مُقَدَّمات دَرسلَرِی/ آلتِینچِی دَرس: نِیمَه قِیلِیش کِیرَک؟ آنگلِی، مَقصَدلِی وَ حَرَکَتلَه نوُچِی وَحدَت.
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(126- قیسم)
بُو یِیردَه آچِیق کوُرِینِیب توُرگن نَرسَه شوُکِی، اِسلامنِی مَقصَدِی غَضَبنِی باستِیرِیش اِیمَس، بَلکِی اوُنِی نَظارَت قِیلِیش، باشقَه رِیش وَ غَضَبنِی تَرتِیبگه سالِیشدَن عِبارَت. بُو یِیردَه آچِیق – آیدِین کوُرِینِیب توُرگه نِیدِیک، غَضَبنِی باشقَه رِیش وَ نَظارَت قِیلِیش، غَضَبنِی باستِیرِیش مَعناسِیدَه کِیلمَه گن،بَلکِی اوُنِی آگاهانَه تَرتِیبگه سالِیش دِیمَکدِیر. غَضَبنِی نَظارَت قِیلِیب هِدایَت قِیلِیشلِیک، اِنساندَه رَفتارِی مُواظَنَتنِی اِیجاد قِیلِیش وَ رَفتارنِی باشقَه رِیش یوُللَرِیدَن بِیرِی سَنَلَه دِی. بِیزلَر غَضَبنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِیگن عامِللَرنِی وَ حادِیثَه لَرنِی یوُقاتَه آلمَسلِیگِیمِیز موُمکِین، یاکِی غَضَبنِی وُجُودگه کِیلتِیرَه دِیگن عامِللَرگه رُوبَرُو بوُلِیشدَن هَم پَرهِیز قِیلَه آلمَسلِیگِیمِیز موُمکِین، لِیکِن اوُنگه نِسبَتاً اوُزِیمِیزنِی قَندَی مُناسَبَت بِیلدِیرِیشِیمِیزنِی نَظارَت قِیلِیب باشقَه رَه آلَه مِیز.
غَضَبنِی باشقَه رِیش اوُچُون هَم جوُدَه کوُپ شَرعِی اَبزارلَر وَ یوُللَر مَوجُود، مَثَلاً:
- «لا اله – الا الله و محمد رسول الله» گه اِخلاص بِیلَن پایبَند بوُلِیشلِیک وَ «سَمِعْنا وَ أَطَعْنا» بِیلَن بِیرگه اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرگه کامِل تَسلِیم بوُلِیشلِیک، اَصلِی چارَه حِسابلَه نَه دِی.
- اوُمَّتنِی واحِد شُوراسِی وَ واحِد جَماعَتِینِی هَمراهلِیگِیدَه حَرَکَت قِیلِیشلِیک، بُو فَقَط وَ فَقَط “اوُچ اَبزارنِی” یوُلِی آرقَه لِی وُجُودگه کِیلَه دِی خالاص، شَخص فَقَط مَنَه بوُندَی زَمانَت قِیلِینگن حالدَه گوُمراهلِیککَه وَ زَلالَتگه دوُچار بُولمَیدِی. بوُلمَه سَم مَنَه بُو “اوُچ اَبزاردَن” وُجُودگه کِیلَه دِیگن اوُمَّتدَن اوُزاقلَه شِیشلِیک، شَخص اوُچُون سَرگردانلِیککَه سَبَب بوُلَه دِی وَ شَخص ناتوُغرِی تَعوِیلاتلَر وَ خَطا اِجتِهادلَر بِیلَن اوُرِینسِیز غَضَبدَن فایدَه لَه نَه دِی وَ نَتِیجَه دَه أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ نِی یوُلِیدَن باشقَه یوُلدَه حَرَکَتلَه نَه دِی.
- تِیلنِی نَظارَت قِیلِیشلِیک، بِیرِینچِی اوُرِیندَه باشقَه رُونِی، نَظارَتنِی وَ هِدایَت قِیلِیشنِی طَلَب قِیلَه دِیگن نَرسَه حِسابلَه نَه دِی، إَحْفِظْ لِسانِکْ. تِیلِینگنِی تِیی یاکِی حِفظ قِیل.
- کِیچِیرِیش وَ عَوف قِیلِیشلِیک هَم اَلله نِی شَرِیعَتِیدَگِی قانوُنلَرنِی بِیر قِیسمِی حِسابلَه نَه دِی. فَاصْفَحِ الصَّفْحَ الْجَمِیلَ(حجر/85). بَس (شوُندَی اِیکَن، اِی مُحَمَّد، سِیز جاهِل کِیمسَه لَرنِینگ یِیتکَه زَه یاتگن آزار- اَذِیَتلَرِیگه صَبر – طاقَت قِیلِینگ وَ اوُلَردَن) چِیرایلِی یوُز اوُگِیرِیش بِیلَن یوُز اوُگِیرِینگ!
کِیچِیرِیش یَعنِی یَحشِی بِیلَن یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَه بِیز یَحشِیراقنِی تَنلَیمِیز وَ “بِیزلَرنِی نَظارَتِیمِیز” أَمَّارةٌ بالسُّوء نَفسِینِی یا شَیطاننِی قوُلِیگه توُشِیب قالِیشِیگه رُحصَت بِیرمَیمِیز یاکِی نَظارَت باشقَه لَرنِی قوُلِیگه تُوشِیشِیگه هَم یوُل قوُیمَیمِیز، چوُنکِی اِبلِیسنِی مَکرلَرِیدَن بِیرِی مُسُلمانلَرگه باسِیم اوُتکَه زِیشدَن عِبارَت، اوُ یَحشِی بِیلَن یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَه یَحشِینِی تَنلَه شِیمِیزنِی اِیستَیدِی.
اِیندِی مَدِینَه دَگِی مُسُلمانلَر توُشگن اوُرِینلَرگه اوُحشَش، شَخص یَحشِی بِیلَن یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَه اَلبَتَّه یَحشِیراقنِی تَنلَه شِی ضَرُور بوُلِیب قالِیشِی موُمکِین، چوُنکِی دُشمَن شَخصنِی باشقَه رِیش اوُچُون بِیر مُسُلماننِینگ یَحشِی غَضَبِینِی باشقَه بِیر مُسُلماننِی اوُستِیگه بُوشَه تِیشِیگه تَرغِیب قِیلَه دِی، اوُ بوُنِی نَتِیجَه سِیدَه اوُزِیگه کِیرَکلِی مَنفَعَتلَردَن فایدَه لَه نَه دِی وَ بِیر مُسُلمان یَحشِی بِیلَن یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَن یَحشِیراقنِی تَنلَه شِیگه یوُل قوُیمَیدِی؛ عُمَر اِبنِ خَطّاب غَضَبلَه نِیشلِیک لازِم بوُلگن کِیشِیلَر بارَه سِیدَه رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّمگه اَیتَر اِیدِیلَرکِی: مِینگه رُحصَت بِیرِینگ اوُنِی بوُینِیگه اوُرَی. رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم بَعضِی اوُرِینلَردَه قَرشِیلِیک قِیلِیب مَرحَمَت قِیلگنلَر: «یَا عُمَرُ! لاَ یَتَحَدَّثُ النَّاسُ أَنَّ مُحَمَّداً یَقْتُلُ أَصْحَابَهُ». ” اِی عُمَر! آدَملَر مُحَمَّد اوُزِینِی یارانلَرِینِی اوُلدِیریَپتِی، دِییِیشمَه سِین.” یَعنِی اوُنِی اوُلدِیرِیش اَصلِیدَه یَحشِی، اَمّا عاقِبَتِی یَحشِیراق بوُلَه دِی، شوُ سَبَبلِی اوُنِی کِیچِیرِیش کِیرَک.
مَسَلَه لَر بارَه سِیدَه یَحشِینِی اوُرنِیگه یَحشِیراقنِی تَنلَشلِیک اَصلاً دُشمَننِی فایدَه سِیگه اِیشلَه مَیدِی، چوُنکِی بِیز اوُندَن سُوئِستِعفادَه قِیلِیش اَبزارِینِی تارتِیب آلدِیک، شوُ سَبَبلِی هَم اوُلَر حَتَّی اوُزلَرِینِی اَخبارات واسِیطَه لَرِی آرقَه لِی حَق اِیگه سِی بوُلگن مُسُلماننِی غَضَبِینِی قوُزغَشگه حَرَکَت قِیلِیشَه دِی وَ رِیجَه لَرِی بوُیِیچَه یَحشِیراقنِی تَشلَب قوُیِیب یَحشِی بوُلگن اِیشنِی قِیلِیشگه مَجبُور قِیلِیشَه دِی، اوُلَر گاهِیدَه مُسُلماننِینگ اوُرِینسِیز غَضَب سَبَبلِی اوُلدِیرِیلِیشِینِی وَ مُسُلمانلَر اوُلَر هاحلَه گن یوُلگه توُشِیب قالِیشِینِی اِیستَه شَه دِی.
چوُنکِی اوُرِینسِیز غَضَب آسانلِیک بِیلَن اِنساندَه عَقل وَ فِکر یوُرِیتِیش قُدرَتِینِی وَ نَظارَت قِیلِیش قُدرَتِینِی پَسَیتِیرِیب یوُبارَه دِی وَ اوُنِی اِیشدَن چِیقَه رَه دِی، اِنساننِینگ عَقلِینِی خوُشیارلِیکنِی اِینگ کَم مِقدارِیگه توُشوُرِیب تَشلَیدِی، یَعنِی آرقَه دَه قالگن یا تَنَزُّلدَگِی اِنسانلَرنِی دَرَجَه سِیگه آلِیب بارِیب قوُیَه دِی، حوُددِی آرتدَه قالگن قالاق اِنسانلَردِیک پَستگه توُشوُرِیب یُوبارَه دِی. شَخص بوُندَی حالَتلَردَه گاهِیدَه اِیمانِیگه هَم ضَرَر یِیتکَه زِیب قوُیَه دِی، حَقارَت قِیلِیش وَ یامان سوُزلَر اَیتِیش، مَسخَرَه قِیلِیش، سوُکِیش، باشقَه لَرنِی سِیرلَرِینِی فاش قِیلِیش بِیلَن دوُستلَرِینِی اوُرتَه سِیدَه دُشمَنچِیلِیک توُشِیشِیگه سَبَب بوُلَه دِی وَ آسانلِیک بِیلَن شَخصنِی اَطرافِیدَگِی دوُستلَرِی، یَقِینلَرِی اوُندَن اوُزاقلَه شِیب پَراکَندَه بوُلِیشِه دِی. شُو سَبَبلِی هَم اَلله تَعالَی رَسُولِیگه قَرَتَه مَرحَمَت قِیلَه دِیکِی: فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنتَ فَظّاً غَلِیظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِکَ فَاعْفُ عَنْهُمْوَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ (آل عمران/159) ( اِی مُحَمَّد)، اَلله تامانِیدَن بوُلگن بِیر مَرحَمَت سَبَبلِی اوُلَرگه (صَحابَه لَرِینگِیزگه) یوُمشاق سوُزلِی بوُلدِینگِیز. اَگر قوُپال، قَتتِیق دِیل بوُلگه نِینگِیزدَه اِیدِی، اَلبَتَّه اَطرافِینگِیزدَن تَرقَه لِیب کِیتگن بوُلَر اِیدِیلَر. بَس، اوُلَرنِی عَوف اِیتِینگ، اوُلَر اوُچُون اَلله دَن مَغفِرَت سوُرَنگ وَ اِیشلَرِینگِیزدَه اوُلَرگه مَصلَحَت سالِینگ! مَنَه بُو حالَتدَگِی کِیچِیرِیم، یَعنِی “قُدرَت”دوُر. شوُنِینگ اوُچُون هَم رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: “قَهرَمان وَ قُدرَتمَند کِیشِی کوُرَشگه توُشِیب غَبَلَه قاذانَه دِیگن شَخص اِیمَس، بَلکِی غَضَبِی کِیلگن پَیتِیدَه غَضَبِینِی یوُتگن کِیشِی قُدرَتمَند حِسابلَه نَه دِی.”
مَسجِیدنِی اوُستوُنِیگه باغلَب قوُیِیلگن ثُمامَه اِبنِ اُثالدَن رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلّم سوُرَیدِیلَر: «مَاذَا عِنْدَكَ يَا ثُمَامَةُ؟»: اِی ثُمامَه قَندَی فِکردَه سَن؟ (کَللَنگدَه قَندَی فِکرلَر بار، سِین بِیلَن قَندَی مُناسَبَتدَه بوُلَه مِیز، دِیب اوُیلَیسَن؟) ثُمامَه اَیتدِیکِی: اِی مُحُمَّد، یَحشِیلِیکنِی کوُتیَپمَن؛ اَگر مِینِی اوُلدِیرسَنگ، اوُلِیمگه مُستَحَق بوُلگن کِیشِینِی اوُلدِیرگن بوُلَه سَن ( اَمّا اَگر مِینگه مِنَّت قِیلِیب مِینِی آزاد قِیلسَنگ) مِنَّتدار بوُلَه دِیگن کِیمسَه نِی آزاد قِیلگن بُولَه سَن؛ وَ اَگر مال – دُنیا هاحلَه سَنگ، نِیمَه نِی سوُرَه سَنگ سِینگه بِیرِیلَه دِی. اَمّا رَسُول الله صَلَّی الله عَلَیهِ وَسَلَّم آخِیرِیدَه هَم بِیرار نَرسَه آلمَسدَن مَرحَمَت قِیلَه دِیلَرکِی: «أَطْلِقُوا ثُمَامَةَ» “ثُمامَه نِی بوُشَه تِیب یوُبارِینگلَر”. اوُنِی یِیچِیب یوُبارِیشگچ، اوُ مَسجِدنِی یَقِینِیدَگِی خوُرمازارگه بارِیب غُسل قِیلِیب کِیلدِی وَ اَیتدِیکِی: «أَشْهَدُ أَنْ لَاإِلَهَ إِلَّااللهُ، وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» اِی مُحَمَّد، اَلله گه قَسَمکِی بوُندَن آلدِین یِیر یوُزِیدَه مِین اوُچُون سِینِی چِیهرَنگدَن کوُرَه مَنفوُرراق چِهرَه یوُق اِیدِی، لِیکِن بوُگوُن مِینِی نَزدِیمدَه سِینِی چِهرَنگدَن کوُرَه مَحبُوبراق چِهرَه یوُقدُور. اَلله گه قَسَمکِی بوُندَن آلدِین مِینِی نَزدِیمدَه سِینِی دِینِینگدَن کوُرَه مَنفُورراق دِین یوُق اِیدِی، اَمّا حاضِر سِینِی دِینِینگ مِینِی نَزدِیمدَه اِینگ یَحشِی دِین حِسابلَه نَه دِی…….
حَه، مَنَه بُو غَضَبنِی کِیرَکلِی اوُرِینلَردَه باشقَه رِیش، نَظارَت قِیلِیش، اوُچِیرِیش دِیمَکدِیر، یَحشِی وَ یَحشِیراقنِی اوُرتَه سِیدَن شَخص یَحشِیراغِینِی تَنلَیدِی، اِیندِی مَنَه بُو کِیچِیرِیم بِیر مُسُلمان کِیشِینِی اوُستِیدَه بوُلَه دِیمِی یا کافِر کِیشِینِیمِی، بوُنِی فَرقِی یوُق؟ مَنَه بُو کِیچِیرِیم یَعنِی قُدرَتنِی اوُستِیگه یَنَه قُدرَت قوُشِیشدَن عِبارَت. مَنَه بُو طَرزدَه کِیچِیرَه آلگن کِیشِی حَقِیقِی پَهلَوان ، قُدرَتمَند شَخص حِسابلَه نَه دِی.
(دوامی بار……)