حاضِرگِی یَنگِی عَصردَگِی دارُ الاِسلامنِی نَمُونَه لَرِی (11) (اِیران اِسلامِی جوُمهُورِیَتِی) (4)) (36 بوُلِیم)
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(29- قیسم)
مَنَه بُو بَرچَه اِسلامِی مَذهَبلَرنِی نَظَرِیدُور. جَعفَرِی شِیعَه لَرِینِی سوُزِی بُویِیچَه “وِلایَتِ فَقِیه” یاکِی اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بُولگن مَذهَبنِی سُوزِی بُویِیچَه “وِلایَتِ مُجتَهِد” مُؤمِنلَر وَ “دارُ الاِسلام” اوُچُون حَیاتِی ضَرُورَتدِیر؛ آلدِینگِی بوُلِیملَردَه دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِی بارَه سِیدَگِی شَرطلَرنِی ذِکر قِیلِیب اوُتکَه نِیمِیزدِیک، یِیتتِینچِی شَرط رَهبَرنِینگ قادِر وَ تَوانا بوُلِیشِیدِیر، اِینگ مُهِمِی اوُ اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر عِلمِیگه اِیگه بوُلِیشِی کِیرَک. چوُنکِی مَنَه بوُ عِلم مَنَه بُو عالِم کِیشِی اوُلِی الاَمر شُوراسِی یاکِی اَهلِی حَل وَ عَقد تامانِیدَن سَیلَه نَدِی، مَنَه بُو شُورانِی اوُزِی هَم اِینگ کَتتَه فُقَهالَر وَ “مُجتَهِد” مُتَحَصِّصلَردَن تَشکِیل تاپگن بوُلِیب، اوُلَر اوُزلَرِینِی آرَه لَرِیدَن هَمَّه دَن کُورَه عالِمراق وَ مُتَحِصِّصراق شَخصنِی تَنلَشلَرِی طَبِیعِی نَرسَه دِیر.
شُو سَبَبلِی هَم اَهلِی سُنَّت دِیب مَعرُوف بوُلگن اوُلامالَر حاکِمنِینگ مُقَلِّد بوُلِیشِی رَهبَرلِیک اوُچُون کِفایَه قِیلمَیدِی، دِیب حِسابلَشَه دِی وَ اوُلِی الاَمر شوُراسِیدَگِی مُجتَهِدلَردَن،مُتَحَصِّصلَردَن تَشکِیل تاپگن گوُرُوهنِی اِیچِیدَن اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَر بارَه سِیدَه عِلمِی پَست بُولگن کِیشِینِی رَهبَرلِیککَه تَنلَه نِیشِی غَیرِی طَبِیعِی نَرسَه دُور. مَشهُور سوُزگه کوُرَه، اَلبَتَّه بُو یِیردَه بِیر مُشکِیل بار، اوُلامالَر مَنَه بُو یِیردَگِی مُشکِیلنِی جوُدَه یَحشِی بِیلِیشَدِی، مَنَه بوُندَی رَهبَرلَر اَلبَتَّه اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی کَنَلِی یاکِی شایِیستَه بوُلگنلِیکلَرِی اوُچُون اِیمَس، بَلکِی کوُچنِی، حَربِی قُدرَتنِی واسِیطَه سِیدَه حاکِمِیَتگه کِیلِیشگن.
مَنَه شُو شَکلدَه اَهلِی حَل وَعَقد فُقَهالَرِینِینگ اوُلِی الاَمر شُوراسِی یُوقالگچ وَ بِیر نِیچَه شاهلِیک حاکِمِیَتِی وُجُودگه کِیلگچ، فَقِیه وَ اِجتِهادگه اِیگه بُولِیش شَرطلَرِینِی هَم کوُرمَسلِیککَه آلِینَدِی وَ فِقه، اِجتِهاد اَهلِی یِیتَکچِی بوُلِیشنِی اوُرنِیگه هَمِیشَه “بِیر چِیتگه” سُورِیب قوُیِیلَدِی. مِثال طَرِیقَه سِیدَه اَیتِیلَه دِیگن بُولسَه، حاجِب مَنصُور بَیان قِیلَدِیکِی: “مَنصُور اِمامِی مالِکنِی، اِبنِ اَبِی ذِئبنِی وَ اِمامِی اَبُو حَنِیفَه نِی حُضوُرِیگه چَقِیرِیب اوُلَرگه اَیتَدِیکِی: مَنَه بُو اوُمَّتنِی گوُرُوهِیدَگِی اَلله تَعالَی مِینگه عَطا اِیتگن مَنَه بُو حُکوُمَت حَقِیدَه سِیزلَرنِی نَظَرِینگِیز قَندَی؟ مِین اوُنِی باشقَه رِیش صَلاحِیَتِیگه اِیگه مَنمِی؟” اِبنِ ذِئب رَحِمَهُ الله اَیتَدِیکِی: ” بُو یِیردَگِی حَقِیقَت شوُکِی، خِلافَت اَهلِی تَقوانِی اِجتِماعسِیدَن سَیلَه نَدِی، اَمّا خِلافَتنِی اوُزِی قوُلگه کِیرِیتگن ( یَعنِی چَنگ سالگن ) کِیشِی اوُچُون تَقوا مَوجُود اِیمَس. سِین وَ سِینِی تَشرِیف بُویُورِیشِینگ تَوفِیقدَن تَشقَه رِیدوُر وَ سِین حَقدَن اَدَه شِیب کِیتگنسَن.”
بوُندَن سُونگ مَنصُور عَبّاسِی اِمامِی اَبُو حَنِیفَه رَحِمَهُ الله گه قَرَیدِی وَ سِیزنِی نَظَرِینگِیز نِیمَه؟ – دِییدِی. اِمامِی حَنِیفَه رَحِمَهُ الله اوُنِی جَوابِیگه اَیتَدِیکِی:………اَگر سِین اوُزِینگنِی قَلبِینگگه مُراجَعَت قِیلسَنگ، سِین بِیزلَرنِی اَلله اوُچُون چَقِیرمَه گه نِینگنِی فَهملَیسَن. بَلکِی سِین بِیزلَرنِی قوُرقوُو وَ حَوف آستِیدَه سِینِی هاحشِینگگه مُناسِب سُوزلَرنِی اَیتِیشِیمِیزنِی وَ بُو سُوزلَر آدَملَرنِی ذِهنِیگه تَأثِیر قِیلِیشِینِی اِیستَیسَن. اَصلِی حَقِیقَت شُوکِی، سِینِی خَلِیفَه بوُلِیشِینگدَه حَتَّی اِیککِی نَفَر اَهلِی فَتوا هَم اِشتِراک اِیتمَه گن، اَصلِیدَه اِیسَه خِلافَت مُسُلمانلَرنِی اِجتِماعسِی وَ مَصلَحَتِی آرقَلِی وُجُودگه کِیلَدِی.” بُو یِیردَه آچِیق- آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، اَهلِی فَتوا یَعنِی اوُلِی الاَمر شُوراسِیدَگِی مُتَحَصِّصلَرنِی اِجتِماعسِی تامانِیدَن سَیلَنگن کِیشِیگِینَه دارُ الاِسلامنِی رَهبَرِیَتِیگه شایِیستَه بوُلَدِی. شوُ سَبَبلِی هَم اوُشَه یِیللَردَه اِبنِ مَقفَع “صَحابَه” ناملِی رِسالَه سِیدَه مَنَه بُو بوُشلِیقنِی توُلدِیرِیش اوُچُون مَنصُور عَبّاسِیگه بِیر طَرحنِی اِرایَه بِیرَدِی، اوُنگه بِنائاً شاه اَهلِی عِلمدَن عِبارَت شوُرانِی تَشکِیل قِیلِیشِی کِیرَک بوُلَدِی، بُو شُورادَه توُرلِی- هِیل فِکرلَش طَرزِیگه اِیگه بُولگن اوُلامالَر جَملَه نَدِی وَ کوُندَه لِیک مَسَلَه لَر بُویِیچَه بَحث وَ مُذاکَرَه آلِیب بارِیشَدِی، سوُنگرَه اِیسَه اوُلَر اوُزلَرِینِی نَظَرلَرِینِی بِیلدِیرِیشَدِی، مَنَه بوُندَن سُونگ رَهبَر هَر بِیر مَسَلَه بارَه سِیدَه حُکم صادِر قِیلَدِی.
یَعنِی حَقِیقَتدَه رَهبَر شَخص دارُ الاِسلامدَگِی حاکِمِیَتنِینگ توُرلِی- هِیل مُتَحَصِّصلَرِی وَ اِجتِهاد اَهلِی، فُقَهالَرِیدَن عِبارَت شوُرانِی یاکِی بوُگوُنگِی کوُندَگِی اِیران دارُ الاِسلامِیدَگِی عالِملَردَن عِبارَت رَهبَرلِیک مَجلِیسِینِی واحِد اِجماعسِینِی وَکِیلِی حِسابلَنَه دِی، رَهبَرِیَتنِی آغزِیدَن چِیقَیاتگن سُوز اَصلِیدَه مَنَه بُو اوُلِی الاَمر شوُراسِینِی واحِد اِجماعسِیدِیر.
(دوامی بار……)
