اَلله دَن تَقوا قِیلِیش اوُزِی نِیمَه؟ قَندَی قِیلِیب تَقوایِیمِیزنِی مِیزانِینِی بِیلسَک بوُلَدِی؟
(13 –قیسم)
شوُندَی بُولگچ تَقوانِی تَنِیب آلِیشلِیک، رُوح گه اوُشَش اِیضاح بِیرِیشدَن وَ اوُ حَقِیدَگِی سَواللَرگه جَواب بِیرِیلِیشِیدَن عاجِز قالِینَدِیگن نَرسَه گه اوُحشَمَیدِی. نِهایَتدَه ساددَه نَرسَه تَقوا اوُزِینگنِی اِیچکِی وَ تَشقِی یامان نَرسَه لَردَن حِفظ قِیلِیش مَعناسِیدَه دِیر. مَنَه بُو یامان نَرسَه لَرگه رَسُول الله صلی الله علیه وسلم قوُیِیدَگِی رِوایَتدَه اِیشارَه قِیلِیب مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی:
«لا تَحاسَدُوا، ولا تَناجَشُوا، ولا تَباغَضُوا، ولا تَدابَرُوا، ولا يَبِعْ بَعْضُكُمْ علَى بَيْعِ بَعْضٍ، وكُونُوا عِبادَ اللهِ إخْوانًا، المُسْلِمُ أخُو المُسْلِمِ، لا يَظْلِمُهُ ولا يَخْذُلُهُ، ولا يَحْقِرُهُ، التَّقْوَى هاهُنا – ويُشِيرُ إلى صَدْرِهِ ثَلاثَ مَرَّاتٍ- بحَسْبِ امْرِئٍ مِنَ الشَّرِّ أنْ يَحْقِرَ أخاهُ المُسْلِمَ، كُلُّ المُسْلِمِ علَى المُسْلِمِ حَرامٌ، دَمُهُ، ومالُهُ، وعِرْضُهُ» [1] بِیر- بِیرِینگِیزگه حَسَد قِیلمَنگِیز وَ بِیر-بِیرِینگِیزنِی اَلدَمَنگِیز وَ بَیر- بِیرِینگِیزگه کِینَه قِیلمَنگِیز وَ بِیر- بِیرِینگِیزدَن عَرَضلَمَنگِیز، بَعضِینگِیز باشقَه بَعضِیلَرِینگِیزنِی مُعامَلَه سِینِی اوُستِیگه مُعامَلَه قِیلمَنگِیز. بِرادَر بوُلگن حالدَه اَلله نِی بَندَه لَرِیدَن بوُلِینگِیز، مُسُلمان مُسُلماننِی بِرادَرِیدِیر، اوُنگه ظُلم قِیلمَیدِی، اوُنِی یالغِیز تَنها تَشلَب قوُیمَیدِی، اوُنگه یالغان گپِیرمَیدِی وَ اوُنِی حَقِیر سَنَمَیدِی. تَقوا اوُنِی کوُکرَگِیدَه دِیر- مُسُلمان بِرادَرِینِی حَقِیر سَنَشِینِی اوُزِی شَخصگه کِفایَه قِیلَدِیگن یامانلِیکدِیر، مُسُلمان کِیشِینِی قانِی، مالِی، آبرُوسِی مُسُلمانگه حَرامدِیر.
حاضِر اَگر رُحصَت بِیرسَنگِیزلَر رَسُول الله صلی الله علیه وَسَلَّمنِی صَحابَه لَرِی تَقوا حَقِیدَه بِیز بِیرگن اِیضاحلَرنِی تَصوِیرلَب بِیرِیشَدِی: تَقوا نِیمَه دِیگنِی؟ اُبَی اَیتَدِیکِی: شوُ پَیتگچَه تِکانگه توُلَه یُولدَن یُورِیشِینگگه توُغرِی کِیلگنمِی؟ حَه، دِیب جَواب بِیردِی. اُبَی اَیتدِیکِی: قَندَی قِیلِیب اوُتگنسَن؟ عُمَر اَیتدِی: تِکانلَر مِینگه ضَرَر یِیتکَزِیشِیدَن قوُرقِیب لِباسلَرِیمنِی جَملَب اِیختِیاط بوُلِیب اوُتگنمَن، قَدَم قوُیماقچِی بوُلگنِیمدَه هَم دِققَت بِیلَن قَرَب سُونگرَه قَدَم باسَردِیم. اُبَی اَیتدِیکِی: تَقوا مَنَه شوُدِیر……[2]
تَقوا یَعنِی: اِنساننِی قَلبِیدَگِی قُدرَت، دَرک، فَهم بُولِیب اوُنِی واسِیطَه سِیدَه اوُزِینِی حِمایَه قِیلَه آلَدِی، مُؤمِن شَخص اوُزِینِی وَ گوُناهلَرنِی اوُرتَسِیگه توُسِیق، مانِع قوُیَه دِی وَ بُو تَقوا مُؤمِننِی اَلله نِی دَستوُرلَرِینِی بَجَرِیشگه اوُندَیدِی وَ حَراملَردَن اوُزاقلَشتِیرَدِی.
باشقَه چَه تِیل بِیلَن اَیتگندَه، تَقوا مُسُلمان اِنسان اوُنِی واسِیطَه سِیدَه اوُزِینِی سوُزلَرِیدَه، اِیشلَرِیدَه، رَفتارلَرِیدَه گوُناهگه وَ اَلله گه عاصِی بُولِیشگه تَشلَی آلمَیدِیگن قُدرَتگه اِیگه بوُلَدِی.
تَقوا اِنساننِی نَفسِیدَگِی بِیر قُدرَت، کوُچ بوُلِیب اِنسان قوُرقَه دِیگن نَرسَه لَردَن اوُنِی حِمایَه قِیلَدِی. یَعنِی مُؤمِنگه عَیب آلِیب کِیلَدِیگن یاکِی مُؤمِن عَذابلَنَدِیگن نَرسَه لَرنِی هَمَّه سِینِی اوُندَن اوُزاقلَشتِیرَدِی.
مِثال طَرِیقَه سِیدَه اَیتَدِیگن بوُلسَک، بَعضِی جایلَردَه دُنیا وَ عَیاللَر حَقِیدَه پَرهِیز وَ تَقوا قِیلِینگلَر، دِییِیلگن، بُو نِیمَه دِیگنِی؟ اَبُو سَعِید خُدرِی رَضِیَ اَلله عَنهُ دَن رِوایَت قِیلِنَدِیکِی: پَیغَمبَرِیمِیز صَلی الله عَلَیهِ وَسَلَّم مَرحَمَت قِیلَدِیلَرکِی: « إنَّ الدُّنْيا حُلْوَةٌ خَضِرَةٌ، وإنَّ اللَّهَ مُسْتَخْلِفُكُمْ فِيهَا. فينْظُر كَيْفَ تَعْمَلُون. فَاتَّقُوا الدُّنْيَا وَاتَّقُوا النِّسَاءَ. فَإِنَّ أَوَّلَ فِتْنَةِ بَنِي إِسْرَائِيلَ كَانَتْ فِي النِّسَاءِ » [3] اَلبَتَّه دُنیا شِیرِین وَ کوُم- کوُکدِیر. اَلله تَعالَی سِیزلَرنِی اوُندَه اوُرنَشتِیرِیب قوُیگن. اوُ ذات سِیزلَرنِی قَندَی عَمَل قِیلِیشِینگِیزنِی کوُرماقچِی. شُوندَی اِیکَن دُنیادَه وَ عَیاللَردَه پَرهِیز قِیلِینگلَر. چُونکِی بَنِی اِسرائِلنِینگ بِیرِینچِی اِمتِحانِی عَیاللَر حَقِیدَه بُولگن.
(دوامی بار….)
[1] البخاري (6064) مسلم (2564)
[2] محمد نصر الدين محمد عويضة، فصل الخطاب في الزهد والرقائق والآداب، صفحة 7-8، جزء 5. بتصرّف.
[3] رواه مسلم.