چِیتلَب اوُتِیب بُولمَیدِیگن اِسلامِی “اِتِّحاد” جَرَیانِی، بوُگوُنگِی کوُندَگِی تَفَرُّقدَن اِسلامِی “وَحدَت”گه اوُتِیش دَورِیدِیر. (4)
(4 –قیسم)
اَبِی قِلابَه رَحِمَهُ الله هَم اَیتَدِیکِی: فَوَاللَّهِ ما قَتَلَ رَسولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عليه وسلَّمَ أحَدًا قَطُّ إلَّا في إحْدَى ثَلَاثِ خِصَالٍ: رَجُلٌ قَتَلَ بجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إحْصَانٍ، أوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ ورَسولَهُ، وارْتَدَّ عَنِ الإسْلَامِ[1] اَلله گه قَسَمکِی، پَیغَمبَرِیمِیز مَنَه بُو اوُچتَه صِیفَتدَن بِیرِیگه اِیگه بوُلگن کِیشِیلَرنِیگِینَه اوُلدِیرگنلَر: بِیر کِیشِی باشقَه بِیر کِیشِینِی قَصددَن اوُلدِیرگن بوُلسَه، یاکِی توُرمُوش قوُرگن کِیشِی زِنا قِیلگن بوُلسَه یاکِی اَلله وَ رَسُولِیگه قَرشِی جَنگ قِیلگن وَ اِسلامدَن مُرتَد بُولگن کِیشِی.
مَنَه بُو اوُرِینلَردَه هَم گاهِیدَه حُکم صادِر قِیلِیش مُتَخَصِّصلَرگه باغلِیق بوُلِیب قالَدِی. قُدّامَه رَضِیَ الله عَنهُ گه اوُحشَش صَحابَه خَطا “تَعوِیل” قِیلِیش بِیلَن تَحلِیل حَددِیدَگِی جِنایَتنِی قِیلِیب قوُیَه دِی، اوُ کِیشِی عُذرگه اِیگه دِیب تَشخِیص بِیرِیلَدِی وَ اوُ کِیشِی حَقِیدَه تَکفِیر بُولمَگن، دِیب حُکم صادِر قِیلِینَدِی.
شُونگه اوُحشَش قَصاص وَ رَجم (تاش آتِیش) حُکملَرِینِی صادِر قِیلِیش بوُیِیچَه هَم گاهِیدَه مُتَخَصِّصلَرگه باغلَنِیب قالَدِی، مُشَخَّص حُقوُقلَر بِیلَن اِسلامگه کِیرِیب کِیلگن کِیشِینِی اوُستِیدَه اِرتِداد حُکمِینِی صادِر قِیلِیش هَم آسان بوُلمَیدِی، بَلکِی اَگر بِیر شَخص مُکَفَّرَه وَ کُفر بُویِیچَه مُتَّحَم قِیلِینگن بُولسَه ،بِیز اوُنِی “توُرت فِیلتِیر”دَن ( 1- جِنایَتنِی اِثبات قِیلِیش، 2- جِنایَتنِی اَلله وَ رَسُولِی تامانِیدَن تَصدِیقلَنِیشِی، 3- تَکفِیرنِی شَرطلَرِی،4- تَکفِیرنِی مانِعلِیکلَرِی) اوُتکَزَمِیز، اَگر بُو شَخص 1- آگاه حالِیدَه وَ عَقِیدَه وِی، عَمَلِی جَهلگه اِیگه بوُلمَگن حالَتدَه، 2- قَصددَن وَ اوُنوُتِیب قوُیگن یاکِی خَطا سَبَبلِی بوُلمَگن بوُلسَه، 3- مَجبُور بُولمَگن حالدَه اوُزِینِی اِیختِیارِی بِیلَن مَنَه بُو مُکَفَّرَه نِی صادِر قِیلگن بوُلسَه، “اِیشانچ” بِیلَن شُبهَه سِیز فاسِد دِیب تَشخِیص بِیرِیلسَه اوُنگه مُرتَد دِییَه آلَمِیز، شَخص مَنَه بُو اُصُول بِیلَن مُرتَد بوُلمَگن وَ آشکار کافِرلَرگه قوُشِیلمَگن بُولسَه، اَگرچِی اوُ اَهلِی بِدعَت بُولسَه هَم اوُ مُسُلمانلَر جُملَه سِیدَن حِسابلَنَدِی، اوُنِی حَتّی بِیر کَلِیمَه بِیلَن بوُلسَه هَم قوُرقِیتِیشگه سِیزنِی حَققِینگِیز یُوق. «لَا يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يُرَوِّعَ مُسْلِمًا»[2]
اَمّا اَوَّلگِی اِسلامِی حُکوُمَت قوُلَگندَن وَ توُرلِی- هِیل شاهِیگرلِیکلَر قُدرَتگه کِیلگندَن سُونگ بِیزلَر مُسُلمانلَر تَرِیخِیدَه نِیمَه لَرنِی کوُردِیک؟
اِمامِی شافِیعِی رَحِمَهُ الله مالِیکِیلَر تامانِیدَن اوُرِیب کَلتَکلَنَدِی وَ ناگِیران بوُلِیب قالَدِی، هَمدَه مَنَه شُو کَلتَکلَنِیشنِی عاقِبَتِیدَه هَم بِیر مُددَتدَن سُونگ وَفات تاپَدِی، اَصلِیدَه مَنَه بُو مَذهَبِی توُقنَشُولَر راشِیدِیننِی اِسلامِی حُکوُمَتِی قوُلَگندَن سُونگ باشلَنگن اِیدِی، مَنَه حاضِرگِی پَیتگچَه اوُ دَوام اِیتِیب کِیلیَپتِی. بُو یِیردَه بَرچَه مُصِیبَتلَرنِی ذِکر قِیلِیش اوُچُون مُفَصَّل کِتاب یازِیلِیشِی کِیرَک، بِیزنِی بوُگوُنگِی مَجلِیسِیمِیزدَه بوُنگه اِمکانِیَت یُوق، شُو سَبَبلِی بوُگوُنگِی بَحثِیمِیزگه عَلاقَه سِی بوُلگن بِیر نِیچَه اوُرِینگه اِیشارَه قِیلَمِیز:
مُسُلمانلَر اوُزلَرِینِی نابوُد بوُلِیشلَرِی اوُچُون زَمِینَه نِی سان- سَناقسِیز تَفَرَقَه لَر وَ اِیچکِی جَنگلَر هِیلمَه – هِیل فاسِد رَفتارلَر بِیلَن مُهَیّا قِیلگنلِیکلَرِینِی هَمَّه مِیز یَحشِی بِیلَمِیز. آلِی خُوجَند خانَدانِی رَهبَرلِیگِیدَگِی “دَردَشت” مَحَلَّه سِیدَگِی شافِیعِیلَر بِیلَن آلِی صاعِد خانَدانِی رَهبَرلِیگِیدَگِی “جُوبارَه” مَحَلَّه سِینِی حَنَفِیلَرِینِی اوُرتَسِیدَگِی جَنگلَرنِی اوُنوُتِیب بُولَدِیمِی؟ مَنَه بُو خانَداننِی هَر اِیککِیسِی اوُزِینِی بِیر مَذهَبنِی نَمایَندَه سِی دِیب بِیلِیشَردِی، اوُلَر شوُنچَه لِیک آدَملَرنِی قِییِین اَحوالگه سالِیب تَشلَگن اِیدِیلَرکِی، آدَملَر اوُلَردَن بِیزار بوُلِیب چَرچَگن وَ بِیر ظالِم پَیدا بُولِیب مَنَه بُو اِیککِی خانَداننِی بِیر نِیچَه عَصرلِیک جَنگلَرِیدَن نَجات بِیرِیشلَرِینِی آرزُو قِیلَردِیلَر.
(دوامی بار…..)
[1] بخاری 6899 (4610) ومسلم (1671)
[2] سنن ابی داوود ح4351