِی 18 عَصرنِی اِیککِینچِی یَرمِیدَه برِیطَنِیَه تامانِیدَن اِیگللَب آلِینِیشِیگه اِشارَه قِیلسَه بُولَدِی.    (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی، ص۱۷)

شُونِینگدِیک اِستِعمار سِیاسِی جِهَتدَن آلِیب قَرَگندَه تَشقِی قُدرَتلِی گوُرُوهنِینگ باشقَه آدَملَر یا مَملَکَتنِی اوُستِیدَه حُکمرانلِیک قِیلِیشِی مَعناسِیدَه دِیر. مَرکسِیستلَر اِستِعمار سُوزِینِی اوُرنِیگه اوُنگه اوَحشَش “اِیمپِیرِیالِیزم” سُوزِیدَن فایدَلَنییشَدِی. حَقِیقَتدَه اِیمپِیرِیالِیزم شوُندَی بِیر حُکوُمَتگه اِیشلَتِیلَدِیکِی، اوُندَه بِیر قُدرَتمَند حاکِم اوُزِینِی یَقِین وَ اوُزاغِیدَگِی جُودَه کوُپ مَملَکَتلَرگه حُکمرانلِیک قِیلَدِی،(اِیمپِیرَتارلَرگه اوُحشَش) لِیکِن کِییِینراق مُستَقِیم یا غَیرِی مُستَقِیم قُدرَتلِی دَولَتلَرنِینگ حاکِمِیَتِیگه اِیمِپیرِیالِیزم نامِی بِیرِیلَدِی.   (ولفگانگ،نظريه‌هاي امپرياليسم،صص 12 ـ‌7)

از نظر علمی و مستند، استعمار یعنی چه؟

استعمار از لحاظ لغوي به معناي مهاجرت گروهي از افراد كشورهاي متمدن به سرزمين‌هاي خالي از سكنه يا كم‌رشد به منظور عمران يا متمدن كردن آن سرزمين است. لكن واقعيت پديده­ي استعمار با معناي لغوي آن متفاوت است و در عمل به معناي تسلط جوامع و كشورهاي قدرتمند بر جوامع و سرزمين‌هاي ديگر به منظور استثمار و بهره‌كشي از آن‌ها در آمد. (مجیدرهنما،مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی،ص۱۵)

  اصطلاح «استعمار»(colonialism) اشاره دارد به حالت زیردستى یا بندگى اجتماع، کشور یا ملتى که از لحاظ سیاسى، یا اقتصادى و یا فرهنگى زیر سلطه‏ ى اجتماعى یا ملت پیشرفته‏اى است. این اصطلاح از سوى واحدهاى ضعیف ‏تر به کار برده مى ‏شود تا هر گونه اقدامى را که از سوى واحدهاى ملى نیرومندتر علیه خواست‏ه هایشان به عمل مى ‏آید، تبیین کند.( جولیوس گولد ، فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

سیاست مبتنى بر برده کردن، سودجویى از منابع طبیعى و بهره‏ کشى از مردم و کشورهایى که از نظر اقتصادى کم رشد هستند و ممانعت از پیشرفت فنى و اقتصادى و فرهنگى آنها براى تحکیم سلطه‏ ى سیاسى، نظامى و اقتصادى دولت استعمارگر است. به عبارت دیگر، استعمار جریانى است که از طریق آن، یک ملت قدرتمند،سلطه‏ ى اقتصادى، نظامى، سیاسى، و اجتماعى خود را بر یک جامعه یا ملت ضعیف اعمال مى ‏کند. این جریان ممکن است همراه با نابودى بومیان جامعه یا بهره ‏کشى از آنان و یا به کمک و شرکت بخشى از افراد آن جامعه صورت گیرد.( آقابخشى،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

«استعمار» به نظر سید جمال‏الدین اسدآبادى، استعباد و برده ساختن آزادان و آزادگان و تخریب نزدیک‏تر است تا به عمران و آبادانى.( سیداحمد موثقی ،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

با توجه به عوامل گوناگونی که مفهوم استعمار را تشکیل می‌دهد، تعریف ذیل می‌تواند به نحو جامع معنای آن را بیان کند: «استعمار رژیم سیاسی و اقتصادی است که در یک سرزمین یا کشور، از طرف یک (یا چند) دولت خارجی، برقرار می‌شود و از این رهگذر، دولت (یا دولت‌های) خارجی، نظامی را در آن سرزمین مستقر می‌سازند که بدون رضایت مردم از خارج بر آنان تحمیل شده و هدف اصلی آن تامین منافع خارجیان و عمال آنان است.(مجید رهنما، پیشین،ص۱۶)

از مشخصات اصلی استعمار در وهله اول، اعمال زور در جهت حفظ منافع کشورهای اروپایی است و در وهله دوم فلج کردن صنعتگران بومی؛ که در نتیجه به توسعه کشورهای اروپایی می‌انجامد و به عنوان مثال می‌توان به استثمار هندوستان توسط بریتانیا در نیمه دوم قرن هیجدهم میلادی اشاره کرد. (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی، ص۱۷)

بنابراين استعمار از لحاظ سياسي به معناي حاكميت گروهي از قدرت‌هاي خارجي بر مردم يا بر سرزمين ديگر است. ماركسيست‌ها به جاي كلمه ي استعمار از كلمه ي مشابهي تحت عنوان «امپرياليسم» استفاده مي‌كنند. امپرياليسم در حقيقت به حكومتي اطلاق مي‌شود كه در آن يك حاكم نيرومند بر بسياري از سرزمين‌هاي دور و نزديك حكومت داشت، (همانند امپراطوري‌ها) ولي بعدها به هرگونه حاكميت مستقيم و غيرمستقيم كشورهاي قدرتمندو كشورهاي ديگر عنوان امپرياليسم داده شد.(مومسن ولفگانگ، نظريه‌هاي امپرياليسم، صص 12 ـ‌7)

Савол: истеъмор нима ва уни империялизм билан фарқи нимада?

Жавоб: “истеъмор” араб тилида (амаро) илдизидан бўлиб ривожланишни,ободонлаштиришни талаб қилиш маъносидадир, бу француз тилидаги колинолизм ( colonialism) сўзини таржимаси бўлади ва колони сўзидан олингандир. Истеъмор луғат жихатидан маданиятли давлатлардан бир гурух одамларни ахолиси йўқ ёки ободончилик,маданият жихатидан  кам ривожланган диёрларга мана бу диёрларни ободонлаштириш учун  мухожират қилишларига айтилади. Лекин истеъмор  сўзини воқеиятдаги кўриниши уни луғавий маъносидан фарқ қилади, амалда қудратли жамиятлар ва давлатларнинг бошқа жамиятлар ва диёрларни улардан фойдаланиш,бахра олиш ниятида  босиб олишларига айтилади.    

  (محمود طلوعى، فرهنگ جامع سیاسى.ص15)

“истеъмор” сўзини истелохи бир жамиятнинг бошқа ривожланган  миллат ё давлатнинг сиёсий ё иқтисодий ё маданият жихатидан қўл остида бўлишидаги,бандалик қилишидаги холатига ишора қилади.

   (ویلیام کولب،فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

Сиёсат иқтисодий жихатдан яхши ривожланмаган одамларни,давлатларни табиий манбаъларидан фойдаланишни,бахра олишни, уларни қул қилишни устига   ва истеъморгар давлатни сиёсий,харбий,иқтисодий хукмронлигини ўрнатиш учун уларни фан,иқтисод,маданият жихатидан  ривожланишига монеълик қилишни устига бино қилингандир. Ёки бошқа ибора билан айтганда, истеъмор шундай бир жараёнки буни воситасида бир қудратли миллат, ўзини иқтисодий,харбий,сиёсий,ижтимоъий хукмронлигини заиф жамият ё миллатни устида мажбурлаб юритади. Мана бу жараён жамиятдаги махаллий ахолини нобуд бўлишига ёки улардан бахра олинишига сабаб бўлиши  ёки мана бу жамиятдаги одамларнинг  бир қисмини ёрдами ва иштирокида бўлиши мумкин. 

 (افشاري راد،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

Саййид Жамолиддин Асадободийни назарида “истеъмор” сўзи

ободонлаштиришдан кўра кўпроқ қулчилик,озод кишиларни қулга айлантириш, хароб қилишга яқиндир.

 (موثقی -،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

Истеъмор сўзини мазмунини ташкил қилган хилма-хил омилларни  назарга олган холда, қуйидаги таърифлар умумий суратда уни маъносини баён қила олади: “истеъмор сиёсий ва иқтисодий бир режим бўлиб бир диёр ё мамлакатда бошқа бир ёки бир неча давлат томонидан барқарор қилинади ва мана бу йўл орқали ташқи  давлат (ёки давлатлар) мана бу мамлакатда шундай тузумни ўрнатишадики, одамларни розилигисиз уни  уларга мажбурлаб юкланади, бундан бўлган асосий мақсад ташқи манфаъатларни таъминлашдир. 

 (مجید رهنما، مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی ،ص۱۶ )

Мана бу аслий истеъморгарларни биринчи мархаладаги белгилари, европа давлатларини манфаъатларини химоя қилиш учун қилинадиган зўравонликдир, иккинчи мархалада махаллий санъатгарларни фалаж қилиш бўлади; буни натижасида европа давлатлари ривожланади, мисол тариқасида хиндистонни 18 асрни иккинчи ярмида  британия томонидан эгаллаб олинишига ишора қилса бўлади.

 (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی،تهران،اندیشه، ۱۳۶۷، ص۱۷)

Шунингдек истеъмор сиёсий жихатдан олиб қараганда  ташқи қудратли гурухнинг бошқа одамлар ё мамлакатни устида хукмронлик қилиши  маъносидадир. Марксистлар истеъмор сўзини ўрнига унга ўхшаш “империализм” сўзидан фойдаланишади. Хақиқатда империализм шундай бир хукуматга ишлатиладики, унда бир қудратманд хоким ўзини яқин ва узоғидаги  жуда кўп мамлакатларга хукмронлик қилади, ( императорларга ўхшаш) лекин кейинроқ мустақим ё ғайри мустақим қудратли давлатларнинг хокимиятига империализм номи берилди. 

 (ولفگانگ،نظريه‌هاي امپرياليسم،صص 12 ـ‌7)

Истеъмор уч мархалага қадимги, янги ва нихоятда янги.

سَوال: اِستِعمار نِیمَه وَ اوُنِی اِمپِیرِیالِیزم بِیلَن فَرقِی نِیمَه دَه؟

جَواب: “اِستِعمار” عَرَب تِیلِیدَه (عمر) اِیلدِیزِیدَن بُولِیب رِواجلَنِیشنِی، آبادانلَشتِیرِیشنِی طَلَب قِیلِیش مَعناسِیدَه دِیر، بُو فرَنسُوز تِیلِیدَگِی کالِنالِیزم ( colonialism ) سُوزِینِی لوُغَت جِهَتِیدَن مَدَنِیَتلِی دَولَتلَردَن بِیر گوُرُوه اَهالِیسِی یُوق یاکِی آبادانچِیلِیک، مَدَنِیَت جِهَتِیدَن کَم رِواجلَنگن دِیارلَرگه مَنَه بُو دِیارلَرنِی آبادانلَشتِیرِیش اوُچُون مُهاجِرَت قِیلِیشلَرِیگه اَیتِیلَدِی. لِیکِن اِستِعمار سُوزِینِی واقِیعِیَتدَگِی کوُرِینِیشِی اوُنِی لوُغَوِی مَعناسِیدَن فَرق قِیلَدِی، عَمَلدَه قُدرَتلِی جَمِیعَتلَر وَ دَولَتلَرنِینگ باشقَه جَمِیعَتلَر وَ دِیارلَرنِی اوُلَردَن فایدَلَنِیش، بَهرَه آلِیش نِیَتِیدَه باسِیب آلِیشلَرِیگه اَیتِیلَدِی.   (محمود طلوعى، فرهنگ جامع سیاسى.ص15)

“اِستِعمار” سُوزِینِی اِصطِلاحِی بِیر جَمِیعَتنِینگ باشقَه رِواجلَنگن مِلَّت یا دَولَتنِینگ سِیاسِی یا اِقتِصادِی یا مَدَنِیَت جِهَتِیدَن قوُل آستِیدَه بُولِیشِیدَگِی، بَندَه لِیک قِیلِیشِیدَگِی حالَتِیگه اِشارَه قِیلَدِی.     (ویلیام کولب،فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

سِیاسَت اِقتِصادِی جِهَتدَن یَجشِی رِواجلَنمَگن آدَملَرنِی، دَولَتلَرنِی طَبِیعِی مَنبَعلَرِیدَن فایدَلَنِیشنِی، بَهرَه آلِیشنِی، اوُلَرنِی قوُل قِیلِیشنِی اوُستِیگه وَ اِستِعمارگَر دَولَتنِی سِیاسِی، حَربِی، اِقتِصادِی حُکمرانلِیگِینِی اوُرنَتِیش اوُچُون اوُلَرنِی فَن،اِقتِصاد، مَدَنِیَت جِهَتِیدَن رِواجلَنِیشِیگه مانِعلِیک قِیلِیشنِی اوُستِیگه بِینا قِیلِینگندِیر. یاکِی باشقَه عِبارَه بِیلَن اَیتگندَه، اِستِعمار شوُندَی بِیر جَرَیانکِی بُونِی واسِیطَه سِیدَه بِیر قُدرَتلِی مِلَّت، اوُزِینِی اِقتِصادِی، حَربِی، سِیاسِی، اِجتِمائِی حُکمرانلِیگِینِی ضَعِیف جَمِیعَت یا مِلَّتنِی اوُستِیدَه مَجبُورلَب یُورِیتَدِی. مَنَه بُو جَرَیان جَمِیعَتدَگِی مَحَلِّی اَهالِینِی نابوُد بوُلِیشِیگه یاکِی اوُلَردَن بَهرَه آلِینِیشِیگه سَبَب بوُلِیشِی یاکِی مَنَه بُو جَمِیعَتدَگِی آدَملَرنِینگ بِیر قِیسمِینِی یاردَمِی وَ اِیشتِراکِیدَه بُولِیشِی موُمکِین  (افشاري راد،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

سَیِّد جَمالِ الدِّین اَسَد آبادِینِی نَظَرِیدَه “اِستِعمار”سُوزِی آبادانلَشتِیرِیشدَن کوُرَه کوُپراق قوُلچِیلِیک، آزاد کِیشِیلَرنِی قوُلگه اَیلَنتِیرِیش، خَراب قِیلِیشگه یَقِیندِیر.   (موثقی -،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

اِستِعمار سُوزِینِی مَضمُونِینِی تَشکِیل قِیلگن هِیلمَه- هِیل عامِللَرنِی نَظَرگه آلگن حالدَه، قوُیِیدَگِی تَعرِیفلَر عُمُومِی صُورَتدَه اوُنِی مَعناسِینِی بَیان قِیلَه آلَدِی: “اِستِعمار سِیاسِی وَ اِقتِصادِی بِیر رِیجِیم بُولِیب بِیر دِیار یا مَملَکَتدَه باشقَه بِیر یاکِی بِیر نِیچَه دَولَت تامانِیدَن بَرقَرار قِیلِینَدِی وَ مَنَه بُو یوُل آرقَلِی تَشقِی دَولَت (یاکِی دَولَتلَر) مَنَه بُو مَملَکَتدَه شوُندَی توُزُومنِی اوُرنَتِیشَدِیکِی، آدَملَرنِی راضِیلِیگِیسِیز اوُنِی اوُلَرگه مَجبُورلَب یوُکلَنَدِی، بُوندَن بُولگن اَساسِی مَقصَد تَشقِی مَنفَعَتلَرنِی تَأمِینلَشدِیر.  (مجید رهنما، مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی ،ص۱۶ )

مَنَه بُو اَصلِی اِستِعمارگرلَرنِی بِیرِینچِی مَرحَلَه دَگِی بِیلگِیلَرِی، یِوراپَه دَولَتلَرِینِی مَنفَعَتلَرِینِی حِمایَه قِیلِیش اوُچُون قِیلِینَدِیگن زوُرَوانلِیکدِیر، اِیککِینچِی مَرحَلَه دَه مَحَلِّی صَنعَتگرلَرنِی فَلَج قِیلِیش بُولَدِی؛ بُونِی نَتِیجَه سِیدَه یِوراپَه دَولَتلَرِی رِواجلَنَدِی، مِثال طَرِیقَه سِیدَه هِندِستاننِی 18 عَصرنِی اِیککِینچِی یَرمِیدَه برِیطَنِیَه تامانِیدَن اِیگللَب آلِینِیشِیگه اِشارَه قِیلسَه بُولَدِی.   (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی،تهران،اندیشه، ۱۳۶۷، ص۱۷)

شُونِینگدِیک اِستِعمار سِیاسِی جِهَتدَن آلِیب قَرَگندَه تَشقِی قُدرَتلِی گوُرُوهنِینگ باشقَه آدَملَر یا مَملَکَتنِی اوُستِیدَه حُکمرانلِیک قِیلِیشِی مَعناسِیدَه دِیر. مَرکسِیستلَر اِستِعمار سُوزِینِی اوُرنِیگه اوُنگه اوَحشَش “اِیمپِیرِیالِیزم” سُوزِیدَن فایدَلَنییشَدِی. حَقِیقَتدَه اِیمپِیرِیالِیزم شوُندَی بِیر حُکوُمَتگه اِیشلَتِیلَدِیکِی، اوُندَه بِیر قُدرَتمَند حاکِم اوُزِینِی یَقِین وَ اوُزاغِیدَگِی جُودَه کوُپ مَملَکَتلَرگه حُکمرانلِیک قِیلَدِی،(اِیمپِیرَتارلَرگه اوُحشَش) لِیکِن کِییِینراق مُستَقِیم یا غَیرِی مُستَقِیم قُدرَتلِی دَولَتلَرنِینگ حاکِمِیَتِیگه اِیمِپیرِیالِیزم نامِی بِیرِیلَدِی.   (ولفگانگ،نظريه‌هاي امپرياليسم،صص 12 ـ‌7)

اِستِعمار اوُچ مَرحَلَه گه قَدِیمگِی، یَنگِی وَ نِهایَتدَه یَنکِی.

س. استعمار یعنی چه و چه فرقی با امپریالیسم دارد؟

 ج: «استعمار» به زبان عربی از ریشه (عَمَرَ) به معناى طلب عمران و آبادانى است که ترجمه ی واژه ی فرانسوی کلینالیزم(colonialism)است که این هم از کلنی مشتق است. استعمار از لحاظ لغوي به معناي مهاجرت گروهي از افراد كشورهاي متمدن به سرزمين‌هاي خالي از سكنه يا كم‌رشد به منظور عمران يا متمدن كردن آن سرزمين است. لكن واقعيت پديده­ي استعمار با معناي لغوي آن متفاوت است و در عمل به معناي تسلط جوامع و كشورهاي قدرتمند بر جوامع و سرزمين‌هاي ديگر به منظور استثمار و بهره‌كشي از آن‌ها در آمد. (محمود طلوعى، فرهنگ جامع سیاسى.ص15)

  اصطلاح «استعمار» اشاره دارد به حالت زیردستى یا بندگى اجتماع، کشور یا ملتى که از لحاظ سیاسى، یا اقتصادى و یا فرهنگى زیر سلطه‏ ى اجتماعى یا ملت پیشرفته‏اى است. (ویلیام کولب،فرهنگ علوم اجتماعی، ص 57.)

سیاست مبتنى بر برده کردن، سودجویى از منابع طبیعى و بهره‏ کشى از مردم و کشورهایى که از نظر اقتصادى کم رشد هستند و ممانعت از پیشرفت فنى و اقتصادى و فرهنگى آنها براى تحکیم سلطه‏ ى سیاسى، نظامى و اقتصادى دولت استعمارگر است. به عبارت دیگر، استعمار جریانى است که از طریق آن، یک ملت قدرتمند،سلطه‏ ى اقتصادى، نظامى، سیاسى، و اجتماعى خود را بر یک جامعه یا ملت ضعیف اعمال مى ‏کند. این جریان ممکن است همراه با نابودى بومیان جامعه یا بهره ‏کشى از آنان و یا به کمک و شرکت بخشى از افراد آن جامعه صورت گیرد. (افشاري راد،فرهنگ علوم سياسى،ص 95)

«استعمار» به نظر سید جمال‏الدین اسدآبادى، استعباد و برده ساختن آزادان و آزادگان و تخریب نزدیک‏تر است تا به عمران و آبادانى. (موثقی -،علل وعوامل ضعف وانحطاط مسلمین دراندیشه‌های سیاسی وآرای اصلاحی سیدجمال‌الدین اسدآبادی،ص 94)

با توجه به عوامل گوناگونی که مفهوم استعمار را تشکیل می‌دهد، تعریف ذیل می‌تواند به نحو جامع معنای آن را بیان کند: «استعمار رژیم سیاسی و اقتصادی است که در یک سرزمین یا کشور، از طرف یک (یا چند) دولت خارجی، برقرار می‌شود و از این رهگذر، دولت (یا دولت‌های) خارجی، نظامی را در آن سرزمین مستقر می‌سازند که بدون رضایت مردم از خارج بر آنان تحمیل شده و هدف اصلی آن تامین منافع خارجیان و عمال آنان است. (مجید رهنما، مسائل کشورهای آسیایی،آفریقایی ،ص۱۶ )

از مشخصات اصلی استعمار در وهله اول، اعمال زور در جهت حفظ منافع کشورهای اروپایی است و در وهله دوم فلج کردن صنعتگران بومی؛ که در نتیجه به توسعه کشورهای اروپایی می‌انجامد و به عنوان مثال می‌توان به استثمار هندوستان توسط بریتانیا در نیمه دوم قرن هیجدهم میلادی اشاره کرد. (همایون الهی،امپریالیسم وعقب‌ماندگی،تهران،اندیشه، ۱۳۶۷، ص۱۷)

بنابراين استعمار از لحاظ سياسي به معناي حاكميت گروهي از قدرت‌هاي خارجي بر مردم يا بر سرزمين ديگر است. ماركسيست‌ها به جاي كلمه ي استعمار از كلمه ي مشابهي تحت عنوان «امپرياليسم» استفاده مي‌كنند. امپرياليسم در حقيقت به حكومتي اطلاق مي‌شود كه در آن يك حاكم نيرومند بر بسياري از سرزمين‌هاي دور و نزديك حكومت داشت، (همانند امپراطوري‌ها) ولي بعدها به هرگونه حاكميت مستقيم و غيرمستقيم كشورهاي قدرتمند و كشورهاي ديگر عنوان امپرياليسم داده شد. (ولفگانگ،نظريه‌هاي امپرياليسم،صص 12 ـ‌7)

استعمار به سه مرحله ی استعمار قدیم، نو و فرانو تقسیم می شود.

Савол: агар дин комил бўладиган бўлса мана шунча ижтиходларни нима маъноси бор? Мана шунча хилма-хил ижтиходлар мусулмонларни ўртасидаги  шунчалик кўп тафарруқ ва ўлим,қирғинларга боис бўлмаганми?

Жавоб: агар Қатодадан нақл қилинган қуръон оятларини сони 6219 та оят ва ибни Масъуддан ривоят қилинган 6218 та оят ва бисмиллах билан бошланган хар бир сурани хам бир оят,деб хисоблайдиган кишилардан нақл қилинган 6666 оятларни   

 (ابن عطیه متاخر، مقدمتان فی علوم القرآن، ص۲۴۶./ سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۳۰. / زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج۱، ص۲۴۹-۲۵۱-۲۵۲)

орасидан 6400 оят эътиқодлар ва унга тегишли масалалар хақидадир, буни сабаби хам шуки мана бу доирадаги ишлар бўйича  башарни,инсонни ижтиходларига эхтиёж  қолмаслиги керак эди.

Чунки бу ақидага томон харакат қилишни бош нуқтаси хисобланади, агар иймон ва ақида масаласида ижтиход қилинадиган бўлса ихтилоф вужудга келади ва албатта хар бир мужтахид,шахс “бир асос” ни вужудга келтиради,шунга қараб “харакат қилиш йўли” хам ўзгаради, аллох таоло мана шундай ишларни олдини олиш учун нихоятда батафсил қилиб баён қилган ва инсонни ижтиход қилиш қудратига имкон қўйган эмас. Мисол тариқасида айтадиган бўлсак, қуръонда хатто кичкина ширк хақида хам батафсил сухбат қилинмаганини топа олмайсиз.

 Натижада хеч кимни ақида борасида ижтиход қилишга хаққи йўқ. Хар бир башар ўзини қодир бўлганича истидлол қилади ва иймони мустахкамлайди ва ўзини йўлида жони ва моли,қонини фидо қиладиган даражага ета олади. Бу ердаги истидлол юнонликларни муллоларига ўхшаган фақат уларни ўзлари биладиган,бошқалар эса уларга тақлид қиладиган истидлол бўлмаслиги керак.

Хорун Рашидни даврида “байтул хикмах муъассасаси” га баъзи уламоларни юноний,эроний,хиндий матнларни таржима қилиш учун……….ишга олинади ва натижада баъзилар юнонийзада,баъзилар эса эронийзада бўлишади. Мана бу дастадаги кишилар шунчалик мағрур бўлиб кетишадики, хар қандай асл юнонни фалсафасига,мантиғига тўғри келмаса уни қабул қилишмасди ва қуръонни унга мослаштиришга харакат қилишарди, мана шу ерда ақида масаласидаги ижтиходлар хосил бўлган. Ундан олдин бундай нарса умуман бўлган эмас. Мана шу ерда мўътазилани қудратга келиши,кириб келиши учун шароит яратилган.

Пайғамбаримизни замонида хар қандай араб содда тил билан қуръонни тушунарди ва иймон келтирарди, мана бу қуръонни 6400 ояти билан қилинадиган ягона ишдир,қолган 200 оят эса ахкомлар, шу равишда талоқ,намоз, хаж, рибони харом бўлиши,хадлар ва …….абадий шу холича қолади, хаво ва сув,ёруғликка ўхшаган нарсалар хам шу холича давом этади ва мужтахидга ё мутахассисликка эхтиёжи йўқ, улардан мана шу холда фойдаланса бўлади. Чунки қуръонга хеч қандай ташқаридан ортиқча нарса киргизилмаган.

Оятларни андак қисмида эса масалалар умумий суратда баён қилинган, майда жузъиётлари эса замон ва маконга қараб фарқ қилади. чунки агар уни жузъиётлари хам баён қилинганда юзлаб балким минглаб жилд китобга эхтиёж пайдо бўларди, мана бу иш аллохга осон аммо башар уни хифз қилиш,ёдлаш ва бу китобларни сақлашга қодир эмас, бунга қўшимча равишда инсонни истеъдодлари хам бекор бўларди. Лекин мана бу андак оятлар худди инсонни ихтиёридаги маъдан конларига ўхшаб қолади.

Маъдан тошларидан чиқариладиган темир конларига ўхшайди, мана бу оятлар шу маъданларга ўхшаб инсонни ихтиёридадир. Темир конларига ўхшаш уни чиқариб олиш ва фойдаланиш инсонни ўзига берилган неъмат бўлиб, инсон мана бу маъданлардан овозга,тасвирга,иссиқликка оид нарсаларни,қурол- аслаха ва бошқа жуда кўп асбобларни………. ишлаб чиқаради, бу ишлар башарни замони,макони,ривожланиши қараб ўзгариб туради,аммо истеъдоди,қобилияти йўқолиб кетмайди. Шунга ўхшаш мана бу оятлардан фойдаланиш хам инсонни ихтиёрида бўлиб, у ўзини ихтиёридаги маъдандан чиқариб олиб фойдалана олади.

Бу ерда очиқ-ойдин кўриниб турганидек,тиришиб-тирмашиб фаол харакат қилишни,бу хақида изланишни ўрнига ўтиб кетган кишиларга  кўр-кўрона тақлид қилишади( зухруф/23-24) , агар бир шахс ўзини мутаъассиблиги,калта фикрлаши билан бундан бир неча аср олдинги иситиш воситаларини ё қурол-аслахани, ўқ-яроғларни, транспорт воситаларини бугунги кундаги ривожланган воситалардан афзал кўриб  турса,нихоятда масхарали иш бўлади.