وَاعْتَصِمُوا

Дарсхойи муқаддамотий / дарси дувум:Шинохти жохилияти навини дини секуляризм,ек зарурат жихати хифзи иймон ва жиход, ва пархез аз ширк

Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид :  Абу Хамза мухожир   хўромий

(10- қисмат)

3.Таассуб ва лажожат ва хамияти жохилийи онхо будки боис шуда буд хақ гуриз ва хақ ситиз шаванд.Пейравий аз қавонини ғейри шаръий ва лажожати онхо боис шуда будки дар анвоъи гунохон ва корхои харом биёфтанд.Мисли :қатл ва куштори нобажо,ғорот ва чаповули амволи хамдигар,кина,ғазаб,сангдили ва берахми,рибо гирифтан,кам фуруши,ривожи ришва,нушидани машруботи маст кунанда ва соири умури харомики дар қуръон ва суннат ба он ишора шуда аст.

4.Истеъфодайи абзори аз занон ва инхитоти ахлоқи будки мунжар шуда буд равобити жинсий фосиди миёни зан ва мард ба вужуд биёяд.Нигохи тахқир омизи ба зан доштанд ва дар хамон хадди коло ва абзор ба он нигох мекарданд.Нисбат ба нажод ва қабилайи худ таассуби хосси доштандки ноцианолизм ва миллият,абзори аст барои даст ёфтан ба хувият.Ва алъон хам жойгузини барои дин аст.Хувияти динийро аз муслимин мегиранд ва хувияти нажод ва қабилаиро мехоханд жойгузини он кунанд хамон чизики аз мушаххасахойи араби жохилий қаблий буд.

Ва мавориди мутааддиди дигарики наметавон дар ин фурсати кутох ба онхо ишора кард.Аммо метавонем дар ин фурсат жихати ровшан шудани масала,даст ба муқойисайи жохилияти ула дар садрил ислом бо жохилияти кунуний дини секуляризм бизанем:

Инки секуляристхойи асри мо қавонин ва ахкоми тўлид шуда тавассути еки аз мазохиби дини секуляризмро “амалан” дубора таъкид мекунам “амалан” бисёр пухтатар ва коромадтар аз қонуни шариати аллох медонанд,воқеийяти астки ниёз ба тўвзихи пештар надорад ва мо рузона бо ин таваххум дар тамоми расонахойи онхо ва суханони тарафдоришон сарукор доремки мегуяд секуляризм ба дарди мо мехурад.Алъон бояд жомеъа ,секуляр бошад.Яъни чи? Яъни инхо амалан бехтар аз қавонини шариати аллох хастанд,яъни амалан ин қонуни аллох ба дарди алъон намехурад,қавониниш моли қарнхо пеш аст,онхо кўхна хастанд,амалан инро мегуянд худо ба дарди алъон намехурад,қавониниш ба дарди алъон намехурад,балки қавониники худимон тарошидаем ва дигарон тарошиданд ба дарди алъон мехуранд ва алъон бояд ижро шаванд.

Инхо “амалан” еки аз мазохиби дини секуляризм чун либирализм сармоядорий,ё коммунизм, ё социал демокрот,ё ноцианал сациализм ва ………ро танхо рохи чорайи барои идорайи умури зиндагийи сиёсий,иқтисодий ,ижтимоий,омузиш ва парвариш ва соири шуъуни зиндагийи башар медонанд,хар чандки ин ахком комилан мухолифи қонуни шариати аллох бошанд.Чун,ин қавонин дар асоси жихати жойгузин шудан бо қавонини дунявий ва хукуматий дини ислом тўлид шуданд.Дар тули торихи башарият хам хадаф аз тўлиди қавонин хамин буда аст.Шайтон вақтики он қавонинро дуруст кард дар воқеъ қонуниро жой қонуни худо гузошт.Худо гуфт сажда кун,гуфт сажда намекунам.Ба далоили нажодгироёна ва мутакаббирона қонунишро жойи қонуни худо гузошт.Дар асри алъон хам дар атрофи мо хам амалан фарқи бейни секуляризм бо шайтон нест.Ин хам қавониниро амалан жойгузини қонуни худо мекунад,амалан ва мумкин аст худоро хам қабул дошта бошад мисли шайтон,ва ле худоро дар жойгохи намебинандки суханониш бартар ва болотар аз суханони махлуқот бошад.

(идома дорад……)

تعارفي درسونه/پنځم درس: شرعي دښمن پېژندنه (4)/په شرعي ادبياتو کې د مرتد پېژندنه او مرتدین او له مرتدین ډلو سره د چلند څرنګوالی(28)

د تکفیر موانع د ارتداد د جرم له متهم سره د چلند د څلورم پړاو په توګه شمېرل کېږي، چې د ارتداد د حکم د صادرولو لپاره ارزول کېږي. دا څلورم پړاو او د تکفیر د موانعو ارزونه هغه وخت ترسره کېږي، کله چې یو شخص درې پړاوونه د “یقین” په اساس تېر کړي، او د “یقین” په اساس د هغه مجرم ثابت شي، او د تکفیر ټول شرطونه هم ولري.

موږ پوهېږو چې “مانع” هغه څه ته ویل کېږي، چې د دوو شیانو ترمنځ خنډ شي، او اجازه ورنکړي چې یو له بل سره وصل شي، یا د یوه شي د داخلېدو یا خارجېدو مخه ونیسي. لکه جامې چې د بدن له یخوالي څخه ساتنه کوي، چترۍ چې د باران له لوندېدو څخه مخنیوی کوي، بند (سد) چې د اوبو د بهېدو مخه نیسي، او د برېښنا کیبل پوښ، چې د برېښنا له شاک څخه محافظت کوي. دا ډول نور هم ډېر موانع شته، چې موږ یې پېژنو.

اوس، که یو مسلمان داسې خبره یا عمل وکړي، چې کفر ته نږدې وي او فاسد وي، او دا هم ثابته شي چې هغه دا عمل کړی، او د تکفیر شرطونه هم موجود وي، بیا هم امکان لري چې داسې موانع وي، چې د هغه ایمان ته د دې عمل یا خبرې د زیان رسولو مخه ونیسي. که دا موانع موجود وي، نو همدا موانع اجازه نه ورکوي چې دا ګناه د هغه ایمان ته ورننوځي او زیان ورته ورسوي. دا موانع د دغه فاسد عمل یا خبرې او د شخص د ایمان ترمنځ خنډ ګرځي، او د هغه د ایمان ساتنه کوي.

هغه مهم شرعي موانع، چې د کفر او ایمان ترمنځ قرار لري، او د دې مخه نیسي چې یو شخص له اسلامي ټولنې څخه د کفر ټولنې ته لاړ شي، دا دي: جهل، تأویل، خطا، هیرول (نسیان)، جبر او زور، او د ارادې نشتوالی (لکه کله چې یو څوک له ډېرې خوشحالۍ، قهر، وېرې، غم یا اندېښنې سره مخ وي او نه پوهېږي چې څه وايي یا څه کوي). ځینې علماء تقلید هم د تکفیر له موانعو څخه ګڼي، او عدم تقلید یې د تکفیر له شرطونو څخه شمېرلی دی.

لکه ابن تیمیه رحمه الله وايي: مقلد د اهل قبله له ډلې څخه دی، او مذهب نه لري، نو له همدې امله ورته د عذر حیثیت ورکول کېږي.

په عمومي توګه، د تکفیر شرطونه هغه څه دي، چې د دې موانعو مخالف وي، لکه: علم او پوهه، قصد او عمدي عمل، اختیار، او د تأویل نه شتون، چې مخکې مو د ځینو په اړه وضاحت ورکړی. که د تکفیر د موانعو توضیح وکړو، نو د تکفیر شرطونه به هم په خپله روښانه شي.

اوس به د “عذر په جهل” بحث وکړو، چې دا هم د تکفیر له موانعو څخه ګڼل کېږي:
موږ پوهېږو چې انسان له پوهې سره نه زېږي، بلکې د مور له رحم څخه په داسې حالت کې راځي، چې د یوه تش کاغذ (سپین ورق) حیثیت لري. بیا ورو ورو، د تجربو او زده کړو له لارې، پوهه ترلاسه کوي، او تر هغې درجې رسېږي، چې خپل شخصي او مادي ژوند اداره کولی شي.

نو، انسان له علم سره نه زېږي، دا هر څوک پوهېږي.
اوس هم ډېری خلک زده کوونکي دي، یا کلونه کلونه شاګردي کوي، ترڅو د خپلې څانګې استادان شي. همداراز، د خبرو آداب، د ناستې آداب، د کورنۍ اړیکو، سیاست، ټولنیز ژوند، فرهنګ، عقیده، او نورو برخو کې هم ورو ورو زده کړې ترلاسه کوي.

Дарсхойи муқаддамотий / дарси дувум:Шинохти жохилияти навини дини секуляризм,ек зарурат жихати хифзи иймон ва жиход, ва пархез аз ширк

Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид :  Абу Хамза мухожир   хўромий

(8- қисмат)

Бо ин нигариш астки мо дар кул,жавомеъро ба ду дастайи жомеъайи исломий ё дорул ислом ё жавомеъйи жохилий ё дорул куфр метавонем тақсим кунем.Дорул ислом,жомеъайи астки қонуни асосийи он тибқи шариати аллох,тибқи дини ислом ё еки аз мазохиби исломий хоким бошад ва рахбари он хам мусалмон бошад,хар чандки аксари сокинини он мусалмон набошанд; мисли хинд ва аксари жохойики алъон хам ғейри мусалмон хастанд ва ле қаблан жузъи дорул ислом буданд; ва дорул куфр,жомеъайи астки қонуни асосийи он бар асоси шариати аллох набошад,хар чандки аксари сокинини он хам мусалмон бошанд.Дар инжо хукми “дор” иртиботи ба сокинин надорад.Вақти мегуем дорул куфр аст қарор нест хатман сокинини он хам кофар бошанд,ё мегуем дорул ислом,қарор нест хаммайи сокинини он хам хатман мусалмон бошанд.

Хамин дур мондан аз қавонини шариати аллох ва ижоди жавомеъи  жохилий маншаъи бисёри аз табахкорийхо,исёнхо,нобасомонийхо,хукм ва хукумати нохақ,рафтори халофи қонуни илохий ва мубтаний бар хаво ва хавас ва руйигардоний аз дастуроти илохий,бетаважжухий ба ваъдахойи илохий,бад андиший дарборайи афъоли худованд,пофишорий бар хостахойи нобажо,таассуб ва жонибдори бедалил аз ақоид ва андишахойи ботил,нажодпарастий ва бартарийи қовм ва қабила бидуни далили шаръий,фасоди ахлоқий,жанги ғоратгарий,ва нез омили аксарияти инхитотхо ва ақаб мондагихойи милал ва жавомеъи башарий буда;дар натижа жохилият ек мафхуми астки махдудайи замоний ва маконий надорад.

Жохилият ,барои нухустин бор аз тарафи аллох нисбат ба дўврони қобли аз баъсат ба кор рафта,ва қуръон ба ин далил арабро ахли жохилият хондаки онхо хукумати хавойи нафсоний ва тамоюлоти худишонро ба жойи хукумати худо пазирофта буданд.

Дар ек жамбанди метавон чанин натижа гирифтки , дар хар замон ва маконики хостахо ва хавохишхойи нафсоний ба жойи худо хукумат кунад,он замон, замони жохилият ва он макон,макони жохилият аст;хох дар сарзамини Арабистон қобли аз ислом бошад ва хох дар соири нуқоти замин ва хох дар қуруни бист ва чандум бошад.

Дар воқеъ,жохилият мудерники тавассути дини секуляризм ва мазохиби мухталифи он ба вужуд омада хулосайи аз жохилиятхойи қадим ва чизи пештар аз онхост! Зеро дар ин жохилият,ирсияйи жохилиятхойи Юнон ва Рум ва Китай ва Хинд ва араби жохилий ва қуруни васатий ва Эрони бостон ва …………вужуд дорад,ва фаровардахойи аз асри жадид хам тавассути мутафаккирини секуляр чошни он шуда ба он изофа шуда,созмондехи шуда,муназзам шуда,теориза шуда.Ин жохилият астки алъон бар жомеъа хоким аст,хашинтар аз тамоми жохилиятхойики дар тули торихи башарият ба худиш дида ва муназзамтар.

(идома дорад……..)

Дарсхойи муқаддамотий / дарси дувум:Шинохти жохилияти навини дини секуляризм,ек зарурат жихати хифзи иймон ва жиход, ва пархез аз ширк

Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид :  Абу Хамза мухожир   хўромий

(9- қисмат)

Холо мушаххасахойи жохилият қобли аз баъсат чи чизхойи буданд? Ин жохилиятро бо чи алоими метавонем бишносем?

Ба сурати куллий метавон гуфт,хар ончики аллох мутаол дар шариатиш харом карда,аз мушаххасахойи жохилият махсуб мешавад.Тамоми ончи аллох мутаол дар қонуниш, дар шариатиш ,дар қуръониш харом карда аз мушаххаса ва алоими жохилият махсуб мешавадки,еки аз ин сахнахоро дар гуфтагуйи миёни Асад ибни Зирор ва росулуллох саллаллоху алайхи васаллам  худишро нишон медихад.Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам бо истинод ба оёти 152 ва 153 аз сураи Анъом ба ин шикл сухани худишро идома медихад:

 : قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ …

Дар идома,бахши аз он чизхойироки аллох мутаол бар онхо харом кардаро баён мекунад.Мазмуни ин ду оя ва оёти мушобех нишон медихадки қавонини манфий ёд шуда,аз нишонахойи араби жохилий ва жохилияти араб садрил ислом буда аст.

Жохилият дар афкор ва ақоиди ва пейравий аз шак ва гумоники аллох мутаол тахти унвони” зоннул жохилияти” аз он ёд мекунад, ва жохилият дар хукм ва қонун ва пейравий аз қавонин ва ахкоми сохта шуда тавассути башарки аллох мутаол аз он тахти унвони”хукмал жохилияти” аз он ном мебарад, ва жохилияти худнамойи ва суъ истефода аз табақайи занон ба унвони ек абзори жихати фасоди ахлоқий ва жинсийки аллохи мутаол тахти унвони “табарружал жахилияти” аз он ёд мекунад,ва дар нихоят жохилият,таассуб,калла хушкий,худсари,лажбозий, ва ек дандагий ва бо тавассул ба зури аслаха ақидайи худро тахмил кардандки аллох матаол аз он ба унвони “хамийятул жахилияти” ёд карда,инхо мавориди чохоргонайи куллий хастандки аз ин маворид,дар амали зер мажмуъахо ва мавориди жузъий зиёдийро метавон ном бурд.Мисли :

1.Ақоид ва бовархойишон дар мовриди торих,қиёмат,бехишт ва жаханнам,олами ғайб ва хар ончи бо тажруба ба даст намеоядро бар асоси шак ва гумон таъсис карданд ва ба он иймон оварданд,на бар асоси яқин.Хатто худойи ғейри аз илохики худиш худишро дар қуръон маърифий карда барои худ тарошида буданд.Худоёни зиёдиро ингуна тарошида будандки тамоман бар асоси шак ва гумон буд,холо чи бираса ба мавориди чун бехишт ва жаханнам ва қиёмат ва торих ва торихи гузаштагони худишон ва торихи милал дигаришон ва ………ба хамин далил ,ба шиддат дар ин заминахо тобеъ хурофот ва афсонахо буданд ва мағзи худишонро бо ин хурофот ва афсонахо пур карда буданд.Хамин чизики секуляристхойи худимон дар мовриди торих ва мавориди дигар мағзи худишон ва дигаронро ба он машғул карданд бар асоси шак ва гумон ва зон аст ва яқини дар онхо нест.Аз аввалин муаррихишон ” Харудет” гирифтаки ба падари дуруғ маъруф аст то дигар мусташриқиники бароишон аз хамин шак ва гумонхо,хурофахо ва афсонахо бофтанд,ва онхо хам барои мардум ба забони махаллий худишон мебофтанд ва ақоидишонро руйи хамин чизхо бано карданд.

2.Аз қавонини ғейри аз қавонини шариати аллох пейравий мекунанд.Аз хамон зер мажмуъахойики аз ин чохор моврид мешавад истинбот кард.

(идома дорад……..)

 
Шайх Абу Хамза хўромий: муқаддамот дарслари / бешинчи дарс:Шаръий душманшиносий (4) шаръий адабиётдаги муртадларни аниқлаш ва муртадларга, уларни жибхасига қандай муносабатда бўлиш

Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган.

(52- қисм)

Шубха ё таъвилга нисбатан келтирилган бу узрлар хамиша хужжат иқома қилингунгача мавжуд бўлади, бир мужтахидни қилган ижтиходи хам бошқа бир мужтахид учун мухолиф мужтахидни устида хужжатни иқома қилиниши учун ишламайди, дўстлар эътибор бердингларми, бир мужтахидни ижтиходи хам бошқа бир мужтахид учун мухолиф мужтахидни устида хужжатни иқома қилиш ўрнида ишлатилмайди; фақатгина вохид ижмоъ сифатида ироя берилган шўрони умумий ижтиходи, мана бу ўринларни барчасида хамма учун хужжатни иқома қилишга қодир. Демак, бир донишмандни бошқа бир донишмандга қилган ижтиходи эмас, вохид умматдан келиб чиққан вохид ижмоъ, барча мужтахидларга ва ислом донишмандларига хужжатни иқома қила олади.

Мана бу холатда, мана бундай ижмоъни қўлга киритилгунча, шубха ва таъвилга нисбатан узр келтириш хамиша мавжуд бўлади ва фақатгина исломий хукуматга боғланган улил амр шўросини канали орқали йўқотилади. Демак, агар мана бу таъвилотлардан қутулишни истасанг, улил амр шўросини ташкил қилиш ва вахдатни,хукумат қудратини  қўлга киритиш сари харакат қил. Агар мана бундай хукуматни исломий мазхабларни бирини асосига кўра қўлга киритган бўлсак, уни қувватлантириш учун барча мусулмонларни шунга сари харакат қилишга даъват қилайлик ва хамма бирга ўзаро сухбатлашайлик, хамма ўзи турган сатхда шўрони ташкил қилади ва мана шу шўрога эргашади ва барча таъвилотларни ўзаро сухбатга даъват қиламиз ва барча таъвилотларни шўрога олиб чиқамиз ва уларни хаммасини мана бу вохид шўрони назорати остида ислох қиламиз. Мана бу яхши чора бўла олади.

У пайтгача шубха ва таъвилга узр келтиришни умри узунроқ бўлади, чунки хужжат таъвил қилаётган шахсга кечроқ етиб боради, хужжатни хақиқий етказувчиси хам хозирча мавжуд эмас, гохида эса жуда кўп ўринларда сизларни ўзингиз хам уларга ўхшаш таъвил ахли бўласизлар, улар сизни таъвилингизни қабул қилишмайди ва сиз хам уларни таъвилини қабул қилмайсиз, ўртада ўзини вохид ижмоъси билан ихтилофларга хотима ясайдиган  қози бўладиган шўро хам мавжуд эмас. Бу ерда сени ўзинг хам шикоятчи ва хам қози ва қарама-қарши томон хам шикоятчи ва хам қози бўла олмайди ва сен унга қарши ва у хам сенга қарши хукм содир қилишни имкони йўқ.

Мана бу холатда худди бошқа заруратларга ўхшаш унга муносабат билдириш, юракни кенгроқ қилиш, сабр-тоқатли бўлиш  лозим бўлади ва бизларга ўтган асрлардаги  аждодларимиздан етиб келган одобларга пойбанд бўлишимиз керак. Шу жумладан: ўзимизга мухолиф бўлганларга хурмат билан ва инсоф билан муносабатда бўлайлик,( мана бу нарса хозирги пайтда жуда кам топилади), қуйидаги асл қоидани химоя қилайлик,

«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ»

ва ахли қибла билан душманчилик қилишдан,кина сақлашдан пархез қилайлик.  Вахдатни хифз қилиш бўйича шариатдаги биринчи даражали ишларни йўлга қўйиш ва турли-хил диёрларда дорул исломни ташкил қилиш сари қилинаётган харакатни тезлаштириш ва мусулмонлар яшайдиган диёрларда исломий вохид шўрони ташкил бўлишини тезлаштириш ва ахли фан мана бу борада баён қилган бошқа ўринлар бўйича харакат қилишимиз керак.

Мана бу ўринларни албатта риоя қилишимиз керак,булар бизлар зарурат хукми сифатида ахамият беришимиз лозим бўлган абзорлар хисобланади. Биринчи даражали ишларимиз қайсилар эканини  кўриб чиқишимиз керак. Душманчилик қилиш,кина сақлашдан пархез қилишимиз лозим, инсофли бўлишимиз керак, яна қайтариб айтаман инсофли бўлишимиз керак, мана бу нарса хозирда нихоятда камайиб кетган. Шунинг учун хам биринчи даражали нарсаларни айтиб ўтмоқчиман. Ўзингиз бир эътибор беринглар, ибни Таймия мусулмонларга манфаъатли бўлган ишларни қандай баён қилади.

Ибни Таймия рохимахуллох жуда кўп мустахаботларни тарк қилиш дўстликка боис бўлади,деб биларди, у киши айтадики: ” динда дўстликка эришиш йўлидаги манфаъатлар, жуда кўп ишлардан кўра буюкроқдир;  худди росулуллох саллаллоху алайхи васаллам каъбани биносини ўзгартиришни ташлаб қўйганларига ўхшайди, чунки уни ўз холича қолиши дилларни яқинроқ бўлишига боис бўлган эди.” Ибни Масъуд розиаллоху анху Усмон розиаллоху анхунинг  сафарда намозни комил ўқишини айблади, аммо ўзи уни орқасида намоз ўқиди ва айтдики: тортишишлик яхши нарса эмас.

(давоми бор………)

شَیخ اَبُو حَمزَه مُهاجِر هوُرامِی : مَقَدَّمات دَرسلَرِی/ بِیشِینچِی دَرس: شَرعِی دُشمَنشُوناسِی (4) شَرعِی اَدَبِیاتدَگِی مُرتَدلَرنِی اَنِیقلَش وَ مُرتَدلَرگه، مُرتَدلَرنِی جِبهَه سِیگه قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلِیش.

شَیخ اَبُو حَمزَه مُهاجِر هوُرامِی حَفِظَهُ الله نِی اَاوُدِیا تَسمَه سِیدَن یازِیب آلِینگن

(52- قیسم)

شُبهَه وَ تَعوِیلگه نِسبَتاً کِیلتِیرِیلگن بُو عُذرلَر هَمِیشَه حُجَّت اِقامَه قِیلِینگوُنگه چَه مَوجُود بوُلَه دِی، بِیر مُجتَهِدنِی قِیلگن اِجتِهادِی هَم باشقَه بِیر مُجتَهِد اوُچُون مُخالِف مُجتَهِدنِی اوُستِیدَه حُجَّتنِی اِقامَه قِیلِینِیشِی اوُچُون اِیشلَه مَیدِی، دوُستلَر اِعتِبار بِیردِینگلَرمِی، بِیر مُجتَهِدنِی اِجتِهادِی هَم باشقَه بِیر مُجتَهِد اوُچُون مُخالِف مُجتَهِدنِی اوُستِیدَه حُجَّتنِی اِقامَه قِیلِیش اوُرنِیدَه اِیشلَه تِیلمَیدِی؛ فَقَطگِینَه واحِد اِجماع صِیفَتِیدَه اِرایَه بِیرِیلگن شوُرانِی عُمُومِی اِجتِهادِی، مَنَه بوُ اوُرِینلَرنِی بَرچَه سِیدَه هَمَّه اوُچُون حُجَّتنِی اِقامَه قِیلِیشگه قادِر. دِیمَک، بِیر دانِیشمَندنِی باشقَه بِیر دانِیشمَندگه قِیلگن اِجتِهادِی اِیمَس، واحِد اوُمَّتدَن کِیلِیب چِیققَن واحِد اِجماع، بَرچَه مُجتَهِدلَرگه وَ اِسلام دانِیشمَندلَرِیگه حُجَّتنِی اِقامَه قِیلَه آلَه دِی.

مَنَه بوُندَی حالَتدَه، مَنَه بوُندَی اِجماعنِی قوُلگه کِیرِیتِیلگوُنچَه، شُبهَه وَ تَعوِیلگه نِسبَتاً عُذر کِیلتِیرِیش هَمِیشَه مَوجُود بوُلَه دِی وَ فَقَطگِینَه اِسلامِی حُکوُمَتگه باغلَنگن اوُلِی الاَمر شُوراسِینِی کَنَلِی آرقَه لِی یوُقاتِیلَه دِی. دِیمَک، اَگر مَنَه بُو تَعوِیلاتلَردَن قوُتوُلِیشنِی اِیستَه سَنگ، اوُلِی الاَمر شُوراسِینِی تَشکِیل قِیلِیش وَ وَحدَتنِی، حُکوُمَت قُدرَتِینِی قوُلگه کِیرِیتِیش سَرِی حَرَکَت قِیل. اَگر مَنَه بوُندَی حُکوُمَتنِی اِسلامِی مَذهَبلَرنِی بِیرِینِی اَساسِیگه کوُرَه قوُلگه کِیرِیتگن بوُلسَک، اوُنِی قُوَّتلَنتِیرِیش اوُچُون بَرچَه مُسُلمانلَرنِی شوُنگه سَرِی حَرَکَت قِیلِیشگه دَعوَت قِیلَیلِیک وَ هَمَّه بِیرگه اوُزَرا صُحبَتلَه شَیلِیک، هَمَّه اوُزِی توُرگن سَطحدَه شوُرانِی تَشکِیل قِیلَه دِی وَ مَنَه شوُ شُوراگه اِیرگه شَدِی وَ بَرچَه تَعوِیلاتلَرنِی اوُزَرا صُحبَتگه دَعوَت قِیلَه مِیز وَ بَرچَه تَعوِیلاتلَرنِی شوُراگه آلِیب چِیقَه مِیز وَ اوُلَرنِی هَمَّه سِینِی مَنَه بوُ واحِد شُورانِی نَظارَتِی آستِیدَه اِصلاح قِیلَه مِیز. مَنَه بُو یَحشِی چارَه بوُلَه آلَه دِی.

اوُ پَیتگه چَه شُبهَه وَ تَعوِیلگه عُذر کِیلتِیرِیشنِی عُمرِی اوُزُونراق بُولَه دِی، چُونکِی حُجَّت تَعوِیل قِیلَیاتگن شَخصگه کِیچراق یِیتِیب بارَه دِی، حُجَّتنِی حَقِیقِی یِیتکَه زُوچِیسِی هَم حاضِرچَه مَوجُود اِیمَس، گاهِیدَه اِیسَه جوُدَه کوُپ اوُرِینلَردَه سِیزلَرنِی اوُزِینگِیز هَم اوُلَرگه اوُحشَش تَعوِیل اَهلِی بوُلَه سِیزلَر، اوُلَر سِیزنِی تَعوِیلِینگِیزنِی قَبوُل قِیلِیشمَیدِی وَ سِیز هَم اوُلَرنِی تَعوِیلِینِی قَبُول قِیلمَیسِیز، اوُرتَه دَه اوُزِینِی واحِد اِجماعسِی بِیلَن اِختِلافلَرگه خاتِمَه یَسَیدِیگن وَ قاضِی بوُلَه دِیگن شوُرا هَم مَوجُود اِیمَس. بُو یِیردَه سِینِی اوُزِینگ هَم شِکایَتچِی وَ هَم قاضِی وَ قَرَمَه – قَرشِی تامان هَم شِکایَتچِی وَ هَم قاضِی بوُلَه آلمَیدِی وَ سِین اوُنگه قَرشِی  وَ اوُ هَم سِینگه قَرشِی حُکم صادِر قِیلِیشنِی اِمکانِی یوُق.

مَنَه بُو حالَتدَه حوُددِی باشقَه ضَرُورَتلَرگه اوُحشَش اوُنگه مُناسَبَت بِیلدِیرِیش، یُورَکنِی کِینگراق قِیلِیش، صَبر- طاقَتلِی بوُلِیش لازِم بوُلَه دِی وَ بِیزلَرگه اوُتگن عَصرلَردَگِی اَجدادلَرِیمِیزدَن یِیتِیب کِیلگن آدابلَرگه پایبَند بوُلِیشِیمِیز کِیرَک. شُو جُملَه دَن: اوُزِیمِیزگه مُخالِف بوُلگنلَرگه حُرمَت بِیلَن وَ اِنصاف بِیلَن مُناسَبَتدَه بوُلَیلِیک، ( مَنَه بُو نَرسَه حاضِرگِی پَیتدَه جُودَه کَم تاپِیلَه دِی) قوُیِیدَگِی اَصل قائِدَه نِی حِمایَه قِیلَیلِیک،     «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ» وَ اَهلِی قِبلَه بِیلَن دُشمَنچِیلِیک قِیلِیشدَن، کِینَه سَقلَشدَن پَرهِیز قِیلَیلِیک. وَحدَتنِی حِفظ قِیلِیش بُویِیچَه شَرِیعَتدَگِی بِیرِینچِی دَرَجَه لِی اِیشلَرنِی یُولگه قوُیِیش وَ توُرلِی – هِیل دِیارلَردَه دارُ الاِسلامنِی تَشکِیل قِیلِیش سَرِی قِیلِینَه یاتگن حَرَکَتنِی تِیزلَشتِیرِیش وَ مُسُلمانلَر یَشَیدِیگن دِیارلَردَه اِسلامِی واحِد شوُرانِی تَشکِیل بوُلِیشِینِی تِیزلَشتِیرِیش وَ اَهلِی فَن مَنَه بوُ بارَه دَه بَیان قِیلگن باشقَه اوُرِینلَر بوُیِیچَه حَرَکَت قِیلِیشِیمِیز کِیرَک.

مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی اَلبَتَّه رِعایَه قِیلِیشِیمِیز کِیرَک، بوُلَر بِیزلَر ضَرُورَت حُکمِی صِیفَتِیدَه اَهَمِیَت بِیرِیشِیمِیز لازِم بوُلگن اَبزارلَر حِسابلَه نَدِی. بِیرِینچِی دَرَجَه لِی اِیشلَرِیمِیز قَیسِیلَر اِیکَه نِینِی کوُرِیب چِیقِیشِیمِیز کِیرَک. دُشمَنچِیلِیک قِیلِیش، کِینَه سَقلَشدَن پَرهِیز قِیلِیشِیمِیز لازِم، اِنصافلِی بوُلِیشِیمِیز کِیرَک، یَنَه قَیتَه رِیب اَیتَه مَن اِنصافلِی بوُلِیشِیمِیز کِیرَک، مَنَه بُو نَرسَه حاضِردَه نِهایَتدَه کَمَه یِیب کِیتگن. شوُنِینگ اوُچُون هَم بِیرِینچِی دَرَجَه لِی نَرسَه لَرنِی اَیتِیب اوُتماقچِیمَن. اوُزِینگِیز بِیر اِعتِبار بِیرِینگلَر، اِبنِ تَیمِیَّه مُسُلمانلَرگه مَنفَعَتلِی بوُلگن اِیشلَرنِی قَندَی بَیان قِیلَه دِی.

اِبنِ تَیمِیَّه رَحِمَهُ الله جوُدَه کوُپ مُستَحَباتلَرنِی تَرک قِیلِیش دوُستلِیککَه بائِث بوُلَه دِی، دِیب بِیلَردِی، اوُ کِیشِی اَیتَه دِیکِی:” دِیندَه دوُستلِیککَه اِیرِیشِیش یوُلِیدَگِی مَنفَعَتلَر، جُودَه کوُپ اِیشلَردَن کوُرَه بوُیُوکراقدِیر؛ حوُددِی رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم کَعبَه نِی بِیناسِینِی اوُزگرتِیرِیشنِی تَشلَب قوُیگنلَرِیگه اوُحشَیدِی، چوُنکِی اوُنِی اوُز حالِیچَه قالِیشِی دِیللَرنِی یَقِینراق بوُلِیشِیگه بائِث بوُلگن اِیدِی.” اِبنِ مَسعُود رَضِیَ الله عَنهُ عُثمان رَضِیَ الله عَنهُ نِینگ سَفَردَه نَمازنِی کامِل اوُقِیشِینِی عَیبلَه دِی،اَمّا اوُزِی اوُنِی آرقَه سِیدَه نَماز اوُقِیدِی وَ اَیتدِیکِی: تارتِیشِیشلِیک یَحشِی نَرسَه اِیمَس.

(دوامی بار……)

شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی:درس های مقدماتی/ درس پنجم:  دشمن شناسی شرعی (4)/ شناسائی مرتد در ادبیات شرعی و چگونگی برخورد با مرتدین و جبهه ی مرتدین

پیاده شده از نوار صوتی شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی حفظه الله

(52- قسمت)

این عذر به شبهه یا به تأویل همیشه تا زمان اقامه ی حجت وجود خواهد داشت، اجتهاد یک مجتهد هم برای یک مجتهد دیگر به منزله ی اقامه ی حجت بر مجتهد مخالف نیست، دقت کردید دوستان،اجتهاد یک مجتهد هم برای یک مجتهد دیگر به منزله ی اقامه ی حجت بر مجتهد مخالف نیست؛ تنها اجتهاد جمعی شورا که به صورت اجماع واحدی ارائه شده می تواند درتمام این موارد حکم اقامه ی حجت بر همگان باشد. پس، اجماع واحد ناشی از امت واحد این اقامه ی حجت بر تمام مجتهدین و دانشمندان اسلامی است نه اجتهاد یک دانشمند بریک دانشمند دیگر.

در این صورت، و تا زمان رسیدن به چنین اجماعی، عذر به شبهه یا به تأویل همیشه وجود خواهد داشت و تنها از کانال شورای اولی الامر وابسته به حکومت اسلامی است که از بین می رود. پس، اگر میخواهی از این تأویلات خلاص شویم پیش به سوی تشکیل شورای اولی الامر و پیش به سوی وحدت و کسب قدرت حکومتی. و اگر از چنین حکومتی حتی بر اساس هر یک از مذاهب اسلامی هم برخوردار هستیم، پیش به سوی تقویت آن و حرکت همه ی مسلمین به سوی این که آن ها را دعوت کنیم به این که همه با هم وارد گفتگو شوند، همه در هر سطحی که هستند شورا را تشکیل دهند و تابع رأی شورا شوند و همه ی تأویلات را به گفتگو دعوت کنیم، همه ی تأویلات را به این شورا بکشانیم و سعی کنیم آن ها را تحت نظارت همین شورای واحد اصلاح کنیم. این راهکار است.

تا آن زمان، عذر به شبهه یا به تأویل از عمر طولانی تری برخوردار خواهد شد، چون حجت دیرتر به شخص تأویل کننده می رسد و رساننده ی واقعی حجت هم که شورا باشد فعلاً وجود ندارد، و گاه در موارد زیادی خود شما هم اهل تأویلی هستی مثل آن ها، آن ها تأویل شما را قبول ندارند و شما هم تأویل آن ها را، قاضی هم که شوراست وجود ندارد که با اجماع واحد به اختلافات خاتمه دهد.در اینجا نمی شود هم خودت شاکی باشی و هم قاضی، طرف مقابل نیز هم شاکی باشد و هم قاضی، تو علیه او حکم صادر کنی و او علیه تو حکم صادر کند.

 در این صورت لازم است و باید به حکم ضرورت مثل سایر ضرورتها با آن برخورد شود، سعه ی صدر داشت و تحمل شود، و به آدابی پایبند شویم که از بزرگان ما در قرون گذشته تاکنون به ما رسیده است. از جمله این که: محترمانه با مخالف برخورد کنیم، انصاف داشته باشیم (چیزی که هم اکنون خیلی کم شده است)، از اصل «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ»محافظت کنیم واز دشمنی و کینه با اهل قبله پرهیز کنیم، اولویتهای شریعت در حفظ وحدت و سرعت بخشیدن حرکت به سمت تشکیل دارالاسلام در سرزمین های مختلف، سرعت بخشیدن به شورای واحد اسلامی در سرزمین های مسلمان نشین و موارد دیگری که اهل فن در این زمینه بیان کرده اند باید در آن ها تلاش کنیم.

باید این موراد را رعایت کنیم، این همان ابزارهائی هستند که ما به حکم ضرورت باید به آن ها اهمیت دهیم. اولویت هایمان را بررسی کنیم که چه چیزهایی هستند. از کینه و دشمنی پرهیز کنیم و انصاف داشته باشیم، دوباره می گویم انصاف داشته باشیم، چیزی که در حال حاضر خیلی کم است. برای همین اولویت ها را می خواهم بگویم. تصور کنید ابن تیمیه مصلحت مسلمانان را چگونه بیان می کند.

ابن تیمیه رحمه الله ترک برخی از مستحبات را باعث دوستی می دانست و می گوید:«مصلحتِ رسیدنِ به دوستیِ در دین، بزرگ تر از برخی کارهاست؛ همانگونه که رسول الله صلی الله علیه وسلم تغییر بنای کعبه را رها کردند، چون باقی ماندن آن به همان حالت پیشین سبب نزدیکی دل‌ها می شد». . ابن مسعود رضی الله عنه بر کامل خواندن نماز در مسافرت را پشت سر عثمان رضی الله عنه ایراد گرفت اما، پشت سرش نماز خواند و گفت: درگیری چیز ناپسندی است.

(ادامه دارد…….)

Дарсхойи муқаддамотий / дарси дувум:Шинохти жохилияти навини дини секуляризм,ек зарурат жихати хифзи иймон ва жиход, ва пархез аз ширк

Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид :  Абу Хамза мухожир   хўромий

(7-қисмат)

Маънийи жохилият мухтасси ба замон ва макони мушаххас ё қовми мушаххаси нест.Балки,раванди мушаххаси астки харгох анжом пазирофт жохилият аст бидуни мушаххас кардан замон ва макон ва қовм.Бо ин меъёр аксари жомеъахойи кунуни  дар жохилият ба сар мебаранд”.Сухани саййид Қутб рохимахуллохки бародариш Мухаммад Қутб онро ривоят карда тамом мешавад.

Дар ин сурат,жохилият бурхайи аз торих ва қитъайи аз замон нестки тей шуда бошад ва қобили бозгашт набошад.Мезон ва миқёсики қуръон хаёти башарро бо он месанжад хукумати қавонини ғейри илохий ё хукумати қавонини  худост, ва дар хар замони ва маконики қонуни башар ва хаво ба жойи қонуни шариати аллох хукумат кунад,он замон,замони жохилият ва он макон,макони жохилият аст, хох дар сарзамини Арабистон қобли аз баъсати росулуллох саллаллоху алайхи васаллам  бошад хох дар сойири нуқоти замин ва дар қуруни жадид хам бошад.

Жохилият ба ек дўврайи мушаххас ё ба ек шароити муаййан мунхасир намешавад,балки дар хар дўвра ва замони хатто дар ўвжи пешрафти техноложий ва тамаддуни башарий,хар гох чанин афкор ва андишахойи дар жомеъайи башарий зухур пейдо кунад,дўврони жохилият бори дигар оғоз шуда.Ба хамин далил,жохилият доройи мохияти муштараки аст бо вужуди инки,миллатхо агар қурунхо бо хам фосила дошта бошанд аммо дар сифат бо он гузаштагони худ доройи мохияти муштараки буданд ва жузви жохилият махсуб мешаванд.

Ба дигар сухан инки,жохилият мунхасир ба жохилияти арабий ва аср ва замони муаййани нест,балки одат,барномахо,қавонин ва холати астки метавонад дар хар замон ва макони ба вужуд биёяд; жохилият беморийи вогирий астки метавонад дар миёни хар қовми ва нажоди,дар хар пояйи аз тамаддун ва пешрафт, ва дар хар сатхи аз тараққийи фикрий,сиёсий ,ижтимоий ва инсонийки инсонхо расиданд,мунтақил ва хаммагир шавад;чун асос ва ришайи жохилиятхо ,пейравий аз дини секуляризм ва инхироф аз ислом ва сарпичи аз қавонини худо ва руйигардони аз пазириши хукумати қавонини худост.

Барои чандимин бор бояд таъкид шавадки жохилият яъни дурий аз қавонини шариати аллох ва пейравий кардан аз қавонини башарий.Жохилият дар баробари тамаддун нест,ва жохилият аз жахл ба маънойи улуми тажрубий ахз нашуда.Жахл дар жохилият ба маънойи фурумоягий ва сабук мағзий нисбат ба қавонини аллох аст.Лизо, метавонад дар хар замон ва макони иттифоқ биёфтад ва такрор шавад.Имруза,тамаддуни секуляри ғарб агарчи аз назари илми тажрубий бисёр пешрафт карда ,аммо хануз дар жохилият ба сар мебарад ва бо шиддати хар чи тамомтар дар баробари қавонини аллох саф оройи карда ва истода,магар намебинем?

(идома дорад……..)

Дарсхойи муқаддамотий / дарси дувум:Шинохти жохилияти навини дини секуляризм,ек зарурат жихати хифзи иймон ва жиход, ва пархез аз ширк

Пиёда шуда аз навори совтийи шайх мужохид :  Абу Хамза мухожир   хўромий

(6- қисмат)

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хенгомики “Муоз ибн Жабал” ро ба Яман эъзом мекунад,бу у дастур медихад:

 «أَمِتْ أَمْرَ اَلْجَاهِلِيَّةِ إِلاَّ مَا سَنَّهُ اَلْإِسْلاَمُ وَ أَظْهِرْ أَمْرَ اَلْإِسْلاَمِ كُلَّهُ صَغِيرَهُ وَ كَبِيرَهُ

Умури асри жохилиятро ,жуз ончи ислом таъйидиш карда,риша кан кун ва бимирон, ва амри исломро,чи кучик ва чи бузург,аланий соз ва хоким гардон.Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам дар баробари аъробийки солиёни сол фарханг ва қавонини жохилий ва ақоиди хурофий бар онхо хукумат карда буд,чанин мегуфт:

«کُلُّ مَأْثَرَهٍ فِی الْجاهِلِیَّهِ تَحْتَ قَدَمی»

Тамоми ончи аз жохилият аст зери пойи ман қарор гирифт.Бале,тамоми ончи жохилият аст бояд зери по бугузорем.Пас ,жохилият ба маъни жахл ба улуми тажрубий ва фунун ва технология нест,балки жахл ба қонуни шариати аллох ва жахл ба дастури шариати аллох аст,ва фарқи намекунад ин жохил ек профессор ва донишманд бошад,ё одами босаводи бошад ё бесавод.

Нуқтайи дигар инки оё мешавад жохилиятро дар замон ва макони хос,чун асри қобли аз рисолати росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мунхасир  кард?

Ба сурати куллий метавон гуфтки жохилият мафхуми астки ба замон ва макони хосси намешавад онро махдуд кард,балки холат ва кайфияти хосси астки дар хар макон ва замони метавонад ба вужуд биёд ва такрор шавад.

Саййид Қутб рохимахуллох мегуяд: фахми жохилият ба ин маъники танхо дўврайи замони қобли аз баъсати пайғамбари хотам буда иштибох мебошад,балки жохилият тамоми макотиб ва роххойи астки бандагийи банда барои бандагон бошад,ин сифат хам дар тамоми макотиби башарий имруз вужуд дорад.Дар тамоми макотиби башарий – бидуни истисно –инсонхо чандин қонун ва барномахойи зиндагишонро аз инсонхойи монанди худ дарёфт мекунандки ин хам бо тамоми мушаххасотиш яъни жохилият; жохилият ин астки замони инсонхо дар бахши аз ибодат ва қавонини зиндагий барои хамдигар бандагий анжом медиханд,на инки иддайи иддайи дигариро ба жуз худо бипарастанд.

(идома дорад……)

تعارفي درسونه/پنځم درس: شرعي دښمن پېژندنه (4)/په شرعي ادبياتو کې د مرتد پېژندنه او مرتدین او له مرتدین ډلو سره د چلند څرنګوالی(27)

تعارفي درسونه/پنځم درس: شرعي دښمن پېژندنه (4)/په شرعي ادبياتو کې د مرتد پېژندنه او مرتدین او له مرتدین ډلو سره د چلند څرنګوالی(27)

“يدرأ بالشبهة” معنی دا ده چې که حاکم یا قاضي ته هر څومره کمزورې شبهه موجوده وي، چې د هغې له امله د متهم پر ضد د یقین او مطلقې اطمینان درجې ته حکم ونه رسېږي، نو دا شبهه به د دې سبب شي چې موږ ووایو: “موږ پر دې شخص یقین ته نه یو رسېدلي”.

او د همدې یقین ته نه رسېدو له امله، د هغه پر ضد حکم نه صادرېږي. که څه هم دا شبهه ډېره کوچنۍ او ضعیفه وي، خو همدا لږه شبهه هم د دې مانع ګرځي چې د مسلمان پر ضد حکم وشي. ولې؟ ځکه چې مسلمان د یقین له مخې اسلام ته داخل شوی، او یوازې د یقین پر اساس ترې خارجېدای شي، نه د شک، شبهې او ظن پر اساس. همدا یوه کوچنۍ شبهه موږ ته اجازه نه راکوي چې یقین ته ورسېږو.

اوس که حاکم یا قاضي د بښنې، عفوې او تېروېدنې په پرېکړه کې تېروتنه وکړي، دا غوره ده له دې چې د سزا ورکولو او د حدودو د نافذولو پر مهال تېروتنه وکړي، لکه څرنګه چې د ترمذي حدیث وایي: “فَإِنَّ الْإِمَامَ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعَفْوِ خَيْرٌ مِنْ أَنْ يُخْطِئَ فِي الْعُقُوبَةِ”.

د “إجماع” تحقق معمولاً ډېر سخت وي، سمه ده؟ خو موږ وینو چې ابن منذر د ټول امت د اجماع یادونه کړې، او ویلي یې دي چې ټول مسلمانان او صحابه کرام په دې قاعده “دَفع الحدود بالشبهات” متفق دي. ګڼو محدثینو، لکه ترمذي، بيهقي، هيتمي، ابن ماجه، ابن أبي شيبة او نورو، په دې اړه ځانګړي ابواب جوړ کړي دي، او د امت له صالحو سلفو څخه هیڅوک داسې نه دي موندل شوي چې د دې اجماع پر خلاف یې څه ویلي وي.

امام ابوحنیفه رحمه الله او د هغه اصحاب د دې قاعدې تر ټولو سخت پلویان دي، او تر ټولو زیات یې دا قاعده کارولې ده. له ابوحنیفه او د هغه له پیروانو وروسته، مالکيان، او له هغوی وروسته شافعیان د دې قاعدې پلویان دي. نور هم شته، خو د اهل سنت په مشهورو فرقو کې همدا ډلې تر ټولو زیات د دې قاعدې ملاتړ کوي، که څه هم ظاهریان او نور هم ورسره مخالفت نه لري.

رشید رضا رحمه الله وایي: “که د یوه ځانګړي فرد په اړه شبهه او تأویل موجود وي، نو د کفر حد او احکام له هغه څخه لېرې کېږي.”

دی د درء احادیثو ته په اشارې سره وایي: “موږ ته امر شوی چې حدود د شبهاتو له امله دفع کړو؛ او د ټولو حدودو څخه، هغه حد چې تر ټولو زیات د رفع وړ دی، د ارتداد او له اسلام څخه د وتلو حد دی.”

لیدل مو؟ بیا هم دې اساسي قاعدې ته ورسېدو چې: “من دخل الإسلام بيقين لم يُـخرج منه إلا بيقين” یعنې، څوک چې په یقین سره اسلام ته داخل شوی وي، د شک، احتمال او شبهې له امله ورڅخه نه ایستل کېږي. بلکې، موږ باید له هرې شبهې سره ټینګه اړیکه ونیسو، تر څو د خپل ورور او خور ایمان وساتو، او هغوی له ځانه لېرې نه کړو، او خپل لاسونه د خپل ورور په وینه سره نکړو.

دا هغه شرطونه دي چې ټول اهل قبله پرې اتفاق لري. خو، د شیعه مذهب له نظره، د دې شرطونو سربېره، د کفر د ترسره کولو قصد او نیت هم د اساسي شرایطو څخه ګڼل کېږي.

خو دوی وایي: د خلکو د عقایدو، او په ځانګړي ډول د هغوی د نیت موندل، چې د دوی د خبرو او اعمالو تر شا د اصلي انګېزې په توګه ګڼل کېږي، داسې مسله ده چې باید متخصصینو ته وسپارل شي. یوازې متخصصین کولای شي معلومه کړي چې د یوه شخص تر خبرو یا عمل شاته څه نیت پروت دی، او دا شخص ولې د ارتداد په تور تورن شوی. یوازې اهل تخصص دا نیت تشخیص کولای شي، لکه د حاطِب بن ابی بلتعه قضیه.

اوس، که د دې شرایطو څخه یو هم نه وي، نو د “مرتد” اصطلاح له شخص څخه ساقطېږي، او حد هم نه پرې تطبیقېږي. خو که شخص دا ټول شرایط ولري، نو بیا وروستي پړاو ته ځو، چې هغه د “تکفیر موانع” دي.