اوُزَرا حَلقَرا حُرمَتنِی وَ نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشنِی اَصلِی ( 15 بوُلِیم)
(1-قسمت)
رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی: «إنَّ مِمَّا أَدْرَكَ النَّاسُ مِنْ كَلَامِ النُّبُوَّةِ الْأُولَى: إذَا لَمْ تَسْتَحِ فَاصْنَعْ مَا شِئْت»[1] “آدَملَر آلدِینگِی پَیغَمبَرلَرنِی سوُزلَرِیدَن دَرک قِیلِیشگن نَرسَه شوُکِی: حَیا قِیلمَیدِیگن بوُلسَنگ ( اوُیلَمَسَنگ) کوُنگلِینگ هاحلَگن اِیشنِی قِیلَوِیر.”
مَنَه شُو حَیا سَبَبلِی اَبُو سُفیان رُومنِی سَلطَنَتِیدَه رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم گه قَرشِی یالغان گپِیرمَیدِی، شوُندَی اِیکَن مِللَتلَرنِی اوُرتَسِیدَه اَنبِیالَرنِی تَعلِیملَرِینِی قالدِیقلَرِیدَن حِسابلَنگن اَخلاق وَ رَفتارلَردَگِی یَحشِی صِیفَتلَر مَوجُود، ساغلام فِطرَتلَر مَنَه بُو اَخلاقلَرگه، رَفتارگه مُثبَت جَواب بِیرِیشَدِی، اِیندِی اَگر مُسُلمانلَر هَم مَنَه بُو اَخلاقلَرنِی،رَفتارلَرنِی مَحکَم اوُشلَشسَه آخِیرگِی شَرِیعَت هَم بُو اَخلاقلَرنِی،رَفتارلَرنِی تَصدِیقلَب مُهر باسگن، بُو یَنگِی یاکِی اَجَبلَنَدِیگن اِیش اِیمَس، چُونکِی بِیزلَر بَرچَه اَنبِیالَرگه اوُلَردَن قالگن تَعلِیملَرنِی اَلله نِی آخِیرگِی شَرِیعَتِی تَصدِیقلَگنِیگه اِیمان کِیلتِیرَمِیز وَ اوُلَرنِی اوُرتَسِیدَه فَرق قوُیمَیمِیز: آمَنَ الرَّسُولُ بِمَا أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِ وَالْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَمَلَائِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ ۚ وَقَالُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ (بقره/285) پَیغَمبَر اوُزِیگه پَروَردِیگارِی تامانِیدَن نازِل قِیلِینگن نَرسَه گه اِیمان کِیلتِیرَدِی وَ مُؤمِنلَر ( هَم اِیمان کِیلتِیرَدِیلَر). اَلله گه ، فَرِیشتَه لَرِیگه، کِتابلَرِیگه وَ پَیغَمبَرلَرِیگه اِیمان کِیلتِیرگن هَر بِیر کِیشِی ( اَیتَدِی): “اوُنِینگ پَیغَمبَرِیدَن بِیران کِیشِینِی اَجرَتِیب قوُیمَیمِیز”. وَ “اِیشِیتدِیک وَ اِطاعَت اِیتدِیک. پَروَردِیگارا، گوُناهلَرِیمِیزنِی مَغفِرَت قِیلِیشِینگنِی سوُرَیمِیز. وَ فَقَط اوُزِینگگه قَیتَه جَکمِیز”، دِیدِیلَر.
مَنَه بُو عُمُومِی اَخلاقلَرنِی آرَسِیدَه بِیزلَر حُکوُمَت وَ حَلقَرا عَلاقَه لَر شَکلِیدَگِی اَلله نِی آخِیرگِی شَرِیعَتِی تَصدِیقلَگن وَ جُودَه کوُپ مِللَتلَر هَم مَنَه بُو رَفتارلَر وَ اَخلاقلَرگه پایبَند بوُلگن اَخلاقلَرنِی کوُرَمِیز. مَنَه بُو رَفتارلَرنِی بِیرِی حَلقَرَا عَلاقَه لَردَگِی اوُزَرا حُرمَتنِی، نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشدَگِی اَصلدِیر.
رَسُول الله صلی الله علیه وسلم بَرچَه مِللَتلَرنِی اِیلچِیلَرِیگه، نَمایَندَه لَرِیگه نِسبَتاً مُرُوَّت،حُرمَت بِیلَن مُناسَبَتدَه بُولَر اِیدِیلَر. رُسُول الله صلی الله علیه وسلم حَتّی مُسَیلَمَه یِی کَذّابنِی اِیلچِیلَرِیگه هَم زَرَّه چَه بوُلسِین حُرمَتسِیزلِیک قِیلمَیدِیلَر وَ اوُشَه زَماننِی رَسم- رُسُومِی، عادَتِی بُویِیچَه مُرتَدلَرنِی اِیلچِیسِینِی قَبُول قِیلَدِیلَر وَ توُلِیق حَوفسِیزلِیک آستِیدَه جُونَتِیب یوُبارَدِیلَر، غَیرِی مُسُلمان بوُلگن مِللَتلَرنِی اِیلچِیلَرِی، نَمایَندَه لَرِی بِیلَن مُناسَبَتدَه بُولگن پَیتدَه اوُزلَرِینِی اَصحابلَرِیگه مَنَه بُو مُهِم اِیش بُویِیچَه مَرحَمَت قِیلگنلَرکِی: “مِیندَن کِییِین هَم مَنَه شوُندَی عَمَل قِیلِینگلَر.” [2]
مَنَه بُو حالَتدَه، حَلقَرا اوُزَرا حُرمَتنِی، نَزاکَتنِی رِعایَه قِیلِیشدَگِی اَصل هَم اَنبِیالَردَن قالگن هِیلمَه – هِیل مِللَتلَرنِی اوُرتَسِیدَگِی تَعلِیملَردَن حِسابلَنَدِی وَ اِسلامنِی آخِیرگِی شَرِیعَتِیدَه اوُنگه قَرشِی هِیچ قَندَی مُخالِفَت یُوق،مَنَه بُو رَسُول الله صلی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ وَ اوُ کِیشِینِی یوُلِینِی دَوام اِیتتِیرُوچِیلَرِینِینگ دِپلامَتِیکَه سِیدَه دارُ الکُفرلَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیشدَگِی اَصل صِیفَتِیدَه اَهَمِیَت بِیرِیلگن نَرسَه دِیر.
(ادامه دارد….)
[1]بخاری 3483/ ابن عبدالبر: التمهيد20/68
[2] احمد رشيد، اسلام و حقوق بين المللي عمومى ، ترجمه حسين سيدى ، تهران ، دانشگاه تهران , دانشكده حقوق و علوم سياسي ,مركز مطالعاتعالي بين المللى 1353 ش ، ص84-85