مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(109- قیسم)
هَر قَندَی حالَتدَه اوُجَرلِیک قُرآندَه لَجُّو لَفظِی بِیلَن کِیلگن، اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلگن سوُزگه اوُحشَیدِی: «لَّلَجُّوا فِی طُغْیَانِهِمْ یَعْمَهُونَ» (مومنون/75)، یاکِی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: «بَل لَّجُّوا فِی عُتُوٍّ وَنُفُورٍ» (ملک/21) لِیکِن حوُددِی شوُ مَعنانِی بِیرَه دِیگن باشقَه کَلِیمَه لَر هَم بار،مَثَلاً : آیاق تِیرَب آلِیش، نوُح قَومِی حَقِیدَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: «وَأصَرُّوُا وَاستَكبَروُا» یَنَه بِیر باشقَه کَلِیمَه قَیصَرلِیک. قَیصَرلِیک هَم قُرآندَه بِیر نِیچَه بار کِیلتِیرِیلگن:
– وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ(هود/59). پَروَردِیگارلَرِینِینگ آیَتلَرِینِی اِنکار قِیلگن، اوُنِینگ پَیغَمبَرلَرِیگه عِصیان قِیلگن وَ بَرچَه قَیصَر، ظالِملَر اَمرُو فَرمانِیگه بوُیِینسوُنگن عاد قَبِیلَه سِی – اَنَه اوُشَه لَردِیر.
– أَلْقِيَا فِي جَهَنَّمَ كُلَّ كَفَّارٍ عَنِيدٍ (ق/ 24) ( شوُندَن کِییِین دوُزَخ خادِملَرِیدَن اِیککِی فَرِیشتَه گه اَیتِیلوُر): بَرچَه ( حَقگه قَرشِیلِیک قِیلگوُچِی) قَیصَر، یَحشِیلِیکنِی مَنع قِیلگوُچِینِی جَهَنَّمگه تَشلَنگلَر!
– كَلَّا إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا (مدثر/16) یوُق، ( اوُنِینگ طَعمَه سِی بِیهُودَه دِیر)! چوُنکِی اوُ بِیزنِینگ آیَتلَرِیمِیزگه قَیصَرلِیک قِیلگوُچِیدِیر.
آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک اوُجَرلِیک،قَیصَرلِیک وَ باطِلگه آیاق تِیرَب توُرِیب آلِیشلِیک، مُسُلمانلَرنِی اِیمَس بَلکِی کافِرلَرنِی صِیفَتلَرِیدَن حِسابلَه نَه دِی. شوُنِی هَم یَحشِی بِیلِیشِیمِیز کِیرَککِی، جَهالَت سَبَبلِی قِیلِینگن گوُناهلَر کِیچِیرِیلَه دِی، آدَمنِی گوُناهِیگه اوُحشَش، اَمّا اوُجَرلِیک سَبَبِیدَن قِیلِینگن گوُناه اِیسَه کِیچِیرِیلمَیدِی، حوُددِی شَیطاننِی تَکَبُّرِی وَ نَجادپَرَستلِیگِی کَبِی.
اوُجَر اِنسان هَم – شَیطانگه اوُحشَب – حَق وَ باطِل یا یَحشِی وَ یامان یا زِیان وَ فایدَه بِیلَن اِیشِی یوُق. شوُ سَبَبلِی هَم اَلله تَعالَی مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: «سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْلَا يُؤْمِنُونَ» نِیمَه اوُچُون؟ چوُنکِی اوُلَرگه حَقنِی بَیان قِیلسَنگ یاکِی اوُلَرگه هَر قَنچَه نَصِیحَت قِیلسَنگ، اوُلَر اَیتِیشَه دِیکِی: «سَمِعْنا وَ عَصَيْنا» یَعنِی “اِیشِیتدِیک وَ عاصِی بوُلدِیک”، یَهُودِیلَر هَم سَیِّدِیمِیز مُوسَی گه اَیتگن اِیدِیلَرکِی: «وَقَالُواْ مَهْمَا تَأْتِنَا بِهِ مِن آیَةٍ لِّتَسْحَرَنَا بِهَا فَمَا نَحْنُ لَکَ بِمُؤْمِنِینَ» (اعراف/132) اوُلَر (مُوسَی گه): “بِیزلَرنِی سِحرلَش اوُچُون قَندَی آیَت – مُعجِیزَه کِیلتِیرسَنگ هَم بِیز سِینگه هَرگِیز اِیمان کِیلتِیرگوُچِی اِیمَسمِیز”، دِیگنلَرِیدَن کِییِین اوُستلَرِیگه توُفان (سِیل)، چِیگِیرتکَه، بِیت، بَقَه وَ قان (بَلالَرِینِی) آچِیق آیَت – مُعجِیزَه لَر قِیلِیب یوُباردِیک. قَچانکِی اوُلَرنِینگ اوُستِیگه بُو عَذاب توُشگچ: “اِی مُوسَی، سِینگه بِیرگن وَعدَه سِی حَققِی – حوُرمَتِی، پَروَردِیگارِینگگه دُعا قِیل.
شُو سَبَبلِی اَلله تَعالی بُو دُنیادَه مَنَه بوُلَرنِی اوُلَرگه جوُنَتدِی. اوُلَر قِیامَتدَه هَم یامان وَضِیعیَتگه اِیگه بوُلَه دِیلَر: «سَوَاء عَلَیْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِن مَّحِیصٍ » (ابراهیم/21) ( اِیندِی اِیسَه) داد- وای قِیلَه مِیزمِی، صَبر- قَناعَت قِیلَه مِیزمِی، بِیز اوُچُون بَرابَردِیر- هِیچ قَندَی نَجات یوُقدِیر”.
مُتَکَبِّر وَ اوُجَر اِنسان هَر قَندَی بَدبَختلِیکلَرگه لایِیق. چوُنکِی تَکَبُّر وَ اوُجَرلِیک،اِنساننِینگ بَرچَه بَدبَختلِیکلَرِینِی مَنبَعسِی، بوُلاغِی حِسابلَه نَه دِی، تَکَبُّر وَ اوُجَرلِیک بار بوُلگن جایدَه صُلح وَ آسایِیش یوُقالِیشِیدَن تَشقَه رِی: تَفَرُّق،باشقَه لَرنِی مَسخَرَه قِیلِیش، غَیرِی شَرعِی قَصاص آلِیشلَر،قوُراللِی یا رُوحِی جَنگ وَ نِزالَر یاکِی اوُتگن آتَه – بابالَرنِی وَ حاضِرگِی زَماندَگِی مِللَتلَرنِی ناتوُغرِی سُنَّتلَرِیگه تابِع بوُلِیش، بوُندَن باشقَه یوُزلَب کَسَللِیکلَرگه سَبَب بوُلَه دِی. اِیندِی بوُ یِیردَه شَخصنِی اوُستِیدَه أَمَّارَةٌ بِالسُّوءِنَفسِی حاکِم بوُلَه دِی.
اوُجَرلِیک دائِمِی بوُلگن پَیتِیدَه اَلله تَعالَی قُرآندَه اَیتَه دِیکِی: «ذرهُم»، تَشلَب قوُی. «فَأَعْرِضُوا عَنْهُمْ» (توبه/95) اوُلَردَن یوُز اوُگِیرِینگلَر. یاکِی کافِرلَرنِینگ مَنَه بُو صِیفَتِیگه دوُچار بوُلگن مُنافِق وَ سِکوُلارزَدَه لَرگه قَرَتَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: « فَإِن جَآؤُوکَ فَاحْکُم بَیْنَهُم أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِن تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَن یَضُرُّوکَ شَیْئاً »)مائده/ 42) بَس، اَگر سِیزگه کِیلسَه لَر(هاحلَه سَنگِیز)، اوُرتَه لَرِیدَه حَکَملِیک قِیلِینگ،(هاحلَه سَنگِیز) اوُلَردَن یُوز اوُگِیرِینگ. اَگر اوُلَردَن یوُز اوُگِیرسَنگِیز، زِنهار سِیزگه بِیران ضَرَر یِیتکَه زَه آلمَسلَر.
مَنَه بُو حالَتدَه اوُجَرلِیک نَه فَقَط نَفسنِی هَلاک قِیلَه دِی، بَلکِی اوُنِی تَشقِی وَ اِجتِمائِی تَأثِیرلَرِی هَم بار، اوُ جَمِیعیَتگه وَ مُهِیط گه تَأثِیر قِیلَه دِی وَ جَمِیعیَتنِی بوُلغَیدِی. بوُندَی شَخصلَر اِیچکِی مُواظَنَتگه اِیگه بوُلِیشمَیدِی وَ شَخصِی،عائِلَه وِی،اِجتِمائِی اِیشلَردَه هَم اِنقِراضگه یوُز توُتِیشَه دِی، اَگر بِیز بَعضِی بِرادَرلَرِیمِیزگه مُواظَنَتسِیز وَ مِعزانسِیز دِیگن بوُلسَک، اوُلَردَگِی بَعضِی عَقِیدَه وِی وَ رَفتارِی حَقِیقَتلَرنِی بَیان قِیلگنمِیز خالاص. اَلبَتَّه مَنَه بُو مُواظَنَتسِیز وَ مِعزانسِیز بِرادَرلَرِیمِیزنِی اَکثَرِینِی جاهِللِیگِی اوُلَرنِینگ اوُجَرلَر بِیلَن یوُلداش بوُلِیشِیگه عامِل بوُلگن.
یَنَه قَیتَه رِیب اَیتَه مَن، مَنَه بُو خَطَرلِی، اوُجَرلِیک صِیفَتِی مُسُلمانلَرنِی اِیمَس،بَلکِی کافِرلَرنِیکِیدوُر، بُو صِیفَت حوُددِی تَفَرُّققَه اوُحشَب مُسُلمانلَرنِیکِی اِیمَس کافِرلَرنِیکِی، (وَلَا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ * مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ). اِیندِی اَگر بوُ بِیلَن مُسُلمانلَر بوُلغَنگن بوُلسَه لَر، اوُلَر مَنَه بُو خاص صِیفَتدَه اوُزلَرِینِی کافِرلَرگه اوُحشَه تِیبدِیلَر وَ بُو خاص صِیفَتدَه کافِرلَر کَبِی بوُلِیشِیبدِی. عَنْ ابْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ تَشَبَّهَ بِقَوْمٍ فَهُوَ مِنْهُمْ»[1] بِیر قَومگه اوُزِینِی اوُحشَه تِیشلِیک، لِباس کِییِیشدَه وَ باشِیگه سَللَه اوُرَشدَه، ساقال قوُیِیشدَه وَ شوُنگه اوُحشَه گن باشقَه اوُرِینلَردَه اِیمَس، بَلکِی مَنَه بوُنگه اوُحشَش اوُرِینلَرگه اَیتِیلگن، باشقَه اوُرِینلَردَه رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّم بِیلَن باشقَه مُسُلمان یا غَیرِی مُسُلمان عَرَبلَرنِی اوُرتَه سِیدَه فَرق بوُلگن اِیمَس. اَگر بِیر بِیگانَه آدَم صَحابَه لَرنِی حُضوُرِیگه یَنگِی کِیلگن بوُلسَه، اَیتَر اِیدِیکِی: رَسُول الله سِیزلَرنِی قَیسِی بِیرِینگِیز بُولَه سِیز؟
(دوامی بار…….)
[1]رواه أبو داود