مُقَدَّمات دَرسلَرِی / سَککِیزِینچِی دَرس: فِطرِی اِیختِیاج صِیفَتِیدَگِی شادلِیک وَ اوُنِی قَندَی کانترال قِیلِیب باشقَه رِیش.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(38- قیسم)
اوُرِینلِی شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِیگَن لَهولَردَن بِیرِی، بَدَنِی اوُیِینلَردوُر:
جَرِیر اِبنِ عَبدُالله اَیتَه دِی: بِیر کوُن رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّمنِی حِذمَتلَرِیگَه باردِیم، اوُ کِیشِی حَسَن وَ حُسَین رَضِیَ الله عَنهُمالَرنِی آرقَه لَرِیگَه اوُتِیرگِیزِیب آلگَن اِیدِیلَر وَ رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم آیاق وَ قوُللَرِیدَه یوُرِیب مَرحَمَت قِیلَر اِیدِیلَر: «نِعْمَ الجَمَلُ جَمَلُکُمَا»؛ سِیزلَرنِی توُیَنگِیز قَندَی هَم یَحشِی توُیَه! «نِعْمَ العِدْلانِ أَنتُمَا»؛ سِیزلَرنِی اِیککاوِینگِیز هَم قَندَی هَم یَحشِی یوُکسِیزلَر! یاکِی اِینگ یَحشِی توُیَه سِیزلَرنِینگ توُیَنگِیز وَ کوُتَه رِیلِیب یوُرِیلِیشِی کِیرَک بوُلگَن اِینگ یَحشِی یوُک هَم سِیزلَر بوُلَه سِیزلَر. [1]
اُمُّ المُؤمِنِین عائِشَه رَضِیَ الله عَنها هَم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَر: خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللهِ صلی الله علیه وسلم وَأَنَا خَفِيفَةُ اللَّحْم، فَنَـزَلْنَا مَنْـزِلاً فَقَالَ لأَصْحَابِهِ تَقَدَّمُوا . ثُمَّ قَالَ لِي :تَعَالَيْ حَتَّى أُسَابِقَكِ، فَسَابَقَنِي فَسَبَقْتُهُ، ثُمَّ خَرَجْتُ مَعَهُ فِي سَفَرٍ آخَـرَ وَقَدْ حَمَلْتُ اللَّحْمَ، فَنَـزَلْنَا مَنْـِزلاً، فَقَالَ لأَصْحَابِهِ :تَقَدَّمُوا، ثُمَّ قَالَ لِي: تَعَالَيْ حَتَّى أُسَابِقَكِ، فَسَابَقَنِي فَسَبَقَنِي، فَضَرَبَ بِيَدِهِ كَتِفِي وَقَالَ: هَذِهِ بِتِلْكَ[2] ” مَنَه بُو اَوَّلگِینِی بَرابَرِیدَه.”
فِکرِی مَشقلَر اوُچُون قِیلِینَه دِیگَن کوُنگِیل آچَر لَهولَر هَم اوُرِینلِی شادلِیکنِی وُجُودگَه کِیلتِیرَه دِیگَن لَهولَردَن حِسابلَه نَه دِی: عُمُوماً آلگَندَه جَنگ رِیجَه لَرِیدَن عِبارَت بوُلگَن شَحمَت ،شَشکَه وَ ……..یاکِی جَنگ وَ حَیداوچِیلِیک تَکتِیکَه لَرِیدَن عِبارَت کامپُوتِیر اوُیِینلَرِی بوُلِیب، اوُلَردَن بِیر نَرسَه لَرنِی تَعلِیم آلسَه بوُلَه دِی.
اِبنِ حَجَر هَیثَمِینِی یازِیشِیچَه: رافِیعِی اَیتگَه نِیدِیک، حُکملَر نوُقطَه یِی نَظَرِیدَن، نَردَه یاکِی شَحمَتنِی اَنگلَه توُچِی هَر قَندَی حَرَکَت – اوُیِین کوُلگوُ وَ زَوقلَه نِیشلَرگَه اوُحشَب – مَنَه بُو اِیککاوِیگَه اوُحشَه تِیلَه دِی. شوُنِینگ اوُچُون حِسابلَش وَعَقلِی مَشقلَرگَه اَساسلَنگَن هَر قَندَی اوُیِین – کوُلگوُ،لَهو، کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَر حَرام اِیمَس، مَثَلا، بِیر جایدَن اِیککِینچِی جایگَه حِسابلَشنِینگ بِیر توُرِی بِیلَن کوُچِیرِیلَه دِیگَن اوُیِیقلَر وَ چِیزِیقلَردَن عِبارَت بوُلگَن جوُمباق.” ۱۳
لِیکِن “آمَدگَه” اَساسلَنگَن هَر قَندَی اوُیِین – لَهو یا کوُنگِیل آچَر نَرسَه لَرنِی، مَثَلاً نَردَه گَه اوُحشَه گَن، ،رَسُول الله صَلّی الله عَلَیهِ وَسَلّم یامان دِیب حِسابلَه گَنلَر، اوُ کِیشِی مَرحَمَت قِیلگَنلَرکِی: ” مَنْ لَعِبَ بِالنَّرْدَشِیرِ فَکَأَنَّمَا صَبَغَ یَدَهُ فِی لَحْمِ خِنْزِیرٍ وَدَمِهِ”[3] “کِیمکِی نَردَه اوُینَه گَن بوُلسَه، گوُیاکِی قوُلِینِی توُنغِیز گوُشتِی وَ قانِیگَه بوُلغَب آلگَن بوُلَه دِی.” چوُنکِی نَردَه یا نَرد اوُیِینلَرِی آمَدگَه اَساسلَنگَن بوُلَه دِی وَ شَخص مَنَه بُو رَوِیش بِیلَن قِمارگَه کِیرِیب کِیتِیشِی موُمکِین، بُو اوُیِینلَر شَخصنِینگ قِمارگَه کِیرِیب کِیتِیشِی اوُچُون مُقَدِّیمَه حِسابلَه نَه دِی.
” شادلِیکنِی توُسِیب قالوُچِی عامِللَر یاکِی شادلِیکنِی بَرباد قِیلوُچِی نَرسَه لَر.”
کوُرِیب توُرگَه نِیمِیزدِیک، اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر اَساسِیدَه حَیات کِیچِیرَه یاتگَن کِیشِیلَرنِینگ شَرعِی وَ عاددِی حَیات عاقِمِی اِیککِیتَه غَلَبَه وَ شادلِیکنِی اوُرتَه سِیدَه جایلَشگَن، اِیندِی کِیمکِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُن اَساسِیدَه حَرَکَت قِیلمَه گَن وَ فِطرِی اِیختِیاجلَرِینِی وَ مَسَلَه لَرِینِی اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُن بِیلَن باشقَرمَه گَن،کانترال قِیلمَه گَن، هِدایَت قِیلمَه گَن هَر قَندَی کِیشِی، اَگَر اوُزِینِینگ مَنَه بوُ اِیختِیاجلَرِیگَه ضَرَر یِیتکَه زِیشِی، هَمدَه اوُزِیگَه وَ باشقَه لَرگَه ظُلم قِیلِیشِی جوُدَه هَم عاددِی حالَت حِسابلَه نَه دِی. بُو یِیردَه مَنَه بُو شَخص اوُزِی هاحلَه گَن وَ هاحلَمَه گَن حالدَه، اَلله تَعالَی مِینگَه نِیمَه یَحشِی یا نِیمَه یامان اِیکَه نِینِی تَعیِین قِیلِیشِینِی هاحلَه مَیمَن،مِینِی اوُزِیم یاکِی فَلانچِی سِکوُلارِیستِیک عَقِیدَه یا فَلانچِی سِکوُلارِیستِیک حِزب حاضِرگِی دَور اوُچُون اَلله دَن کوُرَه فایدَه لِیراق بوُلِیشِی موُمکِین، اَلله تامانِیدَن باشقَه رِیلگَن شادلِیکنِی هاحلَه مَیمَن، کوُنگلِیم اِیستَیدِیگَن یَنگِی زَمانَه وِی کوُندَه مادَه دَه بوُلگَن باشقَه نَرسَه نِی هاحلَیمَن، دِییَه یاتگَنگَه اوُحشَیدِی.
شَخص مَنَه شوُنچَه خَطالَرنِی، اِطاعَتسِیزلِیکلَرنِی اوُزِینِی قَلبِیگَه نِسبَتاً صادِر قِیلَه دِی، بوُلِیب هَم قَدِیمدَه هِیچ نَرسَه یوُق اِیدِی، اَمّا قَلبِیمِیز شاد بوُلگَن، لِیکِن حاضِر هَمَّه نَرسَه بار، اَمّا دِیلِیمِیز شاد اِیمَس، نِیمَه اوُچُون بوُندَی بوُلَه دِی، دِیب ناراضِی هَم بوُلَه دِی؟ اَصلِیدَه اوُ اوُزِینِی اوُرِینسِیز سَوالِینِی جَوابِینِی هَم یَحشِی بِیلَه دِی. اوُلَر اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی بِیر چِیتگَه سُورِیب قوُیِیشگَن وَ اوُزلَرِی بِیر موُشت اَخلَطگَه وَ قَلبِی بِیمار،زَلِیل، آرقَه دَه قالگَن قالاقلِیکلَر، باشقَه لَرنِی قوُل آستِیدَه بوُلِیش، فَقِیرلِیکدَن عِبارَت جَملَنمَه سِی گَه اَیلَه نِیب قالِیشگَن. مَنَه بُو حالَتنِی کوُرِیب توُرگَن جاهِللَر، مَنَه بُو اِسلامنِی وَ مُسُلمانلَرنِی بوُگوُنگِی کوُندَگِی حالَتِی دِییِیشَه دِی، اَلدَنگَن مُسُلمانلَر اِیسَه مُنافِقلَر وَ سِکوُلارزَدَه لَر، هَمدَه اِیچکِی مُرتَدلَر وَ تَشقِی کافِرلَر بِیلَن بِیرگَه اَنَه بُو جِنایَتچِیلَرنِی وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُندَن اوُزاقدَه بوُلگَن جَمِیعیَتنِی اِستِناد قِیلگَن حالدَه، اِسلام دِینِیگَه وَ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنِیگَه حَملَه قِیلِیشنِی باشلَه شَه دِی.
شُو یِیردَه شَخص مُعامَلَه قِیلِیب بوُلگَن، شادلِیکنِی اوُرنِیگَه اوُزِینِی مُوصِیَبتگَه دوُچار قِیلِیب آلگَن، یَعنِی شادلِیکنِی مُوصِیبَتگَه اَلمَشتِیرِیب آلگَن، اَگَر شَخص سابِقوُنَ الاَوّلوُن کَبِی اُحُد جَنگِیدَه بوُلگَن تَقدِیردَه هَم، اوُ مَنَه بوُندَی جِنایَتلَرنِی، اِطاعَتسِیزلِیکلَرنِی قِیلگَن بوُلسَه وَ اوُزِینِی اِطاعَتسِیزلِیگِینِی نَتِیجَه سِینِی کوُرگَن بوُلسَه، اوُ آه- نالَه اوُرِیب، وای نِیمَه اوُچُون بوُندَی بوُلِیب قالدِی، دِییَه آلمَیدِی؟ : أَوَلَمَّا أَصَابَتْکُم مُّصِیبَةٌ قَدْ أَصَبْتُم مِّثْلَیْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِندِ أَنْفُسِکُمْ إِنَّ اللّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (آل عمران/165) ( اِی مُؤمِنلَر)، اَگَر سِیزلَرگَه (اُحُددَه دُشمَن تامانِیدَن) بِیر مُوصِیبَت یِیتسَه – حالبُوکِی، سِیزلَر (بَدر جَنگِیدَه) اوُنگَه اِیککِی بَرابَر مُوصِیبَت یِیتکَزگَن اِیدِینگِیز- ” بُو بَلا قَیدَن کِیلدِی؟” – دِییسِیزمِی؟! (اِی مُحَمَّد)، اوُلَرگَه “بُو مُوصِیبَت – مَغلوُبِیَت اوُز قِیلمِیشلَرِینگِیزدَن”، دِیب اَیتِینگ! اَلبَتَّه اَلله هَمَّه نَرسَه گَه قادِردِیر.
(دوامی بار…….)
[1] ابن عدی، ابن عساکر )
[2]رَوَاهُ أَحْمَدُ وَأَبُو دَاوُدَ وَالنَّسَائِيُّ].
[3]مسلم 2260