س: امام یعنی چه که ماموستا کریکار هم به آیت الله خمینی می گوید امام عده ای یا الان  به آیت الله خامنه ای می گویند امام؟ جمهوری اسلامی ایران اول انقلاب رفراندوم برگزار کرد بعد نظر شما در خصوص رفراندوم چیست؟

س: امام یعنی چه که ماموستا کریکار هم به آیت الله خمینی می گوید امام عده ای یا الان  به آیت الله خامنه ای می گویند امام؟ جمهوری اسلامی ایران اول انقلاب رفراندوم برگزار کرد بعد نظر شما در خصوص رفراندوم چیست؟

ج: امام ماوردی می‌گوید: امامت موضوعی است برای جانشینی نبوت در حراست از دین و سیاست دنیا، بوسیله‌ی آن[1] و امام نووی نیز می‌گوید: جایز است که به امام، خلیفه و امام و امیرالمومنین گفته شود.[2] در این صورت، در اینجا معنی «امام» غیر از آن معنی است که برای بزرگان اهل فقه چون حنفی و جعفر صادق و زید و طبری و مالک و شافعی و احمد بن حنبل و نووی و دیگران به کار می رود و در اینجا منظور «رهبر» دارالاسلام است.

در مورد رفراندوم نیز با آنکه در آن سالها موافقین و مخالفینی با مساله همه پرسی وجود داشت اما به دستور بنیانگذار دارالاسلام ایران در دو مورد اساسی همه پرسی انجام شد: یکی در 10و11 فروردین 1358ش در مورد قالب حکومتی که در نهایت قالب حکومتی جمهوری اسلامی انتخاب شد و دیگری در 11و12آذر 1358ش که قانون اساسیی که داخل این قالب حکومتی ریخته می شد به همه پرسی گذاشته شد، در هر دو مورد بالای99 درصد مردم ایران رای مثبت دادند.

این رفراندوم و همه پرسی در واقع «بیعت عام یا عمومی» و عمل به این سخن امیرالمومنین علي بن ابی طالب است که می گوید: «اين، حق شماست (که خود، زمام امورتان را به هر کس که بخواهید، بسپارید) و هيچ‌كس در آن حقي ندارد مگر اينكه خودتان، او را زمامدار خویش قرار دهید. من نيز بدون (خواست و پشتوانه‌ي) شما هیچ ولایتی بر شما ندارم».[3]

مومنین در ابتدای انقلاب اسلامی 57 همبه قالب حکومتی خود که رهبریت فقیه ارائه داده بود رای مثبت دادند و با این رهبر «بیعت عمومی» کردند و هم به قانون اساسی که نخبگان و اولی الامر در قوه مقننه تدوین کرده بودند بیعت دادند، و به این شکل خواست و پشتوانه و «بیعت عمومی» خودشان را از رهبریت فقیه و نظام و قانون اساسی آن اعلام کردند و نظام استقرار پیدا کرد.

این در واقع بیعتی عمومی بعد از بیعت خاص اهل حل و عقد به سبک امروزین آن در دارالاسلام ایران محسوب می شود؛ همچنانکه در دارالاسلام امارت اسلامی هورامی غربی یا امارت اسلامی افغانستان و مالی و سومالی و غیره ما شاهد همین همه پرسی یا رفراندوم به شیوه ی سنتی و قبیله ای آن بوده ایم. 

این «بیعت عمومی» هم اگر تنها یکبار از سوی مردم به نظام اسلامی داده شود کفایت می کند و مثل انتخاب اعضای شوراها و انجمنها و سندیکاهای مختلف نیست که هر چند وقت یکبار برای انتخاب اعضاء تکرار پذیر باشد. در مورد رهبریت نیز مردم با انتخاب شورای نخبگان رهبری در واقع بیعت عمومی خود را به رهبر جدید اعلام می کنند، چون این رهبر جدید توسط همین شورای اهل حل و عقد رهبری یا شورای نخبگان رهبری انتخاب می شود که خودشان توسط مردم انتخاب شده اند. شخص مومن همینکه در انتخابات شوراهای مختلف و بخصوص شورای خبرگان رهبری مشارکت می کند یعنی بر همان بیعت اهل حل و عقد و بر بیعت عمومی به نظام اسلامی و رهبریت آن پایبند است.

(ادامه دارد…..)


[1] احکام السلطانیه

[2] روضه الطالبین ۱۰/۴۹٫

[3]مسند احمد (524).

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

(матлабни комил матни)

Жавоб: аллох таоло мархамат қиладики:

 وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91)

Ахд- паймон берган вақтларингизда, аллохга берган ахдингизга вафо қилингиз! Аллохни кафил қилиб ичган қасамларингизни ( аллох номини зикр этиш билан) мустахкам қилганингиздан кейин бузмангиз! Албатта, аллох қилаётган ишларингизни билур.

Хақ ва паймонга қарши пинхоний равишда мухолифат қилиш хам хиёнатдир; яширин ва пинхоний равиш билан паймонни бузиш орқали хақни баробарида мухолифат қилиш.  Энди паймонни тузган киши “огох холда” уни бузадиган бўлса хиёнатга дучор бўлибди, албатта бу киши хамиша ўзини хиёнатини одамлардан махсусан ўзи билан хамфикр бўлганлардан махфий қилишга харакат қилади. [1]

 Қиём қилиш,қўзғалон ва дорул исломга қуролли қарши чиқишлар паймонни бузиш билан бирга бир неча гурух томонидан амалга оширилади, яъни аслида дорул исломга қарши чиқувчи гурухлар бир нечадир, бир гурух вохид манхажга эга эмас, росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хадислари хам хилма- хил гурухларга татбиқ қилинади,яъни хос бир гурухга эмас:

1-Муртадларни хисоби аниқ ва равшандир.

2-Дорул исломдан чиқиб кетган мунофиқларни тўдасини ва мунофиқларни хам таклифи ошкор:

مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61)

Магар лаънатга дучор бўлган холларида озгина (вақт тура олурлар холос). ( у пайтда) улар қаерда топилсалар ушланурлар ва ўлдириб ташланурлар.

Қуръонни ўзларига хос таъвил қилиш ва йўлини йўқотиб қўйган шаръий манбаълар сабабли мўъминлар ўзларини хақ йўлда,деб хаёл қилишади ва мана бу қиёмларни, қирғинларни аллохга яқинлашиш қасдида қиляпмиз,деб ўйлашади. Мана бу ишларим билан аллохни шариатидаги қонунларга, исломга душманчилик қиляпман,деб аслан фикрламайди,  одатда мунофиқлар хам дорул исломга,мўъминларга  зарба уриш учун ўзларини мана бу дастани орасида пинхон қилиб олишади,  худди шунга ўхшаш улар ўзларини муржиъа ғуллотларини орасида хам пинхон қилишади. Бандани назарига кўра мунофиқларнинг муржиъа ғуллотларини орасида туришлари, мўъминларни ақидаси ва ғайрати хамда дорул исломни қудратга кириши ва уни олдинга сари харакат қилиши учун қуролланган ахли таъвил хаворижларини орасида бўлишларидан кўра хатарлироқдир.

Мана бу бағий ва қўзғолончи мўъминларни мунофиқларнинг дастасини орасидан таниб олишлик афзал “уч абзор” нинг рахбариятини вазифаси хисобланади , худди Али ибни Аби Толиб розиаллоху анху мана бу гурухни адашган дастасига нисбатан қилган ишига ўхшайди, у киши мунофиқлар гурухини орасидаги ахли таъвилни қўзғолончилардан ажратиб айтган эдики:

 هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2]

Улар бизни биродарларимиз ва бизга қарши қўзғолон қилишган.

ادامه خواندن Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

(مطلبنی کامل متنی)

جَواب:  اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:

وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91)  عَهد- پَیمان بِیرگن وَقتلَرِینگِیزدَه، اَلله گه بِیرگن عَهدِینگِیزگه وَفا قِیلِینگِیز! اَلله نِی کَفِیل قِیلِیب اِیچگن قَسَملَرِینگِیزنِی ( اَلله نامِینِی ذِکر اِیتِیش بِیلَن) مُستَحکَم قِیلگنِینگِیزدَن کِییِین بوُزمَنگِیز! اَلبَتَّه، اَلله قِیلَیاتگن اِیشلَرِینگِیزنِی بِیلوُر.

حَق وَ پَیمانگه قَرشِی پِینهانِی رَوِیشدَه مُخالِفَت قِیلِیش هَم خِیانَتدِیر؛ یَشِیرِین وَ پِینهانِی رَوِیش بِیلَن پَیماننِی بوُزِیش آرقَلِی حَقنِی بَرابَرِیدَه مُخالِفَت قِیلِیش. اِیندِی پَیماننِی توُزگن کِیشِی “آگاه حالدَه” اوُنِی بوُزَدِیگن بوُلسَه خِیانَتگه دُوچار بوُلِیبدِی، اَلبَتَّه بوُ کِیشِی هَمِیشَه اوُزِینِی خِیانَتِینِی آدَملَردَن مَخصُوصاً اوُزِی بِیلَن هَمفِکر بوُلگنلَردَن مَخفِی قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلَدِی.  [1]

 قِیام قِیلِیش، قوُزغَلان وَ دارُ الاِسلامگه قوُراللِی قَرشِی چِیقِیشلَر پَیماننِی بوُزِیش بِیلَن بِیرگه بِیر نِیچَه گوُرُوه تامانِیدَن عَمَلگه آشِیرِیلَدِی، یَعنِی اَصلِیدَه دارُ الاِسلامگه قَرشِی چِیقُوچِی گوُرُوهلَر بِیر نِیچَه دِیر، بِیر گوُرُوه واحِد مَنهَجگه اِیگه اِیمَس، رَسُول الله صلی الله علیه وسلمنِی حَدِیثلَرِی هَم هِیلمَه – هِیل گوُرُوهلَرگه طَتبِیق قِیلِینَدِی، یَعنِی خاص بِیر گوُرُوهگه اِیمَس:

  1. مُرتَدلَرنِی حِسابِی اَنِیق وَ رَوشَندِیر.
  2. دارُ الاِسلامدَن چِیقِیب کِیتگن مُنافِقلَرنِی توُدَه سِینِی وَ مُنافِقلَرنِی هَم تَکلِیفِی آشکار:

مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61)  مَگر لَعنَتگه دُوچار حاللَرِیدَه آزگِینَه ( وَقت توُرَه آلوُرلَر حالاص). ( اوُ پَیتدَه) اوُلَر قَیِیردَه تاپِیلسَه لَر اوُشلَنُورلَر وَ اوُلدِیرِیب تَشلَنُورلَر.

قُرآننِی اوُزلَرِیگه خاص تَعوِیل قِیلِیش وَ یوُلِینِی یوُقاتِیب قوُیگن شَرعِی مَنبَع لَر سَبَبلِی مُؤمِنلَر اوُزلَرِینِی حَق یوُلدَه، دِیب حَیال قِیلِیشَدِی وَ مَنَه بُو قِیاملَرنِی، قِیرغِینلَرنِی اَلله گه یَقِینلَشِیش قَصدِیدَه قِیلیَپمِیز، دِیب اوُیلَشَدِی. مَنَه بُو اِیشلَرِیم بِیلَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه، اِسلامگه دُشمَنچِیلِیک قِیلیَپمَن، دِیب اَصلاً فِکرلَمَیدِی، عادَتدَه مُنافِقلَر هَم دارُ الاِسلامگه، مُؤمِنلَرگه ضَربَه اوُرِیش اوُچُون اوُزلَرِینِی مَنَه بُو دَستَه نِی آرَسِیدَه پِینهان قِیلِیب آلِیشَدِی، حُوددِی شوُنگه اوُحشَش اوُلَر اوُزلَرِینِی مُرجِیعَه غوُلّاتلَرِینِی آرَسِیدَه هَم پِینهان قِیلِیشَدِی. بَندَه نِی نَظَرِیگه کوُرَه مُنافِقلَرنِینگ مُرجِیعَه غوُلّاتلَرِینِی آرَسِیدَه توُرِیشلَرِی، مُؤمِنلَرنِی عَقِیدَه سِی وَ غَیرَتِی هَمدَه دارُ الاِسلامنِی قُدرَتگه کِیرِیشِی وَ اوُنِی آلدِینگه  سَرِی حَرَکَت قِیلِیشِی اوُچُون قوُراللَنگن اَهلِی تَعوِیل خَوارِجلَرِینِی آرَسِیدَه بوُلِیشلَرِیدَن کوُرَه خَطَرلِیراقدِیر.

مَنَه بُو بَغِی وَ قوُزغَلانچِی مُؤمِنلَرنِی مُنافِقلَرنِینگ دَستَه سِینِی آرَسِیدَن تَنِیب آلِیشلِیک اَفضَل “اوُ اَبزارنِینگ” رَهبَرِیَتِینِی وَظِیفَه سِی حِسابلَنَدِی، حُوددِی عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب رَضِیَ الله عَنهُ مَنَه بُو گوُرُوهنِی اَدَشگن دَستَه سِیگه نِسبَتاً قِیلگن اِیشِیگه اوُحشَیدِی،اوُ کِیشِی مُنافِقلَرنِینگ گوُرُوهِینِی آرَسِیدَگِی اَهلِی تَعوِیلنِی قوُزغَلانچِیلَردَن اَجرَتِیب اَیتگن اِیدِیلَرکِی:

 هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2]  اوُلَر بِیزنِی بِرادَرلَرِیمِیز وَ بِیزگه قَرشِی قوُزغَلان قِیلِیشگن.  «قَومٌ بَغوا عَلَينَا» مَنَه بُو اَهلِی تَعوِیل عَلِیگه اوُحشَش صَحابَه لَرنِی تَکفِیر قِیلِیشگن اِیدِی. پَیغَمبَرِیمِیز صَلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اِیسَه عَلِینِی، حَسَننِی، حُسَیننِی آچِیق- آیدِین اَهلِی جَنَّت، دِیب اَیتگندِیلَر. نَهرَوان جَمِیعَتِیدَه هَم اَمِیر اَلمُؤمِنِین اوُلَرنِینگ آرَسِیدَگِی مُنافِقلَرنِی توُدَه سِی حَقِیدَه رَسُول الله صلی الله علیه وسلمنِی حَدِیثلَرِینِی اِستِناد قِیلگن حالدَه اوُلَرنِی جُودا قِیلِیب اَیتَدِیکِی:

  يَمْرُقُونَ مِنَ الإسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ.[3]

حُوددِی اوُق کَماندَن چِیققَنِیگه اوُحشَش اِسلامدَن چِیقِیشَدِی، اوُلَرنِی اِیمانلَرِی کِیکِیردَکلَرِیدَن پَستگه توُشمَیدِی. شوُندَی بوُلگچ اوُلَرنِی قَیِیردَه کوُرسَنگِیز اوُلدِیرِینگلَر.

دارُ الاِسلامگه وَ مُؤمِنلَرنِی عَقِیدَه سِیگه قَرشِی چِیقَیاتگنلَر بِیلَن بِیر قَطاردَه، حُکوُمَتنِی اَمِیرِی یا مَسئوُلِی  حَتّی دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِی توُزِیلگن پَیمانگه عَمَل قِیلمَسلِیگِی وَ خِیانَت قِیلِیشِی هَم مُومکِین. بُو یِیردَه مَنَه بُوندَی مَسئُولگه یا خائِن حاکِمگه اِطاعَت قِیلِینمَیدِی،اوُنِی فَرمانِیدَن باش تارتِیشلِیک یا حَتَّی اَمر بَه مَعرُوف وَنِهِی اَز مُنکَر قالِیبِیدَه اوُنگه قَرشِی قوُزغَلان قِیلِیش مَسئُولِیَتِ یا وَظِیفَه صِیفَتِیدَه لازِم بوُلَدِی؛ رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:

ادامه خواندن سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

(متنی کامل مطلب)

ج: الله تعالی می فرماید: وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91) و به عهد (و پیمان) الله وفا کنید، هرگاه عهد (و پیمان) بستید، و سوگندها را پس از محکم ساختنش نشکنید، درحالی‌که شما الله را کفیل (و ضامن) بر خود قرار داده‌اید، یقیناً الله آنچه را می‌کنید؛ می‌داند.

خیانت هم یعنی مخالفت پنهانی با حق و پیمان؛ مخالفت در برابر حق از طریق پیمان شکنى مخفیانه و پنهانی.[1] حالا کسی که پیمانی می دهد و بعد «آگاهانه»آنرا می شکند دچار خیانت شده است هر چند با ترفندهایی، همیشه سعی در مخفی کردن این خیانت از مردم و بخصوص از همفکران خود می کند.

پیمان شکنی همراه با قیام و شورش و خروج مسلحانه بر دارالاسلام از سوی چند گروه انجام می شود و در واقع خوارج بر دارالاسلام چند گروه هستند و یک گروه با یک منهج واحد نیستند و احادیث مختلف رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز بر گروههای مختلف از اینها تطبیق داده می شود نه بر یک گروه خاص مثل:

  1. مرتدین که حساب آنها روشن است.
  2. دارودسته ی منافقین خارج شده از دارالاسلام و منافقین آشکار شده که: مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61) نفرین شدگان و رانده شدگانند. هر کجا یافته شوند، گرفته خواهند شد و پیاپی به قتل خواهند رسید.‏
  3. مومنین با تاویلات خاص خود از قرآن و منابع شرعی که راه را گم کرده‌اند و در گمانِ خود خیال می کنند برحق‌اند و به قصد نزدیکی به الله این قیام و کشتار را انجام می دهند نه به خاطر معارضه و دشمنی با قانون شریعت الله و اسلام، که معمولاً منافقین نیز مثل«ذُو الخُوَيْصِرَةِ» جهت ضربه زدن به دارالاسلام و مومنین خود را در میان این دسته مخفی و پنهان می کنند، همچنانکه خود را در میان غلاة مرجئه نیز مخفی می کنند که به نظر بنده در حضور منافقین در میان غلاة مرجئه خطرشان برای عقیده و غیرت مومنین و قدرت گیری دارالاسلام و حرکت رو به جلو آن بیشتر از خطر وجود آنها در میان خوارج اهل تاویلِ مسلح است.

تشخیص این مومنین باغی و شورشی از دارودسته ی منافقین از وظایف رهبریت «3ابزار» برتر است همان کاری که علی بن ابی طالب رضی الله عنه نسبت به منحرفترین دسته از این گروه انجام داد و با تفکیک این شورشی های اهل تاویل از گروه منافقین میان آنها نسبت به این اهل تاویل گفت:هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2] برادران ما هستند که بر علیه ما قیام و شورش کردند. یا «قَومٌ بَغوا عَلَينَا».

این اهل تاویل کسانی چون علی و آنهمه صحابه را تکفیر  کردند. در حالی که پیامبر صلی الله علیه و سلم به صراحت علی و حسن و حسین را جزو اهل بهشت معرفی کرده بود. در همین جمع نهروان باز می بینیم که امیر المومنین دارودسته ی منافقین نفوذی میان آنها را نیز با استناد به حدیث رسول الله صلی الله علیه و سلم جدا می کند که در مورد اینها می فرماید: يَمْرُقُونَ مِنَ الإسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ.[3] از اسلام، خارج مي شوند همانطور كه تير از كمان خارج مي شود، و ايمان آنان از حنجره هاي شان فراتر نمي رود. پس هر جا كه آنان را ديديد، آنها را بكشيد.

در کنار این خروج کننده های بر دارالاسلام و عقیده ی مومنین، ممکن است که امیری یا مسئول حکومتی یا حتی رهبر دارالاسلام به مفاد پیمانی که داده است عمل نکند و به آن خیانت کند. در اینجا اطاعت از چنین مسئول یا حاکم خائنی صحیح نیست و سرپیچی از فرمان او یا حتی قیام بر علیه او در قالب امربه معروف و نهی از منکر به عنوان یک مسئولیت یا وظیفه است؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:مَنْ رَأَى مِنْکُمْ مُنْکَرًا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِکَ أَضْعَفُ الْإِیمَانِ.[4]هریک از شما با منکری مواجه شد و منکری را دید، آن را با دستش تغییر دهد. اگر توانایی آن را نداشت با زبان مانع آن شود و اگر توانایی آن را هم نداشت قلبا آن را انکار کند و این ضعیف‌ترین [درجه و مرتبه‌ی] ایمان است. و رسول الله صلی الله علیه وسلم بهترین جهاد را : کَلِمَةُ حَقٍّ تُقالُ عِنْدَ ذِی سُلْطَانٍ جَائِرٍ.[5] یا « كَلِمَةُ حَقًّ عِند سُلْطَانٍ جَائِرٍ»[6] سخن حقی که نزد حاکم ستمکار گفته شود بیان می کند؛ چون احتمال کشته شدن و به زندان افتادن یا تبعید و انواع محرومیتها از سوی این مسئول و رهبر ظالم وجود دارد و تعداد کسانی که سخن حق را نزد این حکام ظالم بگویند کم هستند به همین دلیل در تشویق به این امر مهم رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأَمَرَهُ وَنَهَاهُ، فَقَتَلَهُ.[7]سید و سرور شهیدان، حمزة بن عبدالمطلب و کسی است که برای امر به معروف و نهی از منکر به‌ سوی حاکم ستمگری رفته و آن حاکم ستمگر او را به قتل می‌رساند.

ادامه خواندن س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

Дорул исломга ва мўъминларни ақидасига қарши чиқаётганлар билан бир қаторда,хукуматни амири ё масъули ё хатто дорул исломни рахбари тузилган паймонга амал қилмаслиги ва  хиёнат қилиши хам мумкин. Бу ерда мана бундай масъулга ё хоин хокимга итоат қилинмайди, уни фармонидан бош тортишлик ё хатто амр ба маъруф ва нахий аз мункар қолибида унга қарши қўзғалон қилиш масъулият ё вазифа сифатида лозим бўлади; росулуллох саллаллоху алайхи васаллам  мархамат қиладиларки:

 مَنْ رَأَى مِنْکُمْ مُنْکَرًا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِکَ أَضْعَفُ الْإِیمَانِ.[1]

Сизларни қайси бирингиз мункарга рўбарў келса ва мункарни кўрса, уни қўли билан ўзгартирсин. Агар унга қодир бўлмайдиган бўлса, тили билан қаршилик қилсин, агар унга хам қодир бўлмайдиган бўлса, қалби билан уни инкор қилсин, мана бу иймонни энг заъиф даражасидир. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам энг афзал жиходни қуйидагича таърифлаганлар:

 کَلِمَةُ حَقٍّ تُقالُ عِنْدَ ذِی سُلْطَانٍ جَائِرٍ.[2] یا « كَلِمَةُ حَقًّ عِند سُلْطَانٍ جَائِرٍ»[3]

Яъни ситамкор хокимни хузурида айтилган хақ сўз,деб баён қилади; чунки бу ерда мана бу масъул,золим рахбар томонидан  ўлдирилиш ва зиндонга ташланиш ё сургунга жўнатилиш ва турли-хил махрумиятларни эхтимоли бор, мана бундай золим хокимни хузурида хақ сўзни айтадиганлар жуда кам топилади, шунинг учун хам мана бу мухим ишга тарғиб қилиш учун росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:

  سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأَمَرَهُ وَنَهَاهُ، فَقَتَلَهُ.[4]

Шахидларни сарвари,саййиди бўлмиш Хамза ибни Абдулмутталибга ўхшайди  ва амри маъруф ва нахий аз мункар учун ситамкор хокимга қарши чиққан ва бу хоким уни ўлдирган бўлади.

Агар даъват қилиш бир фазилат бўладиган бўлса,мункардан ва шариатга қарши ишдан бош тортиш буйруқдир, чунки:

 لا طاعةَ لِمخلُوقٍ في معصيةِ الخالِقِ [5]،

Гунохга ва аллохни буйруқларидан бош тортишга сабаб бўладиган хар қандай махлуқни дастурига итоат қилинмайди.

 طاعةُ الإمامِ حقٌّ على المرءِ المسلمِ؛ ما لم يأمُرْ بمعصيةِ اللهِ، فإذا أمر بمعصيَةِ اللهِ فلا طاعَةَ لَهُ[6].

Убода ибни Сомит розиаллоху анхудан ривоят қилиниб айтадики:

«بَايَعْنَا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِی الْعُسْرِ وَالْیُسْرِ، وَالْمَنْشَطِ وَالْمَکْرَهِ، وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَیْنَا،

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан бирга қийинчиликда, осонликда, яхши ва ёмон кунларда ва бошқалар бизлардан афзал кўрилган пайтларда хам қулоқ солиб итоат қилишга ахд- паймон туздик,

وعلى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ إِلاَّ،

Бошлиқлар, амирлар,қўмондонлар билан  қудратни устида талашиб-тортишмасликка бизлардан ахд олдилар, фақат қуйидаги ўриндагина:

 أَن تَرَوْا كُفْراً بَوَاحاً،

Ошкора куфрни кўрган пайтингизда, яъни шак ва гумонсиз ишонч билан ошкора куфрга яъни унда таъвил қилишни хам эхтимоли бўлмаган холатга   дучор бўлганини кўрганингизда, яъни бизни мазхабимизда куфр бўлиши мумкин ва уларни мазхабида имоми Ахмад ибни Ханбални давридаги  мўътазилага ўхшаш куфр бўлмаслиги хам  мумкин, ёки фисқга дучор бўлган бўлишлари мумкин худди машрубхўрликка ўхшаш, уни устида хукм хам ижро бўлиши мумкин, ёки шунга ўхшаш уни халол ва мубох деб санамайдиган фисқларга дучор бўлиши мумкин.

Бизлар мана бу хато таъвиллардан ва ўзимизга мухолиф мазхаблардаги масъуллар,бошлиқлар қилаётган фисқлардан безормиз ва уни ёмон кўрамиз, аммо мана бу ёмон кўришлар ва безор бўлишлар бизларнинг қиём қилишимизга сабаб бўлмайди,балки:   

 من کَرِهَ من اَمِیرِهِ شیئا فَلْیَصْبِرْ،

Ўзини хокимидан ёмон нарсани кўрган киши унга сабр қилиши лозим ёки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:

  فَإِذَا رَأَیْتُمْ مِنْ وَالِیکُمْ شَیْئًا تَکْرَهُونَهُ فَاکْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلَا تَنْتَزِعُوا یَدًا مِنْ طَاعَتِهِ[7]

Агар волийларингизда ёмон кўриладиган нарсани ё амални  кўрган пайтингизда, унга итоат қилишдан бош тортмангиз.

(давоми бор…..)


[1] مسلم49 /

[2] الترغيب و الترهيب : ۳/۲۲۵/۷.

[3] رواه النسائی و احمد

[4] الألباني، السلسلة الصحيحة 374 / الحاكم 4884، والديلمي في الفردوس 3472 باختلاف يسير.

[5] البغوي، شرح السنة2455 / الألباني، صحيح الجامع 7520

[6]  الألباني، صحيح الجامع 3907

[7] مسلم

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

دارُ الاِسلامگه وَ مُؤمِنلَرنِی عَقِیدَه سِیگه قَرشِی چِیقَیاتگنلَر بِیلَن بِیر قَطاردَه، حُکوُمَتنِی اَمِیرِی یا مَسئوُلِی  حَتّی دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِی توُزِیلگن پَیمانگه عَمَل قِیلمَسلِیگِی وَ خِیانَت قِیلِیشِی هَم مُومکِین. بُو یِیردَه مَنَه بُوندَی مَسئُولگه یا خائِن حاکِمگه اِطاعَت قِیلِینمَیدِی،اوُنِی فَرمانِیدَن باش تارتِیشلِیک یا حَتَّی اَمر بَه مَعرُوف وَنِهِی اَز مُنکَر قالِیبِیدَه اوُنگه قَرشِی قوُزغَلان قِیلِیش مَسئُولِیَتِ یا وَظِیفَه صِیفَتِیدَه لازِم بوُلَدِی؛ رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:

مَنْ رَأَى مِنْکُمْ مُنْکَرًا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِکَ أَضْعَفُ الْإِیمَانِ.[1]

سِیزلَرنِی قَیسِی بِیرِینگِیز مُنکَرگه رُوبَرُو کِیلسَه وَ مُنکَرنِی کوُرسَه، اوُنِی قوُلِی بِیلَن اوُزگرتِیرسِین. اَگر اوُنگه قادِر بوُلمَیدِیگن بُولسَه، تِیلِی بِیلَن قَرشِیلِیک قِیلسِین، اَگر اوُنگه هَم قادِر بوُلمَیدِیگن بُولسَه، قَلبِی بِیلَن اوُنِی اِنکار قِیلسِین، مَنَه بُو اِیماننِی اِینگ ضَعِیف دَرَجَه سِیدِیر. رسول الله صلی الله علیه وسلم اِینگ اَفضَل جِهادنِی قوُیِیدَگِیچَه تَعرِیفلَگنلَر:

 کَلِمَةُ حَقٍّ تُقالُ عِنْدَ ذِی سُلْطَانٍ جَائِرٍ.[2] یا « كَلِمَةُ حَقًّ عِند سُلْطَانٍ جَائِرٍ»[3]  یَعنِی سِتَمکار حاکِمنِی حُضُورِیدَه اَیتِیلگن حَق سُوز، دِیب بَیان قِیلَدِی؛ چوُنکِی بُو یِیردَه مَنَه بُو مَسئُول، ظالِم رَهبَر تامانِیدَن اوُلدِیرِیلِیش وَ زِندانگه تَشلَنِیش یا سُورگوُنگه جُونَتِیلِیش وَ توُرلِی- هِیل مَحرُومِیَتلَرنِی اِیحتِمالِی بار، مَنَه بُوندَی ظالِم حاکِمنِی حُضوُرِیدَه حَق سوُزنِی اَیتگنلَر جُودَه کَم تاپِیلَدِی، شوُنِینگ اوُچُون هَم مَنَه بُو مُهِم اِیشگه تَرغِیب قِیلِیش اوُچُون رسول الله صلی الله علیه وسلم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:

  سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأَمَرَهُ وَنَهَاهُ، فَقَتَلَهُ.[4]

شَهِیدلَرنِی سَروَرِی، سَیِّدِی بوُلمِیش حَمزَه اِبنِ عبَدُالمُطّالِبگه اوُحشَیدِی وَ اَمرِ مَعرُوف وَ نَهِی اَز مُنکَر اوُچُون سِمتکار حاکِمگه قَرشِی چِیققَن وَ بُو حاکِم اوُنِی اوُلدِیرگن بُولَدِی.

اَگر دَعوَت قِیلِیش بِیر فَضِیلَت بوُلَدِیگن بوُلسَه، مُنکَردَن وَ شَرِیعَتگه قَرشِی اِیشدَن باش تارتِیش بوُیرُوقدِیر، چوُنکِی:  لا طاعةَ لِمخلُوقٍ في معصيةِ الخالِقِ [5]،  گوُناهگه وَ اَلله نِی بوُیرُوقلَرِیدَن باش تارتِیشگه سَبَب بوُلَدِیگن هَر قَندَی مَخلوُقنِی دَستوُرِیگه اِطاعَت قِیلِینمَیدِی. 

طاعةُ الإمامِ حقٌّ على المرءِ المسلمِ؛ ما لم يأمُرْ بمعصيةِ اللهِ، فإذا أمر بمعصيَةِ اللهِ فلا طاعَةَ لَهُ[6].

عُبادَه اِبن صامِت رَضِیَ الله عَنهُ دَن رِوایَت قِیلِینِیب اَیتَدِیکِی:

«بَايَعْنَا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِی الْعُسْرِ وَالْیُسْرِ، وَالْمَنْشَطِ وَالْمَکْرَهِ، وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَیْنَا، رَسُول الله صلی الله علیه وسلم بِیلَن بِیرگه قِییِینچِیلِیکدَه، آسانلِیکدَه، یَحشِی وَ یامان کوُنلَردَه وَ باشقَه لَر بِیزلَردَن اَفضَل کوُرِیلگن پَیتلَردَه هَم قوُلاق سالِیب اِطاعَت قِیلِیشگه عَهد- پَیمان توُزدِیک،  وعلى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ إِلاَّ، باشلِیقلَر، اِمِیرلَر، قوُماندانلَر بِیلَن قُدرَتنِی اوُستِیدَه تَلَشِیب- تارتِیشمَسلِیککَه بِیزلَردَن عَهد آلَدِیلَر، فَقَط قوُیِیدَگِی اوُرِینلَردَه گِینَه:    أَن تَرَوْا كُفْراً بَوَاحاً، آشکارَه کُفرنِی کوُرگن پَیتِینگِیزدَه، یَعنِی شَک وَ گوُمانسِیز اِیشانچ بِیلَن آشکارَه کُفرگه یَعنِی اوُندَه تَعوِیل قِیلِیشنِی هَم اِیحتِمالِی بوُلمَگن حالَتدَه دُوچار بوُلگنِینِی کوُرگنِینگِیزدَه، یَعنِی بِیزنِی مَذهَبِیمِیزدَه کُفر بُولِیشِی مُومکِین وَ اوُنِی مَذهَبِیدَه اِمامِی اَحمَد اِبنِ حَنبَلنِی دَورِیدَگِی مُعتَزِیلَه گه اوُحشَش کُفر بوُلمَسلِیگِی هَم مُومکِین، یاکِی فِسقگه دُوچار بُولگن بُولِیشلَرِی مُومکِین حُوددِی مَشرُوبخُورلِیکگه اوُحشَش، اوُنِی اوُستِیدَه حُکم اِجرا بوُلِیشِی موُمکِین، یاکِی شوُنگه اوُحشَش اوُنِی حَلال وَ مُباه دِیب سَنَمَیدِیگن فِسقلَرگه دوُچار بوُلِیشِی مُومکِین.

بِیزلَر مَنَه بُو حَطا تَعوِیللَردَن وَ اوُزِیمِیزگه مُخالِف مَذهَبلَردَگِی مَسئُوللَر، باشلِیقلَر قِیلَیاتگن فِسقلَردَن بِیزارمِیز وَ اوُنِی یامان کوُرَمِیز، اِمّا مَنَه بُو یامان کوُرِیشلَر وَ بِیزار بُولِیشلَر بِیزلَرنِینگ قِیام قِیلِیشِیمِیزگه سَبَب بوُلمَیدِی، بَلکِی:   من کَرِهَ من اَمِیرِهِ شیئا فَلْیَصْبِرْ، اوُزِینِی حاکِیمِیدَن یامان نَرسَه نِی کوُرگن کِیشِی اوُنگه صَبر قِیلِیشِی لازِم  یاکِی رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مَرحَمَت قِیلَدِیلَر:

فَإِذَا رَأَیْتُمْ مِنْ وَالِیکُمْ شَیْئًا تَکْرَهُونَهُ فَاکْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلَا تَنْتَزِعُوا یَدًا مِنْ طَاعَتِهِ[7] اَگر والِیلَرِینگِیزدَه یامان کوُرِیلَدِیگن نَرسَه نِی یا عَمَلنِی کوُرگن پَیتِینگِیزدَه، اوُنگه اِطاعَت قِیلِیشدَن باش تارتمَنگِیز.

(دوامی بار……)


[1] مسلم49 /

[2] الترغيب و الترهيب : ۳/۲۲۵/۷.

[3] رواه النسائی و احمد

[4] الألباني، السلسلة الصحيحة 374 / الحاكم 4884، والديلمي في الفردوس 3472 باختلاف يسير.

[5] البغوي، شرح السنة2455 / الألباني، صحيح الجامع 7520

[6]  الألباني، صحيح الجامع 3907

[7] مسلم

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

در کنار این خروج کننده های بر دارالاسلام و عقیده ی مومنین، ممکن است که امیری یا مسئول حکومتی یا حتی رهبر دارالاسلام به مفاد پیمانی که داده است عمل نکند و به آن خیانت کند. در اینجا اطاعت از چنین مسئول یا حاکم خائنی صحیح نیست و سرپیچی از فرمان او یا حتی قیام بر علیه او در قالب امربه معروف و نهی از منکر به عنوان یک مسئولیت یا وظیفه است؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:مَنْ رَأَى مِنْکُمْ مُنْکَرًا فَلْیُغَیِّرْهُ بِیَدِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ یَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِکَ أَضْعَفُ الْإِیمَانِ.[1]هریک از شما با منکری مواجه شد و منکری را دید، آن را با دستش تغییر دهد. اگر توانایی آن را نداشت با زبان مانع آن شود و اگر توانایی آن را هم نداشت قلبا آن را انکار کند و این ضعیف‌ترین [درجه و مرتبه‌ی] ایمان است. و رسول الله صلی الله علیه وسلم بهترین جهاد را : کَلِمَةُ حَقٍّ تُقالُ عِنْدَ ذِی سُلْطَانٍ جَائِرٍ.[2] یا « كَلِمَةُ حَقًّ عِند سُلْطَانٍ جَائِرٍ»[3] سخن حقی که نزد حاکم ستمکار گفته شود بیان می کند؛ چون احتمال کشته شدن و به زندان افتادن یا تبعید و انواع محرومیتها از سوی این مسئول و رهبر ظالم وجود دارد و تعداد کسانی که سخن حق را نزد این حکام ظالم بگویند کم هستند به همین دلیل در تشویق به این امر مهم رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: سَیِّدُ الشُّهَدَاءِ حَمْزَةُ بْنُ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، وَرَجُلٌ قَامَ إِلَى إِمَامٍ جَائِرٍ فَأَمَرَهُ وَنَهَاهُ، فَقَتَلَهُ.[4]سید و سرور شهیدان، حمزة بن عبدالمطلب و کسی است که برای امر به معروف و نهی از منکر به‌ سوی حاکم ستمگری رفته و آن حاکم ستمگر او را به قتل می‌رساند.

اگر دعوت یک فضیلت است اما سرپیچی از منکر و امور ضد شرعی یک امر است چون: لا طاعةَ لِمخلُوقٍ في معصيةِ الخالِقِ [5]، دستور هیچ مخلوقى را که (منجر به) معصیت و سرپیچی از الله است، نباید اطاعت کرد. طاعةُ الإمامِ حقٌّ على المرءِ المسلمِ؛ ما لم يأمُرْ بمعصيةِ اللهِ، فإذا أمر بمعصيَةِ اللهِ فلا طاعَةَ لَهُ[6].

از عبادة بن صامت رضی الله عنه روایت است که می گوید: «بَايَعْنَا رسول الله -صلى الله عليه وسلم- عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِی الْعُسْرِ وَالْیُسْرِ، وَالْمَنْشَطِ وَالْمَکْرَهِ، وَعَلَى أَثَرَةٍ عَلَیْنَا، با رسول الله صلى الله عليه وسلم پيمان بستيم که در سختی و آسانی و در خوشی و ناخوشی و آنگاه که ديگران بر ما ترجيح داده شدند، حرف شنوی و اطاعت نماييم ، وعلى أَنْ لَا نُنَازِعَ الْأَمْرَ أَهْلَهُ إِلاَّ، و از ما پيمان گرفت که با سرپرستان و امرا و صاحبان امر و فرمانروايان خود بر سرِ قدرت درگير نشويم مگر زمانی که :

  • أَن تَرَوْا كُفْراً بَوَاحاً، کفر آشکاری ديديد [یعنی بدون شک و گمان و عالمانه دید و یقین پیدا کرد که دچار کفر صریح و  واضح و آشکاری شده است و احتمال تاویل در آن وجود ندارد، یعنی ممکن است در مذهب ما کفر باشد و در مذهب آنها نباشد مثل معتزله زمان امام احمد بن حنبل، یا ممکن است دچار فسق شده باشد مثلا مشروب خور باشد و حکم بر او اجرا شود، یا فسقهایی از این دست مادام که آنها را مباح یا حلال نمی داند.

 ما از تمام این تاویلات اشتباه تفاسیر و مذاهب اسلامی مخالف خود و از تمام فسقهایی که این سرپرستان و مسئولین انجام می دهند بیزاریم و بدمان می آید اما این کراهت و بد دانستن ما دلیلی بر قیام نمی شود بلکه: من کَرِهَ من اَمِیرِهِ شیئا فَلْیَصْبِرْ، کسی‌که چیز بدی از حاکم خود دیده باید صبر کند یا رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید:  فَإِذَا رَأَیْتُمْ مِنْ وَالِیکُمْ شَیْئًا تَکْرَهُونَهُ فَاکْرَهُوا عَمَلَهُ، وَلَا تَنْتَزِعُوا یَدًا مِنْ طَاعَتِهِ[7] پس اگر از والیتان چیزی دیدید که آن را ناپسند دانستید پس عمل او را ناپسند بدارید و دست از اطاعت او نکشید.

(ادامه دارد…..)


[1] مسلم49 /

[2] الترغيب و الترهيب : ۳/۲۲۵/۷.

[3] رواه النسائی و احمد

[4] الألباني، السلسلة الصحيحة 374 / الحاكم 4884، والديلمي في الفردوس 3472 باختلاف يسير.

[5] البغوي، شرح السنة2455 / الألباني، صحيح الجامع 7520

[6]  الألباني، صحيح الجامع 3907

[7] مسلم

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

Савол: дорул исломга қарши қиём қилган кишиларни хаммаси хавориж ва хоин бўлиб хиёнатга дучор бўлган хисобланадими? Сиз бир жойда ироқни курдистонидаги мухожир салафийларни ва Абу Мусъаб Зарқовийни эронга хиёнат қилганликда айбладингиз.

Жавоб: аллох таоло мархамат қиладики:

 وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91)

Ахд- паймон берган вақтларингизда, аллохга берган ахдингизга вафо қилингиз! Аллохни кафил қилиб ичган қасамларингизни ( аллох номини зикр этиш билан) мустахкам қилганингиздан кейин бузмангиз! Албатта, аллох қилаётган ишларингизни билур.

Хақ ва паймонга қарши пинхоний равишда мухолифат қилиш хам хиёнатдир; яширин ва пинхоний равиш билан паймонни бузиш орқали хақни баробарида мухолифат қилиш.  Энди паймонни тузган киши “огох холда” уни бузадиган бўлса хиёнатга дучор бўлибди, албатта бу киши хамиша ўзини хиёнатини одамлардан махсусан ўзи билан хамфикр бўлганлардан махфий қилишга харакат қилади. [1]

 Қиём қилиш,қўзғалон ва дорул исломга қуролли қарши чиқишлар паймонни бузиш билан бирга бир неча гурух томонидан амалга оширилади, яъни аслида дорул исломга қарши чиқувчи гурухлар бир нечадир, бир гурух вохид манхажга эга эмас, росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хадислари хам хилма- хил гурухларга татбиқ қилинади,яъни хос бир гурухга эмас:

1-Муртадларни хисоби аниқ ва равшандир.

2-Дорул исломдан чиқиб кетган мунофиқларни тўдасини ва мунофиқларни хам таклифи ошкор:

مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61)

Магар лаънатга дучор бўлган холларида озгина (вақт тура олурлар холос). ( у пайтда) улар қаерда топилсалар ушланурлар ва ўлдириб ташланурлар.

Қуръонни ўзларига хос таъвил қилиш ва йўлини йўқотиб қўйган шаръий манбаълар сабабли мўъминлар ўзларини хақ йўлда,деб хаёл қилишади ва мана бу қиёмларни, қирғинларни аллохга яқинлашиш қасдида қиляпмиз,деб ўйлашади. Мана бу ишларим билан аллохни шариатидаги қонунларга, исломга душманчилик қиляпман,деб аслан фикрламайди,  одатда мунофиқлар хам дорул исломга,мўъминларга  зарба уриш учун ўзларини мана бу дастани орасида пинхон қилиб олишади,  худди шунга ўхшаш улар ўзларини муржиъа ғуллотларини орасида хам пинхон қилишади. Бандани назарига кўра мунофиқларнинг муржиъа ғуллотларини орасида туришлари, мўъминларни ақидаси ва ғайрати хамда дорул исломни қудратга кириши ва уни олдинга сари харакат қилиши учун қуролланган ахли таъвил хаворижларини орасида бўлишларидан кўра хатарлироқдир.

Мана бу бағий ва қўзғолончи мўъминларни мунофиқларнинг дастасини орасидан таниб олишлик афзал “уч абзор” нинг рахбариятини вазифаси хисобланади , худди Али ибни Аби Толиб розиаллоху анху мана бу гурухни адашган дастасига нисбатан қилган ишига ўхшайди, у киши мунофиқлар гурухини орасидаги ахли таъвилни қўзғолончилардан ажратиб айтган эдики:

 هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2]

Улар бизни биродарларимиз ва бизга қарши қўзғолон қилишган.

«قَومٌ بَغوا عَلَينَا»

Мана бу ахли таъвил Алига ўхшаш сахобаларни такфир қилишган эди. Пайғамбаримиз саллаллоху алайхи васаллам эса Алини, Хасанни,Хусайнни очиқ-ойдин ахли жаннат,деб айтгандилар. Нахравон жамиятида хам амир алмўъминин уларнинг  орасидаги мунофиқларни тўдаси хақида росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хадисларини истинод қилган холда уларни жудо қилиб айтадики:

  يَمْرُقُونَ مِنَ الإسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ.[3]

Худди ўқ камондан чиққанига ўхшаш исломдан чиқишади, уларни иймонлари кекирдакларидан пастга тушмайди. Шундай бўлгач уларни қаерда кўрсангиз ўлдиринглар.

(давоми бор…..)


[1] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 305، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[2] سائل الشیعة، ج15، باب حکم قتال البغاة/ الإفصاح في الإمامة، جلد۱, صفحه۱۱۸ ش ۲۹۵۵۹۶

[3] أخرجه البخاري (6930)، ومسلم (1066) سنن الترمذي 2188

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

سَوال: دارُ الاِسلامگه قَرشِی قِیام قِیلگن کِیشِیلَرنِی هَمَّه سِی خَوارِج وَ خائِن بوُلِیب خِیانَتگه دُوچار بوُلگن حِسابلَنَدِیمِی؟ سِیز بِیر جایدَه عِراقنِی کوُردِستانِیدَگِی مُهاجِر سَلَفِیلَرنِی وَ اَبُو مُسعَب زَرقاوِینِی اِیرانگه خِیانَت قِیلگنلِیکدَه عَیبلَه دِینگِیز.

جَواب:  اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:

وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91)  عَهد- پَیمان بِیرگن وَقتلَرِینگِیزدَه، اَلله گه بِیرگن عَهدِینگِیزگه وَفا قِیلِینگِیز! اَلله نِی کَفِیل قِیلِیب اِیچگن قَسَملَرِینگِیزنِی ( اَلله نامِینِی ذِکر اِیتِیش بِیلَن) مُستَحکَم قِیلگنِینگِیزدَن کِییِین بوُزمَنگِیز! اَلبَتَّه، اَلله قِیلَیاتگن اِیشلَرِینگِیزنِی بِیلوُر.

حَق وَ پَیمانگه قَرشِی پِینهانِی رَوِیشدَه مُخالِفَت قِیلِیش هَم خِیانَتدِیر؛ یَشِیرِین وَ پِینهانِی رَوِیش بِیلَن پَیماننِی بوُزِیش آرقَلِی حَقنِی بَرابَرِیدَه مُخالِفَت قِیلِیش. اِیندِی پَیماننِی توُزگن کِیشِی “آگاه حالدَه” اوُنِی بوُزَدِیگن بوُلسَه خِیانَتگه دُوچار بوُلِیبدِی، اَلبَتَّه بوُ کِیشِی هَمِیشَه اوُزِینِی خِیانَتِینِی آدَملَردَن مَخصُوصاً اوُزِی بِیلَن هَمفِکر بوُلگنلَردَن مَخفِی قِیلِیشگه حَرَکَت قِیلَدِی.  [1]

 قِیام قِیلِیش، قوُزغَلان وَ دارُ الاِسلامگه قوُراللِی قَرشِی چِیقِیشلَر پَیماننِی بوُزِیش بِیلَن بِیرگه بِیر نِیچَه گوُرُوه تامانِیدَن عَمَلگه آشِیرِیلَدِی، یَعنِی اَصلِیدَه دارُ الاِسلامگه قَرشِی چِیقُوچِی گوُرُوهلَر بِیر نِیچَه دِیر، بِیر گوُرُوه واحِد مَنهَجگه اِیگه اِیمَس، رَسُول الله صلی الله علیه وسلمنِی حَدِیثلَرِی هَم هِیلمَه – هِیل گوُرُوهلَرگه طَتبِیق قِیلِینَدِی، یَعنِی خاص بِیر گوُرُوهگه اِیمَس:

  1. مُرتَدلَرنِی حِسابِی اَنِیق وَ رَوشَندِیر.
  2. دارُ الاِسلامدَن چِیقِیب کِیتگن مُنافِقلَرنِی توُدَه سِینِی وَ مُنافِقلَرنِی هَم تَکلِیفِی آشکار:

مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61)  مَگر لَعنَتگه دُوچار حاللَرِیدَه آزگِینَه ( وَقت توُرَه آلوُرلَر حالاص). ( اوُ پَیتدَه) اوُلَر قَیِیردَه تاپِیلسَه لَر اوُشلَنُورلَر وَ اوُلدِیرِیب تَشلَنُورلَر.

قُرآننِی اوُزلَرِیگه خاص تَعوِیل قِیلِیش وَ یوُلِینِی یوُقاتِیب قوُیگن شَرعِی مَنبَع لَر سَبَبلِی مُؤمِنلَر اوُزلَرِینِی حَق یوُلدَه، دِیب حَیال قِیلِیشَدِی وَ مَنَه بُو قِیاملَرنِی، قِیرغِینلَرنِی اَلله گه یَقِینلَشِیش قَصدِیدَه قِیلیَپمِیز، دِیب اوُیلَشَدِی. مَنَه بُو اِیشلَرِیم بِیلَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه، اِسلامگه دُشمَنچِیلِیک قِیلیَپمَن، دِیب اَصلاً فِکرلَمَیدِی، عادَتدَه مُنافِقلَر هَم دارُ الاِسلامگه، مُؤمِنلَرگه ضَربَه اوُرِیش اوُچُون اوُزلَرِینِی مَنَه بُو دَستَه نِی آرَسِیدَه پِینهان قِیلِیب آلِیشَدِی، حُوددِی شوُنگه اوُحشَش اوُلَر اوُزلَرِینِی مُرجِیعَه غوُلّاتلَرِینِی آرَسِیدَه هَم پِینهان قِیلِیشَدِی. بَندَه نِی نَظَرِیگه کوُرَه مُنافِقلَرنِینگ مُرجِیعَه غوُلّاتلَرِینِی آرَسِیدَه توُرِیشلَرِی، مُؤمِنلَرنِی عَقِیدَه سِی وَ غَیرَتِی هَمدَه دارُ الاِسلامنِی قُدرَتگه کِیرِیشِی وَ اوُنِی آلدِینگه  سَرِی حَرَکَت قِیلِیشِی اوُچُون قوُراللَنگن اَهلِی تَعوِیل خَوارِجلَرِینِی آرَسِیدَه بوُلِیشلَرِیدَن کوُرَه خَطَرلِیراقدِیر.

مَنَه بُو بَغِی وَ قوُزغَلانچِی مُؤمِنلَرنِی مُنافِقلَرنِینگ دَستَه سِینِی آرَسِیدَن تَنِیب آلِیشلِیک اَفضَل “اوُ اَبزارنِینگ” رَهبَرِیَتِینِی وَظِیفَه سِی حِسابلَنَدِی، حُوددِی عَلِی اِبنِ اَبِی طالِب رَضِیَ الله عَنهُ مَنَه بُو گوُرُوهنِی اَدَشگن دَستَه سِیگه نِسبَتاً قِیلگن اِیشِیگه اوُحشَیدِی،اوُ کِیشِی مُنافِقلَرنِینگ گوُرُوهِینِی آرَسِیدَگِی اَهلِی تَعوِیلنِی قوُزغَلانچِیلَردَن اَجرَتِیب اَیتگن اِیدِیلَرکِی:

 هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2]  اوُلَر بِیزنِی بِرادَرلَرِیمِیز وَ بِیزگه قَرشِی قوُزغَلان قِیلِیشگن.  «قَومٌ بَغوا عَلَينَا» مَنَه بُو اَهلِی تَعوِیل عَلِیگه اوُحشَش صَحابَه لَرنِی تَکفِیر قِیلِیشگن اِیدِی. پَیغَمبَرِیمِیز صَلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم اِیسَه عَلِینِی، حَسَننِی، حُسَیننِی آچِیق- آیدِین اَهلِی جَنَّت، دِیب اَیتگندِیلَر. نَهرَوان جَمِیعَتِیدَه هَم اَمِیر اَلمُؤمِنِین اوُلَرنِینگ آرَسِیدَگِی مُنافِقلَرنِی توُدَه سِی حَقِیدَه رَسُول الله صلی الله علیه وسلمنِی حَدِیثلَرِینِی اِستِناد قِیلگن حالدَه اوُلَرنِی جُودا قِیلِیب اَیتَدِیکِی:

  يَمْرُقُونَ مِنَ الإسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ.[3]

حُوددِی اوُق کَماندَن چِیققَنِیگه اوُحشَش اِسلامدَن چِیقِیشَدِی، اوُلَرنِی اِیمانلَرِی کِیکِیردَکلَرِیدَن پَستگه توُشمَیدِی. شوُندَی بوُلگچ اوُلَرنِی قَیِیردَه کوُرسَنگِیز اوُلدِیرِینگلَر.

(دوامی بار….)


[1] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 305، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[2] سائل الشیعة، ج15، باب حکم قتال البغاة/ الإفصاح في الإمامة، جلد۱, صفحه۱۱۸ ش ۲۹۵۵۹۶

[3] أخرجه البخاري (6930)، ومسلم (1066) سنن الترمذي 2188

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

س: آیا هر کسی که بر علیه دارالاسلام قیام کرد خوارج است و خائن و دچار خیانت شده است؟ شما در جایی سلفی های مهاجر کردستان عراق و ابومصعب زرقاوی را متهم به خیانت به ایران کردید.

ج: الله تعالی می فرماید: وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَیۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡکِیدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَیۡکُمۡ کَفِیلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ یَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ (نحل/91) و به عهد (و پیمان) الله وفا کنید، هرگاه عهد (و پیمان) بستید، و سوگندها را پس از محکم ساختنش نشکنید، درحالی‌که شما الله را کفیل (و ضامن) بر خود قرار داده‌اید، یقیناً الله آنچه را می‌کنید؛ می‌داند.

خیانت هم یعنی مخالفت پنهانی با حق و پیمان؛ مخالفت در برابر حق از طریق پیمان شکنى مخفیانه و پنهانی.[1] حالا کسی که پیمانی می دهد و بعد «آگاهانه»آنرا می شکند دچار خیانت شده است هر چند با ترفندهایی، همیشه سعی در مخفی کردن این خیانت از مردم و بخصوص از همفکران خود می کند.

پیمان شکنی همراه با قیام و شورش و خروج مسلحانه بر دارالاسلام از سوی چند گروه انجام می شود و در واقع خوارج بر دارالاسلام چند گروه هستند و یک گروه با یک منهج واحد نیستند و احادیث مختلف رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز بر گروههای مختلف از اینها تطبیق داده می شود نه بر یک گروه خاص مثل:

  1. مرتدین که حساب آنها روشن است.
  2. دارودسته ی منافقین خارج شده از دارالاسلام و منافقین آشکار شده که: مَلْعُونِينَ ۖ أَيْنَمَا ثُقِفُوا أُخِذُوا وَقُتِّلُوا تَقْتِيلًا (احزاب/61) نفرین شدگان و رانده شدگانند. هر کجا یافته شوند، گرفته خواهند شد و پیاپی به قتل خواهند رسید.‏
  3. مومنین با تاویلات خاص خود از قرآن و منابع شرعی که راه را گم کرده‌اند و در گمانِ خود خیال می کنند برحق‌اند و به قصد نزدیکی به الله این قیام و کشتار را انجام می دهند نه به خاطر معارضه و دشمنی با قانون شریعت الله و اسلام، که معمولاً منافقین نیز مثل«ذُو الخُوَيْصِرَةِ» جهت ضربه زدن به دارالاسلام و مومنین خود را در میان این دسته مخفی و پنهان می کنند، همچنانکه خود را در میان غلاة مرجئه نیز مخفی می کنند که به نظر بنده در حضور منافقین در میان غلاة مرجئه خطرشان برای عقیده و غیرت مومنین و قدرت گیری دارالاسلام و حرکت رو به جلو آن بیشتر از خطر وجود آنها در میان خوارج اهل تاویلِ مسلح است.

تشخیص این مومنین باغی و شورشی از دارودسته ی منافقین از وظایف رهبریت «3ابزار» برتر است همان کاری که علی بن ابی طالب رضی الله عنه نسبت به منحرفترین دسته از این گروه انجام داد و با تفکیک این شورشی های اهل تاویل از گروه منافقین میان آنها نسبت به این اهل تاویل گفت:هُمْ إِخْوَانُنَا بَغَوْا عَلَیْنَا.[2] برادران ما هستند که بر علیه ما قیام و شورش کردند. یا «قَومٌ بَغوا عَلَينَا».

این اهل تاویل کسانی چون علی و آنهمه صحابه را تکفیر  کردند. در حالی که پیامبر صلی الله علیه و سلم به صراحت علی و حسن و حسین را جزو اهل بهشت معرفی کرده بود. در همین جمع نهروان باز می بینیم که امیر المومنین دارودسته ی منافقین نفوذی میان آنها را نیز با استناد به حدیث رسول الله صلی الله علیه و سلم جدا می کند که در مورد اینها می فرماید: يَمْرُقُونَ مِنَ الإسْلامِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لا يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ.[3] از اسلام، خارج مي شوند همانطور كه تير از كمان خارج مي شود، و ايمان آنان از حنجره هاي شان فراتر نمي رود. پس هر جا كه آنان را ديديد، آنها را بكشيد.

(ادامه دارد……)


[1] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 305، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[2] سائل الشیعة، ج15، باب حکم قتال البغاة/ الإفصاح في الإمامة، جلد۱, صفحه۱۱۸ ش ۲۹۵۵۹۶

[3] أخرجه البخاري (6930)، ومسلم (1066) سنن الترمذي 2188