دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

(3-қисм)  

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:

لاَ إِيْمَانَ لِمَنْ لاَ أَمَانَةَ لَهُ، وَلاَ دِيْنَ لِمَنْ لاَ عَهْدَ لَهُ [1]

Омонатга пойбанд бўлмаган кишини иймони комил бўлмайди, ахд ва паймонга пойбанд бўлмаган кишини эса дини комил бўлмайди.  Яъни унга хукумат қудрати хам,исломий қонун ва дастурлар хам  хамрохлик қилмайди ва уни химояламайди,хамда унинг мана бу хокимиятни ,қонунларни баробарида қилган итоати хам ноқис бўлади, у дунёда жазоланишдан хам омонда қолмайди ва яхши қиёматга хам эга бўлмайди ва қиёматда хам омонда қолмайди. Мана бу холатда дин,мана бундай ахдни бузишларга нисбатан ўзини тўрт маъноси ва мафхуми билан келишмайди. Бундан ташқари мўъминлар шаръий узрга эга бўлмасдан туриб бошқалар билан тузилган  паймон ва қарордодларни хатто бир шартини хам буза олмайдилар,чунки 

«المسلمونَ على شروطِهم»[2]

Мана бу холатда шуни айтса бўладики, дорул исломни ва исломий давлатнинг дорул куфрлар ва кофирларнинг жамиятлари билан тузилган ташқи қарордодларида,паймонларида қисқа муддатли,ўрта муддатли хатто узоқ муддатли мақсадларига етиш  ёки даъватни озод холда етказиш ёки қуролли жанг йўлини танламасдан туриб одамларни комил исломга амал қилишлари учун шароитни тайёрласа бўлар экан.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам ақабайи аввалдаги паймонлар билан (байъатун ниса/ чунки унда қуролли жангга қарор қилинмаган эди) ва иккинчи ақабада ( унда жангга,қуролли урушга байъат қилинган) хақиқатда эса бир озгина бўлса хам қуролли жанг қилмасдан туриб мадинадаги мўъминларни иймон келтиришлари орқали дорул исломни,давлатни,исломий хукуматни шаклланиш шароитини мухайё қилдилар, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мадинадаги ансорларга қарата хитоб қилдиларки: бизларни қон ва жонимиз бир-биримизга гаровланган. Сизлар мендан ва мен сизлардан бўламан, сизлар ким билан жанг қилсангизлар мен хам жанг қиламан,ким билан сулх тузсангизлар мен хам сулх тузаман.   ^[3]

Мадинадаги яхудий ,мушрик кофирлар билан дорул исломнинг тузган паймони хам исломий бошқарувни янада мустахкамлади. Мана буни кетидан биз душманларни ажратиш ва аслий душманга диққатни қаратиш йўлида  нижронни насронийлари,ахсоъни мажусийлари ва бошқа мушрик қабилалар билан тузилган паймонларга гувох бўламиз. ^[4]

Хижратни иккинчи йилида росулуллох саллаллоху алайхи васаллам бани замрани секуляристлари билан  паймон тузадилар, бу паймон учун муддат таъйин қилинмайди, яъни агарда улар ўртадаги паймонни бузмас эканлар, уларни паймонлари доимий бўлади “денгизда садаф бўлгунига қадар”  ёки ана ўша иккинчи йилда бани мадлажни секуляристлари билан бирга тажовуз қилмаслик бўйича паймон тузилади. Мана бу дастадаги паймонларни натижасида бу диёрларга даъват жангсиз кириб боради, агар бу диёрдаги хар қандай киши мусулмон бўладиган бўлса, тўлиқ хавфсизлик остида исломни хаммасига амал қила олади, буни оқибатида кофирларни сафи хам ажралади ва аслий душман хам таназзулга юз тутади.

Хижратни олтинчи йилида хам дорул ислом ва исломий давлатдаги  изтирорий,зурурат холати сабабли худайбия паймони бўйича музокара  содир бўлди. Шуни билишимиз лозимки музокара яъни бир қарорга келишиш бўйича тортишиш ва қарши томонни кўндиришдир,олди-берди дипломатикаси  имтиёз олиш ва имтиёз беришга асосланган бўлиб унда қуйидагиларга қарор қилинди:

(давоми бор…..)

ادامه خواندن Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

(3-قیسم)

رسول الله صلی الله علیه وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:  لاَ إِيْمَانَ لِمَنْ لاَ أَمَانَةَ لَهُ، وَلاَ دِيْنَ لِمَنْ لاَ عَهْدَ لَهُ [1] آمانَتگه پایبَند بوُلمَگن کِیشِینِی اِیمانِی کامِل بُولمَیدِی، عَهد وَ پَیمانگه پایبَند بوُلمَگن کِیشِینِی اِیسَه دِینِی کامِل بُولمَیدِی. یَعنِی اوُنگه حُکوُمَت قُدرَتِی هَم، اِسلامِی قانوُن وَ دَستوُرلَر هَم هَمراهلِیک قِیلمَیدِی وَ اوُنِی حِمایَه لَمَیدِی، هَمدَه اوُنِینگ مَنَه بُو حاکِمِیَتنِی، قانوُنلَرِینِی بَرابَرِیدَه قِیلگن اِطاعَتِی هَم ناقِص بوُلَدِی،اوُ دُنیادَه جَزالَنِیشدَن هَم آماندَه قالمَیدِی وَ یَحشِی قِیامَتگه هَم اِیگه بوُلمَیدِی وَ قِیامَتدَه هَم آماندَه قالمَیدِی. مَنَه بُو حالَتدَه دِین، مَنَه بوُندَی عَهدنِی بوُزِیشلَرگه نِسبَتاً اوُزِینِی توُرت مَعناسِی وَ مَفهُومِی بِیلَن کِیلِیشمَیدِی. بوُندَن تَشقَرِی مُؤمِنلَر شَرعِی عُذرگه اِیگه بوُلمَسدَن توُرِیب باشقَه لَر بِیلَن توُزِیلگن پَیمان وَ قَراردادلَرنِی حَتّی بِیر شَرطِینِی هَم بوُزَه آلمَیدِیلَر، چوُنکِی  «المسلمونَ على شروطِهم»[2]

مَنَه بُو حالَتدَه شوُنِی اَیتسَه بُولَدِیکِی، دارُ الاِسلامنِی وَ اِسلامنِی دَولَتنِینگ دارُ الکُفرلَر وَ کافِرلَرنِینگ جَمِیعیَتلَرِی بِیلَن توُزِیلگن تَشقِی قَراردادلَرِیدَه، پَیمانلَرِیدَه قِیسقَه مُددَتلِی، اوُرتَه مُددَتلِی حَتّی اوُزاق مُددَتلِی مَقصَدلَرِیگه یِیتِیش یاکِی دَعوَتنِی آزاد حالدَه یِیتکَزِیش یاکِی قوُراللِی جَنگ یوُلِینِی تَنلَمَسدَن توُرِیب آدَملَرنِی کامِل اِسلامگه عَمَل قِیلِیشلَرِی اوُچُون شَرائِطنِی تَیّارلَسَه بوُلَر اِیکَن.

رسول الله صلی الله علیه وسلم عَقَبَه یِی اَوَّلدَگِی پَیمانلَر بِیلَن (بَیعَتُ النِّساء / چُونکِی اوُندَه قوُراللِی جَنگگه قَرار قِیلِینمَگن اِیدِی) وَ اِیککِینچِی عَقَبَه دَه ( اوُندَه جَنگگه، قوُراللِی اوُرُوشگه بَیعَت قِیلِینگن) حَقِیقَتدَه اِیسَه بِیر آزگِینَه بُولسَه هَم قوُراللِی جَنگ قِیلمَسدَن توُرِیب مَدِینَه دَگِی مُؤمِنلَرنِی اِیمان کِیلتِیرِیشلَرِی آرقَلِی دارُ الاِسلامنِی، دَولَتنِی، اِسلامِی حُکوُمَتنِی شَکللَنِیش شَرائِطِینِی مُهَیّا قِیلَدِیلَر، رَسُول الله صلی الله علیه وسلم مَدِینَه دَگِی اَنصارلَرگه قَرَتَه  خِطاب قِیلَدِیلَرکِی: بِیزلَرنِی قان وَ جانِیمِیز بِیر- بِیرِیمِیزگه گراولَنگن. سِیزلَر مِیندَن وَ مِین سِیزلَردَن بوُلَمَن، سِیزلَر کِیم بِیلَن جَنگ قِیلسَنگِیزلَر مِین هَم جَنگ قِیلَمَن، کِیم بِیلَن صُلح توُزسَنگِیزلَر مِین هَم صُلح توُزَمَن. ^[3]

 مَدِینَه دَگِی یَهُودِی، مُشرِک کافِرلَر بِیلَن دارُ الاِسلامنِینگ توُزگن پَیمانِی هَم اِسلامِی باشقَه رُونِی یَنَدَه مُستَحکَملَدِی. مَنَه بوُنِی کِیتِیدَن بِیز دُشمَنلَرنِی اَجرَتِیش  وَ اَصلِی دُشمَنگه دِققَتنِی قَرَتِیش یُولِیدَه نِجراننِی نَصرانِیلَرِی، اَحساءنِی مَجُوسِیلَرِی وَ باشقَه مُشرِک قَبِیلَه لَر بِیلَن توُزِیلگن پَیمانلَرگه گوُواه بُولَمِیز. ^[4]

 هِجرَتنِی اِیککِینچِی یِیلِیدَه رَسُول اَلله صلی الله علیه وسلم بَنِی ضَمرَه نِی سِکوُلارِیستلَرِی بِیلَن پَیمان توُزَدِیلَر، بُو پَیمان اوُچُون مُددَت تَعیِین قِیلِینمَیدِی، یَعنِی اَگردَه اوُلَر اوُرتَدَگِی پَیماننِی بوُزمَس اِیکَنلَر، اوُلَرنِی پَیمانلَرِی دائِمِی بُولَدِی “دِینگِیزدَه صَدَف بوُلگوُنِیگه قَدَر” یاکِی اَنَه اوُشَه اِیککِینچِی یِیلدَه بَنِی مَدلَجنِی سِکوُلارِیستلَرِی بِیلَن بِیرگه تَجاوُز قِیلمَسلِیک بُویِیچَه پَیمان توُزِیلَدِی. مَنَه بُو دَستَه دَگِی پَیمانلَرنِی نَتِیجَه سِیدَه بُو دِیارلَرگه دَعوَت جَنگسِیز کِیرِیب بارَدِی، اَگر بُو دِیاردَگِی هَر قَندَی کِیشِی مُسُلمان بوُلَدِیگن بُولسَه، توُلِیق حَوفسِیزلِیک آستِیدَه اِسلامنِی هَمَّه سِیگه عَمَل قِیلَه آلَدِی، بوُنِی عاقِبَتِیدَه کافِرلَرنِی صَفِی هَم اَجرَلَدِی وَ اَصلِی دُشمَن هَم تَنَزُّلگه یوُز توُتَدِی.

 هِجرَتنِی آلتِینچِی یِیلِیدَه هَم دارُ الاِسلام وَ اِسلامِی دَولَتدَگِی اِضطِرارِی، ضَرُورَت حالَتِی سَبَبلِی حُدَیبِیَه پَیمانِی بُویِیچَه مُذاکَرَه صادِر بُولَدِی. شوُنِی بِیلِیشِیمِیز لازِمکِی مُذاکَرَه  یَعنِی بِیر قَرارگه کِیلِیشِیش بُویِیچَه تارتِیشِیش وَ قَرشِی تاماننِی کوُندِیرِیشدِیر، آلدِی- بِیردِی دِپلامَه تِیکَه سِی اِیمتِیاز آلِیش وَ اِمتِیاز بِیرِیشگه اَساسلَنگن بُولِیب اوُندَه قوُیِیدَگِیلَرگه قَرار قِیلِینَدِی:

(دوامی بار…..)

ادامه خواندن اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

اصل رعايت احترام متقابل و نزاکت بين المللي (بخش ۱۵

(3-قسمت) .

رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز می فرماید : لاَ إِيْمَانَ لِمَنْ لاَ أَمَانَةَ لَهُ، وَلاَ دِيْنَ لِمَنْ لاَ عَهْدَ لَهُ ^[۵] کسی که پایبند به امانت نیست ایمان کامل ندارد و کسی که پایبند به عهد و پیمان نیست دین کامل ندارد.  یعنی نه قدرت حکومتی با او همراه است و نه قانون و برنامه ی اسلامی از او حمایتی می کند و اطاعت او هم از چنین حاکمیت و قانونی ناقص است و از مجازات در دنیا هم در امان نیست و قیامت خوبی هم ندارد و از مجازات در قیامت هم در امان نیست. در این صورت دین با چنین عهد شکنی با آن چهار معنی و مفهومش سازگار نیست.  علاوه بر این مومنین نمی توانند بدون داشتن عذر شرعی حتی یکی از شروط پیمانها و قراردادهای خود با دیگران را بشکنند چون « المسلمونَ على شروطِهم»^[۶]

در این صورت می توان گفت در روابط خارجی قراردادها و پیمانهائی که دارالاسلام و دولت اسلامی با دارالکفرها و جوامع کفار می بندد می توانند زمینه های توافق بر رسیدن به اهداف کوتاه مدت، میان مدت و حتی بلند مدت دولت اسلامی و یا رساندن آزادانه ی دعوت و عمل به اسلام کامل به مردم بدون انتخاب گزینه ی جنگ مسلحانه را فراهم کنند.

رسول الله صلی الله علیه وسلم با پیمانهای عقبه ی اول (بیعت النساء / چون قراری بر جنگ مسلحانه نبود) و عقبه ی دوم (بیعت بر قتال و جنگ مسلحانه) در واقع بدون کوچکترین جنگ مسلحانه ای زمینه ی های شکل گیری دارالاسلام و دولت و حکومت اسلامی را با ایمان آوردن مومنین مدینه فراهم کرد که رسول الله صلی الله علیه و سلم خطاب به انصار مدینه فرمود: خون و جان ما در گرو یکدیگر است. شما از من و من از شمایم با هر که جنگ کنید، می جنگم و با هر که صلح کنید، صلح می کنم.^[۷]

پیمان مدینه با کفار یهودی و مشرک دارالاسلام نیز این تحاکم اسلامی را استحکام بخشید. به دنبال این ما شاهد پیمان با نصرانی های نجران و مجوس الاحساء و سایر قبایل مشرک جهت تجریه ی دشمنان و تمرکز بر دشمن اصلی هستیم .^[۸]

در سال دوم هجری رسول الله صلی الله علیه وسلم با  سکولاریستهای بنی ضمره پیمانی می بندد که تاریخی برای آن تعیین نمی شود، یعنی مادام که عهد شکنی نکرده اند پیمان آنها همیشگی است «تا در دیا صدفی هست»  و یا در همان سال دوم هجری پیمان عدم تجاوز با سکولاریستهای بنی مدلج بسته می شود. در پی این دسته از پیمانها هم دعوت بدون جنگ وارد این سرزمینها می شود و هر کسی از مردمان این سرزمینها مسلمان شود می تواند به تمام اسلام در کمال امنیت عمل کند و هم صف کفار تجزیه می شود و هم اینکه دشمن اصلی در انزوا قرار داده می شود.

در سال ششم هجری هم به دلیل حالت اضطرار و ضرورت دارالاسلام و دولت اسلامی ضمن مذاکراتی پیمان حدیبیه اتفاق افتاد. باید بدانیم که مذاکره یعنی چانه زنی و متقاعد کردن طرف مقابل، حالا در این دیپلماسی که بر اساس بده بستان و گرفتن امتیاز و دادن امتیاز بنا شده است قرار بر این شد که: 

(ادامه دارد….)

Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

(2-қисм)

Ўзаро рафтордаги асл.

Ўзаро хурмат қилиш аслини ёнида бизлар ўзаро рафтордаги асл номи остидаги бошқа бир аслни хам кўрамиз.

Яъни агар халқаро алоқаларда ўзаро хурмат қилишни асли ва элчиларни хавфсизлиги қабул қилинган нарса бўлгач, мана шу тартибда  исломий вакилларни ва элчиларни хибсга олиш,дорул исломни фуқароларини хибсга олишдаги ўзаро рафторларни асли бўйича исломий хуқуқлар ва мўъминларни рафтори қабул қилинган иш хисобланади. Яъни агар дорул куфр дорул исломни аъзоларидан бирига нисбатан манфий, ёмон  қадам қўядиган бўлса, аллохни шариатидаги чегаралар бўйича томоннинг рафторига муносиб жавоб қайтаришлик дорул исломни хаққи бўлади.

  وَجَزَٰٓؤُاْ سَيِّئَةٍۢ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا (شوری/40)

(хар қандай) ёмонликнинг жазоси худди ўзига ўхшаган ёмонликдир ( яъни хар бир ёмонликнинг ўзига яраша жазоси бордир).

Ўзаро рафторларни аслининг бошқа бир қирраси, росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг ва дорул исломни масъулларининг мўъминларни хаққига яхшилик қилган дорул куфрдаги кофирларга нисбатан муомалада , хатто агар мана бу кофирлар секуляр ва мушрик жангчи бўлган бўлса ва жанг майдонларида мусулмонларга қарши урушган бўлса хам, қадрлаш ва ўтган яхшиликларини хисобга олиш сифатидир. Мутъам ибни Адий росулуллох саллаллоху алайхи васаллам тоифдан қайтган пайтларида, у кишига панох берган мушрик эди, у Абул Бахтарий ибни Хишом хам  бошқалар  билан бирга Аби Толиб дарасидаги ижтимоъий,иқтисодий золимона мухосарани синдириш бўйича фаол хисса қўшишган.

Абул Бахтарий бадр жангида мусулмонларга қарши жангда қатнашади, аммо росулуллох саллаллоху алайхи васаллам уни Аби Толиб дарасида мусулмонларни иқтисодий мухосараси даврида  қилган хизматлари сабабли, агар асирга тушиб қолса хеч ким унга зарар етказмасин,деб буюрган эдилар. Ёки у киши худайбия воқеасида хам қурбонлик қилинган гўштларни анбиёларни таълимларидан бўлган яхши сифатларга эга кофирларга хам жўнатар эдилар, мана шу шаклда кофир шахсни кўз-қарашига шундай таъсир ўтказар эдиларки, мана бу кофир шахс айтадики: мана буларни йўлига тўсқинлик қилишим яхши иш эмас ( уларни хажларига монеълик қилмаганим яхшироқ).  Мана бу холатда, дорул куфрда босқинчиликка, мусулмонларни қатлиом бўлишига ва мусулмонларни манбаъларини талон-тарож қилишга қарши бўлган  кишилар бўлиши мумкин…..Шубхасиз мана бундай шахсларнинг, ташкилотларнинг қилган яхшиликларига дорул исломни масъуллари хам яхшилик билан жавоб қайтаришади.   ^[1]

Ахдга вафо қилиш асли ва қарордодларни,паймонларни хурмат қилиш.

Аллох таоло мўъминларга хитоб қилиб мархамат қиладики:

 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ …  (مائده /1)

Эй мўъминлар, ақдларга (ўзаро келишилган битимларга) вафо қилингиз! ……

Мўъминлар хам ақд тузган пайтларида аллох таолони дастури билан ўзларини ахдларига,паймонларига вафо қилишади:

الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا …(بقره/177)

Ахдлашганларида ахдларига вафо қилгувчилар…

 ‏الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ‏ .( رعد/20)

(бу оятлардан) фақат аллохга берган ахдларига вафо қиладиган ва мийсоқ ваъдаларини бузмайдиган ақл эгаларигина эслатма олурлар.

Мўъминларнинг ички ва ташқи алоқаларида ахд ва паймонга вафо қилиш асли,узоқ муддатли стратегик усулларни энг мухими бўлиб,  фақат у бошқалар томонидан бузилган пайтда ёки бошқаларнинг  паймонни бузишидан қўрқилган пайтда:

  « ‏وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ‏(انفال/58)

Ва ёки майдонга асли нафий сабил келса синдирилади, бўлмасам мўъминлар хеч қачон паймонни бузишмайди ,чунки мана бу паймонлар ва ахдларни баробарида аллохни,аллохнинг бандаларини, ўзларини қиёматларини олдида  масъул бўлишади:

 وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا .( اسراء/34)

Ахдга вафо қилинглар. Зеро,ахд-паймон (қиёмат кунида) масъул бўлинадиган ишдир.

(давоми бор…..)

ادامه خواندن Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

(2-قسمت)

اوُزَرا رَفتاردَگِی اَصل.

اوُزَرا حُرمَت قِیلِیش اَصلِینِی یانِیدَه بِیزلَر اوُزَرا رَفتاردَگِی اَصل نامِی آستِیدَگِی باشقَه بِیر اَصلنِی هَم کوُرَمِیز.

یَعنِی اَگر حَلقَرا عَلاقَه لَردَه اوُزَرا حُرمَت قِیلِیشنِی اَصلِی وَ اِیلچِیلَرنِی حَوفسِیزلِیگِی قَبوُل قِیلِینگن نَرسَه بوُلگچ، مَنَه شوُ تَرتِیبدَه اِسلامِی وَکِیللَرنِی وَ اِیلچِیلَرنِی حِبسگه آلِیش، دارُ الاِسلامنِی فُقَرالَرِینِی حِبسگه آلِیشدَگِی اوُزَرا رَفتارلَرنِی اَصلِی بُویِیچَه اِسلامِی حُقوُقلَر وَ مُؤمِنلَرنِی رَفتارِی قَبوُل قِیلِینگن اِیش حِسابلَنَدِی. یَعنِی اَگر دارُ الکُفر دارُ الاِسلامنِی اَعضالَرِیدَن بِیرِیگه نِسبَتاً مَنفِی، یامان قَدَم قوُیَه دِیگن بوُلسَه، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی چِیگرَه لَر بُویِیچَه تاماننِی رَفتارِیگه مُناسِب جَواب قَیتَرِیشلِیک دارُ الاِسلامنِی حَققِی بُولَدِی.     وَجَزَٰٓؤُاْ سَيِّئَةٍۢ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا (شوری/40) ( هَر قَندَی ) یامانلِیکنِینگ جَزاسِی حُوددِی اوُزِیگه اوُحشَگن یامانلِیکدِیر( یَعنِی هَر بِیر یامانلِیکنِینگ اوُزِیگه یَرَشَه جَزاسِی باردِیر.)

اوُزَرا رَفتارلَرنِی اَصلِینِی باشقَه بِیر قِررَه سِی،رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلّمنِینگ وَ دارُ الاِسلامنِی مَسؤُللَرِینِینگ مُؤمِنلَرنِی حَققِیگه یَحشِیلِیک قِیلگن دارُ الکُفردَگِی کافِرلَرگه نِسبَتاً مُعامَلَه دَه، حَتّی اَگر مَنَه بُو کافِرلَر سِکوُلار وَ مُشرِک جَنگچِی بُولگن بُولسَه وَ جَنگ مَیدانلَرِیدَه مُسُلمانلَرگه قَرشِی اوُرُوشگن بوُلسَه هَم، قَدرلَش وَ اوُتگن یَحشِیلِیکلَرِینِی حِسابگه آلِیش صِیفَتِیدِیر. مُطعَم اِبنِ عَدِی رسول الله صلی الله  علیه وسلم طائِفدَن قَیتگن پَیتلَرِیدَه، اوُ کِیشِیگه پَناه بِیرگن مُشرِک اِیدِی، اوُ اَبُو البَختَرِی اِبنِ هِشام هَم باشقَه لَر بِیلَن بِیرگه اَبِی طالِب دَرَه سِیدَگِی اِجتِمائِی، اِقتِصادِی ظالِمانَه مُخاصَرَه نِی سِیندِیرِیش بُویِیچَه فَعال حِصصَه قوُشِیشگن.

اَبُو البَختَرِی بَدر جَنگِیدَه مُسُلمانلَرگه قَرشِی جَنگدَه قَتنَشَدِی، اَمّا رَسُول الله صلی الله علیه وسلم اوُنِی اَبِی طالِب دَرَه سِیدَه مُسُلمانلَرنِی اِقتِصادِی مُخاصَرَه سِی دَورِیدَه قِیلگن حِذمَتلَرِی سَبَبلِی، اَگر اَسِیرگه توُشِیب قالسَه هِیچ کِیم اوُنگه ضَرَر یِیتکَزمَسِین، دِیب بُویُورگن اِیدِیلَر. یاکِی اوُ کِیشِی حُدَیبِیَه واقِیعَه سِیدَه هَم قُربانلِیک قِیلِینگن گوُشتلَرنِی اَنبِیالَرنِی تَعالِیملَرِیدَن بوُلگن یَحشِی صِیفَتلَرگه اِیگه کافِرلَرگه هَم جُونَتَر اِیدِیلَر، مَنَه شُو شَکلدَه کافِر شَخصنِی  کوُز- قَرَشِیگه شوُندَی تَأثِیر اوُتکَزَر اِیدِیلَرکِی، مَنَه بُو کافِر شَخص اَیتَدِیکِی: مَنَه بوُلَرنِی یوُلِیگه توُسقِینلِیک قِیلِیشِیم یَحشِی اِیش اِیمَس ( اوُلَرنِی حَجلَرِیگه مانِعلِیک قِیلمَگنِیم یَحشِیراق).مَنَه بوُحالَتدَه، دارُ الکُفردَه باسقِینچِیلِیککَه، مُسُلمانلَرنِی قَتلِی عام بوُلِیشِیگه وَ مُسُلمانلَرنِی مَنبَعلَرِینِی تَلان- تَراج قِیلِیشگه قَرشِی بُولگن کِیشِیلَر بوُلِیشِی مُومکِین……. شُبهَه سِیز مَنَه بُوندَی شَخصلَرنِینگ، تَشکِلاتلَرنِینگ قِیلگن یَحشِیلِیکلَرِیگه دارُالاِسلامنِی مَسؤُللَرِی هَم یَحشِیلِیک بِیلَن جَواب قَیتَرِیشَدِی .^[1]

عَهدگه وَفا قِیلِیش اَصلِی وَ قَراردادلَرنِی، پَیمانلَرنِی حُرمَت قِیلِیش.

 اَلله تَعالَی مُؤمِنلَرگه خِطاب قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:  يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ …  (مائده /1) اِی مُؤمِنلَر، عَقدلَرگه ( اوُزَرا کِیلِیشِیلگن بِیتِیملَرگه) وَفا قِیلِینگِیز!…….

مُؤمِنلَر هَم عَقد توُزگن پَیتلَرِیدَه اَلله تَعالَینِی دَستوُرِی بِیلَن اوُزلَرِینِی عَهدلَرِیگه، پَیمانلَرِیگه وَفا قِیلِیشَدِی:  الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا …(بقره/177) عَهدلَشگنلَرِیدَه عَهدلَرِیگه وَفا قِیلگوُچِیلَر….. ‏الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ‏ .( رعد/20) ( بُو آیَتلَردَن) فَقَط اَلله گه بِیرگن عَهدلَرِیگه وَفا قِیلَدِیگن وَ مِیساق وَعدَه لَرِینِی بوُزمَیدِیگن عَقل اِیگه لَرِیگِینَه اِیسلَتمَه آلوُرلَر.

مُؤمِنلَرنِینگ اِیچکِی وَ تَشقِی عَلاقَه لَردَه عَهد وَ پَیمانگه وَفا قِیلِیش اَصلِی، اوُزاق مُددَتلِی ستراتِیگِیک اوُصُوللَرنِی اِینگ مُهِمِی بوُلِیب، فَقَط اوُ باشقَه لَر تامانِیدَن بوُزِیلگن پَیتدَه یاکِی باشقَه لَرنِینگ پَیماننِی بوُزِیشِیدَن قوُرقِیلگن پَیتدَه:   « ‏وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ‏(انفال/58) وَ یاکِی مَیدانگه اَصلِی نَفِی سَبِیل کِیلسَه سِیندِیرِیلَدِی، بُولمَسَم مُؤمِنلَر هِیچ قَچان پَیماننِی بوُزِیشمَیدِی، چوُنکِی مَنَه بُو پَیمانلَر وَ عَهدلَرنِی بَرابَرِیدَه اَلله نِی، اَلله نِینگ بَندَه لَرِینِی، اوُزلَرِینِی قِیامَتلَرِینِی آلدِیدَه مَسؤُل بوُلِیشَدِی:  وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا .( اسراء/34) عَهدگه وَفا قِیلِینگلَر. زِیرا،عَهد- پَیمان ( قِیامَت کوُنِیدَه) مَسؤُل بوُلِینَدِیگن اِیشدِیر.

(دوامی بار…..)

ادامه خواندن اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

اصل رعايت احترام متقابل و نزاکت بين المللي (بخش ۱۵

(1-قسمت)

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى: إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْت»^[۱] آنچه را مردم از سخنان پيامبران پیشین درک نموده اند اينست که هرگاه حيا نداشته باشی (شرم و حیا نکردی) هر کاری را که می خواهی انجام بده.

به دلیل همین حیاء بود که ابوسفیان در دربار روم بر علیه رسول الله صلی الله علیه وسلم دروغ نمی گوید^[۲] در این صورت صفات پسندیده ای در اخلاق و رفتار ملل وجود دارد که از پس مانده های تعالیم انبیاء بوده است و فطرتهای سالم به چنین اخلاقیات و رفتارهائی پاسخ مثبت داده اند و اینکه مسلمین هم به این اخلاقیات و رفتارها پایبند باشند که آخرین شریعت الله هم بر این رفتارها مهر تائید گذاشته امر تازه و عجیبی نیست چون در اساس ما به تمام انبیاء و پس مانده ی تعالیم آنها که مورد تائید آخرین شریعت الله است ایمان داریم و بین هیچ یک فرقی قائل نیستیم: آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ فرستاده ( خدا ، محمّد ) معتقد است بدانچه از سوی پروردگارش بر او نازل شده است و مؤمنان ( نیز ) بدان باور دارند . كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ همگی به خدا و فرشتگان او و کتابهای وی و پیغمبرانش ایمان داشته ( و می‌گویند:) میان هیچ یک از پیغمبران او فرق نمی‌گذاریم. وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (بقره/۲۸۵) و می‌گویند:  ( اوامر و نواهی ربّانی را توسّط محمّد) شنیدیم و اطاعت کردیم . پروردگارا ! آمرزش تو را خواهانیم ، و بازگشت به سوی تو است .‏

در این اخلاق عمومی ما شاهد اخلاقیاتی در شکل حکومتی و روابط بین الملل هستیم که باز مورد تائید آخرین شریعت الله بوده و بسیاری از ملل دیگر هم به این رفتارها و اخلاقیات پایبند هستند. یکی از این رفتارها اصل رعايت احترام متقابل و نزاکت در روابط بين الملل است.

رسول الله صلی الله علیه وسلم در برخورد با سفرا و نمایندگان همه ی ملل با مروت و احترام برخورد می کرد. بدتر از مرتدین وجود ندارند، اما رسول الله صلی الله علیه وسلم باز با سفیر مسیلمه ی کذاب کوچکترین بی احترامی نشان نمی دهد و طبق رسوم آن زمان سفیر این مرتد را می پذیرد و در کمال امنیت او را روانه می کند و درمقام توصيه در برخورد با سفرا و نمایندگان ملل غیر مسلمان، به اصحاب خود در اين مهم مي فرمود:«پس ازمن نيز بدين گونه عمل کنيد»^[۳]

در این صورت اصل رعایت احترام و نزاکت بین المللی که از پس مانده های تعالیم انبیاء گذشته در میان ملل مختلف بوده و مخالفتی هم با آخرین شریعت اسلام ندارد یکی از همان مواردی است که در دیپلماسی رسول الله صلی الله علیه وسلم و ادامه دهندگان منهجش به عنوان یک اصل در برخورد با دارالکفرها به آن اهمیت داده شده است

(2-قسمت)  .

اصل رفتار متقابل

در کنار اصل احترام متقابل ما شاهد اصل دیگری تحت عنوان اصل رفتار متقابل هستیم .

یعنی اگر مصونیت سفیران و احترام متقابل اصل پذیرفته شده ای در روابط بین الملل است به همین ترتیب اصل رفتار متقابل در مورد توقیف نمایندگان و سفرای اسلامی و شهروندان دارالاسلام نیز امری پذیرفته شده در حقوق اسلامی و رفتار مومنین بوده است .  یعنی اگر دارالکفر اقدامی منفی و سیئه ای در برابر یکی از اعضای دارالسلام انجام داد حق دارالاسلام است که در محدوده ی شریعت الله مقابله به مثل کند و رفتاری متقابل داشته باشد . وَجَزَٰٓؤُاْ سَيِّئَةٍۢ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا (شوری/۴۰) جزاء هر بدی ، جزائی همانند آن است .

جانب دیگر در اصل رفتار متقابل قدرشناسی و باصفت بودن رسول الله صلی الله علیه وسلم و مسئولین دارالاسلام در برخورد با کفار دارالکفر است که در حق مومنین نیکی کرده اند حتی اگر این کفار، محاربان سکولار و مشرکی باشند که در میدانهای جنگ بر علیه مسلمین به سر برند.   مُطعَم بن عَدّی مشرکی بود که به رسول الله صلی الله علیه وسلم در هنگام بازگشت از طائف پناه داده بود و به همراه ابوالبَخْتَری بن‌هشام و دیگران در شکسته شدن پیمان ظالمانه ی محاصره ی اقتصادی و اجتماعی شعبت ابی طالب سهم فعالی داشت. 

ابوالبَخْتَری در غزوه ی بدر بر علیه مسلمین می جنگید اما رسول الله صلی الله علیه وسلم دستور داد به دلیل خدماتش در دوران محاصرة اقتصادی مسلمانان در شِعب ابی طالب در صورت اسارت کسی به او آسیبی نرساند. یا در قضیه ی حدیبیه گوشتهای قربانی را برای کسی از کفار می فرستد که دارای صفات نیکوئی از تعالیم به جای مانده از انبیاء گذشته بود و به این شکل چنان تاثیری در نگرش این شخص کافر می گذارد که این شخص کافر می گوید: فكر نمی­­كنم كه خوب باشد جلوی آنان را بگیریم (بهتر است كه مانع حج ایشان نشویم .)^[۴]  در این صورت ممکن است در دارالکفرها کسانی باشند که مخالف اشغالگری و قتل عام مسلمین و مخالف تاراج منابع مسلمین و مخالف محاصره ی اقتصادی مسلمین و … باشند . بدون شک این افراد و نهادی مردمی نزد مسئولین دارالاسلام نیکی های آنها با نیکی پاسخ داده خواهد شد.

اصل وفاي به عهد و احترام به قراردادها و پيمان ها

 الله تعالی با مخاطب قرار دادن مومنین می فرماید: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ …  (مائده /۱) اي مؤمنان ! به پيمانها و قراردادها وفا كنيد . مومنین هم به دستور الله تعالی زمانی که عهدی می بندند وفاکنندگان به عهد و پیمان خود هستند : الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا …(بقره/۱۷۷) وفاكنندگان به پيمان خود بوده هنگامي كه پيمان بندند. ‏الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلَا يَنْقُضُونَ الْمِيثَاقَ‏ .( رعد/۲۰) ‏ آن كساني كه به عهد خدا وفا مي‌كنند ، و پيمان را نمي‌شكنند .

اصل وفای به عهد و پیمان در روابط داخلی و خارجی مومنین یکی از مهمترین اصول راهبردی و بلند مدتی است که تنها در صورت نقض آن توسط دیگران و یا ترس از پیمان شکنی دیگران: « ‏وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ ‏(انفال/۵۸)  و یا به میدان آمدن اصل نفی سبیل شکسته می شود و گرنه مومنین هرگز پیمان شکنی نمی کنند چون در برابر این پیمانها و عهدها در برابر الله و دین الله و بندگان الله و قیامت خود مسول هستند: وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْئُولًا .( اسراء/۳۴) و به عهد و پيمان وفا كنيد ، چرا كه از عهد و پيمان پرسيده مي‌شود (ادامه دارد…..)

Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

(1-қисм)

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:

«إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى: إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْت»[1]

“Одамлар олдинги пайғамбарларни сўзларидан дарк қилишган нарса шуки: хаё қилмайдиган бўлсанг (уялмасанг) кўнглинг хохлаган ишни қилавер.”

Мана шу хаё сабабли Абу Суфён румни салтанатида росулуллох саллаллоху алайхи васалламга қарши ёлғон гапирмайди, шундай экан миллатларни ўртасида анбиёларни таълимларини қолдиқларидан  хисобланган ахлоқ ва рафторлардаги яхши сифатлар мавжуд, соғлом фитратлар мана бу ахлоқларга,рафторга мусбат жавоб беришади, энди агар мусулмонлар хам мана бу ахлоқларни,рафторларни махкам ушлашса охирги шариат хам бу ахлоқларни,рафторларни тасдиқлаб мухр босган, бу янги ёки ажабланадиган иш эмас,чунки бизлар барча анбиёларга ва улардан қолган таълимларни аллохни охирги шариати тасдиқлаганига иймон келтирамиз ва уларни ўртасига фарқ қўймаймиз:    

آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ  كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (بقره/285)

Пайғамбар ўзига парвардигори томонидан нозил қилинган нарсага иймон келтирди ва мўъминлар (хам иймон келтирдилар). Аллохга,фаришталарига, китобларига ва пайғамбарларига иймон келтирган хар бир киши (айтди): “Унинг пайғамбаридан бирон кишини ажратиб қўймаймиз”. Ва “эшитдик ва итоат этдик. Парвардигоро, гунохларимизни мағфират қилишингни сўраймиз. Ва фақат ўзингга қайтажакмиз”,дедилар.

Мана бу умумий ахлоқларни орасида бизлар хукумат ва халқаро алоқалар шаклидаги аллохни охирги шариати тасдиқлаган ва жуда кўп миллатлар хам мана бу рафторлар ва ахлоқларга пойбанд бўлган  ахлоқларни кўрамиз. Мана бу рафторларни бири халқаро алоқалардаги ўзаро хурматни,назокатни риоя қилишдаги аслдир.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам барча миллатларни элчиларига,намояндаларига нисбатан мурувват, хурмат билан муносабатда бўлар эдилар. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хатто мусайламайи каззобни элчиларига хам заррача бўлсин хурматсизлик қилмайдилар ва ўша замонни расм-русуми,одати бўйича муртадларни элчисини қабул қиладилар ва тўлиқ хавфсизлик остида жўнатиб юборадилар, ғайри мусулмон бўлган миллатларни элчилари,намояндалари билан муносабатда бўлган пайтда ўзларини асхобларига мана бу мухим иш бўйича мархамат қилганларки: “мендан кейин хам мана шундай амал қилинглар.”     ^[2]

Мана бу холатда, халқаро ўзаро хурматни,назокатни риоя қилишдаги асл хам анбиёлардан қолган хилма-хил миллатларни ўртасидаги  таълимлардан хисобланади ва исломни охирги шариатида унга қарши хеч қандай мухолифат йўқ, мана бу росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг ва у кишини йўлини давом эттирувчиларининг дипломатикасида  дорул куфрлар билан муомала қилишдаги асл сифатида ахамият берилган нарсадир.(давоми бор….)

ادامه خواندن Ўзаро халқаро хурматни ва назокатни риоя қилишни асли ( 15 бўлим)

اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

(1-قسمت)

رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:  «إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى: إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْت»[1] “آدَملَر آلدِینگِی پَیغَمبَرلَرنِی سوُزلَرِیدَن دَرک قِیلِیشگن نَرسَه شوُکِی: حَیا قِیلمَیدِیگن بوُلسَنگ ( اوُیلَمَسَنگ) کوُنگلِینگ هاحلَگن اِیشنِی قِیلَوِیر.”

مَنَه شُو حَیا سَبَبلِی اَبُو سُفیان رُومنِی سَلطَنَتِیدَه رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم گه قَرشِی یالغان گپِیرمَیدِی، شوُندَی اِیکَن مِللَتلَرنِی اوُرتَسِیدَه اَنبِیالَرنِی تَعلِیملَرِینِی قالدِیقلَرِیدَن حِسابلَنگن اَخلاق وَ رَفتارلَردَگِی یَحشِی صِیفَتلَر مَوجُود، ساغلام فِطرَتلَر مَنَه بُو اَخلاقلَرگه، رَفتارگه مُثبَت جَواب بِیرِیشَدِی، اِیندِی اَگر مُسُلمانلَر هَم مَنَه بُو اَخلاقلَرنِی،رَفتارلَرنِی مَحکَم اوُشلَشسَه آخِیرگِی شَرِیعَت هَم بُو اَخلاقلَرنِی،رَفتارلَرنِی تَصدِیقلَب مُهر باسگن، بُو یَنگِی یاکِی اَجَبلَنَدِیگن اِیش اِیمَس، چُونکِی بِیزلَر بَرچَه اَنبِیالَرگه اوُلَردَن قالگن تَعلِیملَرنِی اَلله نِی آخِیرگِی شَرِیعَتِی تَصدِیقلَگنِیگه اِیمان کِیلتِیرَمِیز وَ اوُلَرنِی اوُرتَسِیدَه فَرق قوُیمَیمِیز:  آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ  كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (بقره/285)  پَیغَمبَر اوُزِیگه پَروَردِیگارِی تامانِیدَن نازِل قِیلِینگن نَرسَه گه اِیمان کِیلتِیرَدِی وَ مُؤمِنلَر ( هَم اِیمان کِیلتِیرَدِیلَر). اَلله گه ، فَرِیشتَه لَرِیگه، کِتابلَرِیگه وَ پَیغَمبَرلَرِیگه اِیمان کِیلتِیرگن هَر بِیر کِیشِی ( اَیتَدِی): “اوُنِینگ پَیغَمبَرِیدَن بِیران کِیشِینِی اَجرَتِیب قوُیمَیمِیز”. وَ “اِیشِیتدِیک وَ اِطاعَت اِیتدِیک. پَروَردِیگارا، گوُناهلَرِیمِیزنِی مَغفِرَت قِیلِیشِینگنِی سوُرَیمِیز. وَ فَقَط اوُزِینگگه قَیتَه جَکمِیز”، دِیدِیلَر.

  مَنَه بُو عُمُومِی اَخلاقلَرنِی آرَسِیدَه بِیزلَر حُکوُمَت وَ حَلقَرا عَلاقَه لَر شَکلِیدَگِی اَلله نِی آخِیرگِی شَرِیعَتِی تَصدِیقلَگن وَ جُودَه کوُپ مِللَتلَر هَم مَنَه بُو رَفتارلَر وَ اَخلاقلَرگه پایبَند بوُلگن اَخلاقلَرنِی کوُرَمِیز. مَنَه بُو رَفتارلَرنِی بِیرِی حَلقَرَا عَلاقَه لَردَگِی اوُزَرا حُرمَتنِی، نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشدَگِی اَصلدِیر.

رَسُول الله صلی الله علیه وسلم بَرچَه مِللَتلَرنِی اِیلچِیلَرِیگه، نَمایَندَه لَرِیگه نِسبَتاً مُرُوَّت،حُرمَت بِیلَن مُناسَبَتدَه بُولَر اِیدِیلَر. رُسُول الله صلی الله علیه وسلم حَتّی مُسَیلَمَه یِی کَذّابنِی اِیلچِیلَرِیگه هَم زَرَّه چَه بوُلسِین حُرمَتسِیزلِیک قِیلمَیدِیلَر وَ اوُشَه زَماننِی رَسم- رُسُومِی، عادَتِی بُویِیچَه مُرتَدلَرنِی اِیلچِیسِینِی قَبُول قِیلَدِیلَر وَ توُلِیق حَوفسِیزلِیک آستِیدَه جُونَتِیب یوُبارَدِیلَر، غَیرِی مُسُلمان بوُلگن مِللَتلَرنِی اِیلچِیلَرِی، نَمایَندَه لَرِی بِیلَن مُناسَبَتدَه بُولگن پَیتدَه اوُزلَرِینِی اَصحابلَرِیگه مَنَه بُو مُهِم اِیش بُویِیچَه مَرحَمَت قِیلگنلَرکِی: “مِیندَن کِییِین هَم مَنَه شوُندَی عَمَل قِیلِینگلَر.” ^[2]

مَنَه بُو حالَتدَه، حَلقَرا اوُزَرا حُرمَتنِی، نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشدَگِی اَصل هَم اَنبِیالَردَن قالگن  هِیلمَه – هِیل مِللَتلَرنِی اوُرتَسِیدَگِی تَعلِیملَردَن حِسابلَنَدِی وَ اِسلامنِی آخِیرگِی شَرِیعَتِیدَه اوُنگه قَرشِی هِیچ قَندَی مُخالِفَت یُوق،مَنَه بُو رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ وَ اوُ کِیشِینِی یوُلِینِی دَوام اِیتتِیرُوچِیلَرِینِینگ دِپلامَتِیکَه سِیدَه دارُ الکُفرلَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیشدَگِی اَصل صِیفَتِیدَه اَهَمِیَت بِیرِیلگن نَرسَه دِیر.

(ادامه دارد….)

ادامه خواندن اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)

Шариат қонунининг асли хокимияти. (14 бўлим)

(матлабни комил матни)   

Исломда арзишлар,қадр-қийматлар,қадр-қийматларни акси, қилиниши керак бўлган ва керак бўлмайдиган нарсалар, ахкомлар,жазолар мавжуд бўлиб, қуръонда ва сахих суннатда уларни нави,меъзони,кайфияти таъйин қилинган, мана бу ахкомларни, жазолашларни,худудларни жамиятда пиёда қиладиган абзор бўлиши лозим. Мисол тариқасида:

-Аллох таоло “атъамахум мин жуъ” га етиш учун абзор сифатида амр қиладики

«خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا» (توبه / 103).

(Эй Мухаммад), сиз уларнинг молларидан бир қисмини ўзларини поклаб тозалайдиган садақа сифатида олинг ва уларнинг хақларига дуо қилинг.

Энди аллох таолонинг мана бу хукмини,амрини ким ижро қилади? Махсусан дорул исломдаги аъзоларни ўртасидаги 7 та гурухни хаққини мол-давлатидан ажратиб беришни истамаётган ва бошқача истелох билан айтганда уларни молларини еб кетишни хохлаётган кимсаларни устида ким хукм ижро қилади?  

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (توبه/ 60)

Албатта садақалар (яъни закотлар) аллох томонидан фарз бўлган холда, фақат фақирларга,мискинларга, садақа йиғувчиларга, кўнгиллари (исломга ) ошно қилинувчи кишиларга, бўйинларни (қулларни) озод қилишга, қарздор кишиларга ва аллох йўлида (яъни жиходга ёки хажга кетаётганларга) хамда йўловчи мусофирларга берилур. Аллох билим ва хикмат сохибидур.

Мана бу ислом фарзларидан бўлган бир фарз,вожиб амр ва инсонларни хаққи бўлиб,хеч ким уни тўлашдан қочиб қутула олмайди: ибни Умардан ривоят қилинишича, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:

  بُنِيَ الإِسْلامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ

Ислом беш рукндан ташкил топган, шаходатайн (ла илаха иллаллох ва анна Мухаммадур росулуллох) ва намозни барпо қилиш ва закотни бериш, хаж ва рамазон рўзаси”, энди агар бир киши келиб мана бу 7 гурухдагиларни хаққини бермайман, инсонларни хаққига тегишли бўлган рукнни,фарзни бажармайман,деса мана бу одамларни хаққини ейдиган жиноятчидан бу хақни ким ундириб бера олади?

Албатта мана бу иш шахсларни ё гурухларни иши эмас, балки бу фақат давлатни ва хукумат қудратини ишидир.

-Аллох таоло кофирларни жиход қилиш фарзи ва кофирларни харбий қудрат билан қўрқитишдек вожиб амр борасида ушлаб қолувчи абзор сифатида мархамат қиладики:

 وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ،تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ (انفال/60)

(Эй мўъминлар), улар учун имконингиз борича куч ва эгарланган отларни тайёрлаб қўйингизки, бу билан аллохнинг ва ўзларингизнинг душманларингизни хамда улардан ташқари сизлар билмайдиган – аллох биладиган бошқа бировларни хам  қўрқувга солурсизлар.

Ундан сўнг мана бу жиходни самаротларидан бўлган хумсни сарф қилинадиган ўринлари хақида мархамат қиладики:

 وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللَّهِ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَىٰ   الْفُرْقَانِ (أنفال /41)

Агар аллохга ва (хақ билан нохақнинг) ажралиш кунида – икки жамоа тўқнашган кунда, бандамиз (Мухаммадга) нозил қилганимиз (оятлар ва фаришталардан иборат) нарсага иймон келтирувчи бўлсангизлар, билингизким, ўлжа қилиб олган нарсаларингизнинг бешдан бири аллох учун, пайғамбар учун ва у зотнинг қариндош- уруғи,етимлар, мискинлар ва мусофирлар учундир.

ادامه خواندن Шариат қонунининг асли хокимияти. (14 бўлим)

شَرِیعَت قانوُنِینِینگ اَصلِی حاکِیمِیَتِی. (14 بوُلِیم)

(مطلبنی کامل متنی)

اِسلامدَه اَرزِیشلَر، قَدر – قِیمَتلَر، قَدر- قِیمَتلَرنِی عَکسِی،قِیلِینِیشِی کِیرَک بُولگن وَ کِیرَک بوُلمَیدِیگن نَرسَه لَر، اَحکاملَر، جَزالَر مَوجُود بُولِیب، قُرآندَه وَ صَحِیح سُنَّتدَه اوُلَرنِی نَوعِی، مِعزانِی، کَیفِیَتِی تَعیِین قِیلِینگن، مَنَه بُو اَحکاملَرنِی، جَزالَشلَرنِی، حُدُودلَرنِی جَمِیعیَتدَه پِیادَه قِیلَدِیگن اَبزار بُولِیشِی لازِم. مِثال طَرِیقَه سِیدَه:

• اَلله تَعالَی «أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» گه یِیتِیش اوُچُون اَبزار صِیفَتِیدَه اَمر قِیلَدِیکِی: «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم بِهَا» (توبه / 103). (اِی مُحَمَّد)، سِیز اوُلَرنِینگ ماللَرِیدَن بِیر قِیسمِینِی اوُزلَرِینِی پاکلَب تازَلَیدِیگن صَدَقَه صِیفَتِیدَه آلِینگ وَ اوُلَرنِینگ حَقلَرِیگه دُعا قِیلِینگ.

اِیندِی اَلله تَعالَی نِینگ مَنَه بُو حُکمِینِی، اَمرِینِی کِیم اِجرا قِیلَدِی؟ مَخصُوصاً دارُ الاِسلامدَگِی اَعضالَرنِی اوُرتَه سِیدَگِی 7 تَه گوُرُوهنِی حَققِینِی مال- دَولَتِیدَن اَجرَتِیب بِیرِیشنِی اِیستَمَیاتگن وَ باشقَه چَه اِصطِلاح بِیلَن اَیتگندَه اوُلَرنِی ماللَرِینِی یِیب کِیتِیشنِی هاحلَیاتگن کِیمسَه لَرنِی اوُستِیدَه کِیم حُکم اِجرا قِیلَدِی؟ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ (توبه/ 60) اَلبَتَّه صَدَقَه لَر (یَعنِی زَکاتلَر) اَلله تامانِیدَن فَرض بُولگن حالدَه، فَقَط فَقِیرلَرگه، مِسکِینلَرگه، صَدَقَه یِیغوُچِیلَرگه، کوُنگِیللَرِی (اِسلامگه) آشنا قِیلِینوُچِی کِیشِیلَرگه، بوُیِینلَرنِی (قوُللَرنِی) آزاد قِیلِیشگه، قَرضدار کِیشِیلَرگه وَ اَلله یوُلِیدَه ( یَعنِی جِهادگه یاکِی حَجگه کِیتَیاتگنلَرگه) هَمدَه یوُلاوچِی مُسافِرلَرگه بِیرِیلوُر. اَلله بِیلِیم وَ حِکمَت صاحِیبِیدوُر.

مَنَه بُو اِسلام فَرضلَرِیدَن بوُلگن بِیر فَرض، واجِب اَمر وَ اِنسانلَرنِی حَققِی بوُلِیب، هِیچ کِیم اوُنِی توُلَشدَن قاچِیب قوُتوُلَه آلمَیدِی: اِبنِ عُمَردَن رِوایَت قِیلِینِیشِیچَه، رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلدِیلَرکِی:   بُنِيَ الإِسْلامُ عَلَى خَمْسٍ: شَهَادَةِ أَنْ لا إِلَهَ إِلا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، وَإِقَامِ الصَّلاةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَالْحَجِّ، وَصَوْمِ رَمَضَانَ اِسلام بِیش رُکندَن تَشکِیل تاپگن، شَهادَتَین ( لا اله الّا الله و انّ محمد الرسول الله) وَ نَمازنِی بَرپا قِیلِیش وَ زَکاتنِی بِیرِیش، حَج رَمَضان رُوزَه سِی” ، اِیندِی اَگر بِیر کِیشِی کِیلِیب مَنَه بُو 7 گوُروُهدَه گِیلَرنِی حَققِینِی بِیرمَیمَن، اِنسانلَرنِی حَققِیگه تِیگِیشلِی بُولگن رُکننِی، فَرضنِی بَجَرمَیمَن، دِیسَه مَنَه بُو آدَملَرنِی حَققِینِی یِییدِیگن جِنایَتچِیدَن بُو حَقنِی کِیم اوُندِیرِیب بِیرَه آلَدِی؟

اَلبَتَّه مَنَه بُو اِیش شَخصلَرنِی یا گوُرُوهلَرنِی اِیشِی اِیمَس، بَلکِی بُو فَقَط دَولَتنِی وَ حُکوُمَتنِی قُدرَتِینِی اِیشِیدِیر.

• اَلله تَعالَی کافِرلَرنِی جِهاد قِیلِش فَرضِی وَ کافِرلَرنِی حَربِی قُدرَت بِیلَن قوُرقِیتِیشدِیک واجِب اَمر بارَسِیدَه اوُشلَب قالوُچِی اَبزار صِیفَتِیدَه مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:  وَأَعِدُّوا لَهُم مَّا اسْتَطَعْتُم مِّن قُوَّةٍ وَمِن رِّبَاطِ الْخَيْلِ ،تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّكُمْ وَآخَرِينَ مِن دُونِهِمْ لَا تَعْلَمُونَهُمُ اللَّهُ يَعْلَمُهُمْ ۚ (انفال/60) (اِی مُؤمِنلَر)، اوُلَر اوُچُون اِمکانِینگِیز بارِیچَه کوُچ وَ اِیگرلَنگن آتلَرنِی تَیّارلَب قوُیِینگِیزکِی، بُو بِیلَن اَلله نِینگ وَ اوُزلَرِینگِیزنِینگ دُشمَنلَرِینگِیزنِی هَمدَه اوُلَردَن تَشقَرِی سِیزلَر بِیلمَیدِیگن – اَلله بِیلَدِیگن باشقَه بِیراوُلَرنِی هَم قوُرقوُگه سالوُرسِیزلَر.

اوُندَن سُونگ مَنَه بُو جِهادنِی ثَمَراتلَرِیدَن بُولگن خُمسنِی صَرف قِیلِینَدِیگن اوُرِینلَرِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَدِیکِی: وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللَّهِ وَمَا أَنزَلْنَا عَلَىٰ   الْفُرْقَانِ (أنفال /41) اَگر اَلله گه وَ (حَق بِیلَن ناحَقنِینگ) اَجرَلِیش کوُنِیدَه – اِیککِی جَماعَه توُقنَشگن کوُندَه، بَندَه مِیز (مُحَمَّدگه) نازِل قِیلگنِیمِیز (آیَتلَر وَ فَرِیشتَه لَردَن عِبارَت) نَرسَه گه اِیمان کِیلتِیرُوچِی بوُلسَنگِیزلَر، بِیلِینگِیزکِیم، اوُلجَه قِیلِیب آلگن نَرسَه لَرِینگِیزنِینگ بِیشدَن بِیرِی اَلله اوُچُون، پَیغَمبَر اوُچُون وَ اوُ ذاتنِینگ قَرِینداش- اوُرُوغِی، یَیتِیملَر، مِیسکِینلَر وَ مُسافِرلَر اوُچُوندِیر.

اِیندِی مَنَه بُو لَشکَرنِی،حَربِی اِیشلَرنِی، اَسلَحَه تَیّارلَشنِی وَ اوُندَن باشقَه جِهادگه، جَنگگه، اَسِیرلَرگه تِیگِیشلِی یوُزلَب حُکملَرنِی کِیم اِدارَه قِیلِیشِی وَ اوُنِی اِیشلَرِینِی باشقَرِیشِی کِیرَک؟ مَنَه بوُندَی کَتتَه اِیشلَرنِی عَمَلگه آشِیرِیش شَخصلَرنِی، گوُرُوهلَرنِی قوُلِیدَن کِیلَدِیمِی؟ اَلبَتَّه یوُق. فَقَط حُکوُمَت قُدرَتِی مَنَه بُو ستراتِیگِیک، سِیستِیمَه تِیک مَعمُورِیَتنِی عَمَلگه آشِیرِیشگه قادِر حالاص.

بوُندَن تَشقَرِی اَلله تَعالَی حُدُودلَرنِی تَعیِین قِیلِیب مَرحَمَت قِیلگنکِی:     تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَقْرَبُوهَا (بقره/187) بُولَر( یُوقارِیدَه مَذکُور  حُکملَر) اَلله نِینگ چِیگرَه لَرِیدِیر. بَس، اوُلَرگه یَقِینلَشمَنگِیز!  «تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا» (بقره/229) بُو اَلله نِینگ قانوُن- چِیگرَه لَرِیدِیر. بَس،اوُلَردَن تَجاوُز قِیلِیب اوُتمَنگِیز!  اِیندِی اَگر کِیمکِی مَنَه بُو حَدلَرنِی، چِیگرَه لَرنِی رِعایَه قِیلمَسَه وَ چِیگرَه لَرنِی بوُزِیب اوُتگن بوُلسَه، اَلله  تَعالَی اوُلَرنِینگ ظالِم اِیکَنلِیکلَرِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:  وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ (بقره/229). کِیم اَلله نِی چِیگرَه لَرِیدَن تَجاوُز قِیلِیب اوُتسَه، اَنَه اوُشَه لَر ظالِملَردِیر.

اِیندِی اَلله تَعالَی نِینگ حُدُودلَرِینِی وَ تَعیِین قِیلگن چِیگرَه لَرِینِی بوُزگن شَخصلَر، مَثَلاً اوُغِیرلِیک قِیلگن وَ قَراقچِیلِیک قِیلگن یا زِنا قِیلگن یا بَغِیلِیک قِیلگن، یا توُحمَت قِیلگن یاکِی مَست قِیلوُچِی اِیچِیملِیکلَر اِیچگن کِیشِیلَر؛ مَنَه بُو اوُرِینلَرنِی بَرچَه سِیدَه اَلله تَعالَی اوُلَرنِی اوُستِیدَه اِجرا قِیلِینِیش کِیرَک بوُلگن مِعزاننِی تَعیِین قِیلگن وَهِیچ کِیم مَنَه بُو حُدُودلَرنِی کِیچِیرِیب یاکِی اوُندَن بِیر نَرسَه نِی کَمَیتِیرِیب یاکِی حُدوُدلَرنِی باشقَه بِیر نَرسَه گه اَلمَشتِیرِیب یُوبارَه آلمَیدِی. مَثَلاً :

ادامه خواندن شَرِیعَت قانوُنِینِینگ اَصلِی حاکِیمِیَتِی. (14 بوُلِیم)