دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

(6-قیسم)

• –         821 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن قَلقَشَندِی «مآثر الانافه فی معالم الخلاقه» کِتابِیدَگِی دارُ الاِسلامنِی اِمامِی وَ رَهبَرِینِی شَرطلَرِی بَحثِیدَه اَیتَدِیکِی: اوُنِینچِی اوُرِین: کوُندَه لِیک یَنگِی مَسَلَه لَر یاکِی یَنگِی وُجُودگه کِیلگن نَرسَه لَر وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی اَحکاملَر بُویِیچَه اِجتِهاد قِیلِیش دَرَجَه سِیدَگِی عِلمگه اِیگه بُولِیشِی کِیرَک، اِجتِهاد دَرَجَه سِیدَگِی عِلمگه اِیگه بُولمَگن رَهبَرگه مُنعَقِد قِیلِینمَیدِی، صَحِیح بُولمَیدِی؛ چوُنکِی رَهبَرنِی مَنَه بُوندَی اِجتِهادگه اِیختِیاجِی بار وَ اِیشلَرنِی اِسلامِی صَحِیح رَوِیش بِیلَن “صِراطَ المُستَقِیم” نِی راست یُولِیدَه آلدِینگه سُورِیشدَه مُختاج بُولَدِی. مَنَه بُو شَرعِی اِجتِهادلَرنِی پَناهِیدَه شَرعِی حُدُودلَردَن هَم آگاه بُولَدِی وَ دارُ الاِسلامدَه مَوجُود اِنسانلَرنِی شَرعِی حُقوُقلَرِینِی هَم بِیرَدِی وَ آدَملَرنِی اوُرتَسِیدَه وُجُودگه کِیلگن اِیختِلافلَرنِی، جَنجَللَرنِی، کِیلِیشماوچِیلِیکلَرنِی حَل قِیلَدِی، اَگر مُجتَهِد عالِم بُولمَیدِیگن بُولسَه مَنَه بُو اِیشلَرنِی هَمَّه سِینِی قِیلِیشگه قادِر بُولمَیدِی. ^[1]
• –         1360 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن عُبدَالرَّحمَن جَزِیرِی قوُیِیدَگِیچَه یازَدِی: اَهلِی سُنَّتنِی بَرچَه فُقَهالَرِی شوُنگه اِتِّفاق قِیلِیشگنکِی،اِسلامِی حاکِم قوُیِیدَگِی بِیلگِیلَرگه اِیگه بوُلِیشِی لازِم: 1- مُسُلمان بوُلَدِی،2- مُکَلَّف بُولَدِی، 3- آزاد بُولَدِی،4- اِیرکَک کِیشِی بُولَدِی، 5- قُرَیشدَن بُولِیشِی، 6- آدَملَرنِی دِین اَحکاملَرِیدَن آگاه قِیلَه آلَدِیگن وَ باشقَه لَرنِی فَتواسِیگه اِیختِیاجِی بوُلمَیدِیگن عالِم وَ مُجتَهِد بُولِیشِی کِیرَک.^[2]

مَنَه بُو بَرچَه اِسلامِی مَذهَبلَرنِی رَعیِی بُولِیب، اِمامِی رامِلِی مَقدِسِی توُرتِینچِی عَصردَه اَهلِی سُنَّتنِی اِجماعسِیدَن وَ اِمامِی حَرَمَین جَوِینِی بَرچَه مُسُلمانلَرنِی اوُرتَسِیدَه مُتَّفِقُ عَلَیه اَمر صِیفَتِیدَه وَ اِمامِی شاطِبِی رَحِمَهُ الله وَ باشقَه لَر هَم مَنَه بُو زَمِینَه دَگِی بَرچَه اَهلِی عِلمنِی اِتِّفاقِی صِیفَتِیدَه گپِیرِیشَدِی، دِیمَک اِجتِهاد حَدِّیدَگِی فَقِیه رَهبَر بَرچَه اَهلِی سُنَّت مَذهَبلَرِی طَلَب قِیلگن نَرسَه دِیر.

اَمّا شوُنگه قَرَمَسدَن،”دارُ الاِسلامنِی” رَهبَرِیَتِی اوُچُون هَم باشقَه اِیشلَرگه اوُحشَش کوُتِیلمَگن، اِضطِرارِی، ضَرُورَت حالَتِی وُجُودگه کِیلِیشِی موُمکِین، بُولِیب هَم حُکوُمَت باشقَه رُووِی بُویِیچَه مُجتَهِد وَ مُتَخَصِّص رَهبَر مَوجُود بُولمَگنلِیگِی سَبَبلِی، مُسُلمانلَر پَستراقدَگِی دَرَجَه گه یَعنِی قاضِینِی دَرَجَه سِیدَگِی کِیشِیگه تَن بِیرِیشَدِی وَ اِینگ بَتتَر حالَتدَه هَم مُسُلمانلَر تَرتِیبسِیزلِیکلَرنِی آلدِینِی آلِیش اوُچُون، اوُلَرنِی نَظَرلَرِیدَن فایدَلَنِیش اوُچُون اوُزِینِی اَطرافِیگه اوُلامالَرنِی جَملَگن یِیتَرلِی عِلمگه اِیگه بُولگن مُسُلمان رَهبَرگه یوُزلَنِیشَدِی. 

 ساغلام وَحَلال طَعام ( یَعنِی مُجتَهِد وَ فَقِیه رَهبَر) مَوجُود بُولمَگچ اِضطِرارِی وَ ضَرُورَت حالَتِیدَه،اوُندَن پَستراقدَگِی ساغلام بوُلمَگن، اوُلَکسَه لَردَن عِبارَت طَعامگه ( عالِم اَمّا مُقَلِّد رَهبَر) دارُ الاِسلامنِی “دِینِینِی” وَ باشقَه ضَرُورَتلَرنِی، مُسُلمانلَرنِی مَنفَعَتلَرِینِی سَقلَب قالِیش اوُچُون مُراجَعَت قِیلَمِیز، اَمّا مَنَه بُو حالَت مُجتَهِد وَ فَقِیه رَهبَرنِی بُولگنلِیگِی بائِث وُجُودگه کِیلگن اِضطِرارِی، ضَرُورَت سَبَبلِیدِیر. اَگر مُجتَهِد وَ فَقِیه رَهبَر مَوجُود بُولَدِیگن بُولسَه، ضَرُورَت اوُرتَدَن کوُتَرِیلگنِی اوُچُون وَ اِضطِرارِی حالَت یوُقالگنلِیگِی سَبَبلِی وَ …..فَقَط اَسلَحَه نِی کوُچِی وَ حَربِی قُدرَت بِیلَن اوُزلَرِینِی دارُ الاِسلامگه کِیرِیب آلِیشگن مُسُلمان حَربِی بِیزارِیلَردَن تَشقَرِی، عاددِی حالَتدَه بوُلمَیدِی یا اِضطِرارِی، ضَرُورَت حالَتِیدَمِی، بَرچَه اَهلِی سُنَّت اوُلامالَرِی جَمِیعَتنِی اِدارَه قِیلِیش اوُچُون اَلله نِی شَرِیعَتِی بُویِیچَه عالِم وَ فَقِیه رَهبَر لازِملِیگِیگه اِعتِقاد قِیلِیشَدِی:

• چُونکِی قِیامَت کوُنِیگچَه مُسُلمانلَرنِی وَ دارُ الاِسلامنِی اَساسِی قانوُنلَرِی فَقَط یَگانَه بُولِیب، اوُ هَم بوُلسَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَردِیر وَ مَنَه بُو قانوُندَه اَنِیق آگاهلِیککَه، فِقه گه اِیگه بُولمَگن کِیشِی جَمِیعیَتدَه اَلله شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی توُغرِی طَتبِیق قِیلِیش بُویِیچَه مُؤمِنلَرنِی وَکِیلِی بُولَه آلمَیدِی.
• جَمِیعیَتنِی رَهبَرِی هَم اوُلِی الاَمر شُوراسِی وَ اَهلِی حَل، عَقدنِی نَظارَتِی آستِیدَه بُولِیشِیگه قَرَمَسدَن، اوُ دارُ الاِسلامنِی اِجرائِی اِیشلَرِی بُویِیچَه اِینگ یُوقارِی مَقامدَگِی قَرار قَبوُل قِیلوُچِی شَخص حِسابلَنَدِی، اَمّا اَگر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه وَ شَرعِی مَنبَع لَرگه نِسبَتاً کامِل فِقه گه، بِیلِیمگه، عِلمگه اِیگه بُولمَیدِیگن بُولسَه، دارُ الاِسلامنِی “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِی، اِیچکِی وَ تَشقِی سِیاسَتلَرِی بُویِیچَه “مَوجُود وَضِیعَتگه” مُناسِب، شَرعِی مَنبَع لَردَن شَرعِی قَرارلَرنِی چِیقَرِیشگه قادِر بُولمَیدِی.

(دوامی بار……)

ادامه خواندن دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

رهبریت در دارالاسلام

(6-قسمت)

• القَلْقَشَنْدِيّ که در سال 821ق وفات کرده در کتاب «مآثر الانافه فی معالم الخلاقه» در بحث شروط امامت و رهبری دارالاسلام گفته است:مورد دهم : علمی که به درجه اجتهاد در مسائل روز یا نوازل یا مستحدثه و احکام شریعت الله رسیده باشد، رهبریت بدون داشتن چنین درجه ی علمی در حد اجتهاد منعقد نمی شود و صحیح نیست؛ چون رهبر به چنین اجتهادی نیاز دارد و محتاج چنین اجتهادی است تا اینکه امور را بر روشی صحیح اسلامی و بر راه راست «الصراط المستقیم» به پیش ببرد، تا اینکه در پناه چنین اجتهادی بر حدود شرعی آگاهی پیدا کند و حقوق شرعی انسانهای موجود در دارالاسلام را بدهد و درگیری و اختلافات بین مردم را فیصله بدهد، و چنانچه عالمی مجتهد نباشد توانائی چنین کارهائی را ندارد.^[1]
• عبد الرحمن الجَزِيري که در سال 1360 ق وفات کرده مى نویسد:تمام فقهای اهل سنت اتفاق دارند که حاکم اسلامى باید داراى چنین ویژگیهایى نیز باشد :  ۱ – مسلمان باشد؛۲ – مکلف باشد؛۳ – حر و آزاد باشد؛۴ – مرد باشد ۵ – از قریش باشد؛۶ – عالم و مجتهد باشد تا مردم را از احکام دین آگاه نماید و نیاز به استفتاء از غیر خود نداشته باشد.^[2]

این رای تمام مذاهب اسلامی است که امام الرميلي المقدسي  در قرن چهارم  از اجماع اهل سنت و امام الحرمین الجوینی به عنوان امری متفق علیه در میان تمام مسلمین و امام شاطبی رحمه الله و دیگران نیز از اتفاق تمام اهل علم در این زمینه سخن می گویند، پس رهبری فقیه در حد اجتهاد مطلوب تمام مذاهب اهل سنت بوده است.

اما با این وجود برای رهبریت «دارالاسلام» هم حالتی طاری و اضطراری و ضرورت مثل سایر امور ممکن است به وجود آید و آنهم اینکه به دلیل نبود رهبری مجتهد و متخصص در امور حکومت داری  مسلمین به رتبه ای پائینتر از آن یعنی به شخصی که در حد قاضی باشد تن می دهند و در بدترین حالت هم باز ممکن است مسلمین جهت جلوگیری از هرج و مرج و… به رهبری مسلمان که دارای علم کافی باشد و علمائی را در اطراف خود جمع کرده باشد و از رای آنها استفاده کند نیز رجوع کنند.

زمانی که  خوراک سالم و حلال (یعنی رهبری مجتهد و فقیه) گیر نیامد در حالت اضطرار و ضرورت به پائینتر از آن و به خوراک ناسالم و مردار (یعنی رهبری عالم اما مقلد) جهت حفظ «دین» دارالاسلام و و سایر ضرورتها و منافع مسلمین پناه برده می شود، اما این حالت به دلیل نبود رهبری مجتهد و فقیه و حالت اضطرار و ضرورت است و چنانچه رهبری مجتهد و فقیه وجود داشته باشد به معنی رفع ضرورت و از بین رفتن حالت طاری است و…پس غیر از قلدرهای نظامی مسلمان که با قدرت نظامی و تنها با پشتوانه ی اسلحه خودشان را بر دارالاسلام تحمیل کرده اند،چه در حالت عادی و چه در حالت اضطرار و ضرورت  تمام علمای اهل سنت برای اداره ی جامعه معتقدند که رهبر باید عالم و فقیه به قانون شریعت الله باشد: 

• چون تا روز قیامت قانون اساسی مسلمین و دارالاسلام تنها یکی است و آنهم قانون شریعت الله  و کسی که در این قانون تفقه و آگاهی دقیقی نداشته باشد نمی تواند وکیل مومنین در تطبیق صحیح قوانین شریعت الله در جامعه باشد.
• رهبر جامعه هم با آنکه توسط شورای اولی الامر و یا اهل حل و عقد تحت نظارت است و بالاترین مقام تصمیم گیرنده در امور اجرائی دارالاسلام است اما اگر علم و دانش و فقه کاملی نسبت به قانون شریعت الله و منابع شرعی نداشته باشد نمی تواند متناسب با «وضع موجود» به «نیازهای روز» دارالاسلام و سیاستهای داخلی و خارجی آن، تصمیمات شرعی را از منابع شرعی استخراج کند.

(ادامه دارد……)

ادامه خواندن رهبریت در دارالاسلام

Дорул исломдаги рахбарият.

(5-қисм)

-Аббосийларнинг исломий изтирорий бадал хукуматини зиндонида 150 қамарий йилда шахид бўлган имоми Абу Ханифа рохимахуллох – нахсабуху казалика валлоху хасбиях – қуйидаги жумла хақида айтадики:

« فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ، »

бу ердаги манзур шуки, имомликка энг фақих ва энг олим киши бўлиши лозим.

-Даъват йўлида моликий мазхабидагилар томонидан 204 қамарий йилда  мажрух қилинган ва мана шу жарохатларни асарида шахид бўлган имоми Шофеъий рохимахуллох – нахсабуху казалика валлоху хасбиях – фиқхи акбарда “дорул ислом”ни рахбари ва имомини шартлари бахсида айтадики:  рахбар илм бўйича фатво бериш салохиятига эга бўлиши ва ахли ижтиход бўлиши лозим.^[1]

-(403 хижрий қамарий йилда вафот топган) Қози Боқилоний ва (458 қамарий йилда вафот топган) Қози Абу Яълий Фароъ ханбалий хам ижтиход ва илмни дорул исломни рахбарини сайлашдаги шартлардан деб билишади. ^[2]

-478 қамарий йилда вафот топган имоми харамайн Жавиний “дорул ислом”ни рахбарини ижтиход шарти хақида айтадики: рахбар комил мужтахид бўлиши шарт ва мужтахидларни барча сифатларини ўзида жамлаган бўлиши лозим. Бошқа бир жойда айтадики: имом ва рахбарни  шароитларидан бири шуки, у ахли ижтиход бўлиши керак, яъни ходисалар пайтида  фатво бериш бўйича  бошқаларга эхтиёжи бўлмаслиги лозим ва мана бу ўрин (яъни рахбар учун ижтиходни шарт қилиниши) борасида хамма иттифоқ қилган, ^[3]

وهذا متّفق علیه».^[4]

-492 қамарий йилда босқинчи насронийлар томонидан шаходатга етган – нахсабуху казалика валллоху хасбиях- Абул Қосим маккий Ромилий Мақдисий “дорул ислом” рахбари учун шартларни санаб айтадики:” ……мужтихид бўлиши керак, шунингдек қози, балки ундан хам мухимроқ ва вожиброқ суратда мужтахид бўлиши лозим, рахбарни мужтахид бўлиши борасида исломий мазхаблар ва ахли илмни ижмоъсида  ривоят қилинган, рахбар борасидаги ижтиход шарти бўйича фуқахоларни ижмоъси мавжуд. Энди хулафойи рошидиндан кейинги келган мусулмонларни рахбарларининг мужтахид бўлмаганлиги  масаласига келсак, уни далили шуки, улар хокимиятга харбий қудратни воситасида келишган эди.” [5]

-676 қамарий йилда вафот топган имоми Нававий ровзатут толибин китобида “дорул ислом” ни рахбарини шартлари хақида айтадики: мукаллаф мусулмон,одил,озод, ақлли, донишманд, мужтахид бўлиш рахбарни шартларидан хисобланади. ^[6]

-769 қамарий йилда вафот топган Саъдиддин Тафтазоний “дорул ислом” ни рахбарини шартларини санаб ўтиб айтадики: шижоатли мужтахид бўлиши……..шартдир. 

ویشترط أنْ یکون …. مجتهداً شجاعاً، ^[7]

-790 қамарий йилда вафот топган имоми Шотибий хам айтадики: уламоларни иттифоқи бўйича шуни нақл қилинганки, шаръий илмларда фатво ва ижтиход даражасига етган кишига рахбарлик мунъақид қилинади. ^[8]

-816 қамарий йилда вафот топган Саййид Шариф Журжоний туркистоний Қози Азудиддин Ийжийни мавақиф китобига ёзган ўзини шархида айтадики: фуқахо ва ахли илм жумхури шунга иттифоқ қилишганки, дорул исломни рахбариятига усул ва фуруъда мужтахид бўлган киши мустахақ ва шойиста бўлади…..буни воситасида у илохий хужжатлар ва далилларни иқома қилишга ва диний ақидалардаги шубхаларни хал қилишга қодир бўлади, хамда кундалик эхтиёжлар масаласида хам бошқаларга эхтиёжи бўлмайди ва кундалик масалалар,янги юзага келадиган ишлар борасида мустақил бўлади. ^[9]

(давоми бор…..)

ادامه خواندن Дорул исломдаги рахбарият.

دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

(5-قیسم)

• عَبّاسِیلَرنِینگ اِسلامِی اِضطِرارِی بَدَل حُکوُمَتِینِی زِندانِیدَه 150قَمَرِی یِیلدَه شَهِید بُولگن اِمامِی اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله –  نَحسَبَهُ کَذالِکَ وَ الله حَسبِیَه – قوُیِیدَگِی جُملَه حَقِیدَه اَیتَدِیکِی:  « فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ، »  بُو یِیردَگِی مَنضُور شوُکِی، اِماملِیککَه اِینگ فَقِیه وَ اِینگ عالِم کِیشِی بُولِیشِی لازِم.
• دَعوَت یُولِیدَه مالِیکِی مَذهَبِیدَگِیلَر تامانِیدَن 204 قَمَرِی یِیلدَه مَجرُوح قِیلِینگن وَ مَنَه شُو جَراحَتلَرنِی اَثَرِیدَه شَهِید بُولگن اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله – نَحسَبَهُ کَذالِکَ و الله حَسبِیه – فِقهِی اَکبَردَه “دارُ الاِسلام”نِی رَهبَرِی وَ اِمامِینِی شَرطلَرِی بَحثِیدَه اَیتَدِیکِی: رَهبَر عِلم بُویِیچَه فَتوا بِیرِیش صَلاحِیَتِیگه اِیگه بُولِیشِی وَ اَهلِی اِجتِهاد بُولِیشِی لازِم. .^[1]
• –         (403 هِجرِی قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن) قاضِی باقِیلانِی وَ ( 458 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن) قاضِی اَبُو یَعلِی فَراع حَنبَلِی هَم اِجتِهاد وَ عِلمنِی دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِینِی سَیلَشدَگِی شَرطلَردَن دِیب بِیلِیشَدِی.  ^[2]
• –         478 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن اِمامِی حَرَمَین جَوِینِی “دارُ الاِسلام” نِی رَهبَرِینِی اِجتِهاد شَرطِ حَقِیدَه اَیتَدِیکِی: رَهبَر کامِل مُجتَهِد بُولِیشِی شَرط وَ مُجتَهِدلَرنِی بَرچَه صِیفَتلَرِینِی اوُزِیدَه جَملَگن بُولِیشِی لازِم. باشقَه بِیر جایدَه اَیتَدِیکِی: اِمام وَ رَهبَرنِی شَرائِطلَرِیدَن بِیرِی شوُکِی، اوُ اَهلِی اِجتِهاد بُولِیشِی کِیرَک، یَعنِی حادِیثَه لَر پَیتِیدَه فَتوا بِیرِیش بُویِیچَه باشقَه لَرگه اِیختِیاجِی بُولمَسلِیگِی لازِم وَ مَنَه بُو اوُرِین ( یَعنِی رَهبَر اوُچُون اِیجتِهادنِی شَرط قِیلِینِیشِی) بارَسِیدَه هَمَّه اِتّفاق قِیلگن، ^[3]  وهذا متّفق علیه».^[4]

• –         492 قَمَرِی یِیلدَه باسقِینچِی نَصرانِیلَر تامانِیدَن شَهادَتگه یِیتگن – نَحسَبَهُ کَذالِکَ وَ الله حَسبِیَه – اَبوُالقاسِم مَککِی رامِلِی مَقدِیسِی “دارُ الاِسلام” رَهبَرِی اوُچُون شَرطلَرنِی سَنَب اَیتَدِیکِی: “…….مُجتَهِد بُولِیشِی کِیرَک، شوُنِینگدِیک قاضِی،بَلکِی اوُندَن هَم مُهِمراق وَ واجِبراق صُورَتدَه مُجتَهِد بُولِیشِی لازِم، رَهبَرنِی مُجتَهِد بُولِیشِی بارَسِیدَه اِسلامِی مَذهَبلَر وَ اَهلِی عِلمنِی اِجماع سِیدَه رِوایَت قِیلِینگن، رَهبَر بارَسِیدَگِی اِجتِهاد شَرط بُویِیچَه فُقَها لَرنِی اِجماعسِی مَوجُود. اِیندِی خُلافایِی راشِیدِیندَن کِییِینگِی کِیلگن مُسُلمانلَرنِی رَهبَرلَرِینِینگ مُجتَهِد بُولمَگنلِیگِی مَسَلَه سِیگه کِیلسَک، اوُنِی دَلِیلِی شوُکِی، اوُلَر حاکِیمِیَتگه حَربِی قُدرَتنِی واسِیطَه سِیدَه کِیلِیشگن اِیدِی. ”  [5]
• –         676 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن اِمامِی نَوَوِی رَوضَةُ الطّالِبیِن کِتابِیدَه “دارُ الاِسلام” نِی رَهبَرِینِی شَرطلَرِی حَقِیدَه اَیتَدِیکِی: مُکَلَّف مُسُلمان، عادِل، آزاد، عَقللِی، دانِیشمَند، مُجتَهِد بُولِیش رَهبَرنِی شَرطلَرِیدَن حِسابلَنَدِی. ^[6]
• –         769 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن سَعَدِالدِّین تَفتَزانِی “دارُ الاِسلام” نِی رَهبَرِینِی شَرطلَرِینِی سَنَب اوُتِیب اَیتَدِیکِی: شُجاعَتلِی مُجتَهِد بُولِیشِی……شَرطدِیر.  وَ یشترط أنْ یکون …. مجتهداً شجاعاً، ^[7]
• –         790 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن اِمامِی شاطِیبِی هَم اَیتَدِیکِی: اوُلامالَرنِی اِتِّفاقِی بُویِیچَه شوُنِی نَقل قِیلِینگنکِی، شَرعِی عِلملَردَه فَتوا وَ اِجتِهاد دَرَجَه سِیگه یِیتگن کِیشِیگه رَهبَرلِیک مُنعَقِد قِیلِینَدِی.  ^[8]
• –         816 قَمَرِی یِیلدَه وَفات تاپگن سَیِّد شَرِیف جوُرجانِی تُرکِستانِی قاضِی عَضُدِالدِّین عیِجِینِی مَواقِف کِتابِیگه یازگن اوُزِینِی شَرحِیدَه اَیتَدِیکِی: فُقَها وَاَهلِی عِلم جُومهُورِی شوُنگه اِتِّفاق قِیلِیشگنکِی، دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِیَتِیگه اُوصُول وَ فُرُوعدَه مُجتَهِد بوُلگن کِیشِی  مُستَحَق وَ شایِیستَه بُولَدِی……بُونِی واسِیطَه سِیدَه اوُ اِلاهِی شُبهَه لَرنِی حَل قِیلِیشگه قادِر بُولَدِی، هَمدَه کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَر مَسَلَه سِیدَه  باشقَه لَرگه اِیختِیاجِی بُولمَیدِی وَ کوُندَه لِیک مَسَلَه لَر، یَنگِی یُوزَه گه کِیلَدِیگن اِیشلَر بارَسِیدَه مُستَقِل بُولَدِی.  ^[9]

(دوامی بار…….)

ادامه خواندن دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

رهبریت در دارالاسلام

(5-قسمت)

• امام أبو حنيفة رحمه الله که در 150ق در زندان حکومت بدیل اضطراری اسلامی عباسیان مسموم و به شهادت رسیده – نحسبه کذالک و الله حسیبه – در مورد « فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ، » می گوید: در اینجا منظور فقیه ترین و عالم ترین شخص است برای امامت.
• امام شافعی رحمه الله که در سال 204ق در راه دعوت توسط مالکی مذهبها علیل شده و بر اثر همین جراحات سپس شهید شده – نحسبه کذالک و الله حسیبه – در الفقه الاکبر در بحث شروط امامت و رهبری  «دارالاسلام» می گوید: و علم؛ به گونه ای که صلاحیت افتاء داشته باشد و اهل اجتهاد باشد.^[1]
• قاضى باقلانى (متوفاى ۴۰۳ ه.ق) و قاضى ابویعلى الفراء حنبلی ( متوفای 458ق) نیز اجتهاد و علم را یکی از شروط انتخاب رهبر دارالاسلام مى دانند.^[2]
• امام الحرمین الجوینی که در سال 478ق وفات کرده در مورد شرط اجتهاد در رهبر «دارالاسلام»می گوید:  پس شرط است که رهبر مجتهدی کامل باشد و تمام صفات مجتهدین را در خودش جمع کرده باشد^[3]. و در جای دیگری هم می گوید: از شرایط امام و رهبر این است که از اهل اجتهاد باشد، به گونه ای که در حوادث نیاز به استفتاء دیگران نداشته باشد  و این مورد (داشتن شرط اجتهاد برای رهبر) مورد اتفاق همه است، وهذا متّفق علیه».^[4]
• أبو القاسم مكي الرميلي المقدسي  که در سال 492ق توسط نصرانی های اشغالگر به شهادت می رسد- نحسبه کذالک و الله حسیبه – در ضمن برشمردن شروط رهبر «دارالاسلام» می گوید: … باید مجتهد باشد، همچون قاضی و بلکه اولی تر و واجب تر از اینکه یک قاضی که باید مجتهد باشد، بلکه در مجتهد بودن رهبر اجماع مذاهب اسلامی و اهل علم روایت شده است، و شرط اجتهاد درباره رهبر مورد اجماع فقها است. و اینکه اکثر رهبران مسلمین بعد از خلفای راشدین غیر مجتهد بوده اند به این دلیل است که اینها تنها با قدرت نظامی به حاکمیت رسیده اند.[5]
• امام نووی هم که در سال 676ق وفات کرده در کتاب روضةُ الطّالبین در شروط رهبر «دارالاسلام» می گوید: مکلف مسلمان، عادل، آزاد، باهوش، دانشمند و مجتهد بودن از شرایط  رهبر است.^[6]
• سعد الدین التفتازانی که در سال 769ق وفات کرده  ضمن بر شمردن شروط رهبر «دارالاسلام» می گوید: ویشترط أنْ یکون …. مجتهداً شجاعاً، و شرط است … مجتهدی شجاع باشد .^[7]
• امام شاطبی هم که در سال 790ق وفات نموده می گوید: علماء اتفاقی را نقل کرده اند که رهبر (یا همان الإمامة الكبرى) منعقد نمی شود مگر برای کسی که به رتبه و درجه ی اجتهاد و فتوا در علوم شرعی رسیده باشد^[8]
• سید شریف جرجانی ترکستانی که در سال 816ق وفات کرده در شرح خود بر کتاب المواقف قاضي عضد الدين الايجي می گوید: جمهور فقها و اهل علم  بر آنند که  اهل امامت و کسی که شایسته و مستحق رهبر شدن دارالاسلام است باید در اصول و فروع مجتهد باشد …. تا توانایی داشته باشد دلایل و حجج الهی را اقامه و شبهات را در عقاید دینی حل کند و در مورد مسائل روز نیازی به فتوای دیگران نداشته باشد و خودش در مورد مسائل روز و نوازل و مستحدثه مستقل باشد.^[9]

(ادامه دارد…..)

ادامه خواندن رهبریت در دارالاسلام

Дорул исломдаги рахбарият

(4-қисм)

Ахли суннатни ва ташайъюни орасидаги мавжуд мунофиқлар тўдаси худди “олтиталик ошкор кофирларга” ўхшаб “вилояти мужтахид”га  хам ва “вилояти фақих” га хам эътиқод қилишмайди,аммо ахли суннатни панохида туриб олиб “вилояти фақих”га хужум қилишади ва ташайъюни панохида туриб “вилояти мужтахид”га  хужум қилишади.

Биринчидан мана бу мафхумни шиъаларни орасидаги тарихий ўтмиши  тарихдаги  ўтган асрларга бориб тақалади, мана бу асрда вужудга келтирилган янги нарса эмас, иккинчидан “дорул ислом” даги  мана бу мужтахид рахбариятни, мужтахид ва олим волийни илдизи исломни аввалги асрларидаги қуръон оятларида ва ахли суннат деб маъруф бўлган фуқахоларни асарларида мавжуд бўлган:

Аллох таоло толутни хокимияти ва рахбарият учун илмни жойгохи хақида мархамат қиладики:

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ.قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (بقره/247)

Пайғамбарлари уларга айтди: “албатта аллох сизларга толутни подшох қилиб таъйинлади”. “У қаёқдан бизга подшохлик қилсин, ахир биз подшохликка ундан хақлироқмиз-ку,қолаверса, унга кенг-катта мол-давлат ато қилинмаган бўлса,” дейишди. Пайғамбар айтди: “албатта аллох уни сизларнинг устингизга сайлади ва унга илмда ва жисмда қувватни зиёда қилди. Аллох мулкини ўзи истаган кишига беради”.  Аллох (фазлу карами) кенг,билгувчидир.

Аллох таоло яна Сулаймон хақида мархамат қиладики:

وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (ص/20)

Яна биз унинг мулку давлатини кучли-қувватли қилдик ва унга хикмат хамда аниқ-равшан хитоб (забони гўё) ато этдик.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хам мархамат қиладиларки:

يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤهُمْ لِكتَابِ اللَّهِ،

Сизлардан  энг яхши қуръонни билганингиз жамоатга имом бўлсин,

فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ،

агар уларни хаммаси қуръонни қироатида баробар бўлишса, росулуллох саллаллоху алайхи васалламни суннатларига олимроқ бўлгани имом бўлсин,

فَإِنْ كَانُوا في السُّنَّةِ سَوَاءً، فَأَقْدمُهُمْ هِجْرَةً،

ва агар суннатда хам баробар бўлишса, уларнинг хижратда муқаддамроғи имом бўлсин,

فَإِنْ كانُوا في الهِجْرَةِ سَوَاءً، فَأَقْدَمُهُمْ سِنّاً

агар суннатда хам баробар бўлишса уларни ёши каттароғи имом бўлсин,

وَلا يُؤمَّنَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ في سُلْطَانِهِ، وَلا يَقْعُدُ في بيْتِهِ على تَكْرِمَتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ[1]

киши бошқа шахсни ихтиёридаги маконда имомлик қилмасин ва уни уйида хам унга хурмат сабабли,рухсатисиз ўтирмасин.

Сахобаларни даврида “ақроъу”, қуръонни энг яхши қироат қилувчиси дегани, қуръон бўйича энг олими, энг фақихи бўлишдан иборат эди. Шунингдек Абу Абдуррохман Суламий ва бошқалардан ривоят қилинишича, сахобалар ўн оятни ўқиб ўрганиб унга тўлиқ амал қилмагунларича кейинги ўн оятни кетидан боришмасди,ибни  Умар розиаллоху анхудек киши бақара сурасини 8 йил ўқиб ўрганган, Умар ибни Хаттоб розиаллоху анху бақара сурасида 10 йил қолган. Сахобалар оятларни маъносини ўрганишарди ва уни фикрлаш ва фахмлаш  билан таълим олишарди, шу сабабли хам уларни айтишича, бизларни орамиздаги бақара ва оли имрон сурасини ўқиб ўрганиб тугатган киши энг юқори жойгохни эгалларди.

(давоми бор…..)

ادامه خواندن Дорул исломдаги рахбарият

دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

(4-قیسم)

 اَهلِی سُنَّتنِی وَ تَشَیُّوعنِی آرَسِیدَگِی مَوجُود مُنافِقلَر توُدَه سِی حوُددِی “آلتِیتَه لِیک آشکار کافِرلَرگه” اوُحشَب “وِلایَتِی مُجتَهِد”گه هَم وَ “وِلایَتِی فَقِیه” گه هَم اِعتِقاد قِیلِیشمَیدِی، اَمّا اَهلِی سُنَّتنِی پَناهِیدَه توُرِیب آلِیب “وِلایَتِی فَقِیه” گه هُجُوم قِیلِیشَدِی وَ تَشَیّوُعنِی پَناهِیدَه توُرِیب “وِلایَتِی مُجتَهِد” گه هُجُوم قِیلِیشَدِی.

بِیرِینچِیدَن مَنَه بُو مَفهُومنِی شِیعَه لَرنِی آرَسِیدَگِی تَرِیخِی اوُتمِیشِی تَرِیخدَگِی اوُتگن عَصرلَرگه بارِیب تَقَلَدِی، مَنَه بُو عَصردَه وُجُودگه کِیلتِیرِیلگن یَنگِی نَرسَه اِیمَس، اِیککِینچِیدَن “دارُ الاِسلام” دَگِی مَنَه بُو مُجتَهِد رَهبَرِیَتنِی، مُجتَهِد وَ عالِم والِینِی اِیلدِیزِی اِسلامنِی اَوَّلگِی عَصرلَرِیدَگِی قُرآن آیَتلَرِیدَه وَ اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن فوُقَها لَرنِی اَثَرلَرِیدَه مَوجُود بُولگن:

اَلله تَعالَی طالوُتنِی حاکِیمِیَتِی وَ رَهبَرِیَتِی اوُچُون عِلمنِی جایگاهِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:   وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ.قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ ۚ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (بقره/247)  پَیغَمبَرلَرِی اوُلَرگه اَیتَدِی: “اَلبَتَّه اَلله سِیزلَرگه طالوُتنِی پادشاه قِیلِیب تَعیِینلَدِی.” “اوُ قَیاقدَن بِیزگه پادشاهلِیک قِیلسِین، اَخِیر بِیز پادشاهلِیککَه اوُندَن حَقلِیراقمِیز- کوُ، قالَوِیرسَه، اوُنگه کِینگ – کَتتَه مال – دَولَت عَطا قِیلِینمَگن بُولسَه،” دِییِیشَدِی. پَیغَمبَر اَیتَدِی:” اَلبَتَّه اَلله اوُنِی سِیزلَرنِینگ اوُستِینگِیزگه سَیلَدِی وَ اوُنگه عِلمدَه وَ جِسمدَه قُوَّتنِی زِیادَه قِیلدِی. اَلله مُلکِینِی اوُزِی اِیستَگن کِیشِیگه بِیرَدِی.” اَلله (فَضلوُ کَرَمِی) کِینگ، بِیلگوُچِیدِیر.

اَلله تَعالَی یَنَه سُلَیمان حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَدِیکِی:  وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (ص/20) وَ بِیز اوُنِینگ موُلکوُ دَولَتِینِی کوُچلِی- قُوَّتلِی قِیلدِیک وَ اوُنگه حِکمَت هَمدَه اَنِیق- رَوشَن خِطاب (زَبانِی گوُیا) عَطا اِیتتِیک.

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم هَم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی: يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤهُمْ لِكتَابِ اللَّهِ، سِیزلَردَن اِینگ یَحشِی قُرآننِی بِیلگنِینگِیز جَماعَتگه اِمام بُولسِین، فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ، اَگر اوُلَرنِی هَمَّه سِی قِرائَتدَه بَرابَر بُولِیشسَه، رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّمنِی سُنَّتلَرِیگه عالِمراق بُولگنِی اِمام بُولسِین، فَإِنْ كَانُوا في السُّنَّةِ سَوَاءً، فَأَقْدمُهُمْ هِجْرَةً، وَ اَگر سُنَّتدَه هَم بَرابَر بُولِیشسَه، اوُلَرنِینگ هِجرَتدَه مُقَدّمراغِی اِمام بُولسِین، فَإِنْ كانُوا في الهِجْرَةِ سَوَاءً، فَأَقْدَمُهُمْ سِنّاً  اَگر سُنَّتدَه هَم بَرابَر بُولِیشسَه اوُلَرنِی یاشِی کَتتَه راغِی اِمام بُولسِین، وَلا يُؤمَّنَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ في سُلْطَانِهِ، وَلا يَقْعُدُ في بيْتِهِ على تَكْرِمَتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ[1]  کِیشِی باشقَه شَخصنِی اِیختِیارِیدَگِی مَکاندَه اِماملِیک قِیلمَسِین وَ اوُنِی اوُیِیدَه هَم اوُنگه حُرمَت سَبَبلِی، رُحصَتِیسِیز اوُتِیرمَسِین.

 صَحابَه لَرنِی دَورِیدَه «الأَقرأ»، قُرآننِی اِینگ یَحشِی قِرائَت قِیلوُچِیسِی دِیگنِی، قُرآن بُویِیچَه اِینگ عالِمِی، فَقِیهِی بُولِیشدَن عِبارَت اِیدِی. شوُنِینگدِیک اَبُو عَبدُالرَّحمَن سُلَمِی وَ باشقَه لَردَن رِوایَت قِیلِینِیشِیچَه، صَحابَه لَر اوُن آیَتنِی اوُقِیب اوُرگنِیب اوُنگه توُلِیق عَمَل قِیلمَگوُنلَرِیچَه کِییِینگِی اوُن آیَتنِی کِیتِیدَن بارِیشمَسدِی، اِبنِ عُمَر رَضِیَ الله عَنهُ دِیک کِیشِی بَقَرَه سُورَه سِینِی 8 یِیل اوُقِیب اوُرگنگن، عُمَر اِبنِ خِطّاب رَضِیَ الله عَنهُ بَقَرَه سُورَه سِیدَه 10 یِیل قالگن. صَحابَه لَر آیَتلَرنِی مَعناسِینِی اوُرگنِیشَردِی وَ اوُنِی فِکرلَش وَ فَهملَش بِیلَن تَعلِیم آلِیشَردِی، شُو سَبَبلِی هَم اوُلَرنِی اَیتِیشِیچَه، بِیزلَرنِی آرَمِیزدَه بَقَرَه وَ آلِی عِمران سُورَه سِینِی اوُقِیب اوُرگنِیب توُگتگن کِیشِی اِینگ یوُقارِی جایگاهنِی اِیگللَردِی.

(دوامی بار…..)

ادامه خواندن دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

رهبریت در دارالاسلام

(4-قسمت)

 دارودسته یمنافقین موجود در میان اهل سنت و تشیع همچون «کفار6گانه ی آشکار» نه اعتقادی به «ولایت مجتهد» دارند و نه «ولایت فقیه» اما در پناه اهل سنت به «ولایت فقیه» هجوم می برند و در پناه تشیع هم به «ولایت مجتهد». 

اولاً سابقه ی تاریخی این مفهوم در میان خود شیعیان به قرنها قبل از این تاریخ بر می گردد و چیز جدیدی نیست که در این عصر تولید شده باشد، ثانیاً این رهبریت مجتهد و ولایت و سرپرستی مجتهد و عالم بر «دارالاسلام» ریشه در آیات قرآن و آثار فقهای معروف به اهل سنت در قرون اولیه ی اسلامی دارد و به قرنها قبل بر می گردد:

الله تعالی در مورد حاکمیت طالوت و جایگاه علم برای رهبریت می فرماید: وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ اللَّهَ قَدْ بَعَثَ لَكُمْ طَالُوتَ مَلِكًا ۚ و پیغمبرشان به آنان گفت: خداوند طالوت را برای رهبریت و زمامداری شما روانه کرده است .قَالُوا أَنَّىٰ يَكُونُ لَهُ الْمُلْكُ عَلَيْنَا وَنَحْنُ أَحَقُّ بِالْمُلْكِ مِنْهُ وَلَمْ يُؤْتَ سَعَةً مِّنَ الْمَالِ ۚ بزرگان قوم گفتند: چگونه او بر ما حکومت داشته باشد با این که ما از او برای زمامداری سزاوارتریم و او که مال و دارائی زیادی ندارد؟ قَالَ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَاهُ عَلَيْكُمْ وَزَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَالْجِسْمِ ۖ وَاللَّهُ يُؤْتِي مُلْكَهُ مَن يَشَاءُ ۚ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ (بقره/247)گفت : خدا او را بر شما برگزیده است و علم و (قدرت) جسم او را وسعت بخشیده است و خداوند ملک خود را به هرکس که بخواهد می‌بخشد. و (احسان و قدرت) خداوند وسیع، و آگاه است.‏

و باز الله تعالی در مورد سلیمان می فرماید: وَشَدَدْنَا مُلْكَهُ وَآتَيْنَاهُ الْحِكْمَةَ وَفَصْلَ الْخِطَابِ (ص/20)و حکومت او را استحکام بخشیدیم، و بدو شناخت و حکمت دادیم، و به او قدرت داوری قاطعانه و عادلانه‌ بخشیدیم.

رسول الله صلی الله علیه وسلم نیز می فرماید: يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤهُمْ لِكتَابِ اللَّهِ، بهترین قرآن دان شما، امام جماعت شود فَإِنْ كَانُوا في الْقِراءَةِ سَواءً، فَأَعْلَمُهُمْ بِالسُّنَّةِ، و اگر همه در قرائت قرآن مساوی بودند، هر کدام از آنها که نسبت به سنت رسول الله صلی الله علیه وسلم عالم‌تر است، امام شودفَإِنْ كَانُوا في السُّنَّةِ سَوَاءً، فَأَقْدمُهُمْ هِجْرَةً، و اگر در سنت نیز مساوی بودند، مقدم‌ترین آنها در هجرت فَإِنْ كانُوا في الهِجْرَةِ سَوَاءً، فَأَقْدَمُهُمْ سِنّاً و اگر در هجرت نیز مساوی بودند، مسن‌ترین آنها امامت کند،  وَلا يُؤمَّنَّ الرَّجُلُ الرَّجُلَ في سُلْطَانِهِ، وَلا يَقْعُدُ في بيْتِهِ على تَكْرِمَتِهِ إِلاَّ بِإِذْنِهِ[1]و هیچ مردی در محل تحت اختیار شخصی دیگر، برای او امامت نکند و در خانه‌ی مخصوص نشستن، (به احترام او) جز به اجازه‌اش ننشیند.

«الأَقرأ» در زمان صحابه یعنی فقیه ترین و عالم ترین شخص به قرآن . همچنانکه ازأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِي و دیگران روایت شده  هر یک از صحابه تنها 10 آیه را می گرفت و تا زمانی که کاملاً به آن علم و عمل پیدا نمی کرد سراغ 10 آیه ی دیگر نمی رفت و کسی چون ابن عمر رضی الله عنهما در سوره ی بقره 8 سال ماند و عمر بن خطاب رضی الله عنه در همین سوره ی بقره 10 سال ماند. صحابه معانی آیات را یاد می گرفتند و در ان فقه و فهم می کردند، به همین دلیل می گفتند هر شخصی از ما که سوره های بقره و آل عمران را می گرفت و تمام می کرد نزد ما جایگاه والائی پیدا می کرد. (ادامه دارد……)

ادامه خواندن رهبریت در دارالاسلام

Дорул исломдаги рахбарият.

(3-қисм)

Бу ердаги мана бу исломни зиддидаги қарашларни кўриб чиқилганда, улар оятда келган “улил амр” ни хисобга хам олишмайди, “улил амр”  кўплик бўлади, ундан мақсад шўродир, валийи амр эмас, “улил амр” хақида олтинчи муқаддамот дарсларида батафсил изох берганмиз, яна такрорлаб ўтиришга хожат йўқ. [1]

Шу билан бирга дорул исломни рахбари хам улил амр шўросини ё ахли хал ва ақдни ва ахли фиқхни,ихтиходни  олимлари томонидан сайланади, ахли суннат деб маъруф бўлган мазхабни назари бўйича рахбар ўзига хос шартларга эга бўлиши керак:

1-Мусулмон бўлиши лозим. Чунки:

وَلَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً ( نساء/ 141).

ва аллох харгиз кофирлар учун мўъминлар устига йўл бермагай.

Демак кофир инсонни мусулмонларни волийси,раиси бўлишга раво кўрилмайди, 2- эркак бўлиши,3- озод бўлиши,4- саломат бўлиши,5- қурайшдан  бўлиши,6- саййид бўлиши эса ихтилофли масала,^[2][3]

6- адолат ахли бўлиши,7- кифоят ва қобилиятга эга бўлиши: исломий жамиятнинг рахбари эга бўлиши керак бўлган энг мухим қобилият ва кифоят, аллохнинг шариатидаги қонунлар бўйича,”кундалик масалаларда” илмга  ва “хукуматни бошқариш бўйича мутахассисликка” эга  бўлиши лозим.  ^[4][5][6][7]

Мана бу рахбар улил амр шўроси томонидан сайланади ва шўрони ўзи энг буюк фуқахолар,мутахассислардан ташкил топган, энди мана бу шўрони орасидаги энг олимроғи  ва мутахассисроғини  танланиши хам табиий,оддий бир холат хисобланади. Шу сабабли хам ахли суннат деб маъруф бўлган фирқаларни наздида шаръий ахкомлар бўйича илмда  тақлид хаддига  эга бўлишлик, жамиятни рахбарига кифоя қилмайди, чунки ибни Холдунни сўзига кўра тақлид хақиқатда бир нав нуқсон ва камчилик хисобланади, шунинг учун хам уларни эътиқоди бўйича, изтирор ва зарурат холатидагина хукуматдаги  мусулмонларнинг  рахбари,валийси мужтахид фақих бўлиши лозим, зарурат холатида эса қозини хаддидаги олим бўлиши ва ундан пастроқда эса хойрул қурунни олимларини ва аиммаларини наздида бошқа  матлуб ўрин бўлмаган.

Албатта бизларни баъзи жохил дўстларимиз ва махсусан огох душманлар ва мунофиқлар тўдаси ўзларини рухий жангларида ёш болага ўхшаб ўйин кўрсатишади:

-Биринчиси: “дорул исломга”ни устидаги  мана бу фақих ё вилоят рахбариятни оятуллох Хумайнийнинг 1348 йилда вужудга келтирган нарсаси,деб уқтиришга харакат қилашади, аммо бу умумий мусулмонларни фикрини чалғитиш,алдашни ўзидир.

-Иккинчидан: ахли суннатни орасидаги махаллий ва ички “жохил дўстларимиз мунофиқлар тўдаси билан бирга”, шиъаларни наздидаги истелох бўйича “вилояти фақих”га хужум қилиш орқали, аслида ахли суннатни орасидаги “вилоят мужтахиди” билан душманчилик қилишади, аммо буни ахли суннатни орасида баён қилишга журъат ва ғайрат қила олишмайди ва  мана бу алдов билан ахли суннатни ўзлари билан бирга шиъаларга қарши хамрох қилишни хохлашади. Буни қаршисида: шиъаларни орасидаги ички “мунофиқлар тўдаси” хам ахли суннатни наздидаги истелох бўйича “вилоят мужтахидига” хужум қилиш билан аслида “вилояти фақихга” қарши душманчилик қилишади, аммо ичкарида уни баён қилишга журъат ва ғайрат топишмайди. Ёдимда 74 йилда Исфахонни олийгохида бўлган пайтимда, “ислох талаб” деб номланган шиъа мазхабидаги секулярзада ва либирал бузғунчилари афғонистон исломий иморатини рахбари учинчи Умар рохимахуллохга қарши шиор беришарди, аслида эса уларни манзури эрон исломий жумхурини рахбари бўлган.

(давоми бор……)

ادامه خواندن Дорул исломдаги рахбарият.

دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.

(3-قیسم)

بُو یِیردَگِی مَنَه بُو اِسلامنِی زِدِّیدَه گِی قَرَشلَرنِی کوُرِیب چِیقِیلگندَه، اوُلَر آیَتدَه کِیلگن “اوُلِی اَمر” نِی حِسابگه هَم آلِیشمَیدِی، “اوُلِی اَمر” کوُپلِیک بُولَدِی، اوُندَن مَقصَد شُورادِیر، وَلِیِی اَمر اِیمَس، “اوُلِی اَمر” حَقِیدَه آلتِینچِی مُقَدَّمات دَرسلَرِیدَه بَتَفصِیل اِیضاح بِیرگنمِیز، یَنَه تَکرارلَب اوُتِیرِیشگه حاجَت یُوق. [1]

شُو بِیلَن بِیرگه دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِی هَم اوُلِی اَمر شوُراسِینِی یا اَهلِی حَل وَ عَقدنِی وَ اَهلِی فِقهنِی، اِجتِهادنِی عالِملَرِی تامانِیدَن سَیلَنَدِی، اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن مَذهَبنِی نَظَرِی بُویِیچَه رَهبَر اوُزِیگه خاص شَرطلَرگه اِیگه بوُلِیشِی کِیرَک:

1. مُسُلمان بُولِیشِی لازِم. چُونکِی: وَلَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً ( نساء/ 141). وَ اَلله هَرگِیز کافِرلَر اوُچُون مُؤمِنلَر اوُستِیگه یُول بِیرمَگَی؛ دِیمَک کافِر اِنساننِی مُسُلمانلَرنِی والِیسِی، رَئِیسِی بوُلِیشگه رَوا کوُرِیلمَیدِی، 2-اِیرکَک بُولِیشِی، 3- آزاد بُولِیشِی، 4- سَلامَت بُولِیشِی، 5- قُرَیشدَن بُولِیشِی، 6- سَیِّید بُولِیشِی اِیسَه اِختِلافلِی مَسَلَه،  ^[2][3]7- عَدالَت اَهلِی بُولِیشِی، کِفایَت وَ قابِلِیَتگه اِیگه بُولِیشِی کِیرَک بوُلگن اِینگ مُهِم نَرسَه، قابِلِیَت وَ کِفایَت ، اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر بُویِیچَه، “کوُندَه لِیک مَسَلَه لَردَه” عِلمگه وَ “حُکوُمَت باشقَرِیش بُویِیچَه مُتَخَصِّصلِیککَه” اِیگه بُولِیشِی لازِم. ^[4][5][6][7]

مَنَه بُو رَهبَر اوُلِی اَمر شوُراسِی تامانِیدَن سَیلَنَدِی وَ شُورانِی اوُزِی اِینگ بُویُوک فُقَهالَر، مُتَخَصِّصلَردَن تَشکِیل تاپگن، اِیندِی مَنَه بُو شوُرانِی آرَسِیدَگِی اِینگ عالِمراغِی وَ مُتَخَصِّصراغِینِی تَنلَنِیشِی هَم طَبِیعِی، عاددِی بِیر حالَت حِسابلَنَدِی. شُو سَبَبلِی هَم اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن فِرقَه لَرنِی نَزدِیدَه شَرعِی اَحکاملَر بُویِیچَه عِلمدَه تَقلِید حَددِیگه اِیگه بُولِیشلِیک، جَمِیعیَتنِی رَهبَرِیگه کِفایَه قِیلمَیدِی، چُونکِی اِبنِ خالدوُننِی سوُزِیگه کوُرَه تَقلِید حَقِیقَتدَه بِیر نَوع نوُقصان وَ کَمچِیلِیک حِسابلَنَدِی، شوُنِینگ اوُچُون هَم اوُلَرنِی اِعتِقادِی بُویِیچَه، اِضطِرار وَ ضَرُورَت حالَتِیدَه گِینَه حُکوُمَتدَگِی مُسُلمانلَرنِینگ رَهبَرِی، وَلِیسِی مُجتَهِد فَقِیه بُولِیشِی لازِم، ضَرُورَت حالَتِیدَه اِیسَه قاضِینِی حَددِیدَگِی عالِم بُولِیشِی وَ اوُندَن پَستراقدَه اِیسَه خَیرُالقُرُوننِی عالِملَرِینِی وَ اَئِمَّه لَرِینِی نَزدِیدَه باشقَه مَطلوُب اوُرِین بُولمَگن.

اَلبَتَّه بِیزلَرنِی بَعضِی جاهِل دُوستلَرِیمِیز وَ مَخصُوصاً آگاه دُشمَنلَر وَ مُنافِقلَر توُدَه سِی اوُزلَرِینِی رُوحِی جَنگلَرِیدَه یاش بالَه گه اوُحشَب اوُیِین کوُرسَتِیشَدِی:

• بِیرِینچِیسِی: “دارُ الاِسلام” نِی اوُستِیدَگِی مَنَه بُو فَقِیه یا وِلایَت رَهبَرِیَتنِی آیَتُ الله خُمَینِینِینگ 1348 یِیلدَه وُجُودگه کِیلتِیرگن نَرسَه سِی، دِیب اوُقتِیرِیشگه حَرَکَت قِیلِیشَدِی، اَمّا بُو عُمُومِی مُسُلمانلَرنِی فِکرِینِی چَلغِیتِیش، اَلدَشنِی اوُزِیدِیر.
• اِیککِینچِیدَن: اَهلِی سُنَّتنِی آرَسِیدَگِی مَحَلِّی وَ اِیچکِی “جاهِل دوُستلَرِیمِیز مُنافِقلَر توُدَه سِی بِیلَن بِیرگه”، شِیعَه لَرنِی نَزدِیدَگِی اِصطِلاح بُویِیچَه “وِلایَتِی فَقِیه”گه هُجُوم قِیلِیش آرقَلِی، اَصلِیدَه اَهلِی سُنَّتنِی آرَسِیدَگِی “وِلایَتِی مُجتَهِدِی” بِیلَن دُشمَنچِیلِیک قِیلِیشَدِی، اَمّا بُونِی اَهلِی سُنَّتنِی آرَسِیدَه بَیان قِیلِیشگه جُرعَت وَ غَیرَت قِیلَه آلِیشمَیدِی. مَنَه بُو اَلداو بِیلَن اَهلِی سُنَّتنِی اوُزلَرِی بِیلَن بِیرگه شِیعَه لَرگه قَرشِی هَمراه قِیلِیشنِی هاحلَشَدِی. بُونِی قَرشِیسِیدَه: شِیعَه لَرنِی آرَسِیدَگِی “اِیچکِی مُنافِقلَر” توُدَه سِی هَم اَهلِی سُنَّتنِی نَزدِیدَگِی اِصطِلاح بُویِیچَه “وِلایَتِ مُجتَهِدِیگه” هُجُوم قِیلِیش بِیلَن اَصلِیدَه “وِلایَتِی فَقِیه گه” قَرشِی دُشمَنچِیلِیک قِیلِیشَدِی، اَمّا اِیچکَرِیدَه اوُنِی بَیان قِیلِیشگه جُرعَت وَ غَیرَت تاپِیشمَیدِی. یادِیمدَه 74 یِیلدَه اِصفَهاننِی عالِیگاهِیدَه بُولگن پَیتِیمدَه، “اِصلاح طَلَب” دِیب ناملَنگن شِیعَه مَذهَبِیدَگِی سِکوُلارزَدَه وَ لِیبِیرَل بوُزغوُنچِیلَرِی اَفغانِستان اِسلامِی اِمارَتِینِی رَهبَرِی اوُچِینچِی عُمَر رَحِمَهُ الله گه قَرشِی شِیعار بِیرِیشَردِی، اَصلِیدَه اِیسَه اوُلَرنِی مَنضُورِی اِیران اِسلامِی جُمهُورِینِی رَهبَرِی بُولگن.

 (دوامی بار……)

ادامه خواندن دارُ الاِسلامدَگِی رَهبَرِیَت.