یَنگِی عَصردَگِی دارُ الاِسلامنِی نَمُونَه لَرِی (7) (شَرقِی توُرکِستاننِی اِسلامِی جوُمهُورِیَتِی) (30 بُولِیم)
شیخ ابو حمزه هورامی حفظه الله نی ااودیا تسمه سیدن یازیب آلینگن.
(3- قیسم)
حِتایلِیکلَر تامانِیدَن 1262 یِیلدَه اِیشغال قِیلِینگن شَرقِی توُرکِستان دَولَتِینِی نامِی حِتای تِیلِیدَه سِین کِییانگ یَعنِی “یَنگِی دِیار” دِیب اوُزگرتِیرِیلگن، شوُ بِیلَن بِیرگه بُو مِنطَقَه دَگِی مُسُلمانلَر باشقَه مُسُلمانلَرنِینگ اَیَنچلِی سُکوُتِی آستِیدَه حوُددِی جوُدا قِیلِیب آلِینگن ناتَه نِیش بِیر پَرچَه بوُلَک صِیفَتِیدَه توُرلِی- هِیل عَقِیدَه وِی، فِکرِی،جِسمِی باستِیرِیشلَرگه وَ جَملَنگن حالدَه نابُود بُولِیشلَرگه، نَسل قِیرغِینلَرِیگه دوُچار بُولِیشَدِی، سِکوُلار حِتایلِیک بُولگن مانشُو خانَدانِی تامانِیدَن بِیر مَرتَه وَ یَنَه باشقَه سَفَر اِیسَه مِللَت پَرَست سِکوُلار حِتایلِیکلَر تامانِیدَن، باشقَه سَفَر ساسِیالِیست حِتایلِیکلَر تامانِیدَن قِیرِیلِیب کِیتِیش خَوفِی آستِیدَه قالِیشَدِی، لِیکِن مَنَه بُو جَرَیان بُوتُونلَی پِینهان قِیلِیندِی وَ مَنَه بُو مِنطَقَه دَگِی مُؤمِنلَرنِی فَریادِی شُبهَه لِی سُوکوُت آستِیدَه قالَدِی.
مَحَمَّد اَرکَن اوُزِینِی “شَرقِی توُرکِستاندَگِی توُرکمَن مُسُلمانلَرِی رَنجلَرِی” ناملِی کِتابِیدَه اَیتَدِیکِی: کامُّونِیستلَر مَنَه بُو مِنطَقَه دَگِی مُسُلمانلَر مِینگ یِیل دَوامِیدَه فایدَه لَنگن عَرَب یازوُوِینِی بِیکار قِیلِیشَدِی ( حوُددِی شُو آفَتنِی رُوسلَر، آتَه توُرک، بارزانِیلَر وَ اوُجلاننِی موُرِیدلَرِی مُسُلمانلَرنِی باشِیگه آلِیب کِیلگن اِیدِی)، 730000 عَرَب تِیلِیدَگِی کِتابلَر جُملَه دَن قُرآنِی کَرِیم نُسحَه لَرِینِی نابوُد قِیلِیشَدِی وَ مَنَه بُو اِیشلَرنِی هَمَّه سِینِی بوُگوُنگِی کوُندَه مُسُلمان دِیارلَرِیدَه قِیلِیشلِیک رِواجلَه نِیب کِیتگن شِیعارلَر آستِیدَه عَمَلگه آشِیرِیلَدِی، اوُلَر قوُیِیدَگِیلَردَن عِبارَت: قالاقلِیک بِیلَن مُبارَزَه قِیلِیش یاکِی اوُتمِیش بِیلَن عَلاقَه نِی اوُزِیش یا بوُلاقلَرنِی قوُرِیتِیش یا تَرَقِّیات طَرَفدارِی بوُلِیش یا زَمانَه وِی دَولَت کَروانِیگه قوُشِیلِیش، اَلبَتَّه مَنَه بُو یالغان ناملَر هَمَّه سِی اوُمَّتنِی قالاقلِیکدَن نَجات بِیرِیشنِی وَ تِیهنالاگِیَه دَه یا سِیاسَتدَه یا مَدَنِیَتدَه یا اِقتِصاددَگِی اِیلگرِیلَشنِی اوُرنِیگه جَمِیعیَتنِی غَربگه اِیرگشِیشِیگه وَ اوُنگه باغلَه نِیب قالِیشِیگه، هَمدَه جَمِیعیَتنِینگ اوُلَر اِیشلَب چِیقَرگن مَخصُولاتلَرنِی مَصرَف قِیلَدِیگن بازارگه اَیلَنِیشِیگه سَبَب بُولَدِی، بُو نَرسَه لَر بِیزلَرنِی جَمِیعیَتِیمِیزنِی یَنَدَه کوُپراق اِنقِراضگه تارتِیب کِیتَدِی.”
حِتایلِیک سِکوُلار باسقِینچِیلَر دِینِی مَدرَسَه لَرنِی وَ مَسجِدلَرگه باغلَنگن مَکتَبخانَه لَرنِی تَعطِیل قِیلِیشَدِی وَ 29000 مَسجِدنِی یاپِیشَدِی وَ 54000 مَسجِدنِی اِمامِینِی زِندانگه تَشلَب حِتاینِینگ حَربِی بَزَه لَرِیدَه قِیناقلَرگه، آغِیر اِیشلَرگه سالِینَدِی، هَمدَه یِیر آستِی چِیقِیندِی کَنَللَرِینِی تازَه لَشگه، توُنغِیز باقِیشگه مَجبُور قِیلِینَدِی.
مَنَه بُو اِیشلَر فَقَط اوُتمِیشگه تِیگِیشلِی اِیمَس، بَلکِی حِتاینِینگ باش سُودیَه سِی 1392 شَمسِی یِیلدَه اوُزِینِینگ یِیللِیک حِساباتِیدَه فَخر بِیلَن اِعلان قِیلَدِیکِی، حِتایدَگِی مَسئُوللَر بِیر یِیلنِی اِیچِیدَه 27000 دَن آشِیق اوُیغُور مُسُلمانلَرِینِی رَدِیکَل مُسُلمانلَر صِیفَتِیدَه قوُلگه آلِیشگن، اَمّا اوُلَرنِی نَزدِیدَگِی رَدِیکَل مُسُلمانلَر کِیملَر بوُلَدِی؟
شَرقِی توُرکِستاننِی جَنُوبِیدَه جایلَشگن “اَکَچ” قِیشلاغِیدَه حِتای کامُّونِیستلَرِی حِزبِینِی مَسئُولِی عادِل سَلمان وَشِینگتان پاست بِیلَن قِیلگن صُحبَتِیدَه اِظهار قِیلَدِیکِی: 1390 شَمسِی یِیلدَه دُوکانلَر، سَودا مَرکَزلَرِی مَسخَرَه قِیلِیشنِی، حَقارَتلَشنِی آلدِینِی آلِیش اوُچُون مَست قِیلوُچِی شَرابلَر، سِیگه رِیتلَر ساتوُوِینِی توُحتَتَدِی وَ بوُ جَرَیان بِیلَن بِیر وَقتنِی اوُزِیدَه شوُ مِنطَقَه دَگِی اَهالِی سِیگه رِیت، مَست قِیلوُچِی شَرابلَردَن فایدَه لَنِیشدَن باش تارتِیشَدِی. دَولَت مَسئُوللَرِی مَنَه بُو اِیشنِی دِینِی رَدِیکَلِیزم دِیب سَنَشَدِی، شوُ سَبَبلِی دوُکانلَر، سَودا مَرکَزلَرِینِینگ اِیگه لَرِی سِیگه رِیت وَ مَست قِیلوُچِی شَرابلَرنِی ساتِیشگه مَجبُور قِیلِیشَدِی.
حِتای سِکوُلار مَسئُوللَرِی شَرقِی توُرکِستاندَه نِقاب وَ حِجابنِی مَمنوُع دِیب اِعلان قِیلِیشَدِی، حِجاب وَ نِقاب یاکِی یوُلدوُز، حَلال آیِینِی تَصوِیرِی بوُلگن هَر قَندَی لِباسلَردَن فایدَه لَنِیشنِی هَم تَقِیقلَب قوُیِیشَدِی.
شوُنِینگدِیک مَحَلِّی مَسئُوللَر یاش یِیگِیتلَرنِی، اوُرتَه یاشدَگِی کِیشِیلَرنِی ساقال بِیلَن شَهرِدَگِی عُمُومِی اَوتااوُلاو واسِیطَه لَرِیگه چِیقِیشلَرِینِی هَم مَمنُوع دِیب اِعلان قِیلِیشَدِی، شُو بِیلَن بِیرگه تِیکشِیرُوچِی مَعمُورلَر بِیلَن هَمکارلِیک قِیلمَه گنلَرنِی قوُلگه آلِیش بِیلَن تَحدِید قِیلِیشَدِی. “یَومِیَه کَرمای” رُوزنامَه سِینِی یازِیشِیچَه: حِجابلِی عَیاللَر هَم عُمُومِی اَوتااوُلاو واسِیطَه لَرِیدَن فایدَه لَنَه آلِیشمَیدِی.
(دوامی بار……..)
