Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(идома дорад……..)

(4- қисмат)

Дар инжо мухим ин астки мо хукм ба зохир ва далоили мекунемки бароимон қобили дарк ва истидлол бошанд. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам  мефармояд:

 مَنْ صَلَّى صَلاتَنَا، وَاسْتَقْبَلَ قِبْلَتَنَا، وَأَكَلَ ذَبِيحَتَنَا، فَذَلِكَ الْمُسْلِمُ الَّذِي لَهُ ذِمَّةُ الله وَذِمَّةُ رَسُولِهِ، فَلا تُخْفِرُوا الله فِي ذِمَّتِه [1]

Хар каси намози моро бихонад ва ба қиблайи мо ру намояд ва забихайи моро бихурад, мусалмон аст. Ва чанин шахсиро худо ва росул, амон доданд. Пас хар касики дар амони худо аст хиёнат накунид.  Ва ибни Қуддома мегуяд:

 وَإِذَا صَلَّى الْکَافِرُ، حُکِمَ بِإِسْلَامِهِ، سَوَاءٌ كَانَ فِي دَارِ الْحَرْبِ أَوْ دَارِ الْإِسْلَامِ أَوْ صَلَّى جَمَاعَةً أَوْ فُرَادَى[2] 

Хенгомики кофар намоз хонд ба исломиш хукм мешавад чи дар дорул харб бошад ё дар дорул ислом бошад ё жамоат намоз бихонад ё фардий. Имоми Ахмад ибни Ханбал мегуяд:

 إنْ صَلَّى مُنْفَرِدًا أَوْ خَارِجَ الْمَسْجِدِ حُکِمَ بِإِسْلَامِهِ . [3]

Агар намози мунфарид бихонад ё дар хорижи масжид бихонад, хукм ба исломиш мешавад. Ибни Хажар Асқалоний дар фатхул борий мегуяд: инки умури мардум бар асоси зохир бар он хамл мегардад пас касики шаъоири динро ошкор намуд бар у ахкоми ахлиш жорий мешавад ва касики аз у зохир нагашт пас халофи он аст.[4]

Пас аломати зохирийи мусалмон будани шахс намоз хондани мо ва ба суйи қиблайи мо ру кардан ва хурдани забихайи мост; холо дар шароити жанг ва замоники мо ба мантақайи хамла мекунем ва шинохти аз мантақа надорем танхо азон барои мо далил бар мусалмон будани онхо мешавад.

Пас дар замоники муслимин нисбат ба мантақайи жахл доштанд ошкоро анжом додани азон ва вужуди масжид нишон аз дорул ислом будани он сарзамин буд, чун секуляристхо ё ба забони арабий мушрикин хатто ижоза намедоданд каси чун Абу Бакр розиаллоху анху ба шевайи қуръонро бихонадки дар куча хам шанида шавад чи расид ба инки озодона азон дода шавад. Ва замоники дар жойи азон дода мешуд яъни ин сарзамин тахти хокимияти қонуни шариати аллох ва муслимин аст. Дар ” он замон” озодона азон додан аломати барои қудрати муслимин ва хатто аломати дорул ислом шудани сарзамини буд.  [5].

 Анас  ибни Молик розиаллоху анху мегуяд:

كانَ رَسولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ إذَا غَزَا قَوْمًا لَمْ يُغِرْ حتَّى يُصْبِحَ، فإنْ سَمِعَ أَذَانًا أَمْسَكَ، وإنْ لَمْ يَسْمَعْ أَذَانًا أَغَارَ بَعْدَ ما يُصْبِحُ، فَنَزَلْنَا خَيْبَرَ لَيْلًا[6]

Харгох росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ба жанги қовми мерафт то фаро расидани субх намежангид ва нигох мекард агар азони мешанид даст нигах медошт ва агар азони намешанид баъди аз субх бар онхо шабихун мезад, ва мо шабона вориди Хайбар шудем ва шабона ба Хайбар хамла кардем.

Дар инжо мушаххас будки дар Хайбар куффори яхудий сокин хастанд ва шабона ба онхо хамла шуд, ва мунтазир шудан то инки садойи азонро бишнавем мутаъаллиқ ба сарзаминхойи астки намедонем ахолийи он мусалмон хастанд ё кофар. Ба хамин далил барои сарзаминхойи ” мажхул” ки ” мушаххас нест” дорул ислом хастанд ё дорул куфр барои мужохидиники хамла мекунанд росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ” азон” ро фарқ бейни дорул куфр ва дорул ислом қарор медихад аммо барои сарзаминхойи ” маълум чун Хайбарки ” мушаххас аст” дорул куфр хастанд чанин аломати вужуд надорад хар чанд муслимини хам дар миёни онхо зиндагий карда бошанд.

(идома дорад……..)


[1] بخاری۳۹۱

[2] المغنی۹/۲۲

[3] المجموع شرح المهذب، مع تکملة السبکي والمطيعي ۴/۲۵۲

[4]  (فتح الباری۱/۴۹۷) أن أمور الناس محمولة على الظاهر فمن أظهر شعائر الدين أجريت عليه احکام أهلهُ مالم يظهر منه خلاف ذلك. 

[5] لاستذكار)) لابن عبد البر (1/371). ابن­عبدالبر، یوسف بن عبدالله،  الاستذکار، ج1، ص371؛ اسماعیلی، احمد بن ابراهيم، اعتقاد أئمة الحدیث، ص76؛ ابن­تیمیه، احمد عبدالحلیم، النبوات، ج2، ص760.

[6] رواه البخاري (2943)، ومسلم (1365).

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(3- қисмат)  

Дар инжо мухим нест маконхойи худ мухторий нез барои куффори ахли зимма вужуд дошта бошадки ба қавонини худишон умури худро идора мекунанд, сарзамини куффор ахли зимма нез боз жузви дорул ислом ба хисоб меоянд, чун зер мажмуъайи хокимияти қонуни ислом ва хукумати исломий хастанд.

Ба хамин далил хукм додан дар мовриди хок ва сарзамини иртиботи бо сокинини он надорад ва инхамма таъкид бар ин масала ба хотири ин астки набояд ижоза дод мужриёни жанги равонийи душман бо шубхот ва шак ва гумонхойики тўлид мекунанд аз ин хақиқати шаръий дар ростойи авом фарибий суъистефода кунанд.

Фирқахойи чун Увфия дар миёни хавориж хастандки мегуянд агар рахбари кофар шуд тамоми раъият ва мардумони тахти хокимияти у хам кофар мешаванд ё фирқахойи чун азориқа аз хавориж хастандки Абу Хасан ашъарий нақл мекунадки ин гурух аз хавориж бар ин бовар буданд ва хиёл мекардандки хар касики дар дорул куфр сокин  бошад у хам кофар аст. Ва ин нигаришхойи мунхарифона  [1]

ва зидди шаръий хеч рабти ба мазохиби чохоргонайи кунуний ва [2]

маъруф ба ахли суннат ва мазохиби дугонайи кунуний маъруф ба ташайюъ надорад.

Пас ташхиси ” дорул ислом” аз ” дорул куфр” чи дар асри нубувват ва чи дар хар замони ниёзи ба тахассуси хос ва хатто ниёз ба саводи хондан ва невиштани хосси надорад балки танхо ниёз ба баёни шариат ва қалб ва гуши хақпазири дорад:

  إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَذِكْرَىٰ لِمَن كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ (ق/37)

Ба рости дар ин бедорбош ва ардурзи бузурги аст барои онки дили ( огох) дошта бошад, ё бо хузури қалб, гуши фаро дорад.

Нигох кун ва бибин ” қонуни асосийи” кудом кишвар бар асоси шариати аллох бар асоси хар ек аз мазохиби исломий аст ва рахбари он хам мусалмони аз еки аз мазохиби исломий аст пас он кишвар дорул ислом аст ва нигох кун ” қонуни асосийи ” кудом кишвар бар асоси секуляризм ё бар асоси яхудият ё насроният ва мажусият ва соибийгарий аст пас он кишвар ва сарзамин дорул куфр аст.

Холо мумкин аст шахси бошадки мо намедонем мусалмон аст ё нест, ба махзи инки аломатики нишон аз мусалмон будани у ошкор шуд масалан намоз хонд ё руза гирифт мегуем мусалмон аст чун инхо алоими ва нишонахойи мусалмон будан хастанд. Ба хамин тартиб дар асри нубувват ва хатто қарнхо пас аз он сарзаминхойи дар масири лашкаркаший  ва жиходи муслимин вужуд доштандки мўъминин шинохти аз дорул ислом ё дорул куфр будани онхо надоштанд, яъни мисли алъон мушаххас набудки фалон кишвар ё фалон шахр ё фалон русто қонуниш бар чи асоси аст ва фалон мантақа бар асоси чи қонуни идора мешавад?

Яъни дар гузашта мумкин буда сарзаминхойи буда бошандки мўъминини мужохид на аз қонуниш шинохти дошта бошанд ва на аз хукуматиш, дар ин сурат ба махзи инки вориди чанин мантақайи шуданд агар масалан садойи азонро шанидандки аломати дорул ислом будани мантақайи буд фовран хукм ба дорул ислом будани чанин сарзамин медоданд.

Хамчунонки агар шахсиро дидемки намоз мехонад фовран хукм ба мусалмон будани у медихем хар чандки дар дил хеч эътиқоди ба ислом надошта бошад ва еки аз мунофиқин ва аз душманони пинхони муслимин бошад. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мефармояд:

« العَهدُ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصَّلَاةُ، فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ»[3].

Ахд ва  пеймоники миёни мо ( мусалмонон) ва онхо  ( куффор) хаст; намоз аст, ва  хар  каси онро тарк намояд  кофар  мешавад.

(идома дорад……..)


[1] المقالات  ( 1/ 194) ، الملل والنحل ( 1/ 126) ، الفرق بين الفرق (ص 109) / إذا كفر الإمام فقد كفرت الرعية الغائب منهم والشاهد

[2] مقالات الإسلاميين (1/88) “وزعمت الأزارقة أن من أقام في دار الكفر فهو كافر، لا يسعه إلا الخروج”.

[3] أخرجه الترمذي (2621)، والنسائي (463)، وابن ماجه (1079)، وأحمد (22987).

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(2- қисмат)
Дар инжо ек мусалмон мисли Нажжоший розиаллоху анху метавонад иймони худро китмон кунад ва жихати масолихи муслимин хокими куффор шавад, диққат кунид; ек мўъмин жихати масолихи метавонад хоким бар куффор шавад ва хатто мужрийи ахкоми куффор бар куффор шавад; ва ин комилан фарқ дорад бо инки иддайи муддаий хастанд ек мусалмон метавонад бар асоси ахкоми куфрий бар муслимин хокимият кунад.
Хокимияти ек мусалмон бар асоси қавонини куффор бар куффор фарқ дорад бо хокимияти ек мусалмон бар асоси қавонини куффор бар муслимин . дар инжо ончи ба сурати амд нодида гирифта мешавад ” қонуни асосий” хоким бар он жомеъа аст, танхо бо қавонини исломий метавон бар муслимин хокимият кард.
Ин еки аз хамон шубхоти астки
«الْأَئِمَّةَ الْمُضِلِّينَ» و « دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ جَهَنَّمَ» و «الرُّوَيْبِضَة» و «عُلَمَاءِ السَّوْءِ»
дарборхойи тоғутхо қасд доранд бо он хокимияти куффор ва муртаддинро бар муслимин тўвжих кунанд, ва саъй доранд бо он куффор хоким бар жомеъаро валийи амри шаръий ва вожибул итоайи муслимин маърифий кунандки итоат аз он вожиб ва нофармоний аз он харом аст хар чандки кофар ва муртад хам бошад ва қавонини еки аз ” куффори чохоргона” ро нез бар муслимин тахмил кунанд. Ва ин уламойи суъ ва сохирони дин фуруш ба хамин содагий муслиминро омода ва хатто ” мажбур” ба итоат аз қавонини чанин хокими кофари мекунанд.
Нуктайи мухиммики дар мовриди дорул куфр хамиша ба он ишора шуда ин астки меъёри қавонин хастандки бар он жомеъа хоким аст на сокинини он жомеъа, ва хукмики содир мешавад бар қавонин ва хокимияти он жомеъа аст на мардумони он жомеъа, ва хукми ” дор” иртиботи ба сокинини он ” дор” надарад, ва тамоми ақволики аз қуръон ва суннати сахих ва ақволи сахоба ва мазохиби мухталифи исломий зикр шуд хавли михвари макон ва хок мегардад на касоники дар чанин макон ва сарзамини зиндагий мекунанд,ва ин хукм хеч иртиботи ба сокинини чанин хок ва замини надорад ва ба ин маъни нестки агар ба сарзамин ва хоки гуфтем дорул куфр аст хатман сокинини он хам кофар бошанд, ё замоники мегуем дорул ислом, қарор нест хаммайи сокинини он хам хатман мусалмон бошанд, ва имкони он хам хастки сарзамини дорул ислом бошад аммо тамоми сокинини он кофар бошанд чун тахти хокимияти дорул ислом аст.
Дар инжо мухим нестки сокинини дорул ислом хаммайи мусалмон бошанд ё на. Дорул куфр хам хаминтур аст. Мухим қонуни асосий хоким бар он жомеъа аст, на афроди он жомеъа; ва хукм шомили сарзамин мешавад на афроди жомеъа. Набояд масоилро бо хам махлут кард, мо дар мовриди макон ва сарзамин хукм содир мекунем на дар мовриди сокинини он.
Мисли Макка қабли аз хижрати росулуллох саллаллоху алайхи васаллам, бо вужуди онки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ва соири муслимин дар он зиндагий мекарданд аммо дорул куфр буд ва Макка баъди аз хижрат то замони фатх табдил мешавад ба дорул куфрики дорул харб хам хаст чунончи имоми Молик рохимахуллох мегуяд:
« وَكَانَتْ الدَّارُ يَوْمئِذٍ دَارَ الْحَرْبِ لِأَنَّ أَحْكَامَ الْجَاهِلِيَّةِ كانَتْ ظَاهِرَةً يَوْمئِذٍ ».
Дар баробар, Хайбар қабли аз фатх , бо вужуди пеймоннома, сарзамини куфр ва дорул куфр буд; аммо пас аз фатх бо вужуди онки хаммайи сокинини он кофар ва яхудий буданд жузви дорул ислом ва сарзамини ислом гардид. Ё сарзамини мисли Хинд ва аксари жохойики алъон хам кофар хастанд ва ле қаблан жузви дорул ислом буданд. Дар инжо хам мухим нестки сокинини дорул ислом хамма мусалмон хастанд ё мисли Мадина куффор хам дар он бошанд ё хатто мисли хиндустон аксари сокинини он хам кофар бошанд. Мухим қонуни жомеъа ва хокимияти жомеъа аст.
(идома дорад………)

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(1-қисмат)

Бисмиллах валхамдулиллах, аммо баъад: ассаламу алайкум ва рохматуллохи ва барокатух. / бахши: 4.

Дар жамбандийи оёти қуръон ва суннати сахихи росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ва ақволи мухталифи асхоби росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ва оройи мазохиби мухталифи исломий ба нуктайи хоссос, мухим, қобили таважжух ва баржастайи пей бурдем ва онхам инки: манот ва меъёр ва маллоки вохиди барои таъйини ” дорул куфр” ё ” дорул ислом” будани сарзамини вужуд дорад ба номи ” қонун” ва ” хокимият”ки ба дунболи худ итоати зер дастон ва таъйини мужозот ва подош ин зер дастонро нез ба хамрох дорад, ва ин яъни хамон мафохим ва мухтавойи чохоргонайи динки иборат буданд аз: 1. Қудрати хокимият. 2.қонун ва барнома.3. итоат ва фармонбурдорий. 4. Мужозот ва подош.

Холо дар сарзаминики ин чохор маъни ва мухтавойи дин, мухтасси дини ” ислом” аст ва тавассути муслимин рахбарий мешавад ” дорул ислом” аст ва сарзамини хамки ин чохор маъни ва мухтавойи дини мухтасси ” куфр” аст ва тавассути еки аз ” куффори чохоргона” йи ошкор яъни: 1.Аллазина хаду .2. Вассоибин. 3. Ваннасоро.4. Валмажус.5. Валлазина ашроку ( мушрикин ё ба забони имрузин секуляристхо) ва 6. Муртаддин идора мешавад “дорул куфр” аст.

Пас ” қонун ва хукм” ва ” султа ва хокимият” меъёр ва маллок ташхиси  ” дарайн” дар дунё мешаванд ва ончики ба унвони хун дар раги хокимият жараён пейдо мекунад ва ба он хаёт медихад ” қонун ва хукм” аст ва ” қонун ва хукм” манот, маллок ва меъёри зер баноий жихати ташхиси ” дорул ислом” аз ” дорул куфр” мешавад.

-Дар ин сурат метавонем бигуем: дорул ислом, хок ва сарзамини астки ” қонуни асосийи” он тибқи шариати аллох бошад, ва қонуни аллох ғолиб аст , ва бар асоси қонуни шариати аллох идора мешавад, ва итоат аз ин қавонин ошкор мегардад, ва тибқи хамин қонун ва бо пуштивонайи хамин қонун амр ба хубий ва нахий аз бадий сурат мегирад;  холо, ин шариати аллох ё бар асоси шўройи улил амр аст ва тамоми фирақ ва тафосири исломий дар он дахолат доранд  ва ижмоъи вохиди муслимин ва жамоати вохид ва вахдати исломий вужуд  дорад, ё дар сурати изтирор ва холати ториъ( яъни холати ногахоний , гузаро, иттифоқий, оризий, бесобиқа, ва ғейри мунтазира) бар асоси еки аз мазохиби исломий идора мешавад ва иттиходи исломий вужуд дорад ва ба дунболи он хокими ин хок ва сарзамин нез мусалмон аст.

-Ва дорул куфр, жомеъайи астки ” қонуни асосийи” он бар асоси шариати аллох набошад ва қонуни шариати аллох дар умури хукуматий, қазоий, омузиш ва парвариш, иқтисод ва дигар жанбахойи зиндагийи ижтимоийи инсонхо кинор гузошта шуда аст.

Дар ин дорул куфр мумкин аст ек мусалмон мисли Нажжоший розиаллоху анху хоким бошад ё еки аз ” куффори чохоргона” ки тажассуми заминийи тоғут ва хокимияти тоғут хастанд. Дар инжо ин мусалмон ё кофар будани рахбарияти жомеъа омили жихати тағйири ” дор” ва сарзамин аз дорул куфр ба дорул ислом намешавад балки меъёри аслий ” қонуни асосий” астки ин рахбар тибқи он бар мардум хукумат мекунад.

Пас мумкин аст дар жойи мисли Хабаша рахбари мусалмони бошад мисли Нажжоший розиаллоху анху аммо сарзамини дорул куфр бошад, дар инжо меъёр ” қонуни асосий” хоким бар он жомеъа аст ва замоники масалайи мусалмон будани хокими ” дорул ислом ” матрах мешавад ба ин далил астки мужрийи қавонини шариати аллох бидуни шак ек мусалмон аст ва кофари наметавонад ибтидо шурути рахбарияти дорул исломро дошта бошад ва чунон мужтахид , фақих ва олими бишавадки битавонад мужрийи қонуни шариат дар умури зиндагийи хукуматий ва ижтимоийи муслимин бошад.

(идома дорад……..)

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(6- қисмат)  

Шиъаёни 12 имомий:

Лозим аст бидонемки танхо дар васоили шиъату хуррул амили истелохи дарул харб дар 6 ривоят ва истелохи дорул ислом нез дар 14 ривоят такрор шуда аст, ба унвони мисол аз имоми Жаъфар  Содиқ рохимахуллох  ривоят кардандки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам фармуда:

 « إنّي بَريءٌ مِن كُلِّ مُسلِمٍ نَزَلَ مَع مُشرِكٍ في دارِ الحَربِ .»[1]

Ман барий хастам аз хар мусалмоники дар дорул харб бо мушрики зиндагий кунад.

 Бо онки дар бештари осори ташайюъ ба намунахо ва осори дорул ислом ишора шуда аст аммо шиъаёни жаъфарий хам дар мовриди ин хона, махалли сукунат, сарзамин ва шархи ислом ё дорул ислом мегуянд: кишвар ва сарзамини астки тахти хокимияти исломий бошад ва ахкоми ислом дар онжо ижро шавад. Ва дорул куфр: ба сарзаминхо ва кишвархойи гуфта мешавадки хориж аз қаламру ва сиёдат ва хокимияти ислом буда, ахкоми исломий дар онхо пиёда намешавад ва хокимият дар он бо қонуни ғейри илохий аст.  [2]

Шайх Шамсуддин Мухаммад машхур ба шахиди аввалки дар миёни шиъаён ба фиқхул фуқахо шинохта шуда ” дорул ислом” ро чанин таъриф карда аст: манзур аз дорул ислом сарзамини астки дар  он ахкоми ислом нофиз  бошанд ва кофари набошад, магар инки пеймон баста бошад. Бидуни шак нофиз ва ижро кардани ахком ва қавонини шариати аллох ва пеймон  бастан бо куффор танхо ба василайи  [3]

хукумат анжом мегирад. Пас аз нигохи шиъаёни 12  имомий махдудайи жуғрофиёйи жахони ислом сарзаминхойи астки тахти сайтарайи хукумати исломий бошандки қавонини шариати аллохро пиёда мекунад. Шахид Соний ва шайх Тусий, Халий  ва оятуллох Хумайний ва ғейрих хам чанин дидгохи доранд.[4]

Доктор Вахба Зухайлий дар ек жамбандийи куллийи дидгохи жумхури фуқахойи муслимин мегуяд: дорул исломи он махдудайи жуғрофиёйиро шомил мешавадки тахти сайтарайи хукумати исломий  бошад ва ахкоми ислом дар  он нофиз буда ва шаъоири исломий дар он иқома шавад.[5]

سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ

Вассаламу алайкум ва рохматуллохи ва барокатух.


[1] وسائل الشيعة / ج‏15 / باب 36 / ص‏101.

[2] عباسعلی عمید زنجانی، فقه سیاسی، چ دوم، تهران، امیرکبیر، 1373، ج 3، ص 233. ص 260 و..

[3] محمدبن مکی العاملی (الشهید الاول)، الدرس الشریعه، ج 3، قم، جامعه مدرسین، 1412، ص 78. / المراد بدار الاسلام ما ینفذ فیه حکم الاسلام فلا یکون بها کافرٌ الاّ معاهدا

[4] علی اکبر کلانتری، پیشین، ص 39 به نقل از آیة الله محمد فاضل لنکرانی، القواعد الفقهیه، ج 1، ص 505.

[5]   وهبة الزحیلی، آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، دمشق، دارالفکر، الطبعة الرابعه، 1412، ص 169. «هو انّ کلَّ ما دخلَ من البلاد فی محیط سلطان الاسلام و نفذت فیها احکامه و اُقیمت شعائره قد صار من دارالاسلام.»

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(5- қисмат)

Мазхаби Ханбалий:

Абу Яъли Ханбалий рохимахуллох мегуяд: хар сарзаминики дар он ахкоми ислом – ва на ахкоми куфр- ғалаба дошта бошад пас онжо дорул ислом аст ва хар сарзаминики дар он ахкоми куфр –ва на ахкоми ислом- дар он ғалаба дошта бошад пас он(жо) дорул куфр аст.  Пас Ханбалийхо дар мовриди дорул куфр мегуянд: сарзамини[1]

ки ахкоми куфр бар он ғалаба ва хокимият доранд .[2]

Ибни Муфаллах ханбалий рохимахуллох нез мегуяд: агар дар хар жо ва сарзамини ахком ва қавонини муслимин бар он ғалаба дошта дорул ислом аст, ва чунончи ахкоми кофарон бар он ғолиб буд дорул куфр аст ва ғейри аз ин ду,сарзамин ва дори дигари вужуд надорад. [3]

Ибни Қоййим нез бо хамин мазмун оварда аст:

 « دَارُ الْإِسْلَامِ هِيَ الَّتِي نَزَلَهَا الْمُسْلِمُونَ، وَجَرَتْ عَلَيْهَا أَحْكَامُ الْإِسْلَامِ، وَمَا لَمْ تَجْرِ عَلَيْهِ أَحْكَامُ الْإِسْلَامِ لَمْ يَكُنْ دَارَ إِسْلَامٍ .

Жумхури уламо гуфтанд, дорул ислом мантақайи астки мусалмонон дар он сокин хастанд ва ахкоми ислом дар он жорий аст; аммо жойики ахкоми ислом дар он жорий набошад дорул ислом нест, агарчи хам ба дорул ислом часпида бошад…….” [4]

Зохирий мазхабхо:

Ибни Хазм Андалусий дар мухла мегуяд: дорул ислом сарзамини астки бар он султайи исломий ( ё хукумати исломий) ғолиб мешавад, ва иқомайи ахкоми султа ( хукумат) меояд, пас модомики султа ( хукумат) ғолиба султа ( хукумати) ислом аст ахкомиш иқома мешавад.   [5]

Қонун ва хокимият било истисноъ қудрат ва ғалабаро ба хамрохи худ меоварадки дар мафохими чохоргонайи мухтаво ва мафхуми дини худро ба намойиш гузошта аст. Бар хамин асос астки уламойи чун ибни Хазм Андалусий зохирий мазхаб мегуянд:

لِأنَّ الدَّارَ إنَّمَا تُنْسَبُ لِلْغَالِبِ عَلَيْهَا، وَالْحَاكِمُ فِيهَا، وَالْمَالِكُ لها [6]

Зеро сарзамини нисбат дода мешавад ба касики бар онжо ғолиб бошад ва дар онжо хоким бошад ва  молики онжо бошад.

Шиъаёни зайдий:

Зайдийхо ва касони чун сохибул мухла ва ғейрих мўътақидандки аз Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох ривоёти тахти унвони китобус сайр дар манобеъи зайдий боқий мондаки масоили марбут ба ахкоми дорул ислом ва дорул куфр ва дарул харб ва масоили муртабит бо умури жанг ва сулх ва соири шуъуни мутаъаллиқ ба жиход вужуд дорад. Аммо баъадхо тамоми мабохиси мутаъаллиқ ба хукумати исломий ва масъулиятхо ва вазоифи хокимро нез дарбар гирифт.  [7]

Шиъаёни зайдий бар ин бовар хастандки имоми Абу Ханифа рохимахуллох зайдий буда  ва ба Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох байъат дода. Албатта дидгоххойи инқилобийи имоми Абу Ханифа рохимахуллох дар баробари золимин ва кушта шудани имоми  Абу Ханифа рохимахуллох дар зиндон  ин нигаришро бештар дар миёни зайдийхо тақвият карда аст; ғейри аз ин  чун имоми Молик рохимахуллох дар химоят аз нехзати Нафас Закия рохимахуллох фатво додки байъати ижборий бо Абу Жаъфарро метавон шикаст ва ба хуруж бо Мухаммад Нафас Закия рохимахуллох фатво дод ба хамин далил дидгоххойи  зайдийхо дар мовриди дорул ислом ва дорул куфр тафовути бо дидгохи ханафийхо ва моликийхо надорад.

(идома дорад………)


[1]  قاضي أبي يعلى الحنبلي، المعتمد في أصول الدين، صـ 276، ط دار المشرق ببيروت 1974.  / وكل دار كانت الغلبة فيها لأحكام الإسلام دون أحكام الكفر فهي دار إسلام، وكل دار كانت الغلبة فيها لأحكام الكفر دون أحكام الإسلام فهي دار كفر.

[2] (المبدع3/313- الانصاف 4/121- المقنع بحاشیته 1/485- کشف القناع 3/43)  / الدار التي تغلب فيها أحکام الکفر

[3]  الآداب الشرعية  1/ 231-212 / عبد الله محمد بن مفلح المقدسي ، الآداب الشرعية، المحقق: شعيب الأرناؤوط – عمر القيام ، بیروت، مؤسسة الرسالة، ۱۴۱۹ – ۱۹۹۹ ج۱/ص۲۳۱ / فكل دار غلب عليها أحكام المسلمين فدار الإسلام، وإن غلب عليها أحكام الكفار فدار الكفر، ولا دار لغيرهما .

[4]  أحكام أهل الذمة لابن القيم:  1/ 366، ط دار العلم للملايين 1983. / «قال الجمهور: دار الإسلام هي التي نزلها المسلمون وجرت عليها أحكام الإسلام، وما لم تجر عليه أحكام الإسلام لم يكن دار إسلام وإن لاصقها، فهذه الطائف قريبة إلى مكة جدا ولم تصر دار إسلام بفتح مكة وكذلك الساحل»

[5] المحلی 13/140) / بأنها الدار التي تغلب عليها السلطة الإسلامية وإقامة الْحکام تأتي  تبعاً للسلطة فما دام أن السلطة الغالبة هي سلطة الإسلام أقيمت أحکامه .

[6] المحلى 11/251 )

[7] المحلی، 1423: 274 و الوجیه،1420: 918 و هارونی حسنی،1422: 55-56

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(4- қисмат)

Ек мўъмин мумкин аст ба амрики рух дода аст изъон дошта бошад ва иқрор кунадки хаст аммо ижоза надорад ба шаръий будан ва хаққонияти куффор ва хокимияти куффор иқрор кунад. Ва фарқи ошкори хаст бейни изъони воқеъ ва эътироф ба машруъ будан ва сахих будани он.

Куффор хам ба вужуди хукумати исломий иқрор доранд, чун хаст; аммо харгиз намепазирандки бояд бар замин хокимият дошта бошад  ва бейни эътироф ба вужуди чизи бо эътироф ба дуруст будани он фарқи зиёдий вужуд дорад.

 Имоми Шофеъий хам харгиз хокимияти куффор бар заминро ба расмият намешносад, аммо  дар чанин шароити торий ва нохостаики ба вужуд омада ва бар асоси ” вазъи мовжуди” ки вужуд дорад худи имом Шофеъий рохимахуллох дар умму мегуяд: Абу Суфён ибни Харб дар дору Хузоъа ( водийи Хузоъа) мусалмон шуд ва онжо дорул ислом буд ва хамсариш Хинд духтари Утба кофара буд ва дар Макка иқомат дошт ва онжо дорул куфр буд сипас Хинд дар идда ислом овард ва ахли Макка ислом оварданд ва Макка ба дорул ислом мубаддал шуд ва зани Суфён ибни Умайя ва зани Икрима ибни Аби Жахл  нез ислом овард ва он ду дар дорул ислом муқим монданд ва шўхаронишон  шикаст хурда ба нохияйи Бахрайн фарор намуданд ва онжо дорул куфр буд пас бозгаштанд ва ислом оваранд ва хамсаронишон дар идда буд ва росулуллох саллаллоху алайхи васаллам бар никохи аввал мустақарришон намуд.  [1].

Ё дар ” умму” имоми Шофеъий рохимахуллох дар мовриди еки аз масоили мухим муртабит бо хуни муслимин мегуяд:  мусалмон хар кужоки бошад хуниш харом аст ва чунончи ба амд каси мусалмонро бикушад бояд қисос шавад ё агар ғейри амд буд бояд каффора ва дия бидихад дар иллати он хам мегуяд:

  “وإنّما يَحْرُمُ الدّمُ بالإيمانِ كان المؤمنُ في دارِ حربٍ أو دارِ إسلامٍ”

Бо иймон хун харом мегардад ва фарқ надорад шахси мўъмин дар дорул харб бошад ё дорул ислом. Ва дар жойи дигари дар хамин китобул “умму” боз имом Шофеъий мегуяд:

 “مما يَعقِلُه المسلمونَ ويجتمعون عليهِ: أنَّ الحلالَ في دارِ الإسلامِ حلالٌ في بلادِ الكفرِ، والحرامَ في بلادِ الإسلامِ حرامٌ في بلادِ الكفر”.  

он чизики муслимин бар асари таъаққул ба он расидан  ва бар он ижтимоъ карда ва ек раъй хастан инки: халоли дар дорул ислом дар дорул куфр хам халол аст, ва хароми дар дорул ислом дар дорул куфр хам харом аст.

Дар инжо тақсими замин ба ” дарайн” ба ин маъни нестки шариати ислом хам хосияти мантақаий ва иқлимий ба худиш мегирад.

Дар кул, мазхаби Шофеъий дар таърифи дарул ислом мегуяд: сарзаминики тахти қудрати раиси довлати исломий бошад ва агарчи дар он мусалмони набошад.  Ибни Хажар Асқалоний мегуяд: [2]

дорул ислом сарзамини астки тахти тасаллути мост хар чанд сокинини он ахли зимма ё ахли ахд бошанд.  [3]

Абул Қосим Рофеъий шофеъий рохимахуллох нез мегуяд: аз шурути дарул ислом ин нестки дар он мусалмони вужуд дошта бошад, балки хамин кофий астки дар ихтиёри қонуни ислом ва рахбари мусалмон бошад. . [4]

Шавконий рохимахуллох хам мегуяд: маллок дар ташхиси дорул ислом аз дорул куфр , зухури калама аст; агар қавонин ва дастуроти амр ва нахий дар макон ва сарзамини дар ихтиёри ахли ислом буд ба шевайики куффор натавонанд ба ошкоро куфриётишон ро  анжом диханд магар аз конолики қонуни шариат барояш таъйин карда аст, дар ин сурат чанин сарзамини дорул ислом аст, ва чунончи бар акс бошад дар он сурат макон ва сарзамин нез бар акс табдил ба дорул куфр мегардад.  [5]  

(идома дорад……..)


[1] الأم 7/360) أسلم أبو سفيان بن حرب بمر وهي دار خزاعة وهي دار الإسلام وامرأته هند بنت عتبة كافرة مقيمة بمکة وهي دارالکفر ثم أسلمت هند في العدة …وأسلم أهل مکة وصارت مکة دارإسلام وأسلمت امرأة صفوان ابن أمية وامرأة عکرمة بن أبي جهل وهما مقيمان في دارالإسلام وهرب زوجاهما إلى ناحية البحرين وهي دار الكفر ثم رجعا فأسلما وأزواجهما في العدة فأقرهم رسول الله على النکاح الْاول 

[2] تحفة المحتاج 4/230) بأنها ما كانت تحت استيلاء رئيس الدولة الإسلامية وإن لم يکن فيها مسلم

[3] تحفة المحتاج 4/222) دار الإسلام ما كانت في قبضتنا وإن سکنها أهل ذمة أو عهد

[4] عبد الكريم بن محمد الرافعي ، شرح الوجيز ، المحقق: علي معوض – عادل عبد الموجود، بیروت ، دار الكتب العلمية ، ۱۴۱۷ هـ – ۱۹۹۷ م ج ۸ ص ۱۴٫ / وليس من شرط دار الإسلام أن يکون فيها مسلمون بل يکتفى كونها في يد الإمام وإسلامه / 

[5] محمد بن علی شوکانی ، السيل الجرار  ، قاهره  ، جنه احیاء التراث الاسلامی۱۴۳۱ق. ج ۴/۵۷۵  / أن الاعتبار بظهور الكلمة، فإن كانت الأوامر والنواهي في الدار لأهل الإسلام بحيث لا يستطيع من فيها من الكفار أن يتظاهر بكفره إلا لكونه مأذونا له بذلك من أهل الإسلام؛ فهذه دار إسلام، وإن كان الأمر بالعكس فالدار بالعكس

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(3- қисмат)

Аммо ин замин мутаъаллиқ ба аллох аст ва бояд қавонини аллох бар он хокимият ёбанд ва замоники аллох таоло ба хотири хифзи дин аз бахши аз заминиш ба бахши дигари  аз заминиш амр ба хижрат мекунад

«…قَالْوَاْ أَلَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِیهَا …» (نساء/97) 

Дар воқеъ харгуна хаққи моликияти хақиқий ва воқеийи инсон бар заминро аз инсонхо мегирад ва нишон медихадки инсон хеч хаққи бар замин надорад. Инсон мусофири астки бо ” моликияти эътиборий” баъди аз муддати нишастан дар мусофирхонайи бар мусофирхона иддаойи моликияти хақиқий ва воқеий надорад.

Ин ек воқеият астки замин моли аллох таоло аст чунончи аллох таоло мефармояд:

یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِی وَاسِعَةٌ فَإِیَّایَ فَاعْبُدُونِ (نساء/56)‏

Эй бандагони мўъмини ман! Замини ман фаррох аст ва танхо маро ибодат кунид; аммо замоники ” вазъи мовжуд” ро мебинем мутаважжих мешавемки куффор муддаъийи замини аллох хастанд ва мегуянд замини мо ” арзина” ва аллох таоло нез бар асоси хамин ” вазъи мовжуд”ики вужуд дорад мефармояд:

 وَأَوْرَثَکُمْ أَرْضَهُمْ وَدِیَارَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ وَأَرْضاً لَّمْ تَطَؤُوهَا وَکَانَ اللَّهُ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیراً ‏(احزاب/27)

Ва замини онхо ва диёри онхо ва амвол ва дороийи онхо, ва хамчунин заминики харгиз бидон гом нанахода будид, ба чанг шумо андохт. Бегумон худованд бар хар чизи тавоно аст.

Ин моликияти куффор бар заминики аллох таоло ба он ишора мекунад дар воқеъ моликияти торий, оризий ва гузаро аст ва моликият дар асл моли аллох таоло астки аллох таоло онро ба сурати эътиборий дар ихтиёри мўъминин ва муттақин қарор дода аст ва барои мўъминин хамчун мохи дар дарё марзи вужуд надорад. Дар инжо мутаваллид шудан ва сукунати чанд қарнайи куффор дар замин боз боис намешавадки инхо хаққи бар ин замин дошта бошанд чун:

 وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ ‏(انبیاء/105)

Мо алова бар қуръон, дар тамоми кутуби ( анбиёйи пешин) навиштаемки бегумон ( саросари руйи ) заминро бандагони шойистайи мо ба ирс хоханд бурд ( ва онро ба даст хоханд гирифт.).

Моликияти эътиборий даст ба даст мешавад ва аз шахси дигар хам мунтақил мешавад ва дигарон метавонанд онро ба ирс бибаранд, аммо замоники дар ” илми фароиз” масалайи ирс ва мероси шахсий матрах мешавад хар каси мустахаққи мерос бурдан нест балки танхо касони мустахаққи мерос бурдан хастандки тибқи қонуни шариати аллох жузви вараса махсуб шаванд.

Пас аз нигохи аллох таоло хар каси шойистагийи онро надорадки замин ба вай ба ирс бирасад. Ин асли ташриъий аст аммо воқеъ ва ” вазъи мовжуд” бо ин асл татобиқи надорад ва замин бейни муслимин ва куффор тақсим шуда аст ва замин тахти хокимияти хар ек ба усомий чун дорул ислом ва дорул куфр ва дорул муслимин ва доруш ширк ва дарул фосиқин ва ғейрих тақсим шуда аст.

Ин тақсими замин ба ” дарайн” хам амри хатмий аст:

Модомики бояд дини аллох бо хар чохор маъни ва мафхумиш бар замин хокимият кунад ва бартар бошад

« کَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا» (توبه/40)

Бошад ва каламайи ” куфр” бояд паст ва беарзиш ва руба фано бошад.

Ва модомики хаққи ислом астки бар замин рахбарият кунад ва куффор ба ин хокимият пойбанд нестанд ва мусаллахона дар баробари татбиқи қонуни шариати аллох дар замин бо мўъминин сари жанг доранд ва мехоханд аз хокимияти шариати аллох бар замин жиловгирий кунанд.

Бо ин вужуд мўъминин ижоза надорандки хокимияти куффор бар замин ва дорул куфри онхоро ба расмият бишносанд ва онро машруъ бидонанд чун хокимият аз жинси иззат аст ва иззат хам танхо мутаъллиқ ба аллох ва росулиш ва мўъминин аст:

 وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ وَلَٰكِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَا يَعْلَمُونَ»(منافقون/8)

Иззат ва қудрат аз он худо ва фристодайи у ва мўъминин аст, лекин мунофиқин ( инро дарк намекунанд ва ) намедонанд.

(идома дорад………)

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Таърифи дарул ислом ва дарул куфр дар мазохиби мухталифи исломий.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(2- қисмат)

Аллох таоло мефармояд:

 وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا (مائده/17)

Замоники аллох заминро халқ карда ва молики он хам худиш аст ва дар он мутасаррифи таквиний аст

« لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا فِيهِنَّ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ»  (مائده/120)

Хийли табиий астки набояд каси ғейри аз аллох дар замин мутасаррифи ташриъий бошад. Халқ моли аллох аст амр ва хукм хам моли аллох таоло аст.

أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ ۗ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ. (اعراف/54)

Дар нигохи имоми Шофеъий рохимахуллох ин тақсими жахон ба ” дорул ислом” ва ” дорул куфр” ба далили вазиъати астки бар жахони башарий тахмил шуда, бе онки матлуби назари ислом бошад ва ислом ба ин тақсимот рози нест ва машруъ нест аммо вужуд дорад; шариати пайғамбар хотам саллаллоху алайхи васаллам омада астки бар хаммайи инсонхо хокимият кунад чун ин шариат хосияти хаммагоний дорад ва хадафи нахоийи ислом ин астки жомеъайи инсонийро тахти қудрати вохидий дароварад.

Замоники аллох таоло мефармояд:

 « وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِّلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا» (سبأ/ 28)

Ва мефармояд:

« قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا » (اعراف/ 158)

Яъни росулуллох саллаллоху алайхи васаллам барои тамоми инсонхо фристода шуда аст на қовм ва мантақайи хосси.

Ва замоники аллох таоло мефармояд:

 وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَىٰ لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا ۚ (نور/55)

Яъни хокимият бар замин аз он ислом ва мўъминин ба охарин шариати аллох таоло аст.

Ин хадафи нахоий ва ормони ислом аст, аммо то замони расидан ба хадафи нахоий бо умури нохоста ва пеш омадхойи ногахоний ва тахмилий  мувожих мешавемки ба хукми зарурат то замони бардошта шудани онхо бояд вужуди онхоро  бипазирем, хар чанд қабулишон надорем аммо вужуд доранд ва бояд мисли ек офат бардошта шаванд. Мисли дорул куфр.

 Ижоза дихид ин нигариши имоми Шофеъий рохимахуллох ро  бештар баррасий кунем: яхудийхо бар ин бовар будандки даст аллох таоло дар баъзи аз масоил баста аст.

وَقَالَتِ الْیَهُودُ یَدُ اللّهِ مَغْلُولَةٌ (مائده/64)

Секуляристхо нез дар умури ижтимоий ва хукуматий ва ижроийи жомеъа бар хамин асос бархурд мекунанд ва бар ин боварандки дастони аллох таоло дар бисёри аз масоил баста аст ва дар ингуна масоил дар замин болотар аз худишон намебинанд ва худишонро дар масоили хукуматий ва қонунгузорий ва хокимият бар мардум болотар ва бехтар аз аллох таоло медонанд. Ба хамин далил заминро нез моли худишон медонанд хамчунонки фиръавн гуфт:

 قَالَ أَجِئْتَنَا لِتُخْرِجَنَا مِنْ أَرْضِنَا بِسِحْرِكَ يَا مُوسَىٰ (طه/57)

Яъни замин моли онхо аст на моли Мусо ва Мусо хеч хаққи дар ин замин надорад илло хаққи шахривандий ва ин хаққи шахривандий  хам замоники ба у дода мешавадки тобеъи хокимият ва қавонини хоким бар жомеъа бошад ва гарна агар тобеъи қавонини секуляристий ва хокимияти ин секуляристхо ( ё ба забони арабий ин мушрикин) намешавад бояд заминики моли аллох таоло аст ва ин куффор ишғолиш кардандро рахо кунад:

  وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِرُسُلِهِمْ لَنُخْرِجَنَّكُم مِّنْ أَرْضِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا (ابراهیم/13)

Дар ин сурат шуори ватангароий ва миллигароийи секуляристхо ( ё ба забони арабий мушрикин) ки ба унвони ек омили хувият бахши дар баробари хувияти ақидатийи исломий ва басижи мардум жихати жанг бо мужриёни қонуни шариати аллох мовриди истефода қарор мегирад ва матрах мешавад чизи жадиди нест, балки падида ва офати аст бисёр қадимий ва бостоний.

(идома дорад………)