دسته: مطالب به زبان ترکی(اویغوری، اوزبیکی، قزاقی، تورکمن و…)

سوال.

  بیر گوروه آدَملرنی ایتیشیچه، رسول الله صلی الله علیه وسلم مَکّه نی فتح قیلگن پَیتلریده مُشرِکلر بیلن جنگ قیلمه گنلر و اولرنی اولدیرمه گنلر. بَلکی او کیشی اوزینی مَنزیلیده یاکی کعبه ده یاکی ابو سفیانّی اوییده تورگن کیشیلرگه آمانلیک بیردیلر.نیمه اوچون سیز و سیزنی انقیلابینگیز مَنه بو سکولاریست لر تینچ حَیات کیچیریش لری و آزاد بولیشلری اوچون اولرگه آمانلیک بیرمَیسیز؟

ج: رسول الله صلی الله علیه وسلم مَکّه نی فتح بولگن زمانیده او ییرده گی سکولاریست لر بیلن جنگ قیلمه گنلیگینی سَبَبی، الله تعالی نینگ مکّه گه بیرگن بویروغی بولگن ، او قوییده گیچه ایدی:

وَلاَ تُقَاتِلُوهُمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى یُقَاتِلُوکُمْ فِیهِ فَإِن قَاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ کَذَلِکَ جَزَاء الْکَافِرِینَ ‏ (بقره/191)

اوزلری اوروش باشله مَگونچه اولر بیلن مَسجِدُ الحَرام آلدیده اوروشمَنگیز! بس، اگر اوزلری اوروش باشله سَلر، او حالده اولرنی اولدیرینگ لر! کافرلرنینگ جَزاسی شوندَی بوله دی.

مَنه بو سکولاریست لر مَکّه فتح قیلینگن پَیتده رسول الله صلی الله علیه وسلم بیلن جنگ قیلیشمه دی و رسول الله صلی الله علیه وسلم هم الله تعالی نی بویروغیگه بیناءَن اولر بیلن جنگ قیلمه دیلر. منه بو بویروق فَقَط مَکّه مکرمه گه تیگیشلی بولیب باشقه مِنطَقه لرگه عَلاقه سی یوق ایدی. کورگه نیمیزدیک رسول الله صلی الله علیه وسلم باشقه مِنطقه لرنی فَتح قیلگن جنگلریده بو بویروقنی رِعایت قیلمه گنلر.

البته مکّه نی فتحیدن سُونگ هم دار الاسلام و مُؤمِنلر بیلن عَهد بولمه گن سکولاریستلرگه نسبتا قوییده گیچه بویروق بیریلدی:

فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُواْ لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ

بس،قََچان اوروش حَرام قیلینگن آیلر چِیقسه، مُشرکلرنی تاپگن جایینگیزده اولدررینگیز، ( اسیر) آلینگیز، قَمَل قیلینگیز و بَرچه یولّرده اولرنی کوزه تیب تورینگیز!

فَإِن تَابُواْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَآتَوُاْ الزَّکَاةَ فَخَلُّواْ سَبِیلَهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ‏(توبه/5)

ایندی اگر توبه قیلسه لر و نمازنی توکّیس ادا قیلیشیب، زَکاتنی بیرسه لر، اولرنی یولّه رینی توسمَنگیز! البته، الله مغفرت لی و مهربان دیر.

یَعنی الله تعالی اونی نَجَس دیب ایتگن سکولار شخصی:

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ » (توبه/28)

مَنه بوندی سکولار نَجَس یا اولدیریلیشی یا بولمه سَم مسلمان بولیشی لازم. اهلی کتاب و شِبهی اهلی کتابنی عَکسی بوله دی، چونکی اولر عَهد و پیمان و اهلی ذِمه بوله آلیشه دی، اوزلرینی عَقیده لرینی سَقله ب قالیشه دی، مسلمان بولیشگه مَجبور ایمسلر. پیمانگه مُوافق رَوِشده دار الاسلامده گی اوزلرینی تینچ حیات لرینی آزاد حالتده دوام ایتّیریشه دی.

Савол.

1.Бир гурух одамларни айтишича, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам Маккани фатх қилган пайтларида мушриклар билан жанг қилмаганлар  ва уларни ўлдирмаганлар. Балки у киши ўзини манзилида ёки каъбада ёки Абу Суфённи уйида турган кишиларга омонлик бердилар. Нима учун сиз ва сизни инқилобингиз мана бу секуляристлар тинч хаёт кечиришлари ва озод бўлишлари  учун уларга омонлик бермайсиз?

Ж: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам Маккани фатх бўлган замонида у ердаги секуляристлар билан жанг қилмаганлигини сабаби , аллох таолонинг Маккага берган буйруғи бўлган эди,у  қуйидагича эди:

 وَلاَ تُقَاتِلُوهُمْ عِندَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى یُقَاتِلُوکُمْ فِیهِ فَإِن قَاتَلُوکُمْ فَاقْتُلُوهُمْ کَذَلِکَ جَزَاء الْکَافِرِینَ ‏ (بقره/191)

Ўзлари уруш бошлагунча улар билан масжидул харом олдида урушмангиз! Бас,агар ўзлари уруш бошласалар, у холда уларни ўлдиринглар! Кофирларнинг жазоси шундай бўлади.

Мана бу секуляристлар Макка фатх қилинган пайтда росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан жанг қилишмади ва росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хам аллох таолони буйруғига биноан улар билан жанг қилмадилар. Мана бу буйруқ фақат Макка мукаррамага тегишли бўлиб бошқа минтақаларга алоқаси йўқ эди. Кўрганимиздек росулуллох саллаллоху алайхи васаллам бошқа минтақаларни фатх қилган жангларида бу буйруқни риоят қилмаганлар.

Албатта Маккани фатхидан сўнг хам дорул ислом ва мўъминлар билан ахди бўлмаган секуляристларга нисбатан қуйидагича буйруқ берилди:

 فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدتُّمُوهُمْ وَخُذُوهُمْ وَاحْصُرُوهُمْ وَاقْعُدُواْ لَهُمْ کُلَّ مَرْصَدٍ

Бас, қачон уруш харом қилинган ойлар чиқса, мушрикларни топган жойингизда ўлдирингиз, ( асир) олингиз, қамал қилингиз ва барча йўлларда уларни кузатиб турингиз!

 فَإِن تَابُواْ وَأَقَامُواْ الصَّلاَةَ وَآتَوُاْ الزَّکَاةَ فَخَلُّواْ سَبِیلَهُمْ إِنَّ اللّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ ‏(توبه/5)

Энди агар тавба қилсалар ва намозни тўкис адо қилишиб, закотни берсалар, уларни йўлларини тўсмангиз! Албатта ,аллох мағфиратли ва мехрибондир.

Яъни аллох таоло уни нажас деб айтган секуляр шахси :

«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ » (توبه/28)

Мана бундай секуляр нажас ё ўлдирилиши ё бўлмасам мусулмон бўлиши лозим. Ахли китоб ва шибхи ахли китобни акси бўлади, чунки улар ахд ,паймон, ахли зимма бўла олишади, ўзларини ақидаларини сақлаб қолишади, мусулмон бўлишга мажбур эмаслар. Паймонга мувофиқ равишда дорул исломдаги ўзларини тинч хаётларини озод холатда давом эттиришади.

تَرِیخچِی وَ فِقه عالِملَرِینِی اِجتِهادِی اِیشلَردَگِی رَعیلَرِینِی باشقه زَمانلَرگه هَم عُمُوملَشتِیرِیش وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (2)

کارزان شَکّاک

بِیزنِی دِینِیمِیز اِسلامدِیر،اوُنِی سایَه سِیدَه یَشَیدِیگن هَر قَندَی مُؤمِن بِیزنِی بِرادَرِیمِیز وَ آپَه- سِینگلِیمِیز بُولَدِی،اِسلامِی فِرقَه لَرنِی بَرچَه سِیدَگِی اوُلاما وَ اَئِمَّه لَر، الله نِی شَرِیعَتِینِی توُغرِی فَهملَشدَه بِیزلَرنِینگ مَنبَعلَرِیمِیز حِسابلَنَدِی؛ مَنَه بُو اوُلامالَر وَ اِماملَرگه اوُزِیمِیزنِی نِسبَتلَمَسدَن توُرِیب هَم، اوُلَرنِینگ تُوغرِی نَظَرلَرِیدَن فایدَلَنَه آلَمِیز، مُسُلمانلَرنِی بِیرِی اِیکَنِیمِیزنِی اوُزِی بِیزلَرگه کافِیدِیر.

   وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (فصلت/33)

 (آدَملَرنِی )الله (نِینگ دِینِی)گه دَعوَت قِیلگن وَ اوُزِی هَم یَحشِی عَمَل قِیلِیب،”شَک- شُبهَه سِیز مِین مُسُلمانلَردَندِیرمَن”،دِیگن کِیشِیدَن هَم چِیرایلِیراق سُوزلَگوُچِی کِیم بار؟

ادامه خواندن تَرِیخچِی وَ فِقه عالِملَرِینِی اِجتِهادِی اِیشلَردَگِی رَعیلَرِینِی باشقه زَمانلَرگه هَم عُمُوملَشتِیرِیش وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (2)

Тарихчи ва фиқх олимларини ижтиходий ишлардаги раъйларини бошқа замонларга хам умумлаштириш вахдатга монеълик қилади(2)

Корзон Шаккок

Бизни динимиз исломдир, уни соясида яшайдиган хар қандай мўъмин бизни биродаримиз ва опа-синглимиз бўлади, исломий фирқаларни барчасидаги уламо ва аиммалар,  аллохни шариатини тўғри фахмлашда бизларнинг манбаъларимиз хисобланади; мана бу уламолар ва имомларга ўзимизни нисбатламасдан туриб хам, уларнинг тўғри назарларидан фойдалана оламиз, мусулмонларни бири эканимизни ўзи бизларга кофийдир.

  وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلًا مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحًا وَقَالَ إِنَّنِي مِنَ الْمُسْلِمِينَ (فصلت/33)

(Одамларни) аллох(нинг дини)га даъват қилган ва ўзи хам яхши амал қилиб,”шак-шубхасиз мен мусулмонлардандирман”, деган кишидан хам чиройлироқ сўзлагувчи ким бор?

Вахдат йўлида ва мусулмонларнинг фикрий ва ақидавий тирик харакатининг табиий йўлида қолишимиз учун қуйидаги омилни ёдимизда сақлашимиз лозим бўлади, хар қандай замонда яшаган тарихчи ва фақих олимни ижтиходий ишлари ана ўша ўзини замонига тегишли бўлади.

Ўтган тарихдан таълим олганимиздек бир даврни тушунчаси билан  кейинги даврга қарамаслик керак,яъни ўтиб кетган даврни олдимизга олиб келишни ўрнига ,ўзимизни ўша даврга олиб боришимиз ва ўша кунни тушунчаси,кўз-қараши билан тахлил қилишимиз лозим. Фиқх бўйича хам таълим олганимиздек, хар бир фиқх олими ўтган дарвга махсусан ўзидан кейинги даврга эмас, балки  ўзини даврига муносиб назарни содир қилган. Шу сабабли хам фиқх олими ўзини замонининг фарзанди хисобланади, бу олимнинг шариатдаги ижтиход қилса бўладиган,ўзгарувчан ишлардаги назарини тушуниш учун ўша замонга мурожаъат қилиш керак, уни назари ўзини замонига тегишли эканини тушуниб олишимиз лозим.

Бунга қўшимча равишда тарихчи ё фиқх олимлари бир ходиса ё фиқхий масала хақидаги ўзини шахсий кўз-қарашини баён қилган бўлиши хам мумкин, бошқа манбаълар ва фикрлар бор бўлиб туриб ана ўша шахсий назарни ўзига кифояланиб қолиш тўғри бўлмайди. Аслида энг яхши йўл шуки, барча оятлар, хадислар, тарихий ривоятлар хар қандай мавзуда бўлишидан қатъий назар текширилиши ва бунга қўшимча равишда ўша асрга хоким шароит умумий суратда ва хар бир тарихчини замони ва маконидаги шароити ва бошқа фиқх олимлари ва ўша замонни тарихчиларини муомала қилиш равишини хаммасини ёнма- ён қўйишлик лозим, шунда хақиқат шаръий манбаъларда бўлгандек юзага чиқади.

 Аммо баъзи бир дўстларимиз учун бир қанча йиллар ва асрлар олдин вафот қилиб кетган кишиларнинг  китоблари, сўзлари худди китоб ва суннати сахихга ўхшаш амал қилади. Бу хам уларнинг фақатгина мусулмон салафи солих кишилар бўлганлиги боис,чунки бу кишилар ўзларини даврларида имом, шайхул ислом, аллома каби унвонга эга бўлишган.

Буни натижасида баъзи бир дўстларимиз  мана бу хурматли кишилар хақида қуйидагича фикрлашади:  бугунги кунга,ислом тарихи ва мусулмонларга оид масалаларда фақат ана ўша кишиларни назаринигина баён қилиниши лозим. Агар ўтган асрларда яшаган азиз кишиларни кўзи билан хозирги мавжуд вазиятга қараётган кишилар  шу холда давом этишса, вақт ўтиши билан уларни фикрлаш миқёси ва нави,гўёки бугунги кундаги дунёга тегишли эмасдек хозирги замонни тушунишга қодир бўлмайдиган , ўзига хос кўринишда бир қолибни ичига тушиб қолишади. Улар бу кетишда  жохилият таъассуби, хурофотга берилиш, шаръий баён қилиш озодлигига мухолиф бўлиш, танқидни ва ўзини шаръан танқид қилишни  қабул қилмаслик ,вохид уммат учун вохид ижмоъга етиш йўлидаги барча  исломий фирқалар ва тафсирлардан ташкил топган улил амр шўросига қарши бўлишга дучор бўлишади.

ادامه خواندن Тарихчи ва фиқх олимларини ижтиходий ишлардаги раъйларини бошқа замонларга хам умумлаштириш вахдатга монеълик қилади(2)

مُشرِکلر و اولرنینگ اسلام شریعتده گی تَعویل اهلینی اوزارا سوزلشُو آدبیاتِده گی حُکملری.

بسم الله و الحمد الله .

اما بعد: السلام علیکم و رحمة الله و برکته.

سوال .

بیزلرنینگ یَهودی کافرلرگه یا نَصرانی لرنی کافرلریگه کافر دِییشیمیز اولرنی اچّیغینی چِقَرَدی و بو الله نی بویروغی. و الله نی بویروغینی اِجرا قِلِش هَم عِبادت بُولادی. یهودی و نصرانی لرنی مُشرک دِییش عِبادت ایمسمی؟

ج: بعضی بیر کیشی لر کافرلرنی اچّیغینی چیقَریش اوچون شرعی بولمَگن سوزلر تَرکیبینی اِشلَب چِقرشَدی و حَتی اولرنی شَخصیاتنی حَقارَت قِلِشگه هم باریشَدی. بو یِیرده کافرلرنی اچّیغینی چیقریشنی عبادت دیب دلیل قِلِب آلِشگن.

الله تعالی مَرحَمَت قِلِب ایتدیکی:

 لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ (فتح/29)

ادامه خواندن مُشرِکلر و اولرنینگ اسلام شریعتده گی تَعویل اهلینی اوزارا سوزلشُو آدبیاتِده گی حُکملری.

Мушриклар ва уларнинг ислом шариатидаги таъвил ахлини ўзаро сўзлашув адабиётидаги хукмлари.

Бисмиллах валхамдуллах.

Аммо баъад: ассаламу алайкум ва рохматуллохи ва барокатух.

Савол.

Бизларнинг яхудий кофирларига ё насронийларни кофирларига кофир дейишимиз уларни аччиғини чиқаради ва ба аллохни буйруғидир. Ва аллохни буйруғини ижро қилиш хам ибодат бўлади. яхудий ва насронийларни мушрик дейиш ибодат эмасми?

Ж: баъзи бир кишилар кофирларнинг  аччиғини чиқариш учун шаръий бўлмаган сўзлар таркибини ишлаб чиқаради ва хатто уларни шахсиятини хақорат қилишга хам боришади. Бу ерда кофирларни аччиғини чиқаришни ибодат деб далил қилиб олишган. Аллох таоло мархамат қилиб айтадики:

ادامه خواندن Мушриклар ва уларнинг ислом шариатидаги таъвил ахлини ўзаро сўзлашув адабиётидаги хукмлари.

تَرِیخِی مَتنلَر وَ رِوایَتلَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیشدَه کافِرلَرنِی قُورالِیدَن فایدَه لَنِیش،وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (3)

کارزان شَکّاک

بِیز آخِیرگِی دَورلَردَه اَهلِی سُنَّت وَ شِیعَه لَرگه مَنسُوب جاهِل،اَلدَنگن سپُوتنِیک وَ اِجتِمائِی کَنَل لَردَه – مَنَه بُو کَنَل لَر اَکثَراً اَهلِی سُنَّتنِی دُشمَنلَرِی تامانِیدَن فِرقَه لَراَرا جَنگلَرنِی اِیجاد قِیلِیش اوُچُون حِمایَه قِیلِینَدِی- مُخالِف تامانِّی اوُستِیدَه حُکم قِیلِیش بارَسِیدَه یاکِی مُقابِل تامان بِیلَن مُناظَرَه قِیلگن پَیتدَه، اَنَه اوُشَه مُقابِیلِیدَگِی تامانِّی کِتابلَرِیدَه مَوجُود وَ اوُزلَرِینِی فایدَه سِیگه بُولگن مَطلِبلَر،رِوایَتلَرگه اِشارَه قِیلِیشَدِی وَ مَنَه بُو رَوِیش آرقَلِی اوُزلَرِینِی حَقَّانِیَّتِینِی ثابِت قِیلماقچِی بُولِیشَدِی. بُوندَی شَرائِطدَه سِیزنِی مُخالِفِینگِیزدَگِی فَلانچِی فِرقَه بُو مَطلَبنِی تَصدِیقلَشِی اَنِیق نَرسَه، اوُنِی توُغرِی اِیکَنِی دَلِیل بُولالمَیدِی! هَر قَندَی مَوضُوعنِی صِحَتِینِی “قُرآنِی کَرِیم” وَ پَیغَمبَرنِی “سُنَّتِی” دَن قِیدِیرِیش لازِم. یَنَه شُو نَرسَه قِیزِیک کِی مَنَه بُو کِیمسَه لَر اَنَه اوُشَه اوُزلَرِی اِشارَه قِیلگن کِتابلَر وَ مَنبَعلَردَگِی اوُلَرنِی کُوز- قَرَشلَرِیگه قَرشِی بُولگن نَرسَه لَرنِی اِیسَه اَصلاً قَبُول قِیلِیشمَیدِی.

ادامه خواندن تَرِیخِی مَتنلَر وَ رِوایَتلَر بِیلَن مُعامَلَه قِیلِیشدَه کافِرلَرنِی قُورالِیدَن فایدَه لَنِیش،وَحدَتگه مانِعلِیک قِیلَدِی (3)

Тарихий матнлар ва ривоятлар билан муомала қилишда кофирларни қуролидан фойдаланиш, вахдатга монеълик қилади (3)

Корзон Шаккок

Биз охирги даврларда ахли суннат ва шиъаларга мансуб жохил,алданган спутник ва ижтимоий каналларида – мана бу каналлар аксаран ахли суннатни душманлари томонидан фирқалараро жангларни ижод қилиш учун  химоя қилинади – мухолиф томонни устида хукм қилиш борасида  ёки муқобил томон билан мунозара қилган пайтда, ана ўша муқобилидаги томонни китобларида мавжуд ва ўзларини фойдасига бўлган матлаблар, ривоятларга ишора қилишади ва мана бу равиш орқали ўзларини хаққониятини собит қилмоқчи бўлишади. Бундай шароитда сизни мухолифингиздаги фалончи фирқа бу матлабни тасдиқлаши аниқ нарса, уни тўғри экани далил бўлолмайди!  Хар қандай мавзуни сихатини “қуръони карим” ва пайғамбарни  “суннат” дан қидириш лозим. Яна шу нарса қизиқки мана бу кимсалар ана ўша ўзлари ишора қилган  китоблар ва  манбаълардаги уларни кўз-қарашларига қарши бўлган нарсаларни эса аслан қабул қилишмайди.

ادامه خواندن Тарихий матнлар ва ривоятлар билан муомала қилишда кофирларни қуролидан фойдаланиш, вахдатга монеълик қилади (3)

اصلی شریعت.

طاغوُتگه کُفر کِیلتیریب  اَلله گه  اِیمان کیلتیریش یاکی اوُشه ” لا اله الا الله” بوتون بَشَرِیَت دَوامِیده گی دینی اِسلامنینگ  ثابِت،اَصل قراری و رِیجَه سی  هَمده  عُمُومِی یُولی  بُولیب، اِسلام  دِینی  طلب قیلگن رُوحنِی و پَیغَمبَرلرنینگ بَرچَه سینی  رِساله تینی  تشکیل قیله دی. مَنه بُو عُمُومِی قرار بُوییچه پَیغَمبَرلرنی هِیچ  قیسینیسی  اِحتِلاف  قیلیشمگن. لیکی اِنسانلرنینگ  مِنطقه سیگه  مُناسِب  رَویشده  یا اِلاهی حِیکمَتلرگه بِناأَن، آدَملر  طاغوتگه  کُفر کیلتیرگندَن سُونگ قیلیشلری  لازِم بُولگن   جُزعِی عِبادَت  اِیشلریده و عَمَلّرنی  بیر قیسملریده  بیر-بیرلریدَن فرقی  بُولگن  حالاص. مَنه بُولرنی  شَریعَتده گی  فرقلری دیب ناملنگن. یَهُود و نَصارالرنی دینی اوُزگه رگن  دیگن وَقتیمیزده، اَصلیده  اوُلرنی دینی هَم اَنه اوُشَه دینی اِسلامدیر، اَمّا اوُلرنی شَریعَتی فرق  قیله دی. حاضِرگی کوُنده اِیسه اولر اوزگه رتیریلگن، اَصلی مَنظوُر مَنه شو بُوله دی.

Аслий шариат.

Тоғутга куфр келтириб аллохга иймон келтириш ёки ўша “ла илаха иллаллох” бутун башарият тарихи давомидаги дини исломнинг собит, асл қарори ва режаси хамда умумий йўли  бўлиб, ислом дини талаб қилган рухни  ва пайғамбарларнинг  барчасини рисолатини ташкил қилади. Мана бу умумий қарор бўйича пайғамбарларни хеч қайсиниси ихтилоф қилишмаган. Лекин инсонларнинг минтақасига муносиб равишда ё илохий хикматларга биноан, одамлар тоғутга куфр келтиргандан сўнг қилишлари лозим бўлган жузъий ибодат ишларида ва амалларни бир қисмларида бир-бирларидан фарқи бўлган холос. Мана буларни шариатдаги фарқлар деб номланган. Яхуд ва насороларни дини ўзгарган деган вақтимизда ,аслида уларни дини хам ана ўша дини исломдир, аммо уларни шариати фарқ қилади. Хозирги кунда эса улар ўзгартирилган, асли манзур мана шу бўлади.