Хавфсизликни таъминлаш асли (3) ( 20 бўлим)
(матлабни комил матни)
Талаб ёки даъват ё бошланғич жиходда мўъминлар томонидан дорул куфрларга қарши очилиши мумкин бўлган бир-биридан бутунлай фарқли бўлган икки жибхага диққат қилиш керак:
1-Дорул исломнинг вохид рахбарга эга бўлган жибхаси бўлади, табъан жиход афзал “уч абзорни” бирини канали орқали амалга оширилади ва дорул исломда дастур вахдати,буйруқ вахдати мавжуддир.
2-Зарурат ва изтирор холатида вужудга келган ва хар қандай шароитда хижрат қилишга ва дорул исломга қўшилишга қодир бўлмаган жибха, ёки бу жибха огох бўлган ва имкониятга эга бўлган тақдирда хам аслий дорул ислом билан паймон туза олмайди ва исломий давлатга,ташқи хокимиятга тегишли ишларда исломий хукуматни дастурларига тобеъ бўла олмайди ва дорул исломнинг дорул куфр билан тузган паймонларига,келишувларига хам эргаша олмайди.
Аллох таоло мархамат қиладики:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ
Эй иймон келтирган кишилар! Худога ва пайғамбарга итоат қилингиз, ўзларингиздан бўлган хокимларга итоат қилингиз; бу ерда итоат калимаси уч марта такрорланган, албатта қуръон ва суннат мавжуд бўлиши керак ва хокимларга хам итоат қилиниши керак. Мана бу холатда имом ва рахбарни мавжуд бўлиши ва жиход учун амир ва рахбарни танланиши бир вожиб бўлиб, жиходни ўзи хам мана бу вожиб билан бирга амалга оширилади, олдинги мажлисларимизни бирида дорул исломни имоми,рахбари ва уни жойгохи,шароитлари хақида сухбатлашганмиз. Умуман айтганда аввало қуръон ва сахих суннат мавжуд бўлиши керак, шунда ундаги мавжуд ахкомлар ижро қилинади. Биринчи бўлиб Абу Бакрга ўхшаган кишилар сайланиши керак,шундан сўнг ички адашган тоифалар ва ташқи кофирлар билан жиход вожиби амалга оширилади.
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки:
مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ،
“кимки менга итоат қилса,дархақиқат у аллохга итоат қилибди,
وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ،
Кимки менга осий бўлса,дархақиқат аллохга осий бўлибди.
وَمَنْ يُطِعِ الْأَمِيرَ فَقَدْ أَطَاعَنِي، وَمَنْ يَعْصِ الْأَمِيرَ فَقَدْ عَصَانِي.
Кимки амирига итоат қилса,худдиинки менга итоат қилибди,кимки амирга осий бўлса менга осий бўлибди.
وَإِنَّمَا الإِمَامُ جُنَّةٌ يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ وَيُتَّقَى بِهِ » [1]
Имом (рахбар,халифа) худди бир қалқонга ўхшайди, уни ортида жанг қиласизлар ва мухофизат қилинасизлар.”
Мана бу хадис очиқ хужжат бўлиб уни возих,ошкор баён қилишича, жиходи талаб фақатгина имомни ортида амалга оширилади ва имом дорул исломнинг пешвоси,рахбари эканини ва афзал “уч абзорни бирини устида хокимият юргизишини хаммамиз яхши биламиз.
Шунга асосланган холда, мўъминлар фақат қуръон ва сахих суннатни канали орқали аллохни шариатидаги қонунларга амал қила олганларига ўхшаш, худди шу шаклда фақат вохид рахбар,имомни канали орқали жиходга ўхшаган ишларни амалга оширишади, шунингдек хар қандай ибодат қуръон ва суннатни канали орқали қилинмайдиган бўлса ва қуръон,суннат уни тасдиқламайдиган бўлса,демак у сахих эмас, шу шаклда афзал “уч абзорни” бирининг рахбарини канали орқали амалга оширилмайдиган жиход хам, рахбариятни тасдиғидан ўтмайдиган бўлса сахих бўлмайди.
Ханафий ва моликий фуқахоларини жумхури иттифоқ қилишганки,жиход дорул исломни имоми,рахбарини рухсатисиз харомдир, ханбалийларни олдидаги эътимодли сўз хам шу бўлади,аммо шофеъийлар айтишадики, жиход имом,рахбарни рухсатимиз макрухдир ва карих кўрилади, учинчи раъй зохирийларники бўлиб улар жиходнинг дорул исломни имоми ва рахбарини рухсатисиз жоиз бўлади,деб эътиқод қилишади.
Умуман айтганда дорул исломга,умум мўъминларга,исломий умматга тегишли ишлар хукуматга оид хисобланади ва муқаддама сифатида аввал истинбот,тажзия,тахлил қилинади,сўнгра амалга оширилади, албатта хеч қандай шахсга ё хос гурухга эмас, дорул исломни мутахассисларига,улил амрига қайтарилиши керак. Аллох таоло мархамат қиладики:
وَإِذَا جَاءهُمْ أَمْرٌ مِّنَ الأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُواْ بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُوْلِی الأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ از آن درک و فهم مینمایند. وَلَوْلاَ فَضْلُ اللّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ لاَتَّبَعْتُمُ الشَّیْطَانَ إِلاَّ قَلِیلاً (نساء/83)
Қачон уларга (жангга кетган мусулмон аскарлар хақида) тинчлик ё хавфу- хатар (яъни ғалаба ва мағлубият) хабари келса, уни ёйиб юборадилар. Агар (улар ўзларига келган хабарни хар кимга ёйиб юрмасдан) пайғамбарга ва ўзларидан бўлган бошлиқларгагина етказганларида эди,уни ( яъни мана шу хабарнинг хақиқатини) билмоқчи бўлган кишилар ўшалардан билган бўлар эдилар. Агар сизларга аллохнинг фазлу мархамати бўлмаса эди, (яъни аллох ўз мархамати билан сизларни иймонда устувор қилмаса эди) айрим кишилардан ташқари хаммангиз шайтонга эргашиб кетар эдингиз.
Талаб ёки даъват жиходи мусулмонларнинг харбий қудратини мезонига қараб амалга ошириладиган масалаларга киради ва тажзия,тахлил ва аниқ амниятий ,минтақавий,жахоний,иқтисодий текширувларга эхтиёжи бор бўлиб, мана бу фақат афзал “уч абзорни” бирининг хукумат ташкилотларини қўлидан келади холос, бу шахслар,тарқоқ гурухлар амалга оширадиган иш эмас. [2]
Аллох таоло мархамат қиладики:
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ مَا لَکُمْ إِذَا قِیلَ لَکُمُ انفِرُواْ فِی سَبِیلِ اللّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الأَرْضِ أَرَضِیتُم بِالْحَیَاةِ الدُّنْیَا مِنَ الآخِرَةِ، ،فَمَا مَتَاعُ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا فِی الآخِرَةِ إِلاَّ قَلِیلٌ (توبه/38)
Эй мўъминлар, сизларга нима бўлдики, аллох йўлида (жиходга) чиқинглар, дейилса, ўз ерингизга (яъни юртингизга) ёпишиб олдингиз?! Охират (неъматлари) юз ўгириб,хаёти дунё (лаззатлари) га рози бўлурмисиз?! Охират олдида бу дунё матоси жуда оз нарса-ку?!
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам хам хижратни жойгохини изохлаб бергач фатхдан ва макка дорул куфрини озод қилинишидан ва у дорул исломни бир қисмига айлангандан сўнг мархамат қиладиларки:
لا هِجْرَةَ بَعْدَ الفَتْحِ، وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ، وإذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا.[3]
Фатхдан сўнг хижрат қилинмайди, аммо жиход ва ният сақланиб қолади, агар сизларни жиходга чақириладиган бўлса, жиходга харакат қилинглар ( сизлардан жиходга харакат қилишни талаб қилинадиган бўлса, харакат қилинглар).
Жиходга сафарбар қилиш,чақириқ ва даъватдан сўнг талаб жиходига қиём қилишликни , шубхасиз тарқоқ шахслар,гурухлар мўъминларга дастур беришмайди, аллох таоло хам мана бу шахсларга ёки тарқоқ гурухларга итоат қилишга дастур берган эмас. Балки талаб жиходида мўъминларнинг улил амрини намояндаси,вакили бўлмиш дорул исломнинг имомига,рахбарига итоат қилинади. Афзал “уч абзорни” бирининг рахбари,имоми жиходга амр қилади ва умумий сафарбарликка даъват қилиб чақиради, мўъминлар вохид имом ва рахбарни амрига,нидосига жавоб беришади. Иккита имомга итоат қилиш вожиб бўлмагандан сўнг,фақат аввалги имомга итоат қилиниши керак, иккинчи имомни хазф қилинади, мана бу холатда тарқоқ шахслар ва гурухларни хеч қандай жойгохи йўқ, улар имомга тегишли ишларни ўзларига хослаб олишга хақлари йўқ, уларга хеч қандай шароитда итоат қилинмайди.
Имоми Нававий рохимахуллох айтадики: мана бу хадисни маъноси шуки: агар хоким сизларни жангга чақирадиган бўлса, жангга боринглар.” [4]
Росулуллох саллаллоху алайхи васалламни хокимиятларини остидаги дорул ислом мусулмонлари хеч қачон исломий давлатни, хукуматнинг имомини рухсатисиз талаб жиходига харакат қилишмаган, хатто агар улар жиходга маъмур бўлиб жўнатилган пайтларида хам уларга буюрилгандан ортиқ ишга қўл урмасдилар, улар комилан буйруқ вахдатига,дастур вахдатига тобеъ бўлишган.
Шу сабабли хам аллох таоло дорул исломни рахбари,имомига мархамат қиладики:
یَا أَیُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَى الْقِتَالِ (انفال/65)
Эй пайғамбар, мўъминларни жангга чорланг!
Жиходга қўзғатиш бўйича дастур ва жамиятдаги бошқа ижроъий қонунлар фақат исломий хукуматни,давлатни рахбарига берилади, кўриб турганимиздек мадинадаги дорул исломдан олдин маккада бундай дастурлар бўлган эмас; мана буни кетидан аллох таоло очиқ-ойдин баён қиладики, жиходни рухсати жамиятнинг имоми,рахбарини қўлидадир, шунингдек аллох таоло росулуллох саллаллоху алайхи васалламга дорул исломни имоми,рахбари сифатида мархамат қиладики:
عَفَا اللّهُ عَنکَ لِمَ أَذِنتَ لَهُمْ حَتَّى یَتَبَیَّنَ لَکَ الَّذِینَ صَدَقُواْ وَتَعْلَمَ الْکَاذِبِینَ (توبه/43)
(Эй Мухаммад), аллох сизни авф қилди. (Лекин) нима учун то сизга ростгўй кишилар аниқ бўлиб ёлғончиларни хам аниқ билгунингизча, (яъни уларнинг ёлғон қасамларига ишониб) уларга (жиходга чиқмаслик учун) изн бердингиз?!
لاَ یَسْتَأْذِنُکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ أَن یُجَاهِدُواْ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ، وَاللّهُ عَلِیمٌ بِالْمُتَّقِینَ (توبه/44)
Аллохга ва охират кунига ишонган зотлар сиздан молу жонлари билан жиход қилишдан (қолиш учун) изн сўрамайдилар. Аллох тақводорларни билгувчидир. Яъни жиход вожиб амалдир, вожиб амални адо қилиш бўйича қолишга рухсат сўралмайди. Хар қандай мўъмин киши вожиб амални бажармаслик учун рухсат сўрамайди. Агар бир киши рўза,хаж, закотга ўхшаган вожиб амалларни бажаришга қодир бўлса-ю, сўнгра хеч қандай шаръий узрга эга бўлмаган холатда келиб мана бундай вожибни бажармасликка рухсат сўраши ақлга тўғри келадими?
فَإِن رَّجَعَکَ اللّهُ إِلَى طَآئِفَةٍ مِّنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوکَ لِلْخُرُوجِ، فَقُل لَّن تَخْرُجُواْ مَعِیَ أَبَداً، وَلَن تُقَاتِلُواْ مَعِیَ عَدُوّاً ، إِنَّکُمْ رَضِیتُم بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَاقْعُدُواْ مَعَ الْخَالِفِینَ (توبه/83)
Энди агар аллох сизни (табук жангидан) қайтариб,улардан бирон тоифага (рўбарў қилса) бас, улар сиздан (бундан буён бўладиган ғазотларга) чиқиш учун изн сўрасалар, айтингки: ” мен билан харгиз чиқмайсизлар ва мен билан бирга бирон душманга қарши жанг хам қилмайсизлар. Чунки сизлар аввал-бошда чиқмай ўтиришга рози бўлдингиз, бас,яна қолгувчи кимсалар билан бирга ўтираверинглар.”
Мунофиқлар тўдасигина вожиб ва фарзларни бажармаслик учун дорул исломни имоми ва рахбаридан рухсат сўрашади, улар фарзларни бажаришдан озод қилинишни исташади; аммо мўъминлар фақат шахсий ишларини бажариш учун бир неча соатга росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан рухсат олиб чиқишади, ( хозирги пайтда бу соатлик,кунлик ва бошқа рухсат олиш деб номланади) ; мана бу рухсат олишларни лашкарни ташлаб кетишдан кўра фарқи бор. Мўъминлар рухсат олиб маълум соатга кетишлари мумкин, аммо хар қандай шароитда мўъминлар жиходга ўхшаган вожиблар бўйича дорул исломни лашкарини, махсусан имом хаммани жиходга чиқишга буюрган пайтида тарк қилишмайди.
Аллох таоло мархамат қиладики
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَإِذَا کَانُوا مَعَهُ عَلَىأَمْرٍ جَامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتَّى یَسْتَأْذِنُوهُ إِنَّ الَّذِینَ یَسْتَأْذِنُونَکَ أُوْلَئِکَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِذَا اسْتَأْذَنُوکَ لِبَعْضِ شَأْنِهِمْ فَأْذَن لِّمَن شِئْتَ مِنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمُ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ (نور/62)
Албатта мўъминлар фақат аллохга ва унинг пайғамбарига иймон келтирган зотлардир. Улар (пайғамбар) билан бирон мухим иш устида бўлган вақтларида то ундан изн сўрамагунларича кетмаслар. Фақат сиздан изн сўрайдиган зотлар – ана ўшаларгина аллох ва унинг пайғамбарига иймон келтирадиган зотлардир. Энди қачон улар сиздан баъзи бир ишлар учун изн сўрасалар, бас улардан ўзингиз хохлаган кишиларга изн беринг ва аллохдан уларни мағфират қилишини сўранг. Албатта аллох мағфиратли, мехрибондир.
Шуни тушуниб етишимиз лозимки, росулуллох саллаллоху алайхи васаллам маълум даврда хам рисолат вазифасини бажарганлар ва хам дорул исломни, исломий хукуматни рахбари,имоми,хокими бўлганлар, демак у кишига хар икки холатда хам итоат қилиниши вожиб бўлади. Аммо у киши рихлат қилганларидан сўнг дорул исломни рахбари,имомига мана бу вазифа қолдирилган, хукумат ишлари бўйича дорул исломни рахбарини,имомини даъвати бошқаларни даъвати билан баробар кўрилмаслиги керак. Аллох таоло мархамат қиладики:
لَا تَجْعَلُوا دُعَاء الرَّسُولِ بَیْنَکُمْ کَدُعَاء بَعْضِکُم بَعْضاً قَدْ یَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِینَ یَتَسَلَّلُونَ مِنکُمْ لِوَاذاً فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَن تُصِیبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ یُصِیبَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ (نور/63)
(Эй мўъминлар), пайғамбарни чақиришни ўрталарингизда бир-бирларингизни чақириш каби қилмангизлар (яъни у зотни хурмат-эхтиром билан “эй аллохнинг пайғамбари”,деб чақиринглар), сизлардан беркинган холларда (пайғамбар хузуридан) суғурилиб чиқиб кетадиган кимсаларни аллох яхши билур. (Пайғамбарнинг) амрига хилоф иш қиладиган кимсалар ўзларига бирон фитна-кулфат етиб қолишдан ёки аламли азоб етиб қолишидан хазир бўлсинлар!
Мана бу холатда дорул исломни имомига,рахбарига хос бўлган жамоат ишлари бўйича, агар бир шахс ё гурух ё жамоат бизларни бир ишни қилишга даъват қилса, бизлар хар қандай шароитда мана бу шахсларни,гурухларни,жамоатларни даъватини қабул қилмаймиз ва уларни даъватини дорул исломни имоми,рахбарини даъватидан афзал кўрмаймиз, мана бу гунохга дучор бўлган хар қандай киши шубхасиз бало ва фитнага учрабди, шубхасиз у қаттиқ азобга йўлиқади, мана бу дунёда бир даста мўъминлар жиходий ёки афзал “уч абзордан” бирининг имоми ва рахбаридан узоқлашган жиходий бўлмаган тарқоқ,хилма-хил гурухларнинг,жамоатларнинг даъватини қабул қилиб ошкора мана бундай балоларга,азобларга тушиб қолганликларини кўрганмиз ва хозирда хам кўриб турибмиз.
Барча исломий ва ғайри исломий манбаъларда харбий ва мудирият ишларидаги буйруқ вахдати,дастур вахдати қабул қилинган усуллардан хисобланади, хамма шаръий манбаъларда очиқ-ойдин кўриниб турганидек, дастур вахдати афзал “уч абзордан” бирининг имоми ва рахбарига тегишлидир, мана бу буйруқ вахдати бўлади.
Мана шу шаклда мўъминлар росулуллох саллаллоху алайхи васалламни замонларида мунофиқлар тўдасига хилоф равишда буйруқ вахдатига, дастур вахдатига эга бўлишган, бақара сурасидаги “самиъна ва атоъна” мавзусини ушлаган эдилар, уни маъноси “эшитдик ва итоат қилдик” бўлади. Шу сабабли хам жиход ва бошқа ишлар бўйича изн бериш фақат имомга,рахбарга тегишли бўлган. Мисол тариқасида айтилса, Нусайба розиаллоху анхога ўхшаган аёллар қуролли жангларда қатнашишган ва уларнинг жангларда қатнашишларига шаръий қаршилик хам қилинмаган ёки Умму Сулаймга ўхшаган аёллар хам хунайн кунида ўзи билан бирга ханжар олиб юрган эди,
« أنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ اتَّخَذَتْ يَومَ حُنَيْنٍ خِنْجَرًا»
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қилдиларки: “мана бу ханжар нима учун?”
فَقالَ لَهَا رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وَسَلَّمَ: ما هذا الخِنْجَرُ؟
Айтдики: агар секуляристлар (мушриклар)дан бирортаси менга яқинлашса бу билан уни қорнини ёриш учун ханжарни олгандим.
قالَتْ: اتَّخَذْتُهُ إنْ دَنَا مِنِّي أَحَدٌ مِنَ المُشْرِكِينَ، بَقَرْتُ به بَطْنَهُ ،
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам кула бошладилар.
فَجَعَلَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وَسَلَّمَ يَضْحَكُ.[5]
Шунга қарамасдан росулуллох саллаллоху алайхи васаллам баён қиладиларки, аёллар жиходни ўрнига хаж ва умрага бора олишади; шу сабабли хам уммул мўъминин Оиша розиаллоху анхо жиходга чиқишга рухсат сўраган пайтларида, дорул исломни имоми ва рахбари бўлган росулуллох саллаллоху алайхи васаллам у кишига мархамат қиладиларки:
جِهَادُكُنَّ الحَجُّ[6]،
Яъни сизларни жиходингиз хаж қилишдир, лекин шунга қарамасдан бошқа аёлларни қуролли талаб жиходида қатнашишларидан манъ қилган эмаслар. Ибни Умарни айтишича, мен 14 ёшли бола эдим, росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан жиходга чиқишга рухсат сўрадим, у киши менга рухсат бермадилар, мана бу шаклда росулуллох саллаллоху алайхи васалламни сахобалари жангда қатнашиш шароитига эга эканликлари ё эга бўлмаганликларини билишмасди,шунинг учун хам дорул исломни имоми бўлган росулуллох саллаллоху алайхи васалламдан таклифларини таъйин қилишни сўрашарди. Шунга асосланган холда ахли суннат ва жамоат деб маъруф бўлган барча мазхаблар шунга иттифоқ қилишганки, жиходга рухсат бериш ва таклифни таъйин қилишлик, афзал “уч абзордан” бирини рахбари ёки дорул исломни имоми ва рахбарини қўлидадир. [7]
Росулуллох саллаллоху алайхи васаллам дорул исломни , исломий хукуматни имоми сифатида талаб,даъват,бошланғич жиходи пайтида айтадиларки:
«ارْجِعْ إِلَیْهِمَا فَاسْتَأْذِنْهُمَا فَإِنْ أَذِنَا لَکَ فَجَاهِدْ وَإِلَّا فَبِرَّهُمَا»[8]
Уларни олдига (ота-онангни) қайтиб бор ва улардан рухсат сўра, агар рухсат беришса жиходга бор ва рухсат беришмаса уларга яхшилик қил”, диққат қиладиган бўлсак талаб жиходида ота-онани ёки қарз эгасини рухсати лозим бўлади, мана шу холатда қиёс қилинадиган бўлса, афзал “уч абзордан” бирининг имоми ва рахбарини рухсати бундан кўра муқаддамроқ бўлади.
-Ханбалий мазхабидаги ибни Қуддома рохимахуллох айтадики: жиход ишлари имомга ва уни ижтиходига топширилган, оддий халқ ва уни қўл остидагилар мана бу борада уни раъйига,назарига итоат қилишлари лозим. [9]
-Имоми Қуртубий рохимахуллох хам айтадики: сария ва гурухлар имомни рухсатисиз жиходга чиқа олишмайди. [10]
-Имоми Бахутий рохимахуллох айтадики: рахбар ва амирни изнисиз,рухсатисиз ғазотга,жиходга чиқиш дуруст эмас, чунки у жангдан огохроқдир, жиход ва унга дастур бериш хам унга топширилган. Имоми Хажовий рохимахуллох айтадики: жиходни амри имом ва уни ижтиходига топширилган,хавола қилинган,чунки у одамларни ахволидан огохроқ кишидир, шунингдек душманни ахволидан ва душманга зарба уриш йўлларидан огохроқ ва душманнинг узоқ ва яқинлиги бўйича хам уларни даражаларга ажрата оладиган шахс хисобланади. [11]
Хар ким қўлига қурол олиб гурух ташкил қилаверади ва дорул куфрда ўзини хохшига биноан жанг билан машғул бўла олади ва юзлаб гурухлар юзлаб минтақаларни фатх қилади,дегани эмас. Албатта бундан сўнг мана бу гурухлар,шахсларни ўртасида қўзғалон ва ……..лар вужудга келади ва энг яхши холатда Умар учинчини толибонига ўхшаб фаровон қирғинлардан сўнг бошқаларни устида хукмронлигини ўрнатади ёки бўлмасам шундай фожеъалар юз берадики, бир гурух бошқа бир гурухни хокимиятига рози бўлмайди ,натижада хамма заифлашиб кетгач муғуллар бостириб келиб хаммани устига хукмрон бўлиб олади ёки андалусга салибчилар келиб хукмронлик қилишига ўхшайди ёки секуляристларга ўхшаб барча тўкилган қонларни,бардод бўлган номусларни,вайрон бўлган диёрларни манфаъатини илиб кетишади, бундан ходисаларга бугунги кунда сурияда,шарқий туркистонда, малида ва бошқа мусулмонларни диёрларида гувох бўлиб турибмиз.
Демак буйруқ вахдати ва дастур вахдатини стротегияси фақат афзал “уч абзорнинг” бирини имоми ва рахбарини ихтиёрида бўлади. Хатто агар жамиятни рахбари кофир бўладиган бўлса:
إلَّا أنْ تَرَوْا كُفْرًا بَواحًا، عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فيه بُرْهانٌ[12]
Ва унга қарши жиход қилинадиган бўлса хам, мужохидлар шўросини вохид рахбарини амри остида амалга оширилиши керак, мана бу энг пастки “уч абзорни” охирги абзори хисобланади.
Мана бу холатда хар қандай шароитда тафарруқ ва гурух-гурух бўлишлик жиход учун жоиз бўлмайди, махсусан бугунги кунда мана шунча ахборот жихозлари ва хилма-хил алоқа воситалари мавжуд бўлган пайтда жахонни энг чекка қишлоқларида туриб хам алоқа қилса бўлади; демак рахбариятни,жамоатни қоидаси ана ўша
« فُوا ببَيْعَةِ الأوَّلِ فالأوَّلِ، وَأَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ»[13]
Бир қанча жамоатларга эга бўлишлик аллохни шариатида хар қандай шароитда жойгохга эга эмас.
Албатта шуни яхши билишимиз керакки, мана бу хам худди бошқа холатларга ўхшаб зарурат,изтирорий холатларга эга, дорул исломдан ташқарида мўъминлардан иборат бошқа бир жибха шаклланиб талаб жиходи билан машғул бўлишлари мумкин, худди Абу Басир курдий розиаллоху анхуни жибхасига ўхшаб изтирорий,зарурат холатида дорул исломдан ташқарида вужудга келган бўлиши мумкин.
Мисол тариқасида айтилса, Абу Басир курдий розиаллоху анхуни жибхаси дорул исломни ёки исломий давлатни имомини,рахбарини хокимиятини остида бўлган эмас, балки у дорул исломдан ташқарида яшаган, дорул исломнинг Абу Басир курдий розиаллоху анху яшаган минтақадаги дорул куфр билан тузган паймони сабабли, Абу Басир розиаллоху анху хар қандай шароитда дорул исломга хижрат қила олмасди ёки дорул исломни рахбарини фармони,хокимияти остида бўла олмасди, агар дорул исломга хижрат қилган тақдирда хам дорул исломни имоми,рахбари уни дорул куфрни қўлига топширарди. Шунингдек росулуллох саллаллоху алайхи васаллам олдин Абу Басир розиаллоху анхуни дорул куфрга топширган эдилар. Шу сабабли хам Абу Басир курдий дорул куфрни бир қисмида катта бир партизан гурухини ташкил қилади ва мустақил равишда, дорул исломнинг дорул куфр билан тузган паймонини кўрмаганликка олган холда, ўзининг дорул куфрга қарши партизанлик амалиётлари билан машғул бўлади. Шундай экан агар дорул куфрни баъзи бир маконларида хукумат ишларида ва дорул исломнинг дорул куфр билан тузган паймонларига тобеъ бўлмаётган гурухларни кўрсак, шуни яхши билишимиз керакки, улар жиноят қилишгани йўқ, балки улар зарурат ва изтирор холатида ўзларини шаръий вазифаларини амал қилишяпти.
Аллох таоло мархамат қиладики:
وَالَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يُهَاجِرُوا مَا لَكُم مِّن وَلَايَتِهِم مِّن شَيْءٍ حَتَّىٰ يُهَاجِرُوا ۚ وَإِنِ اسْتَنصَرُوكُمْ فِي الدِّينِ فَعَلَيْكُمُ النَّصْرُ إِلَّا عَلَىٰ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُم مِّيثَاقٌ ۗ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ (انفال/72)
Иймон келтирган, аммо хижрат қилмаган (яъни хали-хануз маккада яшаб турган) кишилар эса то хижрат қилмагунларича сизлар уларга дўстлик қила олмайсизлар (яъни бир-бирингизга хамкор, меросхўр бўла олмайсизлар). Агар улар дин йўлида сизлардан ёрдам сўрасалар, ёрдам қилиш зиммангиздадир. Магар уларга ўрталарингизда (урушмаслик хақида) ахд-паймон бўлган қавмга зарар етказиш билан ёрдам қилмайсизлар. Аллох қилаётган ишларингизни кўргувчидир.
Мана бу холатда:
-Биз ўзимизнинг хампаймон бўлган дорул куфрга қарши турган холда ва агар мана бу хампаймонимиз қурайшни хокимияти остидаги дорул куфрга ўхшаган секуляр кофир бўлган тақдирда хам,уларга ёрдам бера олмаймиз.
-Агар мана бу мўъминларга ёрдам бера олмаган тақдиримизда хам, уларга қарши кофирларни хам химоя қилмаймиз ва мусулмон ўзига ўхшаган мусулмонни қаршисига кофир билан паймон туза олмайди.
Табиатан бизлар мана бундай жибхаларни борлиги билан хурсанд бўламиз, агар ўртада дорул куфрлар билан тузилган паймон масаласи бўлмаганда, ўзимизнинг жиход билан машғул бўлган биродарларимизга ёрдам беришлик бизларга вожиб бўларди. Ахли китобнинг насроний кофирлари (учинчи даражали душманлар) нинг мажусий шибхи ахли китоб кофирларини (иккинчи даражали душман) ва секуляр ,мушрик,яхудий кофирларини устидан қозонган ғалабасига хурсанд бўлганимиздан сўнг, дорул исломнинг чегараларидан ташқаридаги ўзимизнинг мужохид биродарларимизни ғалабаси билан хурсанд бўлишимиз аниқ нарса, бу ерда мағлуб бўлган кофирлар билан биз паймон тузганмизми ё тузмаганмизми, уни фарқи йўқ.
Аммо шуни яхши билишимиз керакки, фарзи айънда валийни,талабкорни рухсатини кераги йўқ, агар фарзи айън пайтида афзал “уч абзордан” бирини ва дорул исломни имоми ва рахбаридан дастур олиш учун алоқа йўллари мавжуд бўлмаса, мана бу холатда уни фармонига,рухсатига хам эхтиёж бўлмайди, шахс имомни рухсатисиз мустақил равишда зарурат,изтирор холати бўйича амал қилади ва қарор қабул қилади.
Салма ибни Аквоъ розиаллоху анху худайбия сулхида росулуллох саллалоху алайхи васалламга ” ўлимга кўра” байъат берган эди, у душманга рўбарў келган пайтида ортга қочмаслиги ва то ўлгунича жанг қилиши лозим эди. Аммо фазора мушрикларини бир гурухи росулуллох саллаллоху алайхи васалламни сут берадиган туяларини ўғирлаб кетишади,шунда у киши дорул исломни имоми,рахбарини буйруғига қараб ўтирмайди,балки туяларни чўпони Рабохга айтадики: мана бу отни ол ва Абу Талхага етказ ва жараённи росулуллох саллаллоху алайхи васалламга айтиб бер! Ўзи дорул исломни рахбари ,имомини изнисиз дорул куфрдаги кофирларни таъқиб қилади ва нихоят ислом лашкарини туяларини ва бошқа ғаниматларини қайтариб олгач, росулуллох саллаллоху алайхи васалламга келиб қўшилади, ўғри секуляристлар ўлдирилгач росулуллох саллаллоху алайхи васаллам мархамат қиладиларки: [14]
كانَ خَيْرَ فُرْسَانِنَا اليومَ أَبُو قَتَادَةَ، وَخَيْرَ رَجّالَتِنَا سَلَمَةُ بْنُ الأَكْوَعِ [15]
Бугун бизларни энг яхши отлиғимиз Абу Қатода ва энг яхши пиёда лашкаримиз Салма бўлади.
Бу ерда агар диққат қилган бўлсангизлар, Салма ибни Аквоъ дорул исломни рахбари,имоми билан алоқа қилишга хеч қандай йўли йўқ эди,шунинг учун хам Рабохни жўнатиб хабар беради ва ўзи мана бу изтирорий,зарурат холатида дорул исломга хужум қилган душманни таъқиб қилиш фурсатини қўлдан бой беришни истамайди ва имом,рахбарни изнисиз ўғри секуляристларни таъқиб қилиб жанг қилади. Мана шунча алоқа воситаларига эга бўлинган хозирги замонда,одатда мўъминлар мана бундай холатга масалан узоқ ва алоқа воситларидан махрум минтақалардан дучор бўлишлари мумкин, мужохид шахс агар имом ва рахбарнинг таклифни таъйин қилиши учун хеч қандай йўлга эга бўлмайдиган бўлса, имом ва рахбар,амирни изнисиз ўзи қарор қабул қилишга мажбур бўлади.
Мўъта жангида хам дорул исломни имоми бўлмиш росулуллох саллаллоху алайхи васалламни дастурлари бўйича мана бу лашкарни қўмондонини таъйинлаш борасида қуйидагича бўлиши керак эди:
إنْ قُتِلَ زَيْدٌ فَجَعْفَرٌ، وإنْ قُتِلَ جَعْفَرٌ فَعَبْدُ اللَّهِ بنُ رَوَاحَةَ»[16]
” Агар Зайд ўлдирилса, Жаъфар лашкарни амири бўлади ва агар Жаъфар хам ўлдирилса Абдуллох ибни Равоха лашкарни амири бўлади!”
Мусулмонларнинг 3000 нафарлик лашкари румликларнинг 200000 нафарлик лашкари билан рўбарў бўлади, учта қўмондонни хар бири шахид бўлгач, мужохидлар Холид ибни Валидни ўзларига қўмондон қилиб сайлашади. Бу ерда дорул исломни имоми ва рахбари билан алоқа қилишга хеч қандай имконият бўлмаган, у кишидан таклифни сўрашга шароит йўқ эди, шу сабабли хам зарурат,изтирор хукми сифатида имом ва рахбар билан алоқа йўқлиги боис, мужохидларни ўзлари бир қўмондонга иттифоқ қилишади ва бир қўмондонни қўл остида вахдатга эришадилар ва мужохидларга дастур вахдати, буйруқ вахдати қайтиб келади. Аслида мана бу “уч абзордан” бирини абзори хисобланади, яъни мужохидларнинг вохид шўро мажлиси энг ёмон холатда хам ўзини вазифасини бажаради ва буйруқ вахдати ва дастур вахдатини химоя қилади.
Мана шу шаклда аллохни шариатидаги қонунлар, шариатдаги “уч абзор” билан бирга тафарруқ ширки ва тафарруқ ишида секуляристларга ўхшаш учун хеч қандай йўл қолдирмайди. Хеч қайси бир осмоний шариатлар секуляризм диничалик турли-туман фирқа ва гурухларга,хизбларга бўлиниб кетган эмас, шу сабабли аллох таоло мархамат қиладики:
وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ * مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا ۖ كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ (روم/31-32)
Мушриклардан бўлманглар! ** Улар (яъни мушриклар) динларини бўлиб фирқа-фирқа бўлиб олгандирлар. Хар бир фирқа ўз олдиларидаги нарса билан хурсанддирлар.
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ، أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ
والسلام علیکم و رحمة الله و برکاته
[1]البخاري (2957)، ومسلم (1835)مَنْ أَطَاعَنِي فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ، وَمَنْ عَصَانِي فَقَدْ عَصَى اللَّهَ، وَمَنْ يُطِعِ الْأَمِيرَ فَقَدْ أَطَاعَنِي، وَمَنْ يَعْصِ الْأَمِيرَ فَقَدْ عَصَانِي وَإِنَّمَا الإِمَامُ جُنَّةٌ يُقَاتَلُ مِنْ وَرَائِهِ وَيُتَّقَى بِهِ، فَإِنْ أَمَرَ بِتَقْوَى اللَّهِ وَعَدَلَ فَإِنَّ لَهُ بِذَلِكَ أَجْرًا، وَإِنْ قَالَ بِغَيْرِهِ فَإِنَّ عَلَيْهِ مِنْهُ
[2]أبو البركات عبد السلام ابن تيمية : [ لا يجوز الغزو إلا بإذن الإمام ، إلا أن يفاجئهم عدو يخشى علبُه بالإذن فيسقط ] ( المحرر 2:341]
[3]مسلم1864 – 1353/ بخاری 1834
[4]شرح النووي على صحيح مسلم 9/128 / معناه: إذا دعاكم السلطان إلى غزوٍ فاذهبوا
[5]مسلم1809 / أنَّ أُمَّ سُلَيْمٍ اتَّخَذَتْ يَومَ حُنَيْنٍ خِنْجَرًا، فَكانَ معهَا، فَرَآهَا أَبُو طَلْحَةَ، فَقالَ: يا رَسولَ اللهِ، هذِه أُمُّ سُلَيْمٍ معهَا خِنْجَرٌ، فَقالَ لَهَا رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وَسَلَّمَ: ما هذا الخِنْجَرُ؟ قالَتْ: اتَّخَذْتُهُ إنْ دَنَا مِنِّي أَحَدٌ مِنَ المُشْرِكِينَ، بَقَرْتُ به بَطْنَهُ، فَجَعَلَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وَسَلَّمَ يَضْحَكُ، قالَتْ: يا رَسولَ اللهِ، اقْتُلْ مَن بَعْدَنَا مِنَ الطُّلَقَاءِ انْهَزَمُوا بكَ؟ فَقالَ رَسولُ اللهِ صَلَّى اللَّهُ عليه وَسَلَّمَ: يا أُمَّ سُلَيْمٍ، إنَّ اللَّهَ قدْ كَفَى وَأَحْسَنَ./ از انس رضی الله عنه نقل شده كه در روز حنين ام سليم خنجری به همراه داشت، ابو طلحه او را ديد و گفت: اي رسول خدا ام سليم به همراه خود خنجری دارد، رسول الله صلی الله علیه و سلم به ام سليم فرمود: “اين خنجر چيست؟” گفت: “آن را برداشته ام تا اگر يكی از مشركان به من نزديك شد با آن شكمش را پاره كنم”. رسول الله صلی الله علیه و سلم شروع به خنديدن كرد. آن زن گفت: “يا رسول الله! من بردگانی (طلقاء:مكيان كافر) را كه از تو شكست خورده¬اند، می¬كشم”. پس رسول صلی الله علیه و سلم فرمودند: “اي ام سليم! همانا خداوند ما را بس است و هر كار را به درستي انجام مي¬دهد”
[6]رواه البخاري 2875
[7]ابن عمر رضي الله عنه يقول عرضت على النبي صلى الله عليه وسلم وأنا ابن أربع عشر فلم يجزني [ رواه البخاري ]
[8]ابوداود2530
[9]المغني 16-13 /المغنى لابن قدامة. مكتبة الرياض. 8/352 و 364: أمر الجهاد موكول للإمام واجتهاده ويلزم الرعية طاعته فيما يراه من ذلك / وقال في موضع آخر من الكتاب نفسه (ولا يخرجون ـ أي للجهاد ـ إلا بإذن الأمير لأن الحرب موكول إليه، وهو أعلم بكثرة العدد وقلتهم، ومكامن العدو وكيدهم، فينبغي أن يرجع إلى رأيه لأنه أحوط للمسلمين). / مسائل الإمام أحمد رواية حرب الكرماني 392 : أربع من أمر الإسلام إلى السلطان : الحكم و الفيء و الجهاد و الجمعة / ابن تيمية می گوید : [ ويرون – يعني أهل السنة – إقامة الحج و الجهاد و الجمع مع الأمراء أبراراً كانوا أو فجاراً ] ( مجموع الفتاوى 3/158) و کسانی چون الإمام الطحاوي وابن المديني و أبو زرعة وأبو حاتم الرازيين و الإمام أحمد بن حنبل و بسیاری دیگر از بزرگان چنین چیزی را گفته اند.
وقال أيضاً : [ الجهاد لا يقوم به إلا ولاة الأمور ] ( منهاج السنة 6:118)
[10]لا تخرج السرايا إلا بإذن الإمام ليكون متجسساً لهم عضداً من ورائهم وربما احتاجوا إلى درئه ( الجامع لأحكام القرآن 5/177)
[11]لا يجوز الغزو إلا بإذن الأمير ؛ لأنه أعرف بالحرب و أمره موكول إليه ( كشف القناع 3:72)
[12]بخاری 7055
[13]بخاری 3455
[14] بخاری، الجهاد والسير،الباب : البيعة في الحرب أن لا يفروا وقال بعضهم على الموت لقول الله تعالى (لقد رضي الله عن المؤمنين إذ يبايعونك تحت الشجرة) 2740/ مسند احمد ، أول مسند المدنيين رضي الله عنهم أجمعين 15953 – 15912/مسلم از ابوسعید خُدری، کتاب الحج، «باب الترغیب فی سکنی المدینه و الصبر علی لأوائها» ج2، ص 1001. قَالَ: يَا سَلَمَةُ مَا لَكَ لا تُبَايِعُ؟ قُلْتُ: قَدْ بَايَعْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: وَأَيْضًا. قَالَ: فَبَايَعْتُهُ. قُلْتُ عَلَى مَا بَايَعْتُمُوهُ يَا أَبَا مُسْلِمٍ؟ قَالَ: عَلَى الْمَوْتِ
[15]مسلم1807 – 3372 / مسند احمد 15942 / صحیحالبخاری، «باب غزوه ذات قَرَد» ج 2، ص 603؛ /صحیح مسلم، «باب غزوه ذیقَرَد و غیره» ج 2، ص 113-115؛ /فتح الباری، ج 7، ص 460-463؛ /زاد المعاد، ج 2، ص 120
[16]بخاری 4261 / صحيح ابن حبان4741