دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

ابتدايي درسونه/ لومړی درس: دین څه شی دی؟ سیکولران زموږ څخه کوم دین غواړي؟ (۱۸)

دوی کوم خدای مني چې د هغه دین نه مني؟ خدای چې وایي:أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ (اعراف/۵۴)
یا یو خدای چې دوی د ځان لپاره جوړ کړی؟! دا درواغجن دي، دوی په خپله خوښه د هغه خدای اطاعت کوي چې دوی د ځان لپاره جوړ کړي، هغه د روح هوا، سیکولرستان پارلمان یا ګوند، د حکومت پروګرامونه، هغه قوانین چې دوی پخپله جوړ کړي، او د جاهلانو رواجونه چې شتون لري، او داسې نور. او حكم، قوانين او قضايي او جزا نظام او اجرونه يې مني او اطاعت يې كوي.
دا کس چې یوازې د الله جل جلاله قانون ردوي، او اعلان کوي ​​چې هغه یوازې الله تعالی مني، په حقیقت کې دا وايي: زه په الله تعالی پناه غواړم، هغه د دې مستحق نه دی چې زه د هغه قانون ته خپل حاکمیت وړاندې کړم، زه په الله پناه غواړم. الله جل جلاله ما ته د دې وړ نه ده چې د خپل جزا او اجر نظام د هغه په ​​اصولو جوړ کړم، خدای ته سجده وکړم، زه د دې وړ نه یم چې خپل اطاعت او فرمانبرداري ورته وړاندې کړم، مګر د روح او نورو خدایانو هوا. او هغه خدایان چې ما د ځان لپاره غوره کړي دي دا ډول وړتیا لري.
دا ډول درواغجن او دروغجن انسان په حقیقت کې هغه الله نه مني چې خپل ځان یې په قرآن او د هغه د رسول الله صلی الله علیه وسلم په وسیله معرفي کړی، بلکې د هغو درواغجنو معبودانو تابع دی چې د ځان لپاره یې پیدا کړي دي.
د آيت په اړه ستاسو د دويمې پوښتنې په اړه: وَلا یَزَالُونَ یُقَاتِلُونَکُمْ حَتَّى یَرُدُّوکُمْ عَنْ دِینِکُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا (بقره/۲۱۷)
او “په دوامداره توګه او تل همیشه”او دوی به له تاسو سره “تل او تل” جګړه وکړي، تر څو که دوی کولی شي تاسو له خپل دین څخه مرتد کړي،
د پوښتنو په یوه بله برخه کې تاسو وویل: “خو موږ ګورو چې په اروپا، امریکا، روسیه، استرالیا او حتی اسراییل او کمونیستي چین کې یو سړی کولی شي خپل دین وساتي او د ټولو جوماتونو مالکیت ولري.” آیا دا په قرآن کې تضاد او تضاد ندی؟”
که د دین څلورو معناوو ته په غور سره وګورو، نو پوه به شو چې دا کوم تناقض او تضاد نه دی، بلکې د یو حقیقت او د ژوند د حقیقت څرګندونه ده.
امام طبري رحمه الله د مجاهد د منځګړیتوب له لارې روایت کوي چې دا جنګیالي له مسلمانانو سره د خدای تعالی په ارشاد کې دي چې فرمايي: وَلایَزَالُونَ یُقَاتِلُونَکُمْ حَتَّى یَرُدُّوکُمْ عَنْ دِینِکُمْ إِنِ اسْتَطَاعُوا”
قريشو کافران دي، يعنې دا جنګيالي چې تل له مسلمانانو سره جنګيږي تر څو چې مسلمانان خپل دين پريږدي او مرتد شي، سيکولر ګوندونه يا “مشرکان” او په نننۍ ژبه کې “سيکولران” دي.
دا وسله واله جګړه او شخړه به د قیامت تر ورځې پورې د سیکولرانو او د الله د شریعت تر منځ دوام لري. په یاد ولرئ، په دې تړاو کې سیکولرستان شامل دي، نه د یهودانو او عیسویانو د کفري ټولنې او د کتاب د مخورو خلکو. دا د دښمنۍ په پیژني کې یو مهم او اساسي ټکی دی چې ډیری مسلمانان یې له پامه غورځولي دي. ستاسو او ستاسو پلرونو هر یو څو کلن یاست؟ په خپل ژوند کې یوازې یوه ورځ راوړئ چې بهرنیو یا کورنیو سیکولرانو له مسلمانانو سره وسله واله جګړه نه وي کړې، داسې ورځ نشته، خو زه درته ووایم چې له پیړیو راهیسې د عیسویانو، مجوسیانو، صابیانو او د یهودانو د اکثریت په لاس کې وو. دمسلمانانو سره جګړه .هغوی وسله وال پوځ نه درلود او که کومه جګړه کې دمسلمانانو ترڅنګ برخه اخلی نو مشري یې د سیکولرانو په لاس کې وه او دوی یوازې د وسیلې رول لوبولی .
اوس سیکولران له تاسو څه غواړي؟ دوی د اسماني شریعت له پیروانو په ځانګړې توګه د رسول الله صلی الله علیه وسلم د شریعت له پیروانو څخه غوښتنه کوي چې د اسلام د څلور اړخیزو مفاهیمو او په حقیقت کې د اسلام د دین محتوا پریږدي، بس. . له همدې امله تل په مسلمانانو باندې جګړه او وسله واله جګړه تپل شوې ده.

Дорул ислом ва дорул куфр, ахкомлар ва вазифалар.

(4-қисм)

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хам мархамат қиладиларки:

إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى[1]

Амаллар ниятларга боғлиқдир, хар бир кишини   ниятига муносиб рафтор қилинади. Имоми Шофеъий ва имоми Ахмад ибни Ханбал айтадики: мана бу хадис исломни учдан биридир, имоми Шофеъий рохимахуллох  буни шундай асослайдики, дин уч қисмга бўлинади: эътиқод, амаллар, ихлос, шу сабабли хам динни учдан бирини мана бу хадис ташкил қилади.  [2]

Хилма-хил исломий мазхабларни фуқахоларини ўртасида мутавотир суратда ишлатилган бу истелохларни илдизи қуръон ва сахих суннатда мавжуд.

Энди барча исломий мазхабларни фуқахолари томонидан фойдаланилган истелох яъни жахонни икки қисмга дорул ислом ва дорул куфрга тақсим бўлгани масаласига келсак, бу мусулмонларнинг миллатлараро сиёсатларига боғлиқдир.

 Инсонларни икки қисматга яъни мусулмонлар ва кофирларга ажратган аллох таолони ўзи кофирларни “олтита ошкор дастага” ва “бир пинхон дастага” тақсим қилган ва уларни хар бири учун ўзига хос қонунларни чиқарган, шу сабабли хам аллох таолони ўзи кофирларни диёрларини мусулмонларни диёрларидан ажратган ва мусулмонларни қўл остидаги диёрларга хам ва кофирларни қўл остидаги диёрларга хам  алохида исм қўйган, уларни хар бирига алохида қонунларни чиқарган, мўъминлар хам қуръондан ва росулуллох саллаллоху алайхи васалламни тилидан бу исмларни олиб инсонларга ва диёрларга қўйишган. 

Нима бўлганлигини тушунгандирсизлар? Яъни инсонларни тақсим қилиш ва уларга “аллазина аману” ва аллазина хаду, собеин, насоро, мажус, валлазина ашроку, муртаддин,деб  исм қўйиш ва ерни икки қисмга дорул ислом ва дорул куфрга тақсим қилиш, фиқхий усуллар ва қоидаларга ўхшаш эмас, бу истелохларни  исломий мазхабни фуқахолари,мужтахидлари оят ва хадисларни тушуниб ижтиход қилиб тузиб чиқишмаган, балки аллох таоло ўзини китобида ёки росулуллох саллаллоху алайхи васалламни тили орқали баён қилган, сахобалар хам барча мазхаблар хам мана шу асосга кўра диёрларни номлашган.

Аллох таоло мархамат қиладики:

وَکَتَبْنَا لَهُ فِی الأَلْوَاحِ مِن کُلِّ شَیْءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِیلاً لِّکُلِّ شَیْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَکَ یَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُرِیکُمْ دَارَ الْفَاسِقِینَ ‏(اعراف/145)

Унинг учун лавхларга (яъни таврот варақларига) хамма нарсани – панд насихат ва барча нарсаларнинг тафсилотини ёзиб қўйдик ва :”уларни махкам ушлагин хамда қавмингни у панд-насихатларнинг энг гўзалларини олишларига буюргин” (дедик). Энди сизларга итоатсиз кимсаларнинг диёрларини кўрсатурман.

(давоми бор…..)

ادامه خواندن Дорул ислом ва дорул куфр, ахкомлар ва вазифалар.

دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفر، اَحکاملَر وَ وَظِیفَه لَر.

(4-قیسم)

رَسُول الله صلی الله علیه وسلم هَم مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی:   إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى[1] عَمَللَر نِیَتلَرگه باغلِیقدِیر، هَر بِیر کِیشِینِی نِیَتِیگه مُناسِب رَفتار قِیلِینَدِی. اِمامِی شافِیعِی وَ اِمامِی اَحمَد اِبنِ حَنبَل اَیتَدِیکِی: مَنَه بُو حَدِیث اِسلامنِی اوُچدَن بِیرِیدِیر، اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله بوُنِی شوُندَی اَساسلَیدِیکِی: دِین اوُچ قِیسمَگه بُولِینَدِی: اِعتِقاد،عَمَللَر، اِخلاص شُوسَبَبلِی هَم دِیننِی اوُچدَن بِیرِینِی مَنَه بُو حَدِیث تَشکِیل قِیلَدِی.[2]

 هِیلمَه – هِیل اِسلامِی مَذهَبلَرنِی فُقَهالَرِینِی اوُرتَسِیدَه مُتَواتِر صُورَتدَه اِیشلَتِیلگن بُو اِصطِلاحلَرنِی اِیلدِیزِی قُرآن وَ صَحِیح سُنَّتدَه مَوجُود.

اِیندِی بَرچَه اِسلامِی مَذهَبلَرنِی فُقَهالَرِی تامانِیدَن فایدَلَنِیلگن اِصطِلاح یَعنِی جَهاننِی اِیککِی قِیسمگه دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفرگه تَقسِیم بُولگنِی مَسَلَه سِیگه کِیلسَک، بُو مُسُلمانلَرنِینگ مِللَتلَراَرا سِیاسَتلَرِیگه باغلِیقدِیر.

اِنسانلَرنِی اِیککِی قِیسمَتگه یَعنِی مُسُلمانلَر وَ کافِرلَرگه اَجرَتگن اَلله تَعالَی نِی اوُزِی کافِرلَرنِی “آلتِیتَه لِیک آشکار دَستَه” گه وَ “بِیر پِینهان دَستَه گه” تَقسِیم قِیلگن وَ اوُلَرنِی هَر بِیرِی اوُچُون اوُزِیگه خاص قانوُنلَرنِی چِیقَرگن، شوُ سَبَبلِی هَم اَلله تَعالَی اوُزِی کافِرلَرنِی دِیارلَرِینِی مُسُلمانلَرنِی دِیارلَرِیدَن اَجرَتگن وَ مُسُلمانلَرنِی قوُل آستِیدَگِی دِیارلَرگه هَم وَ کافِرلَرنِی قوُل آستِیدَگِی دِیارلَرگه هَم اَلاهِیدَه اِسم قوُیگن، اوُلَرنِی هَر بِیرِیگه اَلاهِیدَه قانوُنلَرنِی چِیقَرگن، مُؤمِنلَر هَم قُرآندَن وَ رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی تِیلِیدَن بُو اِسملَرنِی آلِیب اِنسانلَرگه وَ دِیارلَرگه قوُیِیشگن.

نِیمَه بُولگنِینِی توُشوُنگندِیرسِیزلَر؟ یَعنِی اِنسانلَرنِی تَقسِیم قِیلِیش وَ اوُلَرگه  «الَّذِينَ آمَنُوا» و [: 1- الَّذِينَ هَادُوا  2- وَالصَّابِئِينَ  3- وَالنَّصَارَىٰ  4- وَالْمَجُوسَ  5- وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا (مشرکین ،سکولاریست) و 6- مُرتَدِّین «مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ» ، دِیب اِسم قوُیِیش وَ یِیرنِی اِیککِی قِیسمگه دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفرگه تَقسِیم قِیلِیش، فِقهِی اوُصُوللَر وَ قائِدَه لَرگه اوُحشَش اِیمَس، بُو اِصطِلاحلَرنِی اِسلامِی مَذهَبنِی فُقَهالَرِی، مُجتَهِدلَرِی آیَت وَ حَدِیثلَرنِی توُشوُنِیب اِجتِهاد قِیلِیب توُزِیب چِیقِیشمَگن، بَلکِی اَلله تَعالَی اوُزِینِی کِتابِیدَه بَیان قِیلگن، صَحابَه لَر هَم بَرچَه مَذهَبلَر هَم مَنَه شُو اَساسگه کوُرَه دِیارلَرنِی ناملَشگن.

اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَدِیکِی: 

وَکَتَبْنَا لَهُ فِی الأَلْوَاحِ مِن کُلِّ شَیْءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِیلاً لِّکُلِّ شَیْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَکَ یَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُرِیکُمْ دَارَ الْفَاسِقِینَ ‏(اعراف/145)اوُنِینگ اوُچُون لَوحلَرگه ( یَعنِی تَورات وَرَقلَرِیگه) هَمَّه نَرسَه نِی – پَند نَصِیحَت وَ بَرچَه نَرسَه لَرنِینگ تَفصِیلاتِینِی یازِیب قوُیدِیک وَ “اوُلَرنِی مَحکَم اوُشلَگِین هَمدَه قَومِینگنِی اوُ پَند – نَصِیحَتلَرنِینگ اِینگ گوُزَللَرِینِی آلِیشلَرِیگه بُویُورگِین” ( دِیدِیک). اِیندِی سِیزلَرگه اِطاعَتسِیز کِیمسَه لَرنِینگ دِیارلَرِینِی کوُرسَه توُرمَن.

(دوامی بار…..)

ادامه خواندن دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفر، اَحکاملَر وَ وَظِیفَه لَر.

دارالاسلام و دارالکفر، احکام  و وظایف

(4-قسمت)

رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز می فرماید:  إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى[1]اعمال به نيت‎ها بستگي دارند و با هر كس، مطابق نيتش رفتار مي‌شود. امام شافعی و امام احمد بن حنبل گفته اند این حدیث یک سوم اسلام است [2] توجیه  امام شافعی رحمه الله این است که دین دارای سه بخش است: اعتقاد، اعمال و اخلاص، لذا یک سوم کل دین را این حدیث شامل است[3]

پس این اصطلاحاتی که در میان فقهای مذاهب مختلف اسلامی به صورت متواتر به کار رفته اند تماماً ریشه در قرآن و سنت صحیح دارند.

حالا اصطلاح دیگری که توسط فقهای تمام مذاهب اسلامی به صورت مشترک به کار رفته، تقسیم جهان به دو بخش دارالاسلام و دارالکفر است که به سیاست بین المللی مسلمین ربط دارد.

یعنی همچنانکه الله تعالی خودش انسانها را به مسلمان و کفار تقسیم کرده و کفار را به «6 دسته ی آشکار» و «یک دسته پنهان» تقسیم کرده و  برای هر کدام قوانینی وضع کرده، به همین ترتیب الله تعالی خودش با جدا کردن سرزمینهای مسلمین از سرزمینهای کفار، برای سرزمینهائی که تحت حاکمیت مسلمین و یا تحت حاکمیت کفار هستند نیز اسمهائی جداگانه و قوانین جداگانه ای وضع کرده است ، و مومنین نیز با گرفتن همین اسامی که الله تعالی در قرآن یا از زبان رسولش صلی الله علیه وسلم بیان کرده انسانها و سرزمینها را اسم گذاری کرده اند.

متوجه شدید چه شد؟ یعنی نامگذاری و تقسیم انسانها  به «الَّذِينَ آمَنُوا» و [: 1- الَّذِينَ هَادُوا  2- وَالصَّابِئِينَ  3- وَالنَّصَارَىٰ  4- وَالْمَجُوسَ  5- وَالَّذِينَ أَشْرَكُوا (مشرکین یا به زبان امروزین سکولاریستها) و 6- مرتدین «مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ»و همچنین تقسیم و نامگذاری زمین به دو بخش سرزمینهای تحت حاکمیت اسلام یا دارالاسلام یا سرزمینهای تحت حاکمیت کفر یا دارالکفر مثل اصول و قواعد فقهی نیستند که مجتهدین و فقهای مذاهب اسلامی با اجتهاد و فهم از آیات و احادیث این اصطلاحهای دارالاسلام و دارالکفر را درست کرده باشند، بلکه خود الله تعالی در کتابش یا از زبان رسولش صلی الله علیه وسلم این سرزمینها  را تقسیم کرده و صحابه و تمام مذاهب هم بر همین اساس به جدا کردن سرزمینهای تحت حاکمیت اسلام و سرزمینهای تحت حاکمیت کفر پرداخته اند.

الله تعالی می فرماید : وَکَتَبْنَا لَهُ فِی الأَلْوَاحِ مِن کُلِّ شَیْءٍ مَّوْعِظَةً وَتَفْصِیلاً لِّکُلِّ شَیْءٍ فَخُذْهَا بِقُوَّةٍ وَأْمُرْ قَوْمَکَ یَأْخُذُواْ بِأَحْسَنِهَا سَأُرِیکُمْ دَارَ الْفَاسِقِینَ ‏(اعراف/145)و برای او در الواح (تورات) از هرچیز نوشتیم، تا پند و اندرز و روشنگر همه چیز باشد . الواح را با قدرت و محکم برگیر و به قوم خود فرمان بده نیکوترین آنها را به کار بندند. (مثلاً عفو را بر قصاص و آنچه را که دارای اجر بیشتر است بر چیزی ترجیح دهند که از ثواب کمتری برخوردار است) . به زودی سرزمین فاسقین( کفاری چون: عاد و ثمود و قوم لوط ) را به شما نشان می‌دهیم.

(ادامه دارد…..)

ادامه خواندن دارالاسلام و دارالکفر، احکام  و وظایف

ابتدايي درسونه/ لومړی درس: دین څه شی دی؟ سیکولران زموږ څخه کوم دین غواړي؟ (۱۷)

البته، دا سمه ده چې د تاریخ په اوږدو کې داسې کسان شتون لري چې په خدای باور نه لري لکه د لرغوني یونان ملحدان، یا چینایان په بودیزم کې، یا داهریان د رسول الله صلی الله علیه وسلم له دورې څخه مخکې او وروسته، خدای پاک رحم وکړي. هغه ته سوله ورکړئ، مګر په ننني او عصري وختونو کې، په 18 پیړۍ کې په اروپا کې خلکو ځانونه ملحدان وبلل، او اوس د ډیری هیوادونو لکه انګلستان، هالنډ، سویډن، ډنمارک، ناروې، فنلینډ، استونیا، جاپان، چین او داسې نور هم په رسمي ډول ځانونه ملحد بوليدوی بې خدایه بولي.
دوی وايي چې موږ الله نه منو، هغه الله چې د خپل وروستي رسول له لارې يې ځان معرفي کړ، دا الله نه مني. د سیکولرانو دې ډلې په حقیقت کې د خدای پر ځای نور شیان او معبودان جوړ کړي دي، لکه: د نفس هوا، خپل نفسي خواهشات، شیطان، قومیت، ګوند، اجتماعي رسمونه، د ځان په څېر نور خلک، طبیعت او … خدایان او معبودان جوړ شوي او عبادت یې کوي. د الله د نه منلو په اړه د دغو کسانو ادعا د منلو وړ ده، هماغه الله چې په قرآن او د خپل وروستي پېغمبر په وسيله يې ځان معرفي کړ، خو دا نه شي منلاى چې دوى د خپل ځان لپاره خدايان نه دي ټاکلي او يا د اکثريت بودايانو په څېر دي. داهري او نور مشركان بې دينه دي. دوی هم دین لري.
انسان نه شي کولای چې د الله جل جلاله او د الله پر ځای د نورو شیانو ومني او بیا هم دیندار وي.
په هر حالت کې، هیڅ بی دین انسان نشته.
د بلې ډلې شکمنانو په اړه چې وايي: “دوی یوازې خدای مني مګر دین نه مني” باید ووایو: د دین نه منلو په اړه دوی هم د پخوانۍ ډلې په څیر بې ځایه خبرې کوي چې بیا یې اړتیا نشته. هیڅ وضاحت نشته. خو د دوی له خوا د الله تعالی د رضایت په اړه دغه بنسټیز ټکی ته اشاره کولای شو: د «سیکولریزم دین» د پراګماتیک په ترویج او یا ورته عملی الحاد ویلو سره، دوی داسې مفکورې ته وده ورکوي چې په هغه کې خلک په داسې ډول ژوند کوي لکه د الله تعالی حاکمیت، واک، پلان او قانون نشته. په دې نړۍ کې اطاعت، سزا یا انعام؛ او د انسانانو د دنياوي او اجتماعي ژوند په اداره کولو کې هيڅ خداى نشته او د الله تعالى له احکامو او پلانونو پرته د انسان د دنياوي ژوند چارې تشريح او د هغې لپاره قوانين وضع کولاى شي.
دا ډله په مستقيم ډول د الله جل جلاله نه انکار کوي، بلکې د انسانانو په دنياوي ژوند کې الله جل جلاله ته د حکومت په اجرائيه چارو او اړوندو ادارو، اقتصادي، کورنيو، حقوقي او… چارو او داسې نورو کې بې ګټې او بې ګټې ښکاري.
دوی په مستقیم ډول د انسانانو په دنیاوي ژوند باندې د الله تعالی نفوذ له منځه وړي او په “عملي توګه” د پخوانۍ ډلې څخه توپیر نلري.

دا ډول خلکو د الله او د هغه د قوانینو سره د “اومانیسم ” یا انسانیت ځای نیولی دی. موږ ډېر داسې کسان لیدلي دي چې د خدای په نوم یې د لیکلو یا ویلو پر ځای د انسانیت په نوم خپل منځپانګه پیل کړې وي او یا مو ډېر داسې کسان لیدلي وي چې د الله پر ځای یې په انسانیت قسم خوړلی وي، چې په حقیقت کې زه د خدای په نوم قسم خوري. په همغه انسانیت سوګند چې د سیکولرانو لخوا منل شوی. د اومانیسم معنی د خدای په ځای د انسان متمرکزه ده.
د دې ټولو اصلي او عملي پیغام دا دی چې د “الله” پریښودل او د ټولنې ستونزې حل کول پرته له دې چې الله ته توسل وکړي او د شریعت له احکامو څخه کار واخلي. د راسل، سارتر، فیورباخ، فرویډ، نیچه او… په څېر خلک د دې رویې مبلغین وو، چې کارل مارکس او د هغه شاګردانو په یوه روښانه او نوې نظریه کې وړاندې کړل.

Дорул ислом ва дорул куфр, ахкомлар ва вазифалар.

((3-қисм)

-Аллох таоло мархамат қилганки, ўлимдан кейинги олам жаннат ва жаханнамдан ташкил топади, ёки шариат қонунларини мархамат қилишича, бу албатта жамиятда пиёда қилиниши керак ва жохилларни махсусан секуляристларни гумонларини қиймати,эътибори йўқдир.

-Агар бир шахсни мусулмон эканига ишончинг комил бўлса, уни шубха ва гумон билан исломдан чиқариб юбора олмайсан ва сени шак ва гумонларингни хеч қандай эътибори йўқ.

Энди исломий фиқхга жохил бўлганлар ёки мунофиқлар тўдаси ва секулярзадаларни дастаси мана бу “яқин ла язулу бишшак”  қоидаси  ва истелохи қаердан келган?-деб сўрашлари мумкин.  Бу қуръонда ва суннатда мавжудми? Ёки бу мужтахидларни вужудга келтирган тушунчаларидан келиб чиққанми? Бу билан улар уни эътиборини камайтирмоқчи бўлишади. Аммо олдин хам айтиб ўтганимдек, бу қоида ва истелохларни илдизи қуръон ва суннатга бориб тақалади.

Аллох таоло мархамат қиладики:

وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا (يونس/ 36)

Уларнинг кўплари жонли-жонсиз бутларга сиғинишларида фақат гумонга эргашадилар, холос. Гумон эса бирон нарсада хақиқатнинг ўрнини босолмайди.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:

إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى، ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعً، فَلْيَطْرَحِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى مَا اسْتَيْقَنَ، ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ [1]

“хар гох сизларни бирингиз намозда шубха қилиб қолса ва тўрт ракаъат ўқидими ё уч ракаъатми билмаса, шубхани ташласинда ишончи комил бўлган нарсага амал қилсин ( уч ракаъатга ишончи комил бўлса ва тўрт ракаъатда шубхаланса, шунга биноан уч ракаъат хисоблайдида тўртинчи ракаъатни ўқийди)  сўнгра салом беришдан олдин саждайи сахв қилади. “

Шундай экан мана бу фиқхий қоидани (яқин ла язулу бишшак)  илдизлари қуръон оятларида хам мавжуд ва росулуллох саллаллоху алайхи васалламни суннатларида хам мавжуд.

Ёки “алумур бимақосидиха” қоидасига ўхшаш ички ва қалбга оид ибодатларда ишлайди. Яъни ниятни ўзгариши билан шаръий ахкомлар хам ўзгаради.

Масалан бир кишига мана бу пулни ол,дейсан. Агар уни эхсон қилиб берган бўлсанг хадяни хукмида бўлади, агар қарз сифатида берган бўлсанг уни қайтариб олишинг керак, агар унга амонат сифатида берган бўлсанг бу шахс бу пулни сақлаб туриши сўнг қайтариб бериши лозим. Демак ниятни ўзгаришига қараб ахкомлар хам ўзгаради.

Аллох таоло мархамат қиладики:

لاَّ یُؤَاخِذُکُمُ اللّهُ بِاللَّغْوِ فِیَ أَیْمَانِکُمْ وَلَکِن یُؤَاخِذُکُم بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ  (بقرة/ 225)

Аллох сизларни  тилларингиздаги бехуда қасамларингиз  сабабли жазоламайди. балки дилларингиз билан қилган нарсангиз (қасамингиз) билан жазолайди. Аллох мағфиратли, халим зотдир.

(давоми бор……)

ادامه خواندن Дорул ислом ва дорул куфр, ахкомлар ва вазифалар.

دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفر، اَحکاملَر وَ وَظِیفَه لَر.

(3-قیسم)

– اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلگنکِی، اوُلِیمدَن کِییِینگِی عالَم جَنَّت وَ جَهَنَّمدَن تَشکِیل تاپَدِی یاکِی شَرِیعَت قانوُنلَرِینِی مَرحَمَت قِیلِیشِیچَه، بُو اَلبَتَّه جَمِیعَتدَه پِیادَه قِیلِینِیشِی کِیرَک وَ جاهِللَرنِی مَخصُوصاً سِکوُلارِیستلَرنِی گوُمانلَرِینِی قِیمَتِی، اِعتِبارِی یوُقدِیر.

– اَگر بِیر شَخصنِی مُسُلمان اِیکَنِیگه اِیشانچِینگ کامِل بُولسَه، اوُنِی شُبهَه وَ گوُمان بِیلَن اِسلامدَن چِیقَرِیب یُوبارَه آلمَیسَن وَ سِینِی شُبهَه وَ گوُمانلَرِینگنِی هِیچ قَندَی اِعتِبارِی یُوق.

اِیندِی اِسلامِی فِقهگه جاهِل بوُلگنلَر یاکِی مُنافِقلَر توُدَه سِی وَ سِکوُلارزَدَه لَرنِی دَستَه سِی مَنَه بُو  « اليقين لا يَزُولُ بِالشك» قائِدَه سِی وَ اِصطِلاحِی قَیِیردَن کِیلگن؟ دِیب سُورَشلَرِی مُومکِین. بُو قُرآندَه وَ سُنَّتدَه مَوجُودمِی؟ یاکِی بُو مُجتَهِدلَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرگن توُشوُنچَه لَرِیدَن کِیلِیب چِیققَنمِی؟ بُو بِیلَن اوُلَر اوُنِی اِعتِبارِینِی کَمَیتِیرماقچِی بوُلِیشَدِی. اَمّا آلدِین هَم اَیتِیب اوُتگنِیمدِیک، بُو قائِدَه وَ اِصطِلاحلَرنِی اِیلدِیزِی قُرآن وَ سُنَّتگه بارِیب تَقَلَدِی.

اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَدِیکِی: 

وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا (يونس/ 36)

اوُلَرنِینگ کوُپلَرِی جانلِی – جانسِیز بوُتلَرگه سِیغِینِیشلَرِیدَه فَقَط گوُمانگه اِیرگشَدِیلَر حالاص. گُومان اِیسَه بِیران نَرسَه دَه حَقِیقِتنِینگ اوُرنِینِی باسالمَیدِی.

رَسُول لله صلی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:

إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى، ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعً، فَلْيَطْرَحِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى مَا اسْتَيْقَنَ، ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ [1]  “هَر گاه سِیزلَرنِی بِیرِینگِیز نَمازدَه شُبهَه قِیلِیب قالسَه وَ توُرت رَکَعَت اوُقِیدِیمِی یا اوُچ رَکَعَتمِی بِیلمَسَه، شُبهَه نِی تَشلَسِیندَه اِیشانچِی کامِل بوُلگن نَرسَه گه عَمَل قِیلسِین ( اوُچ رَکَعَتگه اِیشانچِی کامِل بُولسَه وَ توُرت رَکَعَتدَه شُبهَه لَنسَه، شوُنگه بِنائاً اوُچ رَکَعَت حِسابلَیدِیدَه توُرتِینچِی رَکَعَتنِی اوُقِیدِی) سوُنگرَه سَلام بِیرِیشدَن آلدِین سَجدَه یِی سَهو قِیلَدِی.”

شُوندَی اِیکَن مَنَه بُو فِقهِی قائِدهَ نِی (« اليقين لا يَزُولُ بِالشك») اِیلدِیزلَرِی قُرآن آیَتلَرِیدَه هَم مَوجُود وَ رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلّمنِی سُنَّتلَرِیدَه هَم مَوجُود.

یاکِی الأمورُ بمقاصدها، قائِدَه سِیگه اوُحشَش اِیچکِی وَ قَلبگه آئِد عِبادَتلَردَه اِیشلَیدِی. یَعنِی نِیَتنِی اوُزگرِیشِی بِیلَن شَرعِی اَحکاملَر هَم اوُزگرَدِی.

مَثَلاً بِیر کِیشِیگه مَنَه بُو پُولنِی آل، دِییسَن. اَگر اوُنِی اِحسان قِیلِیب بِیرگن بُولسَنگ هَدیَه نِی حُکمِیدَه بوُلَدِی، اَگر قَرض صِیفَتِیدَه بِیرگن بوُلسَنگ اوُنِی قَیتَرِیب آلِیشِینگ کِیرَک، اَگر اوُنگه اَمانَت صِیفَتِیدَه بِیرگن بُولسَنگ بُو شَخص بُو پُولنِی سَقلَب توُرِیشِی سُونگرَه قَیتَرِیب بِیرِیشِی لازِم. دِیمَک نِیَتنِی اوُزگرِیشِیگه قَرَب اَحکاملَر هَم اوُزگرَدِی.

اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَدِیکِی: لاَّ یُؤَاخِذُکُمُ اللّهُ بِاللَّغْوِ فِیَ أَیْمَانِکُمْ وَلَکِن یُؤَاخِذُکُم بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ  (بقرة/ 225)  اَلله سِیزلَرنِینگ تِیللَرِینگِیزدَگِی بِیهُودَه قَسَملَرِینگِیز سَبَبلِی جَزالَمَیدِی. بَلکِی دِیللَرِینگِیز بِیلَن قِیلگن نَرسَنگِیز (قَسَمِینگِیز) بِیلَن جَزالَیدِی. اَلله مَغفِرَتلِی، حَلِیم ذاتدِیر.

(دوامی بار…..)

ادامه خواندن دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفر، اَحکاملَر وَ وَظِیفَه لَر.

دارالاسلام و دارالکفر، احکام  و وظایف

(3-قسمت)

• الله تعالی فرموده عالم پس از مرگ و بهشت و جهنم این است یا فرموده قانون شریعتش این است و باید در جامعه پیاده شود دیگر شک و گمانهای جاهلها و بخصوص سکولاریستها – یا به ز بان عربی مشرکین- ارزش و اعتباری ندارد.
• –          مطمئنی و یقین داری که شخص مسلمان است در این صورت با شک و گمان نمی توانی از اسلام خارجش کنی و شک و گمانهای شما هیچ اعتباری ندارد.

حالا ممکن است عده ای از جاهلین به فقه اسلامی و یا دسته هائی از دارودسته ی منافقین یا سکولارزده ها بپرسند که این قاعده و اصطلاح « اليقين لا يَزُولُ بِالشك» از کجا آمده؟ اینکه نه در قرآن وجود دارد نه در سنت صحیح . یا بگویند این از تولیدات و برداشتهای مجتهدین است و بخواهند به این شکل از اعتبار آن کم کنند. اما همچنانکه عرض کردم تمام این قواعد و اصطلاحات ریشه در قرآن و سنت دارد.

الله تعالی می فرماید : وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا (يونس/ 36)بیشتر سکولاریستها[یا به زبان عربی مشرکین]( در معتقدات خود ) جز از شکّ و گمان پیروی نمی‌کنند. شکّ و گمان هم اصلاً انسان را از حق و حقیقت بی‌نیاز نمی‌سازد (و شک جای یقین را پر نمی‌کند و به درد نمی خورد) .

رسول الله صلى الله عليه وسلم نیز می فرماید: إِذَا شَكَّ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَتِهِ، فَلَمْ يَدْرِ كَمْ صَلَّى، ثَلاَثًا أَمْ أَرْبَعً، فَلْيَطْرَحِ الشَّكَّ وَلْيَبْنِ عَلَى مَا اسْتَيْقَنَ، ثُمَّ يَسْجُدُ سَجْدَتَيْنِ قَبْلَ أَنْ يُسَلِّمَ [1]«هرگاه یکی از شما در نماز برایش شک حاصل شد و نمی‌دانست که چهار رکعت خوانده است یا سه رکعت، شک را رها کند و به آنچه که یقین است عمل کند (سه رکعت یقینی است و چهار رکعت مورد شک است پس بنا را بر سه رکعت می‌گذارد و رکعت چهارم را می‌خواند) سپس بیش از سلام دادن دو سجده سهو می‌برد.

پس واضح است که ریشه های این قاعده ی فقهی « اليقين لا يَزُولُ بِالشك» هم در آیات قران وجود دارد و هم در سنت صحیح رسول الله صلی الله علیه وسلم .

یا مثل قاعده: الأمورُ بمقاصدها، که به بخشی از عبادتها یعنی عبادتهای درونی و قلبی می پردازند . یعنی با اختلاف نیات احکام شرعی هم تغییر می کنند.

مثلاً به یکی می گوئی این پول را بگیر. اگر به عنوان بخشیدن باشد حکم هدیه را می گیرد، اگر به نیت قرض باشد باید آن را برگرداند، اگر به عنوان امانت در اختیار شخص قرار گیرد باید از این پول محافظت کند و آن را برگرداند. پس با اختلاف نیات احکام هم تغییر می کنند.

الله تعالی می فرماید :  لاَّ یُؤَاخِذُکُمُ اللّهُ بِاللَّغْوِ فِیَ أَیْمَانِکُمْ وَلَکِن یُؤَاخِذُکُم بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ  (بقرة/ 225) خداوند شما را به خاطر سوگندهائی که بدون توجّه یاد می‌کنید (و از روی عادت، نه از روی قصد و نیّت از دهان می‌پرد) مؤاخذه نخواهد کرد ولیکن شما را در برابر آنچه دلهایتان کسب کرده است ( و از روی عمد و اراده و اختیار بوده است ) مؤاخذه می‌کند.

(ادامه دارد……)

ادامه خواندن دارالاسلام و دارالکفر، احکام  و وظایف

Дорул ислом ва дорул куфр, ахкомлар ва вазифалар.

(2-қисм)

Мана бу ошкор душманларни махсусан зохири исломий кўринган мунофиқлар тўдасини агар қоида ва асл уларнинг зарарларига ишлашини кўрган пайтларида қиладиган макр ва хийлалари шуки: фалон истелох ё қоидани инсонлар вужудга келтиришган ва инсонлар маъсум эмас, хато қилишлари мумкин. Уларнинг мана бунга ўхшаш сўзларни айтишларидан мақсад, ўзларини ботил шубхалари билан бирга хақ сўзларни аралаштириш орқали ботил сўзларини яширмоқчи бўлишади, аслида аллох таоло амр қилганки:

وَلاَ تَلْبِسُواْ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَکْتُمُواْ الْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ‏(بقره/42)

Хақни ботилга аралаштирманглар ва билган холингизда хақни беркитманглар.

Мана бу гурухдаги кишилар зохирий кўринишда сахих бўлган сўзларни ўзларини ёлғонларига,шубхаларига аралаштириш билан хақни пинхон қилишади ва манхаж ва исломий фиқхдан  бехабар мусулмонларни наздида уларни зарарларига тамом бўлаётган аслни,қоидани қийматини камайтиришни умид қилишади, ёки мана бу шаръий асл ва қоидани умуман савол остига қўйишни хохлашади,  аслида мана бу мунхариф кимсалар мусулмонларни гумрох қилиш учун ўзларига юзлаб ғайри шаръий истелохларни вужудга келтиришган.

Шуни яхши билайликки: “фиқх усулидаги илм” нубувват манхажига асосланган исломий хукумат қулагандан ва мусулмонларни фиқхий ва ижтиходий маркази сифатидаги улил амр шўроси йўқолгандан сўнг, ижтиход қилса бўладиган масалаларда ижтиходни йўллаш ва фиқхга оид ахкомларни чиқариш учун қоидаларга асосланган илм сифатида йўлга қўйилди, бу билан кўпроқ саргардон бўлишни,тафарруқни  олдини олишга харакат қилинган.

 “Фиқх далиллари” асосий ва шаръий чорчўпни баён қилиш билан барча исломий бахсларни, сўзлашувларни,тахқиқотларни бир натижага етказиш,хадафманд қилиш учун – агар фуқахоларни улил амр шўросини ичида фойдаланилса ва бу шўро хам дорул исломни хукуматий ва харбий қудратини химоясига эга бўлса – йўлни хар қандай қийшайиб кетиш ва суистефода қилишларга ёпиб ташлайди, ўзини кўз-қарашини баён қилмоқчи бўлган мужтахид ёки шаръий ахкомлардан бир нарсани чиқармоқчи бўлган кишилар мана бу усул ва далилларга мурожаъат қилишади.

Мана бу шаръий далиллар иккита мухим қисмга тақсим бўлади: муттафиқун  алайх ва мухталифун  фийх. Муттафиқун  алайхда ахли суннат деб машхур бўлган барча фирқалар иттифоқ қилишгандир: ( 1- қуръон, 2- суннат,3- ижмоъ,4- қиёс – ташайъю қиёсни ўрнига ақлни далил деб билишади) мухталифун  фийхда эса : ( 5- истихсон, 6- истихсоб, 7- урф ва одат, 8- биздан олдинги шарълар, 9- масолихи мурсила, 10 саддиз зарориъ, 11- таттабиъил истиқроъ, 12- сахобаларни сўзи ва …..)

Шубхасиз мана бу усул ва далилларни, истелохларни бирчасини илдизи,булоғи аллохни шариатидаги қонунларга қайтади. Ёки мана бу усуллар билан бирга биз фиқхдаги қоидаларни ва бошқа истелохларни хам кўришимиз мумкин, масалан:

“яқин ла язулу бишшак” : яъни шак қилиш билан бир нарса собит бўлмайди ва мана бу шак эътиборга олинмайди.

(давоми бор……)

دارُ الاِسلام وَ دارُ الکُفر، اَحکاملَر وَ وَظِیفَه لَر.

(2-قیسم)

مَنَه بُو آشکار دُشمَنلَرنِی مَخصُوصاً ظاهِرِی اِسلامِی کوُرِینگن مُنافِقلَر توُدَه سِینِی اَگر قائِدَه وَ اَصل اوُلَرنِینگ ضَرَرلَرِیگه اِیشلَشِینِی کوُرگن پَیتلَرِیدَه قِیلَدِیگن مَکر وَ خِیلَه لَرِی شوُکِی” فَلان اِصطِلاح یا قائِدَه نِی اِنسانلَر وُجُودگه کِیلتِیرِیشگه وَ اِنسانلَر مُعصُوم اِیمَس، خَطا قِیلِیشلَرِی مُومکِین. اوُلَرنِینگ مَنَه بُونگه اوُحشَش سُوزلَرنِی اَیتِیشلَرِیدَن مَقصَد، اوُزلَرِینِی باطِل شُبهَه لَرِی بِیلَن بِیرگه حَق سُوزلَرنِی اَرَلَشتِیرِیش آرقَلِی باطِل سوُزلَرنِی یَشِیرماقچِی بوُلِیشَدِی، اَصلِیدَه اَلله تَعالَی اَمر قِیلگنکِی: وَلاَ تَلْبِسُواْ الْحَقَّ بِالْبَاطِلِ وَتَکْتُمُواْ الْحَقَّ وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ ‏(بقره/42) حَقنِی باطِلگه اَرَلَشتِیرمَنگلَر و بِیلگن حالِینگِیزدَه حَقنِی بِیرکِیتمَنگلَر.

مَنَه بُو گوُرُوهدَگِی کِیشِیلَر ظاهِرِی کوُرِینِیشدَه صَحِیح بُولگن سُوزلَرنِی اوُزلَرِینِی یالغانلَرِیگه، شُبهَه لَرِیگه اَرَلَشتِیرِیش بِیلَن حَقنِی پِینهان قِیلِیشَدِی وَ مَنهَج وَ اِسلامِی فِقهدَن بِیخَبَر مُسُلمانلَرنِی نَزدِیدَه اوُلَرنِی ضَرَرلَرِیگه تَمام بُولَیاتگن اَصلنِی، قائِدَه نِی قِیمَتِینِی کَمَیتِیرِیشنِی اوُمِید قِیلِیشَدِی، یاکِی مَنَه بُو شَرعِی اَصل وَ قائِدَه نِی عُمُوماً سَوال آستِیگه قوُیِیشنِی هاحلَشَدِی، اَصلِیدَه مَنَه بُو مُنخَرِف کِیمسَه لَر مُسُلمانلَرنِی گوُمراه قِیلِیش اوُچُون اوُزلَرِیگه یوُزلَب غَیرِی شَرعِی اِصطِلاحلَرنِی وُجُودگه کِیلتِیرِیشگن.

شُونِی یَحشِی بِیلَیلِیککِی: ” فِقه اوُصُولِیدَگِی عِلم” نُبُوَّت مَنهَجِیگه اَساسلَنگن اِسلامِی حُکوُمَت قوُلَگندَن وَ مُسُلمانلَرنِی فِقهِی وَ اِجتِهادِی مَرکَزِی صِیفَتِیدَگِی اوُلِی الاَمر شُوراسِی یُوقالگندَن سوُنگ، اِجتِهاد قِیلسَه بوُلَدِیگن مَسَلَه لَردَه اِجتِهادنِی یوُللَش وَفِقهگه آئِد اَحکاملَرنِی چِیقَرِیش اوُچُون قائِدَه لَرگه اَساسلَنگن عِلم صِیفَتِیدَه یوُلگه قوُیِیلَدِی، بُو بِیلَن کوُپراق سَرگردان بُولِیشنِی ، تَفَرُّقنِی آلدِینِی آلِیشگه حَرَکَت قِیلِینگن.

“فِقه دَلِیللَرِی” اَساسِی وَ شَرعِی چارچُوپنِی بَیان قِیلِیش بِیلَن بَرچَه اِسلامِی بَحثلَرنِی،سوُزلَشُولَرنِی، تَحقِیقاتلَرنِی بِیر نَتِیجَه گه یِیتکَزِیش، هَدَفمَند قِیلِیش اوُچُون – اَگر فُقَهالَرنِی اوُلِی الاَمر شُوراسِینِی اِیچِیدَه فایدَلَنِیلسَه وَ بُو شُورا هَم دارُ الاِسلامنِی حُکوُمَتِی وَ حَربِی قُدرَتِینِی حِمایَه سِیگه اِیگه بُولسَه – یُولنِی هَر قَندَی قِییشَیِیب کِیتِیش وَ سُوئِستِیفادَه قِیلِیشلَرگه یاپِیب تَشلَیدِی، اوُزِینِی کوُز- قَرَشِینِی بَیان قِیلماقچِی بوُلگن مُجتهِد یاکِی شَرعِی اَحکاملَردَن بِیر نَرسَه نِی چِیقَرماقچِی بوُلگن کِیشِیلَر مَنَه بُو اوُصُول وَ دَلِیللَرگه مُراجَعَت قِیلِیشَدِی.

مَنَه بُو شَرعِی دَلِیللَر اِیککِیتَه مُهِم قِیسمگه تَقسِیم بُولَدِی: 1-متفق علیه   2-  و مختلف فیه. مُتَّفِقُ عَلَیه دَه اَهلِی سُنَّت دِیب مَشهُور بُولگن بَرچَه فِرقَه لَر اِتِّفاق قِیلِیشگندِیر:  (1- قُرآن 2- سُنَّت 3-  اِجماع 4- قِیاس–تَشَیُّع قِیاسنِی اوُرنِیگه عَقلنِی دَلِیل دییب بِیلِیشَدِی) مُختَلِفُ فِیه دَه اِیسَه: – اِستحسان 6- استسحاب 7- عُرف وَ عادَت  8-بِیزدَن آلدِینگِی  شَرع لَر 9- مَصالِح مُرسله 10- سد الزرايع  11- تتبع الاستقراء 12- صَحابَه لَرنِی سُوزِی وَ……)

شُبهَه سِیز مَنَه بُو اوُصُول وَ دَلِیللَرنِی، اِصطِلاحلَرنِی بَرچَه سِینِی اِیلدِیزِی، بوُلاغِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه قَیتَدِی. یاکِی مَنَه بُو اوُصُوللَر بِیلَن بِیرگه بِیز فِقهدَگِی قائِدَه لَرنِی وَ باشقَه اِصطِلاحلَرنِی هَم کوُرِیشِیمِیز مُومکِین، مَثَلاً: 

« اليقين لا يَزُولُ بِالشك»: یَعنِی شَک قِیلِیش بِیلَن بِیر نَرسَه ثابِت بُولمَیدِی وَ مَنَه بُو شَک اِعتِبارگه آلِینمَیدِی.

(ادامه دارد…..)