وَاعْتَصِمُوا

Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс :  фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.

Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган

(22- қисм)

Бошқа бир жойда мархамат қилганлар:

إِنَّ اللهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودَاً فَلا تَعْتَدُوهَا وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلا تَبْحَثُوا عَنْهَا[1]

Аллох сизларга бир нарсаларни вожиб қилган, уларни зоя қилмангиз  ва сизларга хад, чегараларни мушаххас қилиб қўйган, улардан тажовуз қилманглар ва сизларга  бир нарсаларни харом қилган, уларни хам оёқ-ости қилмангиз ва баъзи нарсалар хақида сукут қилган; ( улар хақида сизларга бир нарса дейилмаган нарсалар сизларга берилган рахматдир, худованд уларни унутиб қўйган деб ўйламанглар, шундай бўлгач улар (ни харом эканлиги) борасида бахс қилиб ўтирманглар.

Вақтики  аллох таоло бизларга хамма харом қилинган нарсаларни муфассал баён қилганлигини мархамат қилган экан: 

  وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ (انعام/119)

Бундай холатда қонун таъйин қилиш, халол ва харом қилиш фақатгина шариатни таъйин қилган зотни ўзига тегишли, бошқаларни хукми ва раъйи эмас, фақат уни хукми хужжатдур.  Шундай экан харом қилинган нарсалар борасида очиқ- равшан, ошкор ва қатъий хужжат мавжуд   бўлиши керак.

Масалан аллох таоло тўнғиз гўштини харом қилган, бу нарса очиқ-ойдин маълум нарсами? Ёки суннатда келтирилишича ахлий эшакни гўшти хам харом қилинган, бу масала хам очиқ- равшан нарсами? Ёки ўлаксани гўшти билан қон хам харом қилинган. Бу хам аниқ – ошкор нарсами? Мана буларни изохлаб ўтишига хожат йўқ, бу нарсалар учун илмни касб қилинишига ва ижтиходга хам эхтиёж йўқ. Бу нарсалар кимларга етказилган бўлса, у буни аниқ тушунади. Шариат хам осон ва тушунадиган қилиб берилган, зардўштийларнинг хузвориш номли китоби каби фақат баъзиларгина тушунадиган  рамзли калималарга эга эмас. Чунки бу дин хамма инсонларга жўнатилган, улардаги имконият хам жуда кенг, уларни бирини фикри ва матлабни дарк қилиши кенгроқ бўлса, бошқасиники эса торроқ бўлади.  Аммо диндаги умумий нарсалар, халол ва харомлар шундай тарзда баён қилинганки, уни хамма тушунишга қодир, фақат бу нарсалар  инсонга етиб келса бўлди. Фақат шахсга бу нарсалар етказилса шуни ўзи етарли, ахлий эшакни ё тўнғизни гўштини харомлигидан хабардор бўлса бўлди. Сиз бир тасаввур қилиб кўринг, агар бир шахс бу нарсалардан хабардор қилинса, у ахлий эшак ва тўнғиз  бу нима ўзи, мен тушунмаяпман, дейдиган одам топиладими? Бу нарсани тушуниб етиш учун сарф,наху, балоға ва ……ўхшаш мархалаларни босиб ўтилишига эхтиёж борми? Агар бу шахс умрида тўнғизни ё ахлий эшакни кўрмаган бўлса, унга мана бу хайвонни ўзини ё тасвирини кўрсатилса, шуни ўзи етарли. Бу иш учун бир неча дақиқа кифоя қилади.

Росулуллох саллаллоху алайхи васалламни нахий қилган  нарсалари хам нахийни доирасида қолади, харом қилинган доирага кирмайди, бу борадаги тўғри сўз шуки, бу нарсаларни хукми карохият ва макрух доирасида қолади. Макрух яъни луғат жихатидан ёмон, нохуш дегани, фиқхий истелохда эса агар бу амални  қилмасанг  яхшироқ бўлади ва натижада савобга эга бўласан, аммо агар қилсанг хам бу сабабли гунохкор бўлмайсан, у сабабли жарима қилинмайсан. Худди ётиб олиб овқат ейиш каби.

Бизларнинг катта кишиларимиз хам ўзларини хадлари,чегараларини яхши билишарди,  харом қилиш ва халол қилиш фақат шариатни ишлаб чиқарган зотни иши ва вазифаси эканини, уларни иши қуръон ва сахих суннатдаги собит, очиқ ва  қатъий  ахкомларни баён қилиш эканини жуда яхши билишган. Имоми Шофеъий рохимахуллох ўзининг мухим “алумму” китобида  имоми Абу Ханифа рохимахуллохни дўсти ва шогирди бўлмиш қози  Абу Юсуфдан нақл қилиб келтиришича:  “жуда кўп дин пешволаридан мен кўрган нарса шуки, улар ўзларига мана бу халол ва мана бу харом дейишликка рухсат беришмаган, улар қуръонда очиқ-ойдин бўлган ва тафсир қилишга эхтиёжи бўлмаган нарсалар борасида фатво беришган.”

Ибни Соиб рохимахуллох буюк тобеъинлардан бўлган Робиъ ибни Хайсам  рохимахуллохдан нақл қиладики: ” мусулмон инсон : мана бу нарсалар халол ё  мана бу нарсалар харом,демаслиги керак, чунки  шариатни ишлаб чиқарган зот жалла жалалаху уни сўзига раддия сифатида айтадики: ёлғон айтибсан, мен уни халол ё харом қилмаганман.

Иброхим Нахъий рохимахуллох буюк тобеъин уламолардан бўлмиш имоми Абу Ханифа, имоми Молик, имоми Шофеъий, имоми Ахмад ва бошқа буюк кишилардан нақл қиладики: ” улар қачонки бир иш борасида фатво беришса ёки ундан нахий қилмоқчи бўлишса, айтишар эдики:  мана бу иш макрух ва ё мушкили йўқ,лекин улар мана бу халол ва мана бу харом,дейишмаган, улар бундай сўзларни тилга олишмаган”.

   Мана бу буюк кишилар харгиз бундай катта хатоларни қилишмаган, яъни улар бошқаларни ўзларига ибодат қилишга, сиғинишга даъват қилишган эмас, чунки улар хатто агар бир киши халолни харом ё харомни халол қилиб олган бир махлуққа ўзини ихтиёрига кўра қалбий эътиқод орқали итоат қилса, бу холатда  бу киши ана бу шахсни парвардигор сифатида, аллохдан пастроққа ё аллохни ёнига қўйиб олган бўлишини, қайта-қайта таълим олиб ўқишган  эди. Энди мана бу буюк кишилар қандай қилиб бунчалик хатарли ишга журъат қилишади ва харом қилиш ё халол қилиш бўйича аллох таолони қилиғини қилишади?

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам қуйидаги оятни тиловат қилган пайтларида:

         اتَّخَذُواْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ ‏(توبه/31)

Улар аллохни қўйиб ўзларининг донишмандларини ва рохибларини хамда Масих бинни Марямни парвардигор деб билдилар. Шунда Адий ибни Хотам розиаллоху анху айтдики:  биз уларга ибодат қилмасдик-ку? Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдилар: уларнинг ибодат қилишлари, аллохга нисбатан қилинган маъсиятда ( яъни худовандни хукмини ўзгартириш бўйича) уларни итоат қилганликларидур. Сўнг у киши мархамат қилдилар:

«أَلَيْسَ يُحَرِّمُونَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فَيُحَرِّمُونَهُ ، وَيُحِلُّونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فَيَسْتَعْمِلُونَهُ؟

Улар худованд  халол қилган нарсаларни  сизларга харом ва худованд харом қилган нарсаларни халол қилишмаганми, сизлар хам шунга амал қилмагансизларми? Адий : ха,деди. Шунда росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдилар:  

«فَذَلِكَ عِبَادَتُهُمْ[2]«

мана шу уларнинг ибодат қилганликларидур.

Шу ерда аллох таоло очиқ ва равшан эълон қиладики:

 وَلاَ تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ هَذَا حَلاَلٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُواْ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ لاَ یُفْلِحُونَ ‏(نحل/116)

Аллохни  шаънига ёлғон тўқиш учун (яъни, аллох буюрмаган хукмларни аллохники дейиш учун) тилларингизга келган ёлғонни гапириб: “бу халол,бу харом”, деяверманглар! Чунки аллох шаънига ёлғон тўқийдиган кимсалар хеч нажот топмаслар.

Мана бу хамма учун берилган  бир огохлантирув ва тахдиддур.

(давоми бор……..)

---

[1] دارقطنی و غیره

[2]سنن الترمذی برقم (۳۰۹۵)، والمعجم الکبیر للطبرانی (۱۷ / ۹۲).

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(22- قیسم)

باشقَه بِیر جایدَه مَرحَمَت قِیلگَنلَر:  إِنَّ اللهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودَاً فَلا تَعْتَدُوهَا وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلا تَبْحَثُوا عَنْهَا[1] اَلله سِیزلَرگَه  بِیر نَرسَه لَرنِی واجِب قِیلگَن، اوُلَرنِی ضایَه قِیلمَنگِیز وَ سِیزلَرگَه حَد، چِیگَرَه لَرنِی مُشَخَّص قِیلِیب قوُیگَن، اوُلَردَن تَجاوُز قِیلمَنگلَر وَ سِیزلَرگَه بِیر نَرسَه لَرنِی حَرام قِیلگَن، اوُلَرنِی هَم آیاق- آستِی قِیلمَنگِیز وَ بَعضِی نَرسَه لَر حَقِیدَه سوُکوُت قِیلگَن؛ ( اوُلَر حَقِیدَه سِیزلَرگَه بِیر نَرسَه دِییِیلمَه گَن نَرسَه لَر سِیزلَرگَه بِیرِیلگَن رَحمَتدِیر، خُداوَند اوُلَرنِی اوُنوُتِیب قوُیگَن دِیب اوُیلَه مَنگلَر، شوُندَی بوُلگَچ اوُلَر(نِی حَرام اِیکَنلِیگِی) بارَه سِیدَه بَحث قِیلِیب اوُتِیرمَنگلَر.

وَقتِیکِی اَلله تَعالَی بِیزلَرگَه هَمَّه حَرام قِیلِینگَن نَرسَه لَرنِی مُفَصَّل بَیان قِیلگَنلِیگِینِی مَرحَمَت قِیلگَن اِیکَن:    وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ (انعام/119) بوُندَی حالَتدَه قانوُن تَعیِین قِیلِیش ،حَلال وَ حَرام قِیلِیش فَقَطگِینَه شَرِیعَتنِی تَعیِین قِیلگَن ذاتنِی اوُزِیگَه تِیگِیشلِی،  باشقَه لَرنِی حُکمِی وَ رَعیِی اِیمَس، فَقَط اوُنِی حُکمِی حُجَّتدوُر. شوُندَی اِیکَن حَرام قِیلِینگَن نَرسَه لَر بارَه سِیدَه آچِیق- رَوشَن،آشکار وَ قَطعِی حُجَّت مَوجُود بوُلِیشِی کِیرَک.

مَثَلاً اَلله تَعالَی توُنغِیز گوُشتِینِی حَرام قِیلگَن، بُو نَرسَه آچِیق- آیدِین مَعلوُم نَرسَه مِی؟ یاکِی سُنَّتدَه کِیلتِیرِیلِیشِیچَه اَهلِی اِیشَکنِی گوُشتِی هَم حَرام قِیلِینگَن، بُو مَسَلَه هَم آچِیق- رَوشَن نَرسَه مِی؟ یاکِی اوُلَکسَه نِی گوُشتِی بِیلَن قان هَم حَرام قِیلِنگَن. بُو هَم اَنِیق – آشکار نَرسَه مِی؟ مَنَه بوُلَرنِی اِیضاحلَب اوُتِیرِیشگَه حاجَت یوُق. بُو نَرسَه لَر کِیملَرگَه یِیتکَه زِیلگَن بوُلسَه، اوُ بوُنِی اَنِیق توُشوُنَه دِی. شَرِیعَت هَم آسان وَ توُشوُنَه دِیگَن قِیلِیب بِیرِیلگَن، زَردوُشتِیلَرنِینگ هوُزوارِیش ناملِی کِتابِی کَبِی فَقَط بَعضِیلَرگِینَه توُشوُنَه دِیگَن رَمزلِی کَلِیمَه لَرگَه اِیگَه اِیمَس. چوُنکِی بُو دِین هَمَّه اِنسانلَرگَه جوُنَه تِیلگَن، اوُلَردَگِی اِمکانِیَت هَم جوُدَه کِینگ، اوُلَرنِی بِیرِینِی فِکرِی وَ مَطلَبنِی دَرک قِیلِیشِی کِینگراق بوُلسَه، باشقَه سِینِیکِی اِیسَه تارراق بوُلَه دِی. اَمّا دِیندَگِی عُموُمِی نَرسَه لَر، حَلال وَ حَراملَر شوُندَی طَرزدَه بَیان قِیلِینگَنکِی، اوُنِی هَمَّه توُشوُنِیشگَه قادِر، فَقَط بُو نَرسَه لَر اِنسانگَه یِیتِیب کِیلسَه بوُلدِی. فَقَط شَخصگَه بُو نَرسَه لَر یِیتکَه زِیلسَه شُونِی اوُزِی یِیتَرلِی، اَهلِی اِیشَکنِی یا توُنغِیزنِی گوُشتِینِی حَراملِیگِیدَن خَبَردار بوُلسَه بوُلدِی. سِیز بِیر تَصَوُّر قِیلِیب کوُرِینگ، اَگَر بِیر شَخص بُو نَرسَه لَردَن خَبَردار قِیلِینسَه، اوُ اَهلِی اِیشَک وَ توُنغِیز بوُ نِیمَه اوُزِی، مِین توُشوُنمَه یَپمَن، دِییدِیگَن آدَم تاپِیلَه دِیمِی؟ بوُ نَرسَه نِی توُشوُنِیب یِیتِیش اوُچُون صَرف، نَهُو، بَلاغَه وَ …….اوُحشَش مَرحَلَه لَرنِی باسِیب اوُتِیلِیشِیگَه اِیختِیاج بارمِی؟ اَگَر بوُ شَخص عُمرِیدَه توُنغِیزنِی یا اَهلِی اِیشَکنِی کوُرمَه گَن بوُلسَه، اوُنگَه مَنَه بُو حَیواننِی اوُزِینِی یا تَصوِیرِینِی کوُرسَه تِیلسَه، شوُنِی اوُزِی  یِیتَرلِی. بُو اِیش اوُچُون بِیر نِیچَه دَقِیقَه کِفایَه قِیلَه دِی.

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی نَهِی قِیلگَن نَرسَه لَرِی هَم نَهِینِی دائِرَه سِیدَه قالَه دِی، حَرام قِیلِینگَن دائِرَه گَه کِیرمَیدِی، بُو بارَه دَگِی توُغرِی سوُز شوُکِی، بُو نَرسَه لَرنِی حُکمِی کَراهِیَت وَ مَکرُوه دائِرَه سِیدَه قالَه دِی. مَکرُوه یَعنِی لوُغَت جِهَتِیدَن یامان، ناخُوش دِیگَه نِی، فِقهِی اِصطِلاحدَه اِیسَه اَگَر بُو عَمَلنِی قِیلمَه سَنگ یَحشِیراق بوُلَه دِی نَتِیجَه دَه ثَوابگَه اِیگَه بوُلَه سَن، اَمّا اَگَر قِیلسَنگ هَم بُو سَبَبلِی گوُناهکار بوُلمَیسَن، اوُ سَبَبلِی جَرِیمَه قِیلِینمَیسَن. حوُددِی یاتِیب آلِیب آوقَت اِستِعمال قِیلِیش کَبِی.

بِیزلَرنِینگ کَتتَه کِیشِیلَرِیمِیز هَم اوُزلَرِینِی حَدلَرِی،چِیگَرَه لَرِینِی یَحشِی بِیلِیشَردِی، حَرام قِیلِیش وَ حَلال قِیلِیش فَقَط شَرِیعَتنِی اِیشلَب چِیقَرگَن ذاتنِی اِیشِی وَ وَظِیفَه سِی اِیکَه نِینِی، اوُلَرنِی اِیشِی قُرآن وَ صَحِیح سُنَّتدَگِی ثابِت ،آچِیق وَ قَطعِی اَحکاملَرنِی بَیان قِیلِیش اِیکَه نِینِی جُودَه یَحشِی بِیلِیشگَن. اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله اوُزِینِینگ مُهِم “اَلاُمُّ” کِتابِیدَه اِمامِی اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله دوُستِی وَ شاگِیردِی بوُلمِیش اَبُو یوُسُفدن نقل قیلیب کیلتیریشیچه : “جوُدَه کُوپ دِین پِیشوالَرِیدَن مِین کوُرگَن نَرسَه شوُکِی، اوُلَر اوُزلَرِیگَه مَنَه بُو حَلال وَ مَنَه بُو حَرام دِییِیشلِیککَه رُحصَت بِیرِیشمَه گَن، اوُلَر قُرآندَه آچِیق- آیدِین بوُلگَن وَ تَفسِیر قِیلِیشگَه اِیختِیاج بوُلمَه گَن نَرسَه لَر بارَه سِیدَه فَتوا بِیرِیشگَن.”

اِبنِ صائِب رَحِمَهُ الله بُویوُک تابِعِینلَردَن بوُلگَن رابِع اِبنِ خَیثَم رَحِمَهُ الله دَن نَقل قِیلَه دِیکِی: “مُسُلمان اِنسان: مَنَه بُو نَرسَه لَر حَلال یا مَنَه بُو نَرسَه لَر حَرام، دِیمَسلِیگِی کِیرَک، چوُنکِی شَرِیعَتنِی اِیشلَب چِیقَرگَن ذات جَلَّه جَلالَهُ اوُنِی سوُزِیگَه رَدِّیَه صِیفَتِیدَه اَیتَه دِیکِی: یالغان اَیتِیبسَن، مِین اوُنِی حَلال یا حَرام قِیلمَه گَنمَن.

 اِبراهِیم نَخعِی رَحِمَهُ الله بوُیُوک تابِیعِین اوُلَمالَردَن بوُلمِیش اِمامِی اَبُو حَنِیفَه، اِمامِی مالِک، اِمام شافِیعِی، اِمامِی اَحمَد وَ باشقَه بوُیوُک کِیشِیلَردَن نَقل قِیلَه دِیکِی: اوُلَر قَچانکِی بِیر اِیش بارَه سِیدَه فَتوا بِیرِیشسَه یاکِی اوُندَن نَهِی قِیلماقچِی بوُلِیشسَه، اَیتِیشَر اِیدِیکِی: مَنَه بُو اِیش مَکرُوه وَ یا مَشکِلِی یوُق، لِیکِن اوُلَر مَنَه بُو حَلال وَ مَنَه بُو حَرام، دِییِیشمَه گَن، اوُلَر بوُندَی سوُزلَرنِی تِیلگَه آلِیشمَه گَن.”

مَنَه بُو بُویُوک کِیشِیلَر هَرگِیز بوُندَی کَتتَه خَطالَرنِی قِیلِیشمَه گَن، یَعنِی اوُلَر باشقَه لَرنِی اوُزلَرِیگَه عِبادَت قِیلِیشگَه،سِیغِینِیشگَه دَعوَت قِیلِیشگَن اِیمَس، چوُنکِی اوُلَر حَتَّی اَگَر بِیر کِیشِی حَلالنِی حَرام یا حَرامنِی حَلال قِیلِیب آلگَن بِیر مَخلوُققَه اوُزِینِی اِیختِیارِیگَه کوُرَه قَلبِی اِعتِقاد آرقَه لِی اِطاعَت قِیلسَه، بُو حالَتدَه بُو کِیشِی اَنَه بُو شَخصنِی پَروَردِیگار صِیفَتِیدَه، اَلله دَن پَستراققَه یا اَلله نِی یانِیگَه قوُیِیب آلگَن بوُلِیشِینِی، قَیتَه – قَیتَه تَعلِیم آلِیب اوُقِیشگَن اِیدِی.  اِیندِی مَنَه بوُ بوُیُوک کِیشِیلَر قَندَی قِیلِیب بوُنچَه لِیک خَطَرلِی اِیشگَه جُرعَت قِیلِیشَه دِی وَ حَرام قِیلِیش یا حَلال قِیلِیش بوُیِیچَه اَلله تَعالَی نِی قِیلِیغِینِی قِیلِیشَه دِی؟

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم قوُیِیدَگِی آیَتنِی تِلاوَت قِیلگَن پَیتلَرِیدَه:           اتَّخَذُواْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ ‏(توبه/31) اوُلَر اَلله نِی قوُیِیب اوُزلَرِینِی دانِیشمَندلَرِینِی وَ راهِبلَرِینِی هَمدَه مَسِیح بِنِّی مَریَمنِی پَروَردِیگار دِیب بِیلدِیلَر. شوُندَه عَدِی اِبنِ خاتَم رَضِیَ الله عَنهَ اَیتدِیکِی: بِیز اوُلَرگَه عِبادَت قِیلمَسدِیک – کوُ؟ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر: اوُلَرنِینگ عِبادَت قِیلِیشلَرِی، اَلله گَه نِسبَتاً قِیلِینگَن مَعصِیَتدَه ( یَعنِی خُداوَندنِی حُکمِینِی اوُزگَرتِیرِیش بوُیِیچَه) اوُلَرنِی اِطاعَت قِیلگَنلِیکلَرِیدوُر. سوُنگ اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلدِیلَر:  «أَلَيْسَ يُحَرِّمُونَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فَيُحَرِّمُونَهُ ، وَيُحِلُّونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فَيَسْتَعْمِلُونَهُ؟ اوُلَر خُداوَند حَلال قِیلگَن نَرسَه لَرنِی سِیزلَرگَه حَرام  وَ خُداوَند حَرام قِیلگَن نَرسَه لَرنِی حَلال قِیلِیشمَه گَنمِی، سِیزلَر هَم شوُنگَه عَمَل قِیلمَه گَنمِیسِیزلَر؟ عَدِی: حَه،دِیدِی. شوُندَه رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلدِیلَر:  «فَذَلِكَ عِبَادَتُهُمْ[2]«  مَنَه شُو اوُلَرنِینگ عِبادَت قِیلگَنلِیکلَرِیدوُر.

شوُ یِیردَه اَلله تَعالَی آچِیق وَ رَوشَن اِعلان قِیلَه دِیکِی:   وَلاَ تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ هَذَا حَلاَلٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُواْ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ لاَ یُفْلِحُونَ ‏(نحل/116) اَلله نِی شَعنِیگَه یالغان توُقِیش اوُچُون ( یَعنِی، اَلله بوُیوُرمَه گَن حُکملَرنِی  اَلله نِیکِی دِییِیش اوُچُون) تِیللَرِینگِیزگَه کِیلگَن یالغاننِی گَپِیرِیب: ” بُو حَلال، بُو حَرام”، دِییَه وِیرمَنگلَر! چوُنکِی اَلله شَعنِیگَه یالغان توُقِییدِیگَن کِیمسَه لَر هِیچ نَجات تاپمَسلَر.

مَنَه بُو هَمَّه اوُچُون بِیرِیلگَن بِیر آگاهلَنتِیرُوو وَ تَحدِیددوُر.

(دوامی بار…….)

---

[1] دارقطنی و غیره

[2]سنن الترمذی برقم (۳۰۹۵)، والمعجم الکبیر للطبرانی (۱۷ / ۹۲).

درسهای مقدماتی/درس هشتم:  شادی به عنوان یک نیاز فطری و چگونگی مدیریت و کنترل آن

پیاده شده از نوار صوتی شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی حفظه الله

(22- قسمت)

ﺩﺭ ﺟﺎﯾﯽ ﺩﯾﮕﺮ ﻣﯽﻓﺮﻣﺎﯾﺪ :إِنَّ اللهَ فَرَضَ فَرَائِضَ فَلا تُضَيِّعُوهَا، وَحَدَّ حُدُودَاً فَلا تَعْتَدُوهَا وَحَرَّمَ أَشْيَاءَ فَلا تَنْتَهِكُوهَا، وَسَكَتَ عَنْ أَشْيَاءَ رَحْمَةً لَكُمْ غَيْرَ نِسْيَانٍ فَلا تَبْحَثُوا عَنْهَا[1]ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﺭﺍ ﺑﺮ ﺷﻤﺎ ﻭﺍﺟﺐ ﮔﺮﺩﺍﻧﯿﺪﻩ ﺍﺳﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺿﺎﯾﻊ ﻣﮕﺮﺩﺍﻧﯿﺪ ﻭ ﺣﺪ ﻭ ﻣﺮﺯﯼ ﺭﺍ ﺑﺮﺍﯼﺷﻤﺎ ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﻮﺩﻩ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺗﺠﺎﻭﺯ ﻧﻨﻤﺎﯾﯿﺪ ﻭ چیزهائی را حرام کرده پس آنها را زیر پا نگذارید، وﭼﯿﺰﻫﺎﯾﯽ ﺭﺍ ﻣﺴﮑﻮﺕ ﺑﺎﻗﯽ ﮔﺬﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ؛(و چیزی در مورد آنها نگفته است) که ﺭﺣﻤﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺎست  و خیال نکنید ﮐﻪ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﮐﺮﺩﻩ ﺑﺎﺷﺪ، ﭘﺲ ﺍﺯ (حرام بودن) ﺁﻧﻬﺎ ﺑﺤﺚ ﻧﮑﻨﯿﺪ.

زمانی که الله تعالی می فرماید هر آنچه که حرام است را به تفصیل برای ما بیان کرده است:  وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ (انعام/119) در این صورت تشریح و قانونگذاری، حلال کردن و حرام کردن تنها در انحصار شارع است که تنها حکم او حجت است نه فتوا و رای دیگران، و باید تمام آنچه که حرام شده به همان صراحت و صریحی و آشکاری و روشنی، نص قطعی و یقینی در موردش وجود داشته باشد.

مثلا الله تعالی فرموده گوشت خوک حرام است روشن و واضح هست یا نه؟ یا در سنت آمده است که گوشت خر اهلی حرام است، واضح و روشن هست یا نه؟ یا گفته گوشت مردار و خون حرام است . واضح و روشن هست یا نه؟ این دیگر نیاز به توضیح ندارد و نیازی به کسب علم و اجتهاد و غیره ندارد. هر کسی بهش برسد می فهمدش. شریعت هم سهل و قابل فهم است و مثل کتب زرتشتی ها هوزوارش و کلمات رمزی ندارد که فقط عده ای بفهمندش . چون این دین برایی همه ی انسانها آمده است که در آنها وسعتهای مختلفی وجود دارد، یکی در فکر و درک مطالب کم وسعت است یکی وسعتش بیشتراست. اما کلیات دین و حلال و حرامهای دین طوری است که همه متوجه اش می شوند، فقط کافی است به آنها برسد. فقط کافی است به شخص برساند که گوشت خر اهلی یا گوشت خوک حرام است. به نظر شما کسی پیدا می شود که بگوید من نمی فهمم که خر اهلی و خوک چه هستند و این نیاز به گذراندن مراحل یادگیری صرف و نحو وبلاغه و …. غیره دارد؟ اگردر عمرش خوک و خر اهلی ندیده بود فقط کافی است یا حیوان را به او نشان بدهی یا تصویرش را . همین کافی است و در عرض چند ثانیه تمام می شود .

نهی های رسول الله صلی الله علیه وسلم هم در همان دایره ی نهی باقی می مانند و وارد دایره ی تحریم نمی شوند و قول صواب این است که حکمشان در دایره ی کراهیت و مکروه متوقف می شود . مکروه از نظر لغوی یعنی ناپسند، ناگوار و ناخوشایند و در اصطلاح فقهی یعنی عملی که اگرانجامش ندهی بهتر است و ثواب می گیری اما اگر انجامش هم دادی گناه کار نمی شوی و به خاطرش جریمه نمی شوی. مثل خوابیده خوراک خوردن .

بزرگان ما هم حد و حدود خودشان را می دانستند و می دانستند که تحلیل و تحریم تنها کار شارعه و وظیفه ی آنها تنها بیان احکام ثابت، صریح، قاطع و یقینی از قرآن و سنت صحیح است. امام شافعی رحمه الله  در کتاب مهم خود «الأم» از قاضی ابو یوسف رفیق و شاگرد امام ابوحنیفه رحمه الله نقل می‌کند که ابو یوسف رحمه الله می گوید: «کثیری از پیشوایان دین را می‌دیدم که اصلاً راضی نبودند و به خود اجازه نمی‌دادند که بگویند: «این حلال است و آن حرام، بلکه تنها در مورد آن چیزهایی که در قرآن روشن است و احتیاج به تفسیر ندارند فتوا می‌دادند».

ابن سائب رحمه الله از ربیع بن خیثم رحمه الله که از تابعین بزرگوار است نقل می‌نماید، که ربیع می‌گفت: «انسان مسلمان نباید بگوید: این چیز حلال است و یا آن چیز حرام و حال آنکه شارع جل جلاله در رد کلام او بگوید: دروغ گفتی من آن را حلال و یا حرام نکرده‌ام.

ابراهیم نخعی رحمه الله از علمای بزرگ تابعین مثل؛ امام ابوحنیفه، امام مالک، امام شافعی، امام احمد و سایر بزرگان نقل می‌کند که:” هر گاه به امری فتوی می‌دادند و یا از آن نهی می‌نمودند می‌گفتند: این مکروه است و یا اشکالی ندارد، اما اینکه بگویند: «این حلال است و آن حرام، اصلاً چنین قولی را بر زبان نمی‌آوردند».”

این بزرگان هرگز دچار این اشتباه بزرگ نمی شدند که دیگران را به عبادت و پرستش خودشان دعوت کنند، این را بارها تدریس کرده بودند که حتی اگرکسی از مخلوقی که حلالی را حرام یا حرامی را حلال کرده  است از روی اعتقاد قلبی و به میل خودش اطاعت کند در این صورت آن شخص را به عنوان پروردگاری در کنار یا پائین تر از الله قرار داده، حالا این بزرگواران چگونه جرئت چنین ریسک خطرناکی را داشتند که ادای الله تعالی را در تحلیل و تحریم در بیاورند؟

 زمانی که رسول الله صلی الله علیه وسلم آیه ی : اتَّخَذُواْ أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ ‏(توبه/31) یهودیان و نصرانی ها علاوه از خدا، علماء دینی و زاهدان و پارسایان خود را هم به خدائی پذیرفته‌اند را قرائت می کرد و عدی بن حاتم رضی الله عنه گفت: ما آن‌ها را عبادت نمی‌کردیم؟  رسول الله صلی الله علیه وسلم  فرمودند: عبادت کردن آن‌ها همان اطاعت کردنشان در معصیت خداوند است (یعنی در تغییر و تبدیل حکم خداوند). پس فرمود: «أَلَيْسَ يُحَرِّمُونَ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فَيُحَرِّمُونَهُ ، وَيُحِلُّونَ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فَيَسْتَعْمِلُونَهُ؟ آیا حلال خداوند را برایتان حرام و حرام خداوند را برایتان حلال ننمودند و شما هم به آن عمل می کردید؟ عدی گفت : بله، رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «فَذَلِكَ عِبَادَتُهُمْ[2]«این همان عبادت کردن آن‌هاست.

اینجاست که الله تعالی به صراحت اعلام می کند: وَلاَ تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ هَذَا حَلاَلٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِّتَفْتَرُواْ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَى اللّهِ الْکَذِبَ لاَ یُفْلِحُونَ ‏(نحل/116) (خداوند حلال و حرام را برایتان مشخّص کرده است) و به خاطر چیزی که تنها بر زبانتان می‌رود، به دروغ مگوئید: این حلال است و آن حرام، و در نتیجه بر خدا دروغ بندید. کسانی که بر خدا دروغ می‌بندند، رستگار نمی‌گردند.‏

این هشدار و تهدیدیست برای همه .

(ادامه دارد…….)

---

[1] دارقطنی و غیره

[2]سنن الترمذی برقم (۳۰۹۵)، والمعجم الکبیر للطبرانی (۱۷ / ۹۲).

Анвоъи дорул ислом.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

(1-қисмат)

Бисмиллах валхамдулиллах, аммо баъад: ассаламу алайкум ва рохматуллохи ва барокатух / бахши :5

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мефармоядки ” дорул исломи” муслимин баъди аз дўврони нубувват то рузи қиёмат аз лахози хукуматийи “3 дўвра” ро тей хохад кард:

1-Хилофати мутобиқи манхаж ва равиши росулуллох саллаллоху алайхи  васаллам. 

 خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ.

-2-Дўврони шохигарийки  ба ду дастайи  калон тақсим мешавадки,  баъзи танхо бо хушунат хамрох хастанд,

ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا،

3-Ва баъзихо бо  истибдод ва худкомагий хокимият  мекунанд,

ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيّاً 

Бозгашти дуборайи хилофат мутобиқи манхаж ва равиши  росулуллох,

ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ[1]

Бояд дар хамин ибтидойи амр бидонемки росулуллох саллаллоху алайхи васаллам дар мовриди  ” дорул  ислом” сухбат карда на дорул куфр. Яъни ин шохони хушунатгаро ва мустабид нез  тобеъи қонуни шариати аллох ваа мужрийи қавонини шариати аллох ва  мусалмон хастанд аммо мусалмоники дар у  фисқхойи вужуд дорад ё ахли бидъат  аст . Чун шохигарий еки аз бузургтарин бидъатхойи  астки дар жойи

خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ

қарор гирифта аст.

Нўъмон ибни  Башир рохимахуллох мегуяд баъди аз онки  Умар ибни  Абдулазиз рохимахуллох ба хокимият  расид ин хадисро  барояш невиштам ва гуфтам умидворамки амирал  мўъминин аз чанин бидъатхойи дар  хокимият  ба дур бошад ва баъди аз ин ду хокимиятул аз валжибрия бошад ва ишон хушхол шуд.

Дар ин сурат мо  хам акнун дар “дорул ислом” бейни ду хокимияти исломий

عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ هستیم،

Еки аз онхоро баъди аз 30 сол аз даст додем ва дигари хануз ба дастиш наёвордем. Хокимияти исломий ала манхажин нубувват бар ду асос шўро ва назорати умумий шикл гирифта астки се коркарди мухим дорад:

«أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ» و«َآَمَنَهُمْ مِنْ خَوْفٍ»

то заминахойи муносиби

 «فَلْيَعْبُدُوا رَبَّ هَذَا الْبَيْتِ»

барои бандагони аллох дар замин фарохам бишавадки хадафи нахоийи хилқат аст:

وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ (ذاریات/56)

Аммо хокимиятхойи

«مُلْكًا عَاضًّا» و «مُلْكًا جَبْرِيّاً»

хар ду бидъатхо ва фисқхойи хастандки аллох таоло шариатишро барои ришакан кардани чанин бидъатхойи дар зиндагийи ижтимоийи инсонхо фристода аст ва харгиз ин бидъатхо ва фисқхоро намепасандад, инхо мамнуъахо ва зидди арзишхойи дар амри хокимият хастандки еки аз коркардхойи ислом аз бейн бурдани ин фисқхо ва бидъатхост, аммо аз руйи ночорий ва ба хукми ” зарурат” аз суйи муслимин ба унвони жойгузин ва ” бадили” ” хилафату ала манхажин нубувват”  мовриди истефода қарор мегиранд то замоники дубора ба матлуби худ яъни ” дорул адл” ” хилафату ала манхажин нубувват” даст пейдо кунанд.

Ин сабкхойи хукуматийи шохигарийи хушунат талаб ва мустабид мовриди пазириш ва таъйиди ислом нестанд аммо вужуд хоханд дошт хамчунонки дорул куфр хам мовриди таъйид нест аммо вужуд дорад. Муслимин ба хукми зарурат ва изтирор, ба далоил ва асбобики барои худ фарохам карданд, ё вориси ирсияйи гузаштагони сахл ингор ва хатокори худ шуда ва бар онхо тахмил шуда аст, ба унвони ” бадил” ва ” жойгузин” мажбур ва ночор ба пазириши хокимиятхойи исломий ғейри аз ” хилафату ала манхажин нубувват” дар ” дорул ислом” мешавандки мо аз он ба унвони ” бадили изтирорийи исломий” ёд мекунем. Яъни бадили хилафату ала минхажин нубувват хастанд ва дар холати изтирор ва ночорий мовриди пазириш воқеъ шуданд ва мухимтар аз он инки мужрийи қавонини шариати аллох нез хастанд ва исломий махсуб мешаванд.

Албатта фуқахо нез хукуматхойи мовжуд дар дорул исломро даража бандий карданд:

1-Мартаба олий дорул исломро ” дорул адл” номиданд.

2-Мартаба дувум ва пойинтар аз инро ” дорул фисқ” ва дорул бағий” номиданд.

3-Ва охарин даражаро нез ба ” дору ахли зимма” ихтисос доданд.

Дорул адл хамон: “халафату ала минхажин нубувват” астки дар ихтиёри жонишини росулуллох саллаллоху алайхи васаллам то замони амирал мўъминин Али ибни Аби Толиб ва фарзандиш Хасан розиаллоху анхума буд ва дорул бағий хам дарул исломий астки дар ихтиёри ахли бағий аз муслимин қарор дорад мисли хукумати Муовияки дар баробари хилифати исломий қарор гирифта буд ва манотиқиро тахти контроли худиш дошт. Дурул фисқ хам яъни дорул исломики дар он фисқхойи ба сурати озод сурат мегирад мисли порайи дўврони хокимияти шохони умавий ва аббосий ва усмоний ва ………

(идома дорад……..)

---

[1] مسند أحمد ابن حنبل 18123 /  تَكُونُ النُّبُوَّةُ فِيكُمْ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ الله ُأَنْ يَرْفَعَهَا ، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا جَبْرِيّاً ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا ، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ ، ُثمَّ سَكَتَ.

Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс :  фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.

Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган

(21- қисм)

Бу ерда очиқ-ойдин кўриниб турганидек, аллохга иймон келтириш ва аллохни шариатидаги қонунларга амал қилиш билан диллар ором олади ва мана бу иймон ва солих амаллар аллохни шариатидаги қонунларга “аллохни зикрига”  асосланган бўлади, бу ердаги зикр қилишдан мақсад, шахс аллох, аллох деб айтиши ё ўзини йўқотиб тебраниши ёки ўзига хос калималарни талаффуз қилишини кўзда тутилмайди, албатта бу калималар “аллохни зикри”ни кичик бир бўлаги хисобланади.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:

 «الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللَّهِ».[1]

Ўзини нафсини бошқара олган ва уни ўлимидан кейинги давр учун тайёрлаган  киши доно ва хушёр хисобланади. Ўзининг нафсоний хавас-истакларига тобеъ бўлган ва аллох таолога нисбатан ўринсиз орзулар қилган кимса нодон ва нотавон саналади.

Бу ривоятда хушёр инсонларни таништиришдан ташқари, кундалик хаётларида аллохни шариатидаги қонунларга эргашмайдиган, балки ўзларини хавойи- нафсларига тобеъ бўлган ва аллох таоло инсонларнинг моддий ва маънавий хаётларини идора қилиш учун нозил қилган ва ибодат шаклида баён қилган  қонунларидан ғофил бўлган инсонлардан хам огохлантиради, бундан ташқари бундай инсонлар аллох таоло шариатидаги қонунларида баён қилган охират жахонидан хам  ғофил ва бепарводурлар, улар ўзларининг нафсоний хаволарига тобеъ бўлишади, аммо шу билан бирга улар ўзларини аллохнинг карами ва рахматидан умидвор қилишади, уларга бир нарсаларни эслатилса ё насихат қилинса, улар айтишадики, аллох карим, ғофур,рахим ва мехрибон,кечиримли зотдур, улар аллохнинг шадидул иқоб сифати хам борлигини  кўрмасликка олишади, ёки унга насихат қилаётган шахс аллох таолонинг рохман, рохим, ғофур, карим сифатларини қабул қилмаётгандек, балки уларгина бу сифатларни қабул қилгандек қилишади, ёки бўлмасам насихат қилаётган одам аллохнинг рахматини мана бу қирраларини билмайдигандек, уларни ғофил қилиб кўрсатишади, мана бу хадис уларнинг оқибатлари хасратли,зарарли,мағлубиятли  бўлишлари билан огохлантиряпти.

Мусулмон киши умидвор бўлишлик унга манфаъатли эканини билган пайтидагина, аллох таолони рахматидан умидвор бўла олади, ана бу умид ва умидвор бўлишлик шахсни имкониятидаги солих амаллар билан бирга хамрох бўлган пайтида фойдали бўла олади, солих амал билан бирга бўлмаган ва  унда шахс хавойи нафсига,охиратга нисбатан  ғафлат ва  бепарволикка  тобеъ бўлган умид, хамда ўринсиз орзулар ва хаёлдаги умидлар фақатгина фойдасиз бўлишидан ташқари, булар ошкора нафси аммора ва шайтонни макри хийласи эканини тушуниб етамиз. 

لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا(نساء/123-124)

Сизларнинг хомхаёлларингиз хам, ахли китобнинг хомхаёллари хам хақ эмас – кимки ёмон амал қилса, жазосини олур ва ўзи учун аллохдан  ўзга на бир дўст ва на бир мададкор топмас.

Демак амаллар аллохни шариатидаги қонунларга мувофиқ солих бўлса, шундан сўнг умидвор бўлса ярашади……..

Шу ерда хам очиқ-ойдин кўриниб турибдики, – тафарруққа, ўринсиз ғазабга, қайсарлик ва такаббурнинг бошқа касалликлари каби – манфий ва ўринсиз шодлик хам мўъминларнинг сифатларидан эмас, албатта бу сифатга мўъминлар хам чалинган бўлишлари мумкин, аммо бу сифат кофирларники, аллох таоло мана бу навдаги шодликни  яхши кўрмаслигини очиқ баён қилади.  Энди агар бир киши аллох яхши кўрмаган нарсани огох холида ўзини ихтиёри билан қиладиган бўлса, у жинояткор кимса хисобланади, бу кимса жиноятини андозасига кўра жазоланиши керак.

Лахвлар, шодликни вужудга келтирувчи ўйинлар ( овоз, оханглар ё гуроний, рақс, сўз билан хазил қилиш, жисмий ва фикрий  ўйинлар ва……)

Бахсимизни бошлашдан олдин шу нарсани айтиб ўтмоқчиманки, харом қилиш фақат қуръон ва росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг  сахих суннатларидаги хужжат билангина амалга оширилади, ажр вожиб бўладиган ижтиходлар хам, фақат мусулмонларнинг “мавжуд вазияти” ва “кундалик эхтиёжларига” муносиб холда, уч абзордан бирининг улил амр шўросини қатъий ижмоъсига кўра содир қилинган бўлса, юқоридаги икки манбаъни қаторидан жой олади.

  یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ (نساء/59)

Эй мўъминлар, аллохга итоат қилингиз ва пайғамбарга хамда ўзларингиздан бўлган (яъни мусулмон) хокимларга бўйинсунингиз!

Мана бу холатда , агар бир нарсани харом ва мамнуъ қилиш учун итоат қилиниши вожиб бўлган мана бу уч манбаъ томонидан содир қилинган сахих,ишончли, қатъий,очиқ ва ойдин хужжат мавжуд бўлмаса, бу нарса шахсларнинг сўзига кўра барча мусулмонлар учун харом бўла олмайди, хамма учун мутлақ хужжат хисобланмайди, балки аллохнинг  шариатидаги қонунларни афви ва кечиримини кенг доирасида қолади. Аллох таоло мархамат қилади:

 … وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ وَإِنَّ کَثِیراً لَّیُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِم بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِینَ ‏(انعام/119)

Аллохнинг номи зикр қилинган нарсалардан нима учун емас экансизлар?! Ахир у сизларга харом қилинган нарсаларни муфассал баён қилган-ку. Магар музтар бўлиб қолган холингиздагина ( у нарсалардан ейишингиз мумкин). Шубхасиз, кўп (кишилар) ўз хою хаваслари билан билмаган холларида (ўзларини) йўлдан оздирурлар. Албатта, парвардигорингиз бундай тажовузкор кимсаларни жуда яхши билгувчидир.

Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилганлар: 

«مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِى كِتَابِهِ فَهُوَ حَلاَلٌ، وَمَا حَرَّمَ فَهُو حَرَامٌ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَافِيَةٌ، فَاقْبَلُوا مِنَ اللَّهِ عَافِيَتَهُ،فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ نَسِيًّا »[2]

Аллох таоло  ўзини китобида халол  қилган нарса халолдур, харом қилган нарса эса харомдур, улар борасида хукм содир қилмаган ва сукут қилган нарсалар эса авф қилиб кечирилади; шундай бўлгач худони кечирими ва хадясини қабул қилинглар, чунки худованд хеч нарсани унутмайди ва у зот унутувчи эмас. Ёки мархамат қилганларки: 

 الْحَلَالُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ، فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ[3]

(давоми бор……..)

---

[1]رواه الترمذی و ابن ماجه

[2]دارقطنی، البزار و الطبرانی و….  سلسلة الأحاديث الصحيحة ج5/ش2256 ـ سنن دارقطنی ج2 حدیث شماره: 2047 /  بیهقی در سنن خود به شماره 10/12 / حاکم نیشابوری در مستدرک خود بر صحیحین (بخاری و مسلم) حدیث مذکور را طی شماره‌های: 2069، 3286، 3469و … ثبت نموده و برابر شرط شیخین آن را صحیح دانسته است./ذهبی در تخریج خود بر احادیث مستدرک حاکم درجه حدیث مذکور را صحیح تشخیص داده است / در مستدرک به شماره: 337 وابن کثیر روایت «ما أحلّ اللهُ في کتابهِ فهو حلالٌ وماحرّم اللهُ في…» را زیر آیه 145 انعام آورده و در زیر آیه 31 توبه متنی مشابه همین حدیث در تفسیر آیه بیان داشته است./  ابن ماجه در سنن خود به شماره: 3367 حدیث مذکور را ثابت و صحیح دانسته است.

[3] سنن ابن ماجه/3367 ـ الترمذی(279)-

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(21- قیسم)

بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگَه نِیدِیک، اَلله گَه اِیمان کِیلتِیرِیش وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه عَمَل قِیلِیش بِیلَن دِیللَر آرام آلَه دِی وَ مَنَه بُو اِیمان وَ صالِح عَمَللَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه “اَلله نِی ذِکرِیگَه” اَساسلَنگَن بوُلَه دِی، بُو یِیردَگِی ذِکر قِیلِیشدَن مَقصَد، شَخص اَلله اَلله دِیب اَیتِیشِی یا اوُزِینِی یوُقاتِیب تِیبرَه نِیشِی یاکِی اوُزِیگَه خاص کَلِیمَه لَرنِی تَلَفُّظ قِیلِینِیشِی کوُزدَه توُتِیلمَیدِی، اَلبَتَّه بُو کَلِیمَه لَر “اَلله نِی ذِکرِینِی” کِیچِیک بِیر بوُلَه گِی حِسابلَه نَه دِی.

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر:  «الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللَّهِ».[1] اوُزِینِی نَفسِینِی باشقَه رَه آلگَن وَ اوُنِی اوُلِیمِیدَن کِییِینگِی دَور اوُچُون تَیّارلَگَن کِیشِی دانا وَ خوُشیار حِسابلَه نَه دِی. اوُزِینِینگ نَفسانِی هَوَس- اِیستَکلَرِیگَه تابِع بوُلگَن وَ اَلله تَعالَی گَه نِسبَتاً اوُرِینسِیز آرزُولَر قِیلگَن کِیمسَه نادان  وَ ناتَوان سَنَلَه دِی.

بُو رِوایَتدَه خوُشیار اِنسانلَرنِی تَنِیشتِیرِیشدَن تَشقَه رِی، کوُندَه لِیک حَیاتلَرِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه اِیرگَشمَیدِیگَن، بَلکِی اوُزلَرِینِی هَوایِی- نَفسلَرِیگَه تابِع بوُلگَن وَ اَلله تَعالَی اِنسانلَرنِینگ ماددِی وَ مَعنَه وِی حَیاتلَرِینِی اِدارَه قِیلِیش اوُچُون نازِیل قِیلگَن وَ عِبادَت شَکلِیدَه بَیان قِیلگَن قانوُنلَرِیدَن غافِل بوُلگَن اِنسانلَردَن هَم آگاهلَنتِیرَه دِی، بوُندَن تَشقَه رِی بوُندَی اِنسانلَر اَلله تَعالَی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرِیدَه بَیان قِیلگَن آخِیرَت جَهانِیدَن هَم غافِل وَ بِیپَروادوُرلَر، اوُلَر اوُزلَرِینِینگ نَفسانِی هَوالَرِیگَه تابِع بوُلِیشَه دِی، اَمّا شُو بِیلَن بِیرگَه اوُلَر اوُزلَرِینِی اَلله نِینگ کَرَمِی وَ رَحمَتِیدَن اوُمِیدوار قِیلِیشَه دِی، اوُلَرگَه بُو نَرسَه لَرنِی اِیسلَه تِیلسَه یا نَصِیحَت قِیلِینسَه ، اوُلَر اَیتِیشَه دِیکِی، اَلله کَرِیم، غافِر،رَحِیم وَ مِهرِبان،کِیچِیرِیملِی ذاتدوُر، اوُلَر اَلله نِینگ شَدِیدُ العِقاب صِیفَتِی هَم بارلِیگِینِی کوُرمَسلِیککَه آلِیشَه دِی، یاکِی اوُنگَه نَصِیحَت قِیلَه یاتگَن شَخص اَلله تَعالَی نِینگ رَحمَن، راحِیم، غافِر،کَرِیم صِیفَتلَرِینِی قَبوُل قِیلمَه یاتگَندِیر، بَلکِی اوُلَرگِینَه بُو صِیفَتلَرِینِی قَبوُل قِیلگَندِیک قِیلِیشَه دِی، یاکِی بوُلمَسَم نَصِیحَت قِیلَه یاتگَن آدَم اَلله نِینگ رَحمَتِینِی مَنَه بُو قِیررَه لَرِینِی بِیلمَیدِیگَندِیک، اوُلَرنِی غافِل قِیلِیش کوُرسَه تِیشَه دِی، مَنَه بوُ حَدِیث اوُلَرنِینگ عاقِبَتلَرِی حَسرَتلِی، ضَرَرلِی، مَغلوُبِیَتلِی بوُلِیشلَرِی بِیلَن آگاهلَنتِیریَپتِی.

مُسُلمان کِیشِی اوُمِیدوار بوُلِیشلِیک اوُنگَه مَنفَعَتلِی اِیکَه نِینِی بِیلگَن پَیتِیدَه گِینَه، اَلله تَعالَی نِی رَحمَتِیدَن اوُمِیدوار بوُلَه آلَه دِی، اَنَه بُو اوُمِید وَ اوُمِیدوار بوُلِیشلِیک شَخصنِی اِمکانِیَتِیدَگِی صالِح عَمَللَر بِیلَن بِیرگَه هَمراه بوُلگَن پَیتِیدَه فایدَه لِی بوُلَه آلَه دِی، صالِح عَمَل بِیلَن بِیرگَه بوُلمَه گَن وَ اوُندَه شَخص هَوایِی نَفسِیگَه، آخِیرَتگَه نِسبَتاً غَفلَت وَ بِیپَروالِیککَه تابِع بوُلگَن اوُمِید،هَمدَه اوُرِینسِیز آرزُولَر وَ خَیالدَگِی اوُمِیدلَر فَقَط گِینَه فایدَه سِیز بوُلِیشِیدَن تَشقَه رِی،بوُلَر آشکارَه نَفسِی عَمّارَه  وَ شَیطاننِی مَکرِی خِیلَه سِی اِیکَه نِینِی توُشوُنِیب یِیتَه مِیز.    لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا(نساء/123-124) سِیزلَرنِینگ خامخَیاللَرِینگِیز هَم، اَهلِی کِتابنِینگ خامخَیاللَرِی هَم حَق اِیمَس – کِیمکِی یامان عَمَل قِیلسَه، جَزاسِینِی آلوُر وَ اوُزِی اوُچُون اَلله دَن اوُزگَه نَه بِیر دُوست وَ نَه بِیر مَدَدکار تاپمَس.

دِیمَک عَمَللَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه مُوافِق صالِح بوُلسَه، شوُندَن سُونگ اوُمِیدوار بُولسَه یَرَشَه دِی…….

شُو یِیردَه هَم آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرِیبدِیکِی، – تَفَرُّققَه،اوُرِینسِیز غَضَبگَه،قَیصَرلِیک وَ تَکَبُّرنِینگ باشقَه کَسَللِیکلَرِی کَبِی – مَنفِی وَ اوُرِینسِیز شادلِیک هَم مُؤمِنلَرنِینگ صِیفَتلَرِیدَن اِیمَس، اَلبَتَّه بُو صِیفَتگَه مُؤمِنلَر هَم چَه لِینگَن بوُلِیشلَرِی موُمکِین، اَمّا بُو صِیفَت کافِرلَرنِیکِی، اَلله تَعالَی مَنَه بُو نَوعدَگِی شادلِیکنِی یَحشِی کوُرمَسلِیگِینِی آچِیق بَیان قِیلَه دِی. اِیندِی اَگَر بِیر کِیشِی اَلله یَحشِی کوُرمَه گَن نَرسَه نِی آگاه حالِیدَه اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن قِیلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ جَنایَتکار کِیمسَه حِسابلَه نَه دِی، بُو کِیمسَه جِنایَتِینِی اَندازَه سِیگَه کوُرَه جَزالَه نِیشِی کِیرَک.

لَهولَر،شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرُوچِی اوُیِینلَر (آواز، آهَنگلَر یا گوُرانِی، رَقص،سوُز بِیلَن هَزِیل قِیلِیش، جِسمِی وَ فِکرِی اوُیِینلَر وَ……..)

بَحثِیمِیزنِی باشلَشدَن آلدِین شُو نَرسَه نِی اَیتِیب اوُتماقچِیمَنکِی، حَرام قِیلِیش فَقَط قُرآن  وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمنِینگ صَحِیح سُنَّتلَرِیدَگِی حُجَّت بِیلَنگِینَه عَمَلگَه آشِیرِیلَه دِی،اَجر واجِب بوُلَه دِیگَن اِجتِهادلَر هَم،فَقَط مُسُلمانلَرنِینگ “مَوجُود وَضِیعیَتِی” وَ “کوُندَه لِیک اِیختِیاجلَرِیگَه” مُناسِب حالدَه، اوُچ اَبزاردَن بِیرِینِینگ اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی قَطعِی اِجماعسِیگَه کوُرَه صادِر قِیلِینگَن بوُلسَه، یوُقارِیدَگِی اِیککِی مَنبَعنِی قَطارِیدَن جای آلَه دِی.    یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ (نساء/59) اِی مُؤمِنلَر، اَلله گَه اِطاعَت قِیلِینگِیز وَ پَیغَمبَرگَه هَمدَه اوُزلَرِینگِیزدَن بوُلگَن ( یَعنِی مُسُلمان) حاکِملَرگَه بوُیِینسُونِینگِیز!

مَنَه بُو حالَتدَه،اَگَر بِیر نَرسَه نِی حَرام وَ مَمنوُع قِیلِیش اوُچُون اِطاعَت قِیلِینِیشِی واجِب بوُلگَن مَنَه بُو اوُچ مَنبَع تامانِیدَن صادِر قِیلِینگَن صَحِیح،اِیشانچلِی،قَطعِی،آچِیق وَ آیدِین حُجَّت مَوجُود بُولمَسَه، بُو نَرسَه شَخصلَرنِینگ سوُزِیگَه کوُرَه بَرچَه مُسُلمانلَر اوُچُون حَرام بوُلَه آلمَیدِی،هَمَّه اوُچُون مُطلَق حُجَّت حِسابلَنمَیدِی، بَلکِی اَلله نِینگ شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی عَوفیی وَ کِیچِیرِیمِینِی دائِرَه سِیدَه قالَه دِی. اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِی:  … وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ وَإِنَّ کَثِیراً لَّیُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِم بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِینَ ‏(انعام/119) اَلله نِینگ نامِی ذِکر قِیلِینگَن نَرسَه لَردَن نِیمَه اوُچُون یِیمَس اِیکَنسِیزلَر؟! اَخِیر اوُ سِیزلَرگَه حَرام قِیلِینگَن نَرسَه لَرنِی مُفَصَّل بَیان قِیلگَن – کوُ. مَگَر مُضطَر بوُلِیب قالگَن حالِینگِیزدَه گِینَه ( اوُ نَرسَه لَردَن اِستِعمال قِیلِیشِینگِیزمُومکِین). شُبهَه سِیز، کوُپ (کِیشِیلَر) اوُز هایوُ هَوَسلَرِی بِیلَن بِیلمَه گَن حاللَرِیدَه ( اوُزلَرِینِی ) یُولدَن آزدِیرُورلَر.

رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلگَنلَر:  «مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِى كِتَابِهِ فَهُوَ حَلاَلٌ، وَمَا حَرَّمَ فَهُو حَرَامٌ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَافِيَةٌ، فَاقْبَلُوا مِنَ اللَّهِ عَافِيَتَهُ،فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ نَسِيًّا »[2] اَلله تَعالَی اوُزِینِی کِتابِیدَه حَلال قِیلگَن نَرسَه حَلالدوُر، حَرام قِیلگَن نَرسَه اِیسَه حَرامدوُر، اوُلَر بارَه سِیدَه حُکم صادِر قِیلمَه گَن وَ سُوکوُت قِیلگَن نَرسَه لَر اِیسَه عَوف قِیلِیب کِیچِیرِیلَه دِی؛ شوُندَی بوُلگَچ خُدانِی کِیچِیرِیمِی وَ هَدیَه سِی نِی قَبوُل قِیلِینگلَر، چوُنکِی خُداوَند هِیچ نَرسَه نِی اوُنوُتمَیدِی وَ اوُ ذات اوُنوُتگوُچِی اِیمَس. یاکِی مَرحَمَت قِیلگَنلَرکِی:  الْحَلَالُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ، فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ[3]

(دوامی بار…….)

---

[1]رواه الترمذی و ابن ماجه

[2]دارقطنی، البزار و الطبرانی و….  سلسلة الأحاديث الصحيحة ج5/ش2256 ـ سنن دارقطنی ج2 حدیث شماره: 2047 /  بیهقی در سنن خود به شماره 10/12 / حاکم نیشابوری در مستدرک خود بر صحیحین (بخاری و مسلم) حدیث مذکور را طی شماره‌های: 2069، 3286، 3469و … ثبت نموده و برابر شرط شیخین آن را صحیح دانسته است./ذهبی در تخریج خود بر احادیث مستدرک حاکم درجه حدیث مذکور را صحیح تشخیص داده است / در مستدرک به شماره: 337 وابن کثیر روایت «ما أحلّ اللهُ في کتابهِ فهو حلالٌ وماحرّم اللهُ في…» را زیر آیه 145 انعام آورده و در زیر آیه 31 توبه متنی مشابه همین حدیث در تفسیر آیه بیان داشته است./  ابن ماجه در سنن خود به شماره: 3367 حدیث مذکور را ثابت و صحیح دانسته است.

[3] سنن ابن ماجه/3367 ـ الترمذی(279)-

درسهای مقدماتی/درس هشتم:  شادی به عنوان یک نیاز فطری و چگونگی مدیریت و کنترل آن

پیاده شده از نوار صوتی شیخ ابوحمزه المهاجر هورامی حفظه الله

(21- قسمت)

در اینجا واضح و روشن است که با ایمان به الله و عمل کردن بر اساس قانون شریعت الله دلها آرام می شود و این ایمان و عمل صالح بر اساس قانون شریعت الله می شود«ذکر الله»، نه اینکه شخص همه اش الله الله کند و به اصطلاح برود در خلسه و یا کلمات خاصی را صرفا به زبان بیاورد هر چند این کلمات هم بخشی بسیار جزئی از «ذکر الله» باشند.

رسول الله صلی الله علیه وسلم می فرماید: «الْكَيِّسُ مَنْ دَانَ نَفْسَهُ وَعَمِلَ لِمَا بَعْدَ الْمَوْتِ، وَالْعَاجِزُ مَنْ أَتْبَعَ نَفْسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللَّهِ».[1]هوشیار و دانا کسی است که نفس خود را کنترل کند و برای بعد از مرگ آمادگی نماید. نادان و ناتوان کسی است که تابع هواهای نفسانی خود باشد و آرزوهای بی‏جا نسبت به خداوند داشته باشد.

در این روایت، علاوه بر معرفی انسانهای هوشیار در مورد دسته ای از انسانها هشدار می دهد که، در زندگی روزمره شان از قوانین شریعت الله تبعیت نمی کنند، و تابع هوای نفس خودشان هستند، از قوانینی که الله تعالی برای اداره ی زندگی معنوی و مادی انسانها نازل کرده است و در قالب عبادت بیانش کرده غافل اند، علاوه بر این از جهان آخرتی که الله تعالی در قانون شریعتش بیان کرده است غافل و بی پروا هستند و تابع خواهشات نفسانی هستند، اما با این وجود، خودشان را امیدوار رحمت و کرم الله می دانند و زمانی که به آنها تذکر داده می شود یا نصیحت می شوند می گویند که الله کریم وغفور و رحیم و مهربان وبخشنده و غیره ست، اینان طوری ابلهانه وانمود می کنند که انگار الله شدید العقابی هم وجود ندارد، یا نصیحت کننده این صفات الرحمن و الرحیم و الغفور و الکریم الله تعالی را قبول ندارد و اینان قبولشان دارند، یا نصیحت کننده این جنبه از رحمت الله را نمی دانند و ازآن غافلند و… این حدیث به آنها هشدار می دهد که عاقبت و سرانجام آنان، ناکامی ، خسران و ضررمندی خواهد بود.

انسان مسلمان زمانی می تواند به رحمت الله تعالی امیدوار باشد که این امیدوار بودنش برایش نفع داشته باشد، و این امید و امیدوار بودن زمانی مفید است که همراه با عمل صالح به اندازه ی وسعت شخص باشد، امیدی که همراه عمل صالح نباشد و شخص تابع هوای نفس و غفلت و بی توجهی به  آخرت باشد، این آرزوهای بی جا و امیدهای خیالی و امانی نه تنها مفید و مناسب نیستند بلکه آشکارا متوجه می شویم که مکر و فریب نفس اماره و شیطان است .  لَّيْسَ بِأَمَانِيِّكُمْ وَلَا أَمَانِيِّ أَهْلِ الْكِتَابِ ۗ مَن يَعْمَلْ سُوءًا يُجْزَ بِهِ وَلَا يَجِدْ لَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا(نساء/123-124) نه به آرزوهای شما و نه به آرزوهای اهل کتاب است . هرکس که کار بدی بکند در برابر آن کیفر داده می‌شود ، و کسی را جز خدا یار و یاور خود نخواهد یافت.

پس اعمال باید طبق قانون شریعت الله و صالح باشن و بعد امیدوار بود و…

در اینجاهم باز واضح و روشن است – مثل تفرق و خشم نابجا و لجبازی و سایر بیماریهای تکبر- شادی منفی و نابجا هم از صفات و ویژگیهای مومنین نیست، هر چند ممکن است مسلمین هم به آن آلوده بشوند اما این صفت مال کفاراست که الله تعالی به صراحت اعلام می کند که این نوع شادی را دوست ندارد. حالا اگرکسی آنچه که الله دوست ندارد را آگاهانه و به میل خودش انجام بدهد یک مجرم است و باید به اندازه ی جرمش حساب پس بدهد .

 لهوها و سرگرمی های شادی ساز (آوزا، ترانه یا گورانی، رقص و پایکوبی،  شوخی های کلامی، بازی های بدنی و فکری و… )   

قبل از وارد شدن به بحثمان خدمتتان عرض کنم که حرام کردن تنها با نص صریح قرآن و سنت صحیح و صریح رسول الله صلی الله علیه وسلم انجام می شود و اجتهادات واجب الاجرا هم تنها با اجماع قطعی شورای اولی الامرِ یکی از 3 ابزار که متناسب با «وضع موجود» و «نیازهای روز» مسلمین صادر شده  است در ردیف این دو منبع واجب الاجرا می شود. یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ أَطِیعُواْ اللّهَ وَأَطِیعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِی الأَمْرِ مِنکُمْ (نساء/59) ای کسانی که ایمان آورده‌اید ! از خدا اطاعت کنید و از پیغمبر و صاحبان امر خود اطاعت کنید.

در این صورت اگر برای حرام کردن و ممنوع کردن چیزی نص صحیح، یقینی، قطعی و بخصوص صریح و واضحی از این 3 منبع واجب الاطاعه وجود نداشته باشد آن چیز با گفته ی اشخاص برای همه ی مسلمین ممنوع و حرام نمی شود، و حجت مطلقی برای همه محسوب نمی شود بلکه در دایره ی وسیع عفو و بخشش قانون شریعت الله باقی می ماند. الله تعالی می فرماید:… وَقَدْ فَصَّلَ لَکُم مَّا حَرَّمَ عَلَیْکُمْ إِلاَّ مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَیْهِ وَإِنَّ کَثِیراً لَّیُضِلُّونَ بِأَهْوَائِهِم بِغَیْرِ عِلْمٍ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِینَ ‏(انعام/119) و حال آن که خداوند آنچه را که بر شما حرام است بیان کرده استمگر ناچار و درمانده شوید (و در حالت اضطرار قرار بگیرید). بسیاری از مردم، با هواها و هوسهای خود ، بدون آگاهی (دیگران را) سرگشته و گمراه می‌سازند. بیگمان پروردگارت آگاهتر از حال تجاوزکاران است.‏

رسول الله صلی الله علیه وسلم هم می فرماید: «مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِى كِتَابِهِ فَهُوَ حَلاَلٌ، وَمَا حَرَّمَ فَهُو حَرَامٌ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ فَهُوَ عَافِيَةٌ، فَاقْبَلُوا مِنَ اللَّهِ عَافِيَتَهُ،فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُنْ نَسِيًّا »[2]ﺁﻥ ﭼﻪ ﺭﺍ ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎﻝ ﺩﺭ ﮐﺘﺎﺑﺶ ﺣﻼﻝ کرده ﺣﻼﻝ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺁﻥ ﭼﻪ ﺭﺍ ﺣﺮﺍﻡ کرده ﺣﺮﺍﻡ، ﻭﺁﻧﭽﻪ را ﮐﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩﺍﺵ ﺣﮑﻤﯽ ﺻﺎﺩﺭ نکرده و در موردش سکوت کرده است، ﻣﻮﺭﺩ ﻋﻔﻮ ﻭ ﺑﺨﺸﺶ ﺍﺳﺖ؛ پس ﺑﺨﺸﺶ ﻭ ﻫﺪﯾﻪ ﺧﺪﺍ ﺭﺍ قبول کنید،  چون ﺧﺪﺍﻭﻧﺪ ﻫﯿﭻ ﭼﯿﺰﯼ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﻧﻤﯽﮐﻨﺪ و فراموش کار نیست. یا می فرماید: الْحَلَالُ مَا أَحَلَّ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَالْحَرَامُ مَا حَرَّمَ اللَّهُ فِي كِتَابِهِ، وَمَا سَكَتَ عَنْهُ، فَهُوَ مِمَّا عَفَا عَنْهُ[3]

(ادامه دارد……..)

---

[1]رواه الترمذی و ابن ماجه

[2]دارقطنی، البزار و الطبرانی و….  سلسلة الأحاديث الصحيحة ج5/ش2256 ـ سنن دارقطنی ج2 حدیث شماره: 2047 /  بیهقی در سنن خود به شماره 10/12 / حاکم نیشابوری در مستدرک خود بر صحیحین (بخاری و مسلم) حدیث مذکور را طی شماره‌های: 2069، 3286، 3469و … ثبت نموده و برابر شرط شیخین آن را صحیح دانسته است./ذهبی در تخریج خود بر احادیث مستدرک حاکم درجه حدیث مذکور را صحیح تشخیص داده است / در مستدرک به شماره: 337 وابن کثیر روایت «ما أحلّ اللهُ في کتابهِ فهو حلالٌ وماحرّم اللهُ في…» را زیر آیه 145 انعام آورده و در زیر آیه 31 توبه متنی مشابه همین حدیث در تفسیر آیه بیان داشته است./  ابن ماجه در سنن خود به شماره: 3367 حدیث مذکور را ثابت و صحیح دانسته است.

[3] سنن ابن ماجه/3367 ـ الترمذی(279)-

Меъёр ва маллоки ташхиси ” дарайн” дар дунё.

Шайхул мужохид: Абу Хамза мухожир хўромий хафизахуллох

Муқаддамот дарслари/ саккизинчи дарс :  фитрий эхтиёж сифатидаги шодлик ва уни қандай контрол қилиб бошқариш.

Шайх Абу Хамза хўромий хафизахуллохни аудио тасмасидан ёзиб олинган

(20- қисм)

– Манъ қилинган ёмон шодликларни хадди  ва чегараларидан яна бир дастаси, қолиб жихатидаги дастадур; мусулмонларни азият қилиш  ё тахқирлаш,хорлаш ёки қўрқитиш учун қилинган кулгулар хам азият қилиш хукмига ўтади:

Ёки бу дунёда жиноятчи кимсаларнинг аллохни шариатидаги қонунларга эргашганликлари сабабли,  ахли иймонни устидан кулишларига ўхшайди:    

إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ(مطففین/29)

Дарвоқеъ, жинояткор – кофир кимсалар иймон келтирган зотлардан (масхара қилиб) кулгувчи бўлдилар.

Аммо қиёматда мўъминларга хам навбат келади, у пайтда мўъминлар жиноятчи кимсаларни устидан куладилар:

 فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُواْ مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ ‏(مطففین/34)

Энди бу (қиёмат) кунида иймон келтирган зотлар кофирлардан кулурлар.

Шу сабабли хам уларнинг бу дунёдаги шодлик ва кулгулари қиёматдаги шодликка нисбатан жуда хам кам,арзимас хисобланади, аллох таоло мархамат қиладики:

 فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (توبه/82)

Бас, ўзларининг касб  қилган нарсалари ( яъни, кофирликни танлаганлари) жазосига ( бу дунёда) озгина кулсинлар, (сўнгра охиратда) кўп – абадий йиғласинлар!

Бу ердаги кулиш, шодлик қилиш, ўринсиз ва манфий хазиллашиш мўъминларнинг рухий ё жисмий азиятига боис бўладими,буни фарқи йўқ.

Росулуллох саллаллоху алайхи васалламнинг сахобаларини таъриф қилишларича; улар росулуллох саллаллоху алайхи васаллам билан сафарга чиққан эдилар. Улардан бири ухлаб қолади; бошқалар харакат қилишади ва арқонни олиб келиб уни боғлаб қўймоқчи бўлишади; шунда ана бу шахс қўрқиб кетади. Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладилар:

  لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا [1]

Мусулмон киши ўзини мусулмон биродарини қўрқитиши жоиз эмас. Ёки бошқа бир мусулмон кишига аслахани ўқталиб, бошқаларни шод ва хурсанд қилиш учун қўрқитиш хам шулар жумласидандир:

مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا[2]

“Бизларга қарши аслаха ўқталган киши, бизлардан эмас.” Бошқа бир жойда мархамат қиладиларки, агарчи бир темир билан бўлса хам, ўзини туғишган ака- укасига ишора қилган хар қандай мусулмон ўша темирни ташламагунича  малоикаларни лаънатига сазовор бўлади. 

 مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ، حَتَّى يَدَعَهُ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ   .[3]

Энди нима учун аслаха билан шодлик ва хурсандчиликни вужудга келтириш учун ўзимизни биродаримизга хам ўқтала олмаймиз, чунки:

لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ[4]

Қолиб,шакл жихатидан манъ қилинган ёмон  шодликлардан яна бири, никох ва талоқ ва ружуъдадур: росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мана бу уч ўринда хазиллашишни ва ўринсиз шодлик қилишдан қайтарганлар, мана бу ўринларда қилинган хар қандай хазил, жиддий деб  хисобланади: 

 « ثَلَاثٌ جَدُّهُنَّ جَدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جَدٌّ، النِّكَاحُ وَالطَّلَاقُ وَالرَّجْعَةُ »[5]

” Уч нарса жиддийдур, уларни устида қилинган хазил хам жиддий хисобланади: никох, талоқ, ружуъ ( яъни киши аёлини талоқдан кейин қайтариб олиши)”

-Хад ва чегара жихатидан манъ қилинган ёмон шодликларни яна бир дастаси, замон ва маконга оид шодликдур, бу ердаги шодлик тавхидни рухи ва исломдаги ахлоқий қадриятларга қарама- қарши бўлмаслиги керак.  

Масалан, кулгу ислом нуқтайи- назарида, мусулмонларнинг шахсияти ва хиссиётларига зарар етказмаган замонда самарали ва фойдали бўла олади. Масалан маййитни дафн қилиш маросимида ё намоз ўқилаётган пайтда ёки ўлим, қабр, жаханнам, қиёмат ва шунга ўхшаш жиддий масалалар хақида маъруза қилинаётган пайтда, агар шахс хазиллашиб куладиган бўлса,у замон ва макон жихатидан номуносиб, ўринсиз ва ёмон шодликни қилган хисобланади, бу ердаги шодлик хам таркиб жихатидан ва хам шакл,қолиб жихатидан мушкили бўлмаслиги мумкин, лекин  у замон ва макон жихатидан ўринсиз ва ёмон шодлик саналади.

Таркиб, шакл, замон ва макон жихатидан ўринсиз ва ёмон бўлган шодликларга жуда кўп мисолларни келтирса бўлади, аммо бу бахсни тушуниб олишимиз учун шу андоза хам етарли бўлса керак.

Бу ерда шундай хулоса қилсак бўладики, умумий қилиб айтганда таркиб,шакл , макон ва замон жихатидан ғайри шаръий бўлган  шодликларни исломда ёмон дейилади. Балки шодлик ва хурсандчиликка  мутлақ суратда  қарайдиган бўлсак,ёмон ва яхши дейилмайди, балки шодликни яхши ё ёмонлиги борасида аллохни шариатидаги қонунларни муайян ўлчовларига кўра хукм қилиш лозим.  

Шу асосга кўра, шодликлар икки навга  яхши ва ўринли, хамда ёмон ва ўринсизга тақсим бўлади. Ёмон ва ўринсиз шодликлар аллохга итоатсизлик қилиш, бошқаларга озор-азият бериш ва хатарга солиш билан бирга бўлади; усул бўйича ёмон ва ўринсиз шодликлар дунёда махсусан қиёматда  ўткинчи,нохуш натижаларга эга бўлади. Бу дунёда маст бўлиб қолган инсон ёки маросимларида жинналарча  мушакбозлик қиладиган шахс, хам ўзи учун ва хам бошқалар учун озор- азиятни вужудга келтириши мумкин.

Маст қилувчи ичимликларни истеъмол қилиш ва бузуқ йиғилишларда иштирок этиш ва одамларни мол-давлатини ўғирлаш ва инсонларни нохақдан ўлдириш ва куфрга олиб борувчи сўзларни айтиш……. орқали, ўзларини жинояткорларни қаторига қўшиб олган кимсалар, ана бу ўринсиз шодликлар билан устиларида дунёвий хад ва жазоларни ижро қилинишини вожиб қилиб қўйишади, улар ошкора ўзларини ўринли,бардавом шодликлардан махрум қилишади ва ўзларини ғам-андухга ва жиноятларининг оқибати ва азобига дучор қилишади, улар ўзларини фитратларини булғаб бўлишган ва уни меъзонсиз холда парвариш қилишган, уларда ислох бўлишга ва контрол қилинишга эхтиёж бор.

Улар фалон нарсани масалан шаробхўрликни ва номахрамларга назар ташлашни,ўғриликни,тафарруқни ўзларига харом қилган мусулмонлар сингари, бу ишларни ўзларига харом қилишади,сўнгра ўзларига бир назар ташлашади, бир ўйлаб кўришса, ажойиб яхши хисга эга бўлиб шод бўлар эканлар, гўёки сувда ғарқ бўлишга ё оловда ёнишга ё баланд жойдан тушиб кетишга ўхшаш мусибатлардан нажот топгандек бўлишади ёки елкаларидаги оғир юкдан халос бўлгандек бўлишади.

Аллох таоло мархамат қилади:

     الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ‏(رعد/29)

 Улар иймон келтирган ва қалблари аллохни зикр қилиш – эслаш билан ором оладиган зотлардир. Огох бўлингизким, аллохни зикр қилиш билан қалблар ором олур.  

الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ ‏(رعد/29)

Иймон келтириб, яхши амаллар қилган зотлар учун хушнудлик ва гўзал оқибат- жаннат бордир.

(давоми бор…….)

---

[1] رواه أحمد ( 23064 ) – واللفظ له – وأبو داود ( 4351 ) ، وصححه الألباني في ” صحيح أبي داود

[2] صحيح البخاري : كتاب الفتن / مسلم  حديث (101) و (98)

[3] صحيح مسلم – البر والصلة والآداب (2616)/ سنن الترمذي – الفتن (2162)

[4]متفق عليه. / مسلم : 4871 – كتاب السنن الكبرى (النفقات) المستدرك على الصحيحين( معرفة الصحابة رضي الله تعالى عنهم ) المعجم الأوسط (باب الألف- العين- باب الميم )صحيح البخاري( الفتن)صحيح مسلم( البر والصلة  والآداب) فتح الباري شرح صحيح البخاري (الفتن) مسند الإمام أحمد- باقي مسند المكثرين

[5]رواه أبو داود، والترمذى

مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.

شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.

(20- قیسم)

– مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَرنِی حَددِی وَ چِیگَرَه لَرِیدَن یَنَه بِیر دَستَه سِی، قالِب جِهَتِیدَگِی دَستَه دوُر؛ مُسُلمانلَرنِی اَذِیَت قِیلِیش یا تَخقِیرلَش ،حارلَش یا قوُرقِیتِیش اوُچُون قِیلِینگَن کوُلگوُلَر هَم اَذِیَت قِیلِیش حُکمِیگَه اوُتَه دِی.

یاکِی بُو دُنیادَه جِنایَتچِی کِیمسَه لَرنِینگ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگَه اِیرگَشگَنلِیکلَرِی سَبَبلِی، اَهلِی اِیماننِی اوُستِیدَن کوُلِیشلَرِیگَه اوُحشَیدِی:   إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا كَانُوا مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا يَضْحَكُونَ(مطففین/29) دَرواقِع، جِنایَتکار- کافِر کِیمسَه لَر اِیمان کِیلتِیرگَن ذاتلَردَن (مَسخَرَه قِیلِیب) کوُلگوُچِی بوُلدِیلَر.

اَمّا قِیامَتدَه مُؤمِنلَرگَه هَم نَوبَت کِیلَه دِی، اوُ پَیتدَه مُؤمِنلَر جِنایَتچِی کِیمسَه لَرنِی اوُستِیدَن کوُلَه دِیلَر:  فَالْیَوْمَ الَّذِینَ آمَنُواْ مِنَ الْکُفَّارِ یَضْحَکُونَ ‏(مطففین/34) اِیندِی بُو (قِیامَت) کوُنِیدَه اِیمان کِیلتِیرگَن ذاتلَر کافِرلَردَن کوُلوُرلَر.

شُو سَبَبلِی هَم اوُلَرنِینگ بوُ دُنیادَگِی شادلِیک وَ کوُلگوُلَرِی قِیامَتدَگِی شادلِیککَه نِسبَتاً جوُدَه هَم کَم، اَرزِیمَس حِسابلَه نَه دِی، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی:  فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَلْيَبْكُوا كَثِيرًا جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ (توبه/82) بَس، اوُزلَرِینِینگ کَسب قِیلگَن نَرسَه لَرِی ( یَعنِی، کافِرلِیکنِی تَنلَه گَنلَرِی) جَزاسِیگَه ( بُو دُنیادَه) آزگِینَه کوُلسِینلَر، (سُونگرَه آخِیرَتدَه) کوُپ – اَبَدِی یِیغلَه سِینلَر!

بُو یّیردَگِی کوُلِیش، شادلِیک قِیلِیش، اوُرِینسِیز وَ مَنفِی هَزِیللَه شِیش مُؤمِنلَرنِینگ رُوحِی یا جِسمِی اَذِیَتِیگَه باعِث بوُلَه دِیمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق.

رسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِینگ صَحابَه لَرِینِی تَعرِیف قِیلِیشلَرِیچَه؛ اوُلَر رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بِیلَن سَفَرگَه چِیققَن اِیدِیلَر. اوُلَردَن بِیرِی اوُحلَب قالَه دِی؛ باشقَه لَر حَرَکَت قِیلِیشَه دِی وَ اَرقاننِی آلِیب کِیلِیب اوُنِی باغلَب قوُیماقچِی بوُلِیشَه دِی؛ شوُندَه اَنَه  بُو شَخص قوُرقِیب کِیتَه دِی. رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر:    لا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا [1] مُسُلمان کِیشِی اوُزِینِی مُسُلمان بِرادَرِینِی قوُرقِیتِیشِی جائِز اِیمَس. یاکِی باشقَه بِیر مُسُلمان کِیشِیگَه اَسلَحَه نِی اوُقتَه لِیب، باشقَه لَرنِی شاد وَ حوُرسَند قِیلِیش اوُچُون قوُرقِیتِیش هَم شوُلَر جُملَه سِیدَندِیر:  مَنْ حَمَلَ عَلَيْنَا السِّلَاحَ فَلَيْسَ مِنَّا[2] “بِیزلَرگَه قَرشِی اَسلَحَه اوُقتَلگَن کِیشِی، بِیزلَردَن اِیمَس”. باشقَه بِیر جایدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی، اَگَرچِی بِیر تِیمِیر بِیلَن بوُلسَه هَم، اوُزِینِی توُغِیشگَن اَکَه – اوُکَه سِیگَه اِیشارَه قِیلگَن هَر قَندَی مُسُلمان اوُشَه تِیمِیرنِی تَشلَه مَه گوُنِیچَه مَلائِکَه لَرنِی لَعنَتِیگَه سَزاوار بوُلَه دِی.  مَنْ أَشَارَ إِلَى أَخِيهِ بِحَدِيدَةٍ، فَإِنَّ الْمَلَائِكَةَ تَلْعَنُهُ، حَتَّى يَدَعَهُ وَإِنْ كَانَ أَخَاهُ لِأَبِيهِ وَأُمِّهِ   .[3]  اِیندِی نِیمَه اوُچُون اَسلَحَه بِیلَن شادلِیک وَ حُورسَندچِیلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیش اوُچُون اوُزِیمِیزنِی بِرادَرِیمِیزگَه هَم اوُقتَه لَه آلمَیمِیز، چوُنکِی:   لَا يُشِيرُ أَحَدُكُمْ عَلَى أَخِيهِ بِالسِّلَاحِ فَإِنَّهُ لَا يَدْرِي لَعَلَّ الشَّيْطَانَ يَنْزِعُ فِي يَدِهِ فَيَقَعُ فِي حُفْرَةٍ مِنْ النَّارِ[4]

قالِب،شَکل جِهَتِیدَن مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَردَن یَنَه بِیرِی، نِکاه وَ طَلاق وَ رُجُوعدَه دِیر: رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم مَنَه بُو اوُچ اوُرِیندَه هَزِیللَه شِیشنِی وَ اوُرِینسِیز شادلِیک قِیلِیشدَن قَیتَرگَنلَر، مَنَه بُو اوُرِینلَردَه قِیلِینگَن هَر قَندَی هَزِیل،جِدِّی دِیب حِسابلَه نَه دِی:  « ثَلَاثٌ جَدُّهُنَّ جَدٌّ وَهَزْلُهُنَّ جَدٌّ، النِّكَاحُ وَالطَّلَاقُ وَالرَّجْعَةُ »[5] “اوُچ نَرسَه جِددِیدوُر، اوُلَرنِی اوُستِیدَه قِیلِینگَن هَزِیل هَم جِددِی حِسابلَه نَه دِی: نِکاه،طَلاق، رُجُوع ( یَعنِی کِیشِی عَیالِینِی طَلاقدَن کِییِین قَیتَه رِیب آلِیشِی)”

• حَد وَ چِیگَرَه جِهَتِیدَن مَنع قِیلِینگَن یامان شادلِیکلَرنِی یَنَه بِیر دَستَه سِی، زَمان وَ مَکانگَه آئِد شادلِیکدوُر، بُو یِیردَگِی شادلِیک تَوحِیدنِی رُوحِی وَ اِسلامدَگِی اَخلاقِی قَدرِیَتلَرگَه قَرَمَه – قَرشِی بوُلمَسلِیگِی کِیرَک. 

مَثَلاً، کوُلگوُ اِسلام نوُقطَه یِی- نَظَرِیدَه، مُسُلمانلَرنِینگ شَخصِیَتِی وَ حِسِّیاتلَرِیگَه ضَرَر یِیتکَزمَه گَن زَماندَه ثَمَرَه لِی وَ فایدَه لِی بوُلَه آلَه دِی. مَثَلاً مَیِّیتنِی دَفن قِیلِیش مَراسِیمِیدَه یا نَماز اوُقِیلَه یاتگَن پَیتدَه یاکِی اوُلِیم، قَبر، جَهَنَّم، قِیامَت وَ شوُنگَه اوُحشَش جِددِی مَسَلَه لَر حَقِیدَه مَعرُوضَه قِیلِینَه یاتگَن پَیتدَه،اَگَر شَخص هَزِیللَه شِیب کوُلَه دِیگَن بوُلسَه، اوُ زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن ناموُناسِب، اوُرِینسِیز وَ یامان شادلِیکنِی قِیلگَن حِسابلَه نَه دِی، بُو یِیردَگِی شادلِیک هَم تَرکِیب جِهَتِیدَن وَ هَم شَکل، قالِیب جِهَتِیدَن مُشکِیلِی بوُلمَسلِیگِی موُمکِین، لِیکِن اوُ زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن اوُرِینسِیز وَ یامان شادلِیک سَنَلَه دِی.

تَرکِیب،شَکل،زَمان وَ مَکان جِهَتِیدَن اوُرِینسِیز وَ یامان بوُلگَن شادلِیکلَرگَه جوُدَه کوُپ مِثاللَرنِی کِیلتِیرسَه بوُلَه دِی، اَمّا بُو بَحثنِی توُشُونِیب آلِیشِیمِیز اوُچُون شوُ اَندازَه  هَم یِیتَرلِی بوُلسَه کِیرَک.

بُو یِیردَه شوُندَی حوُلاصَه قِیلسَک بوُلَه دِیکِی، عُمُومِی قِیلِیب اَیتگَندَه تَرکِیب،شَکل،مَکان وَ زَمان جِهَتِیدَن غَیرِی شَرعِی بوُلگَن شادلِیکلَرنِی اِسلامدَه یامان دِییِیلَه دِی. بَلکِی شادلِیک وَ حوُرسَندچِیلِیککَه مُطلَق صُورَتدَه قَرَیدِیگَن بوُلسَک، یامان وَ یَحشِی دِییِیلمَیدِی، بَلکِی شادلِیکنِی یَحشِی یا یامانلِیگِی بارَه سِیدَه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی مُعَیَّن اوُلچاولَرِیگَه کوُرَه حُکم قِیلِیش لازِم.

شُو اَساسگَه کوُرَه، شادلِیکلَر اِیککِی نَوعگَه یَحشِی وَ اوُرِینلِی، هَمدَه یامان وَ اوُرِینسِیزگَه تَقسِیم بُولَه دِی. یامان وَ اوُرِینسِیز شادلِیکلَر اَلله گَه اِطاعَتسِیزلِیک قِیلِیش، باشقَه لَرگَه آزار- اَذِیَت بِیرِیش وَ خَطَرگَه سالِیش بِیلَن بِیرگَه بوُلَه دِی؛ اوُصُول بوُیِیچَه یامان وَ اوُرِینسِیز شادلِیکلَر دُنیادَه مَخصُوصاً قِیامَتدَه اوُتکِینچِی، ناخوُش نَتِیجَه لَرگَه اِیگَه بوُلَه دِی. بُو دُنیادَه مَست بوُلِیب قالگَن اِنسان یاکِی مَراسِیملَرِیدَه جِینِّی لَرچَه مُوشَکبازلِیک قِیلَه دِیگَن شَخص هَم اوُزِی اوُچُون وَ هَم باشقَه لَر اوُچُون آزار- اَذِیَتنِی وُجُودگَه کِیلتِیرِیشِی موُمکِین.

مَست قِیلوُچِی اِیچِیملِیکلَرنِی اِستِعمال قِیلِیش وَ بوُزُوق یِیغِیلِیشلَردَه اِیشتِراک اِیتِیش وَ آدَملَرنِی مال- دَولَتِینِی اوُغِیرلَش وَ اِنسانلَرنِی ناحَقدَن اوُلدِیرِیش وَ کُفرگَه آلِیب باروُچِی سوُزلَرنِی اَیتِیش……..آرقَه لِی،اوُزلَرِینِی جِنایَتکارلَرنِی قَطارِیگَه قوُشِیب آلگَن کِیمسَه لَر، اَنَه بُو اوُرِینسِیز شادلِیکلَر بِیلَن اوُستِیلَرِیدَه دُنیاوِی حَد وَ جَزالَرنِی اِجرا قِیلِینِیشِینِی واجِب قِیلِیب قوُیِیشَه دِی، اوُلَر آشکارَه اوُزلَرِینِی اوُرِینلِی، بَردَوام شادلِیکلَردَن مَحرُوم قِیلِیشَه دِی وَ اوُزلَرِینِی غَم – اَندوُهگَه وَ جِنایَتلَرِینِینگ عاقِبَتِی وَ عَذابِیگَه دوُچار قِیلِیشَه دِی، اوُلَر اوُزلَرِینِی فِطرَتلَرِینِی بوُلغَب بوُلِیشگَن وَ اوُنِی مِعزانسِیز حالدَه پَروَرِیش قِیلِیشگَن، اوُلَردَه اِصلاح بوُلِیشگَه وَ کانترال قِیلِینِیشگَه اِیختِیاج بار.

اوُلَر فَلان نَرسَه نِی مَثَلاً شَرابخوُرلِیکنِی وَ نامَحرَملَرگَه نَظَر تَشلَشنِی، اوُغرِیلِیکنِی ، تَفَرُّقنِی اوُزلَرِیگَه حَرام قِیلگَن مُسُلمانلَر سِینگَه رِی، بُو اِیشلَرنِی اوُزلَرِیگَه  حَرام قِیلِیشَه دِی، سُونگرَه اوُلَر اوُزلَرِیگَه بِیر نَظَر تَشلَه شَه دِی، بِیر اوُیلَب کوُرِیشسَه، عَجایِیب یَحشِی  حِیسگَه اِیگَه بوُلِیب شاد بوُلَر اِیکَنلر، گوُیاکِی سوُودَه غَرق بوُلِیشگَه یا آلاودَه یانِیشگَه یا بَلَند جایدَن توُشِیب کِیتِیشگَه اوُحشَش مُصِیبَتلَردَن نَجات تاپگَندِیک بوُلِیشَه دِی یاکِی یِیلکَه لَرِیدَگِی آغِیر یوُکدَن حَلاص بوُلگَندِیک بوُلِیشَه دِی.

اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِی:       الَّذِینَ آمَنُواْ وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِکْرِ اللّهِ أَلاَ بِذِکْرِ اللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ ‏(رعد/29) اوُلَر اِیمان کِیلتِیرگَن وَ قَلبلَرِی اَلله نِی ذِکر قِیلِیش – اِیسلَش بِیلَن آرام آلَه دِیگَن ذاتلَردِیر. آگاه بوُلِینگِیزکِیم، اَلله نِی ذِکر قِیلِیش بِیلَن قَلبلَر آرام آلوُر.  الَّذِینَ آمَنُواْ وَعَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ طُوبَى لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ ‏(رعد/29) اِیمان کِیلتِیرِیب، یَحشِی عَمَللَر قِیلگَن ذاتلَر اوُچُون حوُشنوُدلِیک وَ گوُزَل عاقِبَت – جَنَّت باردِیر.

(دوامی بار…….)

---

[1] رواه أحمد ( 23064 ) – واللفظ له – وأبو داود ( 4351 ) ، وصححه الألباني في ” صحيح أبي داود

[2] صحيح البخاري : كتاب الفتن / مسلم  حديث (101) و (98)

[3] صحيح مسلم – البر والصلة والآداب (2616)/ سنن الترمذي – الفتن (2162)

[4]متفق عليه. / مسلم : 4871 – كتاب السنن الكبرى (النفقات) المستدرك على الصحيحين( معرفة الصحابة رضي الله تعالى عنهم ) المعجم الأوسط (باب الألف- العين- باب الميم )صحيح البخاري( الفتن)صحيح مسلم( البر والصلة  والآداب) فتح الباري شرح صحيح البخاري (الفتن) مسند الإمام أحمد- باقي مسند المكثرين

[5]رواه أبو داود، والترمذى