Тавхид ва даъватни асли, стротегияси (2) (13 қисм)
(4-қисм)
У пайтларда умумий маконларда қуръон ўқишлик даъват қилишни хукмида бўлган, чунки араблар қуръонни осонлик билан фахмлаб олишарди, шу сабабли хам Абу Бакрни қилган иши даъватни ўрнига ўтган, шунинг учун хам қурайш секуляристлари панох берувчидан Абу Бакрнинг фақат ўзини манзилида ибодатлари билан машғул бўлишини ва бу даъватни бошқаларга етмаслигини талаб қилишган эди, “ибни Дағинах” даъват ва “амал”ни озодлигини химоя қилиш қудратига эга эмас эди, шу сабабли Абу Бакрдан икки ақидавий йўлни орасидан бирини танлашни сўради, ё даъват ва “амал” озодлигидан воз кечиш ва ўзини манзилида уни химоясини остида ибодатларини бажариш, ёки озод хаёт кечириш ва ошкор даъват,”амал” масъулиятини қабул қилади ва уни химоясини остидан чиқиб кетади. Абу Бакр иккинчи йўлни танлайди ва даъват,”амал” йўлидаги балоларни ўзини манзилидаги озод ибодат ва хавфсизликдан афзал кўради.
Мана бу панох бериш Абу Толибни панох беришидан кўра пастроқ даражада жойлашган эди. Чунки Абу Толибни берган панохи даъват ва “амал” озодлигига асосланган эди. Шу сабабли хам Абу Бакр унда аллохни шариатидаги қонунларга “амал” қила олмайдиган панохдан воз кечади ва мана бундай панох беришни аллохни шариатидаги қонунларни бир қисмидаги даъват ва “амал”ни бир четга суриб қўйишдан афзал кўрмайди.
Саъад ибни Аби Ваққос розиаллоху анхуга ўхшаган қудратга эга бўлган мусулмонлар, мушриклар уларни намозларини, ибодатларини масхара қилишларига рухсат беришмасди, энди шаръий хукмларни бажариш бўйича монеъ бўлиш борасида гап бўлиши хам мумкин эмас, Усмон ибни Мазъундек киши хам мушрикларни берган панохини рад қилади ва мухолиф бўлганлар билан урушади, бу муборазада уни юзи кўкариб кетади. Умар ибни Хаттоб хам кофирларни масхара қилиб кулишларига тоқат қила олмайди ва натижада улар билан урушади, хатто улар билан офтоб ботгунича урушган. [1][2][3]
Мўъминларни бир гурухи Сумайя, Аммор, Ёсир ва Билолга…… хилоф равишда даъват ахли бўлишган ва одамларни орасида қуръон қироати билан исломга даъват қилишарди, улар ўзларининг танхо эканликларини ва жисмларига жиддий жарохатлар хам етиши мумкинлигини яхши билишган, аммо душманни шавкатини,хайбатини синдириш учун улар билан урушишар ва мана бу уришларни оқибатини хам қабул қилишарди.
Усмон ибни Мазъуннинг валид ибни Муғийрага берган жавоби уни аллох таолога нисбатан қалбидаги чуқур эътимодини миқдорини ва қилган амалини оқибатини хам қабул қилишини кўрсатяпти, у айтадики: ” эй Або шамс! Мен шундай кишини панохидаманки сендан кўра азизроқ ва сендан кўра қудратлироқдир, мени соғлом кўзим мажрух кўзим дучор бўлган нарсага эхтиёжи бор”, аллох таоло мана бу дастадаги мўъминлар хақида айтадики: [4]
« آمَنُوا وَعَلَى رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ»
Иймон келтирган ва ёлғиз парвардигорларига таваккул қилган зотлар, уларни яна бир сифатлари хақида мархамат қиладики:
«وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنتَصِرُونَ» (شوری / 39)
Улар ўзларига зулм етган вақтда ( унга қарши курашиб) ғолиб бўладиган зотлардир.
Хукумат қудратини касб қилиш пайтида хам ноқис ислом ва аллохни шариатидаги ахкомларни,қонунларни бир қисмини бир четга суриб қўйиш хеч кимдан қабул қилинмайди:
Араб қавмлари ўзларини ислом келтиришларини росулуллох саллаллоху алайхи васалламни ғалабаларига, фатхларига боғлаб қўйишган эди ва айтишардики: уни ўзини қавми ва қабиласи билан холи қўйиб қўйинглар! Агар уларни устидан ғалаба қозонса, уни хақиқий пайғамбар эканлиги маълум бўлади! Шу сабабли хам макка фатхи бўлиб ўтгач, хар бир тоифа ва хар бир қабила исломга шошилишган эди…….
[5]إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ * وَرَأَيْتَ النَّاسَ يَدْخُلُونَ فِي دِينِ اللَّهِ أَفْوَاجًا(فتح/1-2)
( эй, Мухаммад) қачон аллохнинг ёрдами ва ғалаба келса** Ва одамлар тўп-тўп бўлишиб аллохнинг дини (ислом)га кираётганларини кўрсангиз,
(давоми бор……)
[1]عبد السلام هارون ، تهذيب سيرة ابن هشام ، قاهره ، مکتبه السنه ، ۱۴۰۸ ص 57
[2]ابن هشام، سیره النبویه، ج 2، ص 9-10
[3]مبارکفوری، خورشید نبوت، ص 120، از ابن جوزی
[4]ابن هشام،سیره النبویه، ج 2، ص 10
[5]صحیح بخارى، ج 2، ص 615- 616.