دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

Ахли суннат ва жаъфарий ташайюъсини ўртасидаги ясама ривоятларни хужжат қилиб келтирадиган кимсалар

Холид хўромий

Бир қанча асрлардан буён ахли суннат хилма-хил хукуматларга эга бўлган холатда росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хадисларини поклашни бошлашган. Ўтган бир неча аср ичида ахли суннат турли-хил мархалаларда ва даврларда исроилиётлар……… номи остида ясама хадисларни ўзларини китобларидан поклашди, мана бу поклашни охиргиси Албоний рохимахуллохга тегишли бўлиб,у киши асрлардан буён амал қилиниб келаётган ва кўзга кўринган ахли суннат уламоларининг  китобларида мавжуд бўлган машхур аммо заиф юзлаб ривоятларни жамлаб олди. Мусулмонлар мана бундай хадисларни очиб кўрсатиш ва уларни росулуллох саллаллоху алайхи васалламга нисбатлашдан нихоятда эхтиёт бўлишлари керак.

Шундай бўлгач ахли суннатни китобларида ясама, заиф ривоятларни борлиги яшириб ўтирадиган нарса эмас. Худди шу ясама, заиф ривоятлар ахли ташайюъни китобларида хам мавжуд, бунга мисол тариқасида қуйидагиларни айтса бўлади:

Шиъалардан бир киши келиб имом Ризо (алайхиссаломга) арз қиладики: одамлар бизларга жибр ва ташбех сўзларини  нисбатлашяпти, чунки оталарингиздан мана бу заминада ривоятлар нақл қилинган экан. Хазрат ривоят қилаётган кишидан савол қилиб сўрайдилар: ” мени оталаримдан жибр ва ташбех хақида нақл қилинган ривоятлар кўпроқми ё пайғамбар саллаллоху алайхи васалламдан нақл қилинган ривоятлар кўпми?”  Ровий жавоб бериб айтади: пайғамбаримиздан нақл қилинган ривоятлар кўпроқ. Шунда хазрат айтадилар: ” бундай экан пайғамбар саллаллоху алайхи васаллам хам жибр ва ташбехга қоил бўлган экан,денглар.” Ровий хазратга арз қилиб айтади: уларни айтишларича, пайғамбар саллаллоху алайхи васаллам буларни мархамат қилмаганлар, балки уни ясалган. Имом Ризо (алайхиссалом) айтадилар: ” шундай экан мени оталарим хақида хам шундай данглар, улар мана бу хадисларни мархамат қилишмаган ,балки уларни сўзлари сифатида ясалгандир.”  ^[1]

Мана булар воқеиятда бор  бўлишига қарамасдан, баъзи бир шиъалар ахли суннатни ўтган даврлардаги китобларини қидириб заиф ривоятларни келтиришади ва буларни хужжат қилган холда ахли суннатга хамла қилишади, аслини олганда  ахли суннатни ўзи мана бу ривоятларни қабул қилишмайди. Худди шунга ўхшаш ахли суннатдан бўлган баъзи бир кишилар хам ташайюъни қадимги китобларидан ривоятлар, ижтиходларни топиб буларни хужжат қилган холда ташайюъга хамла қилишади, аслини олганда бугунги кундаги ташайюъ хам бу ривоятларни қабул қилишмайди.

Энди сизни назарингизда тафарруқ ва ички жанглардан бошқа мақсади бўлмаган мана бу икки гурух, душманни рухий жангини олиб борувчилари ва ташайюъ , тасаннунни душмани эмасми?    

---

[1]صدوق،التوحید،ص363-364/صدوق،محمدبنعلیبنبابویهقمی،التوحید،ترجمه: محمّدعلیسلطانی،انتشاراتارمغانطوبی،تهران، 1388 ش،چاپششم.

اَهلِی سُنَّت و جَعفَرِی تَشَیُّع سِینِی اوُرتَسِیدَگِی یَسَمَه رِوایَتلَرنِی حُجَّت قِیلِیب کِیلتِیرَدِیگن کِیمسَه لَر

خالد هُورامِی

بِیر قَنچَه عَصرلَردَن بُویان اَهلِی سُنَّت هِیلمَه-هِیل حُکوُمَتلَرگه اِیگه بُولگن حالَتدَه رسول الله صلی الله علیه وسلمنِی حَدِیثلَرِینِی پاکلَشنِی باشلَشگن. اوُتگن بِیر نِیچَه عَصر اِیچِیدَه اَهلِی سُنَّت تُورلِی- هِیل مَرحَلَه لَردَه و دَورلَردَه  اِسرائِلِیاتلَر نامِی آستِیدَه یَسَمَه حَدِیثلَرنِی اوُزلَرِینِی کِتابلَرِیدَن پاکلَشدِی، مَنَه بُو پاکلَشنِی آخِیرگِیسِی آلبانِی رحمه الله گه تِیگِیشلِی بُولِیب، اوُ کِیشِی عَصرلَردَن بُویان عَمَل قِیلِینِیب کِیلَیاتگن و کوُزگه کوُرِینگن اَهلِی سُنَّت اوُلامالَرِینِینگ کِتابلَرِیدَه مَوجُود بُولگن مَشهُور اَمّا ضَعِیف یُوزلَب رِوایَتلَرنِی جَملَب آلَدِی. مُسُلمانلَر مَنَه بُوندَی حَدِیثلَرنِی آچِیب کوُرسَتِیش و اوُلَرنِی رسول الله صلی الله علیه وسلمگه نِسبَتلَشدَن نِهایَتدَه اِختِیاط بُولِیشلَرِی کِیرَک.

شُوندَی بُولگچ اَهلِی سُنَّتنِی کِتابلَرِیدَه یَسَمَه،ضَعِیف رِوایَتلَرنِی بارلِیگِی یَشِیرِیب اوُتِیرَدِیگن نَرسَه اِیمَس. حُودِّی شُو یَسَمَه،ضَعِیف رِوایَتلَر اَهلِی تَشَیُّعنِی کِتابلَرِیدَه هَم مَوجُود، بُونگه مِثال تَرِیقَه سِیدَه قُویِیدَگِیلَرنِی اَیتسَه بُولَدِی:

 شِیعَه لَردَن بِیر کِیشِی کِیلِیب اِمام رِضا (علیه السلامگه) عَرض قِیلَدِیکِی:آدَملَر بِیزلَرگه جِبر و تَشبِیه سُوزلَرِینِی نِسبَتلَشیَپتِی،چُونکِی آته لَرِینگِیزدَن مَنَه بُو زَمِینَه دَه رِوایَتلَر نَقل قِیلِینگن اِیکن. حَضرَت رِوایَت قِیلَیاتگن کِیشِیدَن سَوال قِیلِیب سُورَیدِیلَر: “مِینِی آته لَرِیمدَن جِبر و تَشبِیه حَقِیدَه نَقل قِیلینگن رِوایَتلَر کُوپراقمِی یا پَیغَمبَر صلی الله علیه وسلمدَن نَقل قِیلینگن رِوایَتلَر کُوپمِی؟”  راوِی جَواب بِیرِیب اَیتَدِی: پَیغَمبَرِیمِیزدَن نَقل قِیلِینگن رِوایَتلَر کوُپراق. شُوندَه حَضرَت اَیتدِیلَر:” بُوندَی اِیکن پَیغَمبَر صلی الله علیه وسلم هَم جِبر و تَشبِیه گه قائِل بُولگن اِیکن،دِینگلَر.راوِی عَرض قِیلِیب اَیتَدِی:اوُلَرنِی اَیتِیشلَرِیچَه، بُولَرنَی پیغمبر صلی الله علیه وسلم  مَرحَمَت قِیلمَگنلَر،بَلکِی اوُنِی یَسَلگن. اِمام رِضا (علیه السلام) اَیتدِیلَر:”شُوندَی اِیکن مِینی آته لَرِیم حَقِیدَه هَم شُوندَی دِینگلَر، اوُلَر مَنَه بُو حَدِیثلَرنِی مَرحَمَت قِیلِیشمَگن،بَلکِی اوُلَرنِی سُوزلَرِی صِیفَتِیدَه یَسَلگندِیر.”^[1]

مَنَه بُولَر واقِعِیَتدهَ بار بُولِیشِیگه قَرَمَسدَن، بَعضِی بِیر شِیعَه لَر اَهلِی سُنَّتنِی اوُتگن دَورلَردَگِی کِتابلَرِینِی قِیدِیرِیب ضَعِیف رِوایَتلَرنِی کِیلتِیرِیشَدِی و بُولَرنِی حُجَّت قِیلگن حالدَه اَهلِی سُنّتگه حَملَه قِیلِیشَدِی، اَصلِینِی آلگندَه اَهلِی سُنَّتنِی اوُزِی مَنَه بُو رِوایَتلَرنِی قَبُول قِیلِیشمَیدِی. حُودِّی شُونگه اوُحشَش اَهلِی سُنَّتدَگِی  بَعضِی بِیر کِیشِیلَر هَم تَشَیُّعنِی قَدِیمگِی کِتابلَرِیدَن رِوایَتلَر،اِجتِهادلَرنِی تاپِیب بُولَرنِی حُجَّت قِیلگن حالدَه تَشَیُّعگه حَملَه قِیلِیشَدِی، اَصلِینِی آلگندَه بُوگوُنگِی کُوندَگِی تَشَیُّع هَم بُو رِوایَتلَرنِی قَبُول قِیلِیشمَیدِی.

اِیندِی سِیزلَرنِی نَظَرِینگِیزدَه تَفَرُّق و اِیچکِی جَنگلَردَن باشقَه مَقصَدِی بُولمَگن مَنَه بُو اِیکِّی گوُرُوه، دُشمَنِّی رُوحِی جَنگِینِی آلِیب بارُوچِیلَرِی و تَشَیُّع، تَسَنُّن نِی دُشمَنِی اِیمَسمِی؟

---

[1]صدوق،التوحید،ص363-364/صدوق،محمدبنعلیبنبابویهقمی،التوحید،ترجمه: محمّدعلیسلطانی،انتشاراتارمغانطوبی،تهران، 1388 ش،چاپششم.

مشرکلر الله بیلن اوزلرنی اورتسیگه واسیطه قوییب آلیشدی و بولر بیزلرنی الله گه یقنلشتردی دیب اعتقاد  قیلیشدی. الله تعالی اوزی بیلن مخلوقینی اورتسیده گی هر قندی واسیطه نی قبول قیلمیدی و بوتپرستلرنینگ یقینلشیش بهانه سیده واسیطه قیلیشلرنی هم رد قیلیب ایته دیکی:

1. وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى.

او ذاتدن اوزگه دوستلرنی ( حدا) قیلیب آلگن کیمسه لر: ” بیز فقط اولر بیزنی الله گه یقین قیلیشلری اوچونگینه عبادت قیلورمیز.

ج: اگر آیاتگه دقت بیلن قَََََریدیگن بولسَک مرحمت قیلینه دیکی:

 وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى (زمر/3)

او ذاتدن اوزگه “دوستلرنی ( خدا) قیلیب آلگن کیمسه لر: بیز ( اوشه خدالریمیزگه) فقط اولر بیزنی الله گه یقین قیلیشلری  اوچونگینه عبادت قیلورمیز”،

منه بو آیاتده الله تعالی مشرکلرنی الله دن باشقه گه قیلگن عبادتلرنی ملامت قیلگنینی کوره میز، او ذات بو بیلن اوزیگه یقینلشیش اوچون قیلینیاتگن ایشلرنی ملامت قیلمَیَپتی، چونکه بعضیده  مؤمن کیشینی بیرار مستحب یا واجب عملی هم الله گه یقینلشیشیگه باءِث بولدی و بو عمل شریعتگه مُوافقدیر. لیکن اگرده حرام یا شرک عملّری  بیلن الله گه یقینلشیشنی حاهلیدیگن بولیشسه، بیز بو ایشنی شریعتگه توغری کیلمیدی دیب حسابلَیمیز. شوندی ایکن بعضی بیر عملّرنی واسیطه قیلیب الله گه یقینلَشیشنی اوزی قیتریلمگن، بلکی عبادتلرنی الاهه لرگه بیریب قوییش و بو الاهه لرگه الله نی ربوبِیَتی و باشقه حوصوصیتلرنی بیریش قََیتریلگندیر.

Мушриклар аллох билан ўзларини ўртасига восита қўйиб олишади ва булар бизларни аллохга яқинлаштиради деб эътиқод қилишади. Аллох таоло ўзи билан махлуқини ўртасидаги хар қандай воситани қабул қилмайди ва бутпарастларнинг  яқинлашиш бахонасида восита қилишларини хам рад қилиб айтадики:

1. 1-    وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى.

У зотдан ўзга дўстларни ( худо) қилиб олган кимсалар :” биз фақат улар бизни аллохга яқин қилишлари учунгина ибодат қилурмиз.”

Жавоб: агар оятга диққат билан қарайдиган бўлсак мархамат қилинадики:

 وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى (زمر/3)

У зотдан ўзга “дўстлар” ни ( худо) қилиб олган кимсалар: “ биз ( ўша худоларимизга) фақат улар бизни аллохга яқин қилишлари учунгина ибодат қилурмиз”,

Мана бу оятда аллох таоло мушрикларни аллохдан бошқага қилган  ибодатларини маломат қилаётганини  кўрамиз, у зот бу билан ўзига яқинлашиш учун қилинаётган ишларни маломат қилмаяпти ,чунки баъзида  мўъмин кишини  бирор мустахаб ё вожиб амали   хам аллохга яқинлашишига боис бўлади ва бу амал шариатга мувофиқдир. Лекин агарда харом ё ширк амаллари билан аллох таолога яқинлашишни хохлайдиган бўлишса , биз бу ишни шариатга тўғри келмайди деб хисоблаймиз . Шундай экан баъзи бир амалларни восита қилиб аллохга яқинлашишни ўзи қайтарилмаган, балки ибодатларни илохаларга бериб қўйиш ва бу илохаларга аллохни рубубият ва бошқа хусусиятларини бериш шариатда қайтарилгандир.

مَذهَبلَر حُجَّت صِیفَتِیدَه قَبُول قِیلگن مَنبَعلَردَن کوُرَه تَرِیخِی رِوایَتلَرنِی اَفضَلراق کوُرِیشلِیک هَم وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی. (5)

کارزان شَکّاک

اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن بُوگوُنگِی مَذهَبلَر وَ فِرقَه لَرنِینگ اِتِّفاق قِیلگن مَنبَعلَرِی قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَتدِیر: 1- قُرآن 2- سُنَّت 3- اِجماع 4- قِیاس.

شِیعَه اوُلامالَرِی هَم توُرت اَصل یَعنِی: 1- قُرآن 2- سُنَّت 3- عَقل 4- اِجماعنِی، حُجَّت کِیلتِیرِیش اوُچُون اَصلِی مَنبَعلَر صِیفَتِیدَه قَبُول قِیلِیشدِی.

مَنَه شُونگه قَرَمَسدَن سَنَب اوُتِیلگن اوُرِینلَرنِی اوُرنِیگه،شَک وَ گوُمانلَر تاپِیلِیشِی قَطعِی بُولگن یاکِی اَکثَرِی بُوزِیلگن یا بِیر واقِعهَ حَقِیدَه هِیلمَه – هِیل نَظَرگه اِیگه تَرِیخِی رِوایَتلَردَن حُجَّت صِیفَتِیدَه فایدَلَنِیشَدِی. بِیرِینچِی وَ اِیکِّینچِی هِجرِی قَرندَه گِی بَرچَه تَرِیخلَر دِیوان قِیلِینگن اِیمَس……اَوَّلدَه “مُسلِم” وَ اوُنگه اوُحشَگنلَرنِی رِوایَت وَ اَخبارِی اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن مَذهَبلَر وَ فِرقَه لَرنِینگ تَرِیخ بُویِیچَه کُوز- قَرَشلَرِینِی اَساسِی صِیفَتِیدَه اِیشلَتِیلگن، تَرِیخچِیلَر هَم اوُندَن اوُزلَرِینِی اَثَرلَرِینِی دِیوان قِیلِیشدَه فایدَلَنِیشگن؛ شِیعَه لَرنِی آرَسِیدَه هَم حُودِّی شُو جَرَیان صادِر بُولگن……شُو بِیلَن بِیرگه بَرچَه اِسلامِی فِرقَه لَرنِی کِتابلَرِیدَه ضَعِیف رِوایَتلَر، اِسرائِلِیاتلَر تاپِیلِیشِی مُومکِنلِیگِینِی هَمَّه یَحشِی بِیلَدِی.

مَنَه بُو زَمِینَه دَه سُلَیم ابن قَیس وَ اوُنِی تَرِیخِی رِوایَتلَرِی حَقِیدَه گِی یَگانَه مِثالنِی کِیلتِیرَمِیز وَ تَرِیخِی رِوایَتلَرگه اِعتِماد قِیلِیشدَه قَنچَه لِیک قَتِّیق قوُل لِیک وَ عُمُومِی مَنهَجِی شَکلدَه مُعامَلَه قِیلِیش کِیرَکلِیگِینِی تُوشُونِیب آلَمِیز.

اَحمَد ابن حسین ابن عبدالله غَضائِرِی اوُ کِیشِی ابن غَضائِرِی نامِی بِیلَن مَعرُوف بُولگن،ضُعَفاء کِتابِینِی مُعَلِّیفِی وَ 430 بِیلَن 450 یِیل لَرنِی اوُرتَسِیدَه وَفات تاپگن،شُو بِیلَن بِیرگه اوُ کِیشِی عِلمِ رِجال مُتَحَصِّصلَرِینِینگ اِیچِیدَگِی اِینگ عالِم شَخص حِسابلَنَدِی. اوُزِینِینگ ضُعَفاء کِتابِیدَه یازِیشِیچَه: سُلَیم ابن قَیس هِلالِی عامِرِی عبدالله (ع) حسن (ع) وَ حُسَین (ع) و علی ابن حُسَین (ع) دَن رِوایَت نَقل قِیلگن وَ بُو مَشهُور کِتاب هَم اوُنگه نِسبَتلَنگن. بِیزنِی اَصحابلَرِیمِیزنِی اَیتِیشلَرِیچَه سُلَیم تَنِیقلِی کِیشِی بُولمَگن، خَبَرلَردَه هَم اوُ حَقِیدَه بِیر نَرسَه کِیلمَگن. اَمَّا مِین اوُنِی نامِینِی کِتابِیدَن تَشقَرِی باشقَه اوُرِیندَه وَ اَبان ابن اَبِی عِیاشنِی رِوایَتلَرِیدَه کوُردِیم. اِبن عُقدَه اَمِیراَلمُؤمِنِینِّی رِجالِیدَه اوُندَن حَدِیثلَرنِی کِیلتِیرگن، لِیکِن سُلَیمگه نِسبَتلَنگن کِتاب یَسَمَه اِیکَنِی شُبهَه سِیزدِیر.   ^[1]

اَبان ابن اَبِی عِیاش حَقِیدَه اَیتِیشَدِیکِی: اَبان ابن ابی عِیاشنِی نامِی اَبُو عِیاش هارُون بُولِیب تابِعِینلَردَن بُولگن،اَنَس ابن مالک و علی ابن حُسَیندَن رِوایَت نَقل قِیلگن،لِیکن ضَعِیف. اِعتِبار بِیرِیلَدِیگن جایگاهده اِیمَس. بِیزنِی اَصحابلَرِیمِیز سُلَیم ابن قَیسنِی کِتابِینِی یَسَلِیش جَرَیانِینِی اوُنگه نِسبَتلَشَدِی.^[2]

شَیخ مُفِیدنِی هَم اَیتِیشِیچَه: “بُو کِتابگه اِعتِماد قِیلِیب بُولمَیدِی، اوُندَه چِیگل لِیک وَ فَرِیبگرلِیک قِیلِینگن.” ^[3]

شُو سَبَبلِی هَم محمد ابن قُطب رحمه الله گه اوُحشَگن کِیشِیلَر اِسلام تَرِیخِینِی یَنگِیدَن یازِیش، مَحصُوصاً صَحابَه لَرنِی تَرِیخِینِی قُرآن کوُزآینَه گِینِی قوُیِیب اوُقِیب چِیقِیش کِیرَک،دِیِیشَدِی.

بِیتَرتِیب تَرِیخِی رِوایَتلَرنِی قُرآندَن وَ مَذهَبلَر حُجَّت کِیلتِیرَدِیگن قَطعِی مَنبَعلَردَن اَفضَل کوُرَدِیگن، هَمدَه مَنهَ شُو رِوایَتلَر بِیلَن مُخالِف مَذهَبگه هُجُوم قِیلَدِیگن شَخصلَر شُبهَه سِیز آگاه،مُعتَدِیل اِنسانلَر اِیمَس، اوُلَر بُو اِیشلَرِی بِیلَن مُسُلمانلَرنِینگ اوُرتَسِیدَگِی وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِیگن کِیشِیلَر صِیفَتِیدَه عَمَل قِیلِیشَدِی.

---

[1]همان منبع ص 43 به نقل از كتاب الضعفاء – خطی مرحوم آیت‌اله نجفی – قم كتابخانه آیه اله نجفی ورق 5 عكسی از مجموعه 155 ورق 234 قهپایی / مجمع 3/156 و نیز در: حلی /خلاصه 82 و 83 + ابن داوود / رجال 1 /106 ش 732- 2/249ش226) 

[2]‌كتاب الضعفاء / پیشین. ورق 1/عكسی / پیشین 229- قهپایی / مجمع 1/ 15 و 16)

[3](معجم رجال الحديث،چاپ قم، ج8 ،ص219).

Мазхаблар хужжат сифатида қабул қилган манбаълардан кўра тарихий ривоятларни афзалроқ кўришлик хам вахдатга монеълик қилади. (5)

Корзон Шаккок

Ахли суннат деб маъруф бўлган бугунги мазхаблар ва фирқаларнинг иттфоқ қилган манбалари қуйидагилардан иборатдир: 1- қуръон 2- суннат 3- ижмоъ 4- қиёс.

 Шиъа уламолари хам тўрт асл яъни: 1-қуръон 2- суннат 3- ақл 4- ижмоъни, хужжат келтириш учун аслий манбаълар сифатида қабул қилишади.

Мана шунга қарамасдан санаб ўтилган ўринларни ўрнига, шак ва гумонлар топилиши қатъий бўлган ёки аксари бузилган ё бир воқеа хақида хилма-хил назарга эга  тарихий ривоятлардан хужжат сифатида фойдаланишади. Биринчи ва иккинчи хижрий қарндаги барча тарихлар девон қилинган эмас…..аввалда “муслим” ва унга ўхшаганларни ривоят ва ахборлари ахли суннат деб маъруф бўлган мазхаблар  ва фирқаларнинг тарих бўйича кўз-қарашларини асоси сифатида ишлатилган, тарихчилар хам ундан ўзларини асарларини девон қилишда фойдаланишган; шиъаларни орасида хам худди шу жараён содир бўлган……шу билан бирга барча исломий фирқаларни китобларида заиф ривоятлар, исроилиётлар топилиши мумкинлигини хамма яхши билади.

ادامه خواندن Мазхаблар хужжат сифатида қабул қилган манбаълардан кўра тарихий ривоятларни афзалроқ кўришлик хам вахдатга монеълик қилади. (5)

از موانع وحدت (5) برتری دادن روایتهای تاریخی بر منابع قابل استناد مذاهب

به قلم: کارزان شکاک

منابع متفقٌ علیه در فرق و مذاهب کنونی معروف به اهل سنت عبارتند از .1- قرآن 2- سنت 3- اجماع 4- قیاس .

علمای شیعه نیز چهاراصل: 1- كتاب (قرآن) 2- سنت 3- عقل 4- اجماع را جزو منابع اصلی مورد استناد خود می دانند.

با این وجود دیده می شود که به جای تمام این موارد، روایتهای تاریخی که احتمال شک و گمان در آنها قطعا وجود دارد  و یا اکثرا آلوده و دارای تنوع در یک رویداد هستند مورد استناد قرار می گیرند. روشن است که همه تواریخ در قرن اوّل و دوم هجرى تدوین نشده اند.. در ابتدا اخبار و روایات «مسلم» و امثال او بود که مبناى نگارش تواریخ فرق و مذاهب معروف به اهل سنت قرار گرفت و مورّخین از آنها در تدوین آثارشان استفاده کردند؛ کما اینکه در شیعه نیز همین پدیده روى داد..  و علاوه بر این کسی هم شکی در وجود روایتهای ضعیف و اسرائیلیات در کتب حدیثی تمام فرق اسلامی ندارد .

در این زمینه تنها به ذکر یک مثال در مورد سلیم بن قیس و روایتهای تاریخی او می پردازیم تا بدانیم تا چه اندازه می بایست در اعتماد به روایتهای تاریخی با سخت گیری و موشکافی منهجی برخورد کرد.

احمدبن حسین بن عبیداله غضائری معروف به ابن غضائری مولف كتاب الضعفاء، متوفی بین سالهای 430 تا 450 هـ یكی از عالمترین كارشناسان علم رجال  هزار سال قبل، در كتاب خود (‌الضعفاء) می‌نویسد: سلیم بن قیس هلالی عامری از ابوعبدالله (ع) حسن (ع) و حسین (ع) و علی بن‌حسین (ع) روایت نقل می‌كند و این كتاب مشهور به او منسوب است. اصحاب ما می گویند كه سلیم شناخته شده نیست و در خبری هم از او یادی نیست. اما من خود نامش را در مواردی جز كتاب او و جز روایات ابان ابی عیاش از او دیده ام. ابن عقده در رجال امیرالمومنین احادیثی از او آورده اما خود كتاب منسوب به سلیم بدون شك ساختگی است..^[1] و در مورد ابان بن ابی عیاش می‌گوید: ابان ابن ابی عیاش و نام ابوعیاش هارون است تابعی است از انس ابن مالك و علی ابن حسین روایت نقل می‌كند. ضعیف است. مورد توجه نیست‌. اصحاب ما ساخت كتاب سلیم بن قیس را به او نسبت می‌دهند.^[2]

شیخ مفید نیزمی‌گوید:”این كتاب قابل اعتماد نیست و در آن تخلیط و تدلیس صورت گرفته است”^[3]

بر همین اساس است که کسانی چون محمد قطب رحمه الله بر این باورند که تاریخ اسلامی را باید از نو نوشت و بخصوص تاریخ صحابه را باید با عینک قرآنی مورد بازخوانی قرار داد.

حالا اشخاصی که روایتهای آشفته ی تاریخی بر قرآن و منابع قطعی مورد استناد مذاهب برتری می بخشند و با این روایتهای تاریخی به مذهب مخالف می تازند بدون شک انسانهای آگاه و متعادلی نیستند و به عنوان یکی از موانع وحدت میان مسلمین عمل می کنند.

---

[1]همان منبع ص 43 به نقل از كتاب الضعفاء – خطی مرحوم آیت‌اله نجفی – قم كتابخانه آیه اله نجفی ورق 5 عكسی از مجموعه 155 ورق 234 قهپایی / مجمع 3/156 و نیز در: حلی /خلاصه 82 و 83 + ابن داوود / رجال 1 /106 ش 732- 2/249ش226) 

[2]‌كتاب الضعفاء / پیشین. ورق 1/عكسی / پیشین 229- قهپایی / مجمع 1/ 15 و 16)

[3] (معجم رجال الحديث،چاپ قم، ج8 ،ص219).

شیخ محمد ابن عبدالوهاب رحمه الله منهجینی مخالف لری  او کیشی و نجد اولامالرینی  اَیبله یاتگن نرسه لردن  بیری، شیخ محمد ابن عبدالوهاب رحمه الله کافرلرگه تعَلّوقلی بولگن حکمنی مسلمانلرگه تطبیق قیلگَنیدیر. کییینگی مسله ایسه بغدادینینگ اسلامی دولَتینی جماعت شیخ محمد ابن عبد الوهاب و نجد اولامالرینی تفکّوراتینی یولگه قوییشگن، اما اولر اوزلری حقیده هیچ نرسه دیییشمگن ایدی. منه بو سوزلر قیسی درجه ده توغری بوله دی؟

ج: محمد ابن عبد الوهاب اوزیگه مخالف مسلمانلرنی مشرک دییش بیلن اولرنی آچیق و روشن تکفیر قیلَردی. و بونگه مثال کیلتیریب ایتَردیکی: عبدالقادیر گیلانی و اونگه اوخشه گنلردن سورشگنیگه اوخشدیر. منه بو زمینه ده اونته لیک نقصانلرده کیلتیریشیچه، مجبور بولمه گن حالتده او هم شوندی رویشده گی اوزلری تعریف قیلیب چیگه ره لب قوییشگندیک مسلمانلر اوچون جهالت و تعویل بابیده اعتبارلی شرعی عذرلرنی کیلتیریشمیدی.    ^[1][2]

شیخ احمد ابن زینی دهلان ( 1231-1304 ق) حرمیننی امامی، شافعیلرنی فقیهی، محمد ابن عبد الوهابنی عصریده گی صوفی مسلک بولگن ذات شیخ محمد ابن عبد الوهاب حقیده اَیته دیکی:

و حمل الآیات القرآنیة التی نزلت فی المشرکین علی اهل التوحید… ^[3]

محمد ابن عبدالوهاب مشرکلر باره سیده نازل بولگن قرآن آیَتلرینی اهلی توحیدگه تطبیق قیلگن کیشی ایدی……..

محمد ابن عبدالوهاب اوزینی ییتّنچی رساله سیده ابن سحیم و اونگه ایرگشگنلرگه ردّیه بیریب اولرنی تکفیر قیله دی و بهوتینی اقناع کتابیده گی سوزلرینی حوجّت قیلیب ایتدی: علی ابن ابی طالبنی فریاد قیلیب چَقیرگن کیمسه کافر بوله دی. شوندی ایگن اولرنی مسلمان دیب حِسابلیدیگن و مُوَحِّدلر بیلن بحثله شه دیگن و موحّدلرنی هوارج و کافر دیدیگن لرنی حالی قندی بولر ایکن.  .^[4]

آلی سعود سلطنتیده گی نجدیتنینگ اینگ کتّه مفتیسی ابن باز شرکنی تعریفیگه یاردم سورش، فریاد قیلیب اولگن یا غائب کیشیلرنی چَقیریش یاکی اولرگه قوربانلیک و نظرلر قیلیشنی مثال تریقه سیده کیلتیریب ایته دی:

ادامه خواندن بغدادینینگ اسلامی دولَتینی جماعت شیخ محمد ابن عبد الوهاب و نجد اولامالرینی تفکّوراتینی یولگه قوییشگن، اما اولر اوزلری حقیده هیچ نرسه دیییشمگن ایدی. منه بو سوزلر قیسی درجه ده توغری بوله دی؟

اِختِلافلَرنِی عِلَّتِینِی یَشِیرِیب اوُنِی یُوقاتمَسلِیک هَم وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (5)

کارزان شَکّاک

بُوگوُنگِی کوُندَگِی اِسلامِی فِرقَه لَرنِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِی وَ مُسُلمانلَرنِی واحِد اِجماسِینِی یُوقلِیگِیدَن کِیلِیب چِیقگن تَفَرُّق مُشکِلاتِی،مَدَنِیَتگه آئِد هُجُوملَر یا مَدَنِیَتگه تِیگِیشلِی جَنگلَر اِیمَس،بَلکِی عَقِیدَه وِی مَسعُولَّر وَ مُبارَزَه قِیلِیش،فِلتِیرلَش،تَربِیَه قِیلِیش مَیدانِیدَگِی بِیلِیمدان لَرنِینگ مُشکِلاتِیدِیر. چُونکِی اوُلَر کَسَل لِیکنِی کَشف قِیلِیش وَ اوُنِی آلدِینِی آلِیش وَ وَقتِیدَه دَرمان قِیلِیشنِی اوُرنِیگه، بُو یَرَه لَرنِی اوُستِینِی یاپِیب یَشِیرِیب قوُیِیشگن،اَصلِیدَه اِیسَه اوُلَر مُشکِلاتلَر آلاوِینِی اوُچِیرِیب تَشلَشلَرِی لازِم اِیدِی. شُونِینگ اوُچُون بُو مُشکِلاتلَر کوُلنِی تَگِیدَه قالگن چُوغگه اوُحشَب سَقلَنِیب قالَدِی وَ شَرائِط مُهَیَّا بُولگن پَیتدَه یَنَه شُعلَه لَنِیب یانِیب باشلَیدِی.

تَفَرّقگه هَم مُسُلمانلَرنِینگ باشقه مُشکِلاتلَرِی کَبِی نَظَر بِیلَن قَرَش وَ اوُنِی اِیلدِیزِی بِیلَن یُوقاتِیش اوُچُون عِلَّتِینِی تاپِیب اوُزِیگه حاص رَوِیشلَر بِیلَن بُو عِلَّتلَرنِی یُوق قِیلِیش کِیرَک.

ادامه خواندن اِختِلافلَرنِی عِلَّتِینِی یَشِیرِیب اوُنِی یُوقاتمَسلِیک هَم وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (5)

Ихтилофларни иллатини яшириб  уни йўқотмаслик хам вахдатга монеълик қилади (5)

Корзон Шаккок

Бугунги кундаги исломий фирқаларнинг улил амр шўроси ва мусулмонларни вохид ижмоъсини йўқлигидан келиб чиққан тафарруқ мушкилоти, маданиятга оид хужумлар ё маданиятга тегишли жанглар эмас, балки ақидавий масъуллар ва мубораза қилиш,филтерлаш, тарбия қилиш майдонидаги билимдонларнинг мушкилотидир. Чунки улар касалликни кашф қилиш ва уни олдини олиш ва вақтида дармон қилишни ўрнига , бу яраларни устини ёпиб яшириб қўйишган, аслида эса улар мушкилотлар оловини ўчириб ташлашлари лозим эди. Шунинг учун бу мушкилотлар кулни тагида қолган чўғга ўхшаб сақланиб қолади ва шароит мухайё бўлган пайтда яна шўълаланиб ёниб бошлайди. Тафарруқга  хам мусулмонларнинг  бошқа мушкилотлари каби назар билан қараш ва уни илдизи билан йўқотиш учун иллатини топиб ўзига хос равишлар билан бу иллатларни йўқ қилиш керак.

Мисол тариқасида айтадиган бўлсак, агар бир шахс бошқа бир кишини молини бехуда сарфлаб юборган ё ўғирлаган ё қарздор бўлган  ва шу сабабли икковини ўртасида душманчилик вужудга келган бўлса, ва сиз буларни ўртасини келиштириб қўймоқчи бўлсангиз, биринчи бўлиб сиз уларни аразлаши ё душманчилигини иллати нимада экани билишингиз керак. Сўнгра иллатни билгач иккинчи қадамда ана ўша иллатни йўқотишингиз керак  бўлади, яъни молни шахсга қайтаришингиз ё етказилган зарарни тўлатиб беришингиз лозим. Агар сиз бундай қилмайдиган бўлсангиз ва шахс сизни юзингиз хурматини риоя қилиб ё қўрқиб ё бошқа далилга кўра зохирда  ярашганга ўхшаса хам, аслида ичидаги кина ва нафрат ўша холича ўзини кучида қолади.

ادامه خواندن Ихтилофларни иллатини яшириб  уни йўқотмаслик хам вахдатга монеълик қилади (5)