“форслар румликларни устидан ғалаба қозонган эди, мушриклар эронликларни румликларни устидан ғалаба қозонишини яхши кўришарди, мусулмонлар хам румликлар форсларни мағлубиятга учратишини хохлашарди. Чунки румликлар ахли китоб бўлиб мусулмонларни динига яқинроқ бўлишган. Мана шу мазмун ибни Аббос ва бошқалардан хам ривоят қилинган.
Мана бу ерга бир диққат қилинглар, исломни аввалидаги мусулмонларнинг аксари бесавод бўлишларига қарамасдан, нихоятда аниқ душманга ташхис бериш илмига эга бўлишган. Миллатлар аро воқеаларни нихоятда диққат ва эътибор билан кузатиб боришган ва ўзларини вазияти, шодлиги, хавотирланишларига биноан душманга шаръий ташхис бериш ва уларни шаръан даражаларга ажратишни тартибга келтиришган. Уларни меъёрлари қуйидагича эди: агарчи кофир бўлса хам, бизларга яқинроқ бўлганларни ғалабаси билан хурсанд бўламиз.
Душманни таниш ва душманларни даражаларга ажратиш илмида бир киши келиб, иккинчи ўриндаги душманимиз бўлган шибхи ахли китоб мажусларининг , учинчи ўриндаги душманимиз ахли китоб бўлган насронийлар устидан қозонган ғалабасига хурсанд бўлиб гапирадиган бўлса, исломни зиддидаги йўлда харакат қилган бўлади. Агар бир оғиз сўз билан бўлса хам, насронийни қаршисида турган мажусни химоя қиладиган бўлса, мана шу нотўғри йўлда харакат қилган бўлади. Шу холатда мажус ва секуляристларни орасидаги жангларда хам мажусни ғалабасига хурсанд бўлиш керак. Мусулмон киши иккинчи ўриндаги душманини қаршисида жанг қилаётган учинчи ўриндаги душманини химоя қилиши ёки биринчи ўриндаги душманини қаршисида жанг қилаётган иккинчи ва учинчи ўриндаги душманларини химоя қилиши лозим. Яъни хар қандай суратда хам мана бу химоя қилишлар мусулмонларнинг биринчи ўриндаги душманларини фойдасига эмас, балки мусулмонларни манфаъатига тамом бўлиши шарт. Бу томонда мусулмонлар қарама –қарши томонда эса яхуд ва муртадлар тургач, биринчи ўринда турган душманни фойдасига ишлайдиган хар қандай химоядан воз кечиш лозим бўлади. Чунки улар хам бизларни фойдамизга хал бўладиган хар қандай ишлардан қўлларини тортиб келишган, улар хамиша бизга зарар етишини хохлаб туришади.
Душманларни мана бу холда даражаларга ажратиш, ислом душманлари ва мусулмонларни хар қандай мавжудотдан кўра яхшироқ танийдиган холиқ- аллох томонидан таъйин қилинган, у зот мархамат қилади:
Холбуки, аллох душманларингизни жуда яхши билгувчи, аллохни ўзи етарли дўст, аллохни ўзи етарли ёрдамчидир.
Агар бизлар аллохни ва аллохни қонунларини четга суриб кетадиган бўлсак, ким бизларга душманларимизни бунчалик диққат билан даражаларга ажратиб бера олади? Уларга қандай муомала қилишимиз борасида ким бизга хомийлик қилиб бизларни бошқаради?
Ха, у зот бизларни душманларимизни хам таъйин қилиб берган; агар бизлар хам мана шу йўлда харакат қилар эканмиз, албатта бизларга ёрдам бериб мададкоримиз бўлади. Иншааллох.
Мана бу шаръий равишдаги душманни таниш ва душманларни даражаларга ажратишни, исломни аввалидаги мусулмонлар кейинроқ нозил бўлган бошқа ахкомлардан олдин таълим олиб унга амал қилишган эди. Аммо бизнинг бугунги кундаги мусулмонлар юзлаб хукм ва суннатларни билишади, лекин мана бу мухим ишга нисбатан жохил бўлиб қолишган. Улар огох мусулмонга умуман алоқаси бўлмаган амалларни қилиб,нотўғри вазиятларга тушиб қолишади.
Биз биринчи сонли душманимиз хисобланган яхуд , секуляристлар, муртадларни қаршисидаги бир насроний ё мажус ё собеийни химоя қиламиз ва бу бизни вазифамиз деб биламиз, бу бизнинг ақидамизни бир бўлаги бўлади. Биз фақатгина мана булардан эмас , балки исломий фирқалар ё хатто хавориж, жухайма, равофиз ва бошқаларга ўхшаш ахли бидъат фирқаларини хам ,барча ошкор кофирлардан химоя қилиб дифоъ қиламиз. Барча ошкор кофирлар, олдинги ахли бидъат мазхабларининг қаршисидаги ханафий, моликий, шиъа , шофеъий, ханбалий, салафий, зохирий ва бошқаларга ўхшаш исломий мазхабларни химоя қилишни хам ўзимизга вожиб ва шаръий таклиф деб биламиз. Мухлисина лахуд дин дегани мана шу бўлади, яъни динингизни аллох учун холис қилинг; “ инна солати ва нусуки ва махя ва мамати лиллахи роббил аъламин” деган сўзингизни тўғрилиги мана бу ўринларда ўзини кўрсатади, бу сиз имтихон қилинадиган ўринларни бири хисобланади.
Хўп, энди мусулмонларнинг орасидаги шахс ё гурухлар муртад бўлишган пайтда, масалан кумалалар ё демократлар ё хозирги курдларни мусайламайи каззоби бўлган ужалонни муридлари ёки бошқа хар қандай нарсаларга айланиб олишса, улар бу ишлари билан ўзларини мусулмонларнинг биринчи ўриндаги душманини қаторига қўшиб олишган бўлади. Энди агар муртад секуляристлар ёки бошқа муртадлар билан насоролар ё мажуслар ё собеинларни орасида жанг вужудга келадиган бўлса, биз уларни қайси бирига тарафдорлик қилишимиз лозим?
Мана бу ерда сизнинг аллох учун яхши кўриш ё ёмон кўришингиз қайси асосга кўра қурилганлиги кўзга кўринади? Аллохни шариатини қонунларига асосланганми ё тоғутларни асосигами ё бўлмасам бошқа меъёрларга асосланганми ?,аниқ бўлади. Кумала ё демократлардан иборат муртадлар билан насроний ё мажусни ўртасида жанг бўлган пайтида, биз уларни қайси бирини ғалабасига хурсанд бўла оламиз? Агар мана бу муртадлар биз билан тили ё миллати, қавми битта бўлган тақдирда хам ва насронийлар бошқа нажод ё бошқа қитъадан бўлганда хам , биз насронийларнинг кумала ё демократ ё порти ва екити ё сотқин ужалонни партиясинг муртадлари устида қозонган ғалабасига хурсанд бўлишимиз аниқ. Агар қўлимиздан келса мана бу насронийларга ёрдам хам берамиз, чунки бизни қалб билан ё тил ё амал билан муртадларни қаршисидаги насронийлардан химоя қилишимиз , ризоятимиз бизларни динга бўлган амалимизни кўрсатади. Динга амал қилишлик эса ибодатдир. Мана бу тоғутга куфр келтириш хисобланади, мана бу валоъ ва бароъни бошқа илохалар ё тоғут дарсида биз ишора қилган тоғутларни асосига эмас, балки аллох хохлаган нарсани асосида, хамда аллохнинг шариатини асосида танзим қилишликдир.